ปรัชญาปรากฏการณ์วิทยาเชิงตีความ — การวิจัยเชิงปรากฏการณ์วิทยาแบบตีความ
- ผู้เสนอ
- Martin Heidegger (philosophical foundation); Max van Manen (methodological systematisation)
- ปี
- 1927 (Heidegger); systematised for human sciences by van Manen in 1990
- ประเภท
- Qualitative interpretive research design
- กลุ่มวิธี
- Qualitative design / analysis
ข้อความนี้เป็นการแปลด้วยเครื่องและยังไม่ได้รับการตรวจทาน อ่านต้นฉบับภาษาอังกฤษ
ใช้ทำอะไร?
ปรัชญาปรากฏการณ์วิทยาเชิงตีความ (Interpretive phenomenology) เป็นรูปแบบการวิจัยเชิงคุณภาพที่ศึกษาความหมายที่ผู้คนมอบให้กับประสบการณ์ตรงของตน โดยการผสมผสานการพรรณนาเชิงปรากฏการณ์วิทยากับการตีความเชิงอรรถปริวรรต มีรากฐานมาจากภววิทยาของไฮเดกเกอร์ และได้รับการวางระบบสำหรับสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์โดย แมกซ์ ฟาน มาเนน แนวทางนี้ก้าวข้ามการพรรณนาไปสู่การตั้งคำถามว่าประสบการณ์หนึ่งมีความหมายอย่างไรภายในโลกแห่งชีวิต (lifeworld) บริบททางวัฒนธรรม และความเข้าใจที่ตั้งอยู่บนสถานการณ์ (situated understanding) ของบุคคลนั้นเอง ขอบเขตการตีความของผู้วิจัยเองถูกมองว่าเป็นทรัพยากรในการวิเคราะห์มากกว่าจะเป็นอคติที่ต้องกำจัดออกไป
แนวคิดเบื้องหลังวิธีการ
ในขณะที่ปรากฏการณ์วิทยาเชิงพรรณนา (Descriptive phenomenology) ซึ่งมีรากฐานจากฮุสเซิร์ล พยายามที่จะพัก (bracket) ตัวตนของผู้วิจัยเพื่อเปิดเผยแก่นแท้สากล (universal essences) ปรัชญาปรากฏการณ์วิทยาเชิงตีความยอมรับว่าความเข้าใจนั้นถูกหล่อหลอมโดยบริบทอยู่เสมอ ลองนึกถึงผู้วิจัยที่ศึกษาความหมายของการเป็นผู้ลี้ภัยที่เริ่มต้นชีวิตใหม่ในประเทศใหม่: ปรัชญาปรากฏการณ์วิทยาเชิงตีความไม่ได้เพียงแค่รวบรวมสิ่งที่ผู้เข้าร่วมรายงานเท่านั้น แต่ยังอ่านเรื่องราวเหล่านั้นโดยพิจารณาจากภูมิหลังทางวัฒนธรรม ประวัติศาสตร์ และความสัมพันธ์ที่ทำให้ประสบการณ์เหล่านั้นมีความหมาย ผู้วิจัยมีส่วนร่วมในวงกลมอรรถปริวรรต (hermeneutic circle) — การเคลื่อนที่ไปมาระหว่างส่วนต่างๆ ของข้อความกับภาพรวมทั้งหมด — เพื่อสร้างการตีความที่มีชั้นเชิงและมีพื้นฐานจากบริบท
ประวัติศาสตร์
ปรัชญาปรากฏการณ์วิทยาเชิงตีความมีรากฐานมาจากหนังสือ Being and Time (1927) ของ Martin Heidegger ซึ่งเปลี่ยนแนวคิดปรากฏการณ์วิทยาจากการค้นหาแก่นแท้สากลของฮุสเซิร์ลไปสู่การสอบสวนเชิงภววิทยาเกี่ยวกับความเป็นมนุษย์ที่ตั้งอยู่บนสถานการณ์และบริบท (being-in-the-world) Hans-Georg Gadamer ได้ขยายแนวทางนี้ผ่านอรรถปริวรรตเชิงปรัชญา (philosophical hermeneutics) ในหนังสือ Truth and Method (1960) โดยเน้นย้ำถึงบทบาทของประเพณีและบทสนทนาในการทำความเข้าใจ Max van Manen ได้นำกระแสปรัชญาเหล่านี้มาสู่การวิจัยทางสังคมและการศึกษาด้วยหนังสือ Researching Lived Experience (1990) โดยจัดทำกรอบวิธีการ — รวมถึงแนวคิดเรื่องแก่นสาระเชิงภววิทยา (existential themes) และการเขียนเชิงปรากฏการณ์วิทยา — ที่ทำให้ปรากฏการณ์วิทยาเชิงอรรถปริวรรตเข้าถึงได้สำหรับนักวิจัยเชิงประจักษ์ แนวทางนี้ได้ถูกนำไปใช้อย่างกว้างขวางในสาขาการพยาบาล สุขภาพ การศึกษา และสังคมศาสตร์ตั้งแต่นั้นมา
ควรใช้เมื่อใด
ใช้ปรัชญาปรากฏการณ์วิทยาเชิงตีความเมื่อคำถามวิจัยเกี่ยวข้องกับความหมาย ความสำคัญ หรือเนื้อหา (texture) ของประสบการณ์ตรงภายในบริบททางสังคมและวัฒนธรรม และเมื่อคุณคาดว่าบริบทและการตีความ — ไม่ใช่เพียงการพรรณนา — เป็นหัวใจสำคัญของความเข้าใจประสบการณ์นั้น เหมาะอย่างยิ่งสำหรับการศึกษาในสาขาสุขภาพ การพยาบาล การศึกษา สังคมสงเคราะห์ และมนุษยศาสตร์ และเหมาะสมเป็นพิเศษเมื่อการวิจัยก่อนหน้านี้ส่วนใหญ่เป็นเชิงปริมาณหรือเชิงพรรณนา และต้องการความเข้าใจเชิงบริบทที่ลึกซึ้งยิ่งขึ้น อย่าใช้ปรัชญาปรากฏการณ์วิทยาเชิงตีความหากเป้าหมายของคุณคือการสร้างแก่นแท้สากลที่ปราศจากบริบท (ให้ใช้ปรากฏการณ์วิทยาเชิงอุตรวิสัยแทน) เพื่อทดสอบสมมติฐาน (ให้ใช้การออกแบบเชิงปริมาณ) เพื่อสร้างทฤษฎีเชิงเนื้อหา (substantive theory) ของกระบวนการทางสังคม (ให้ใช้ทฤษฎีฐานราก หรือ grounded theory) หรือเพื่อวิเคราะห์ข้อความและวาทกรรมระดับมหภาค (ให้ใช้การวิเคราะห์วาทกรรม) นอกจากนี้ยังต้องการผู้เข้าร่วมที่สามารถใคร่ครวญและอธิบายประสบการณ์ของตนได้
ข้อจำกัดและข้อควรพิจารณา
- ผลการวิจัยขึ้นอยู่กับบริบทและไม่สามารถสรุปผลเชิงสถิติได้ (statistically generalizable) การถ่ายทอด (transferability) แทนที่จะเป็นการสรุปผลทั่วไป (generalizability) เป็นเกณฑ์ที่เหมาะสม
- ต้องการการใคร่ครวญตนเอง (reflexivity) และทักษะการตีความของผู้วิจัยอย่างมาก นักวิจัยที่มีประสบการณ์น้อยอาจมีความเสี่ยงที่จะนำเสนอความหมายของตนเอง แทนที่จะเป็นการเปิดเผยประสบการณ์ของผู้เข้าร่วม
- การขาดกระบวนการวิเคราะห์ที่เป็นมาตรฐาน ทำให้การแสดงและทบทวนความเข้มงวดทางระเบียบวิธีวิจัยทำได้ยากขึ้น
- ใช้เวลานาน: กลุ่มตัวอย่างขนาดเล็กกับการมีส่วนร่วมอย่างลึกซึ้งต้องการการลงทุนอย่างมากในการเก็บรวบรวมข้อมูล การอ่าน และการเขียน
เงื่อนไขจากแหล่งที่มาไม่สามารถใช้แทนการทบทวนทางวิทยาศาสตร์ที่เป็นอิสระหรือการตรวจสอบโดยเอนจินวิเคราะห์ได้
จุดแข็ง
- จับมิติเชิงบริบท เชิงความสัมพันธ์ และเชิงวัฒนธรรมของประสบการณ์ตรงที่แนวทางเชิงพรรณนาเพียงอย่างเดียวอาจมองข้ามไป
- การมีส่วนร่วมเชิงการตีความของผู้วิจัยถูกมองว่าเป็นประโยชน์ต่อการวิเคราะห์ มากกว่าจะเป็นปัจจัยรบกวนที่ต้องกำจัด
- สร้างเรื่องราวที่เข้มข้นและกระตุ้นความรู้สึก ซึ่งสอดคล้องกับผู้ปฏิบัติงานและผู้กำหนดนโยบายที่ทำงานในสาขาที่กำลังศึกษา
- มีประสิทธิภาพอย่างยิ่งสำหรับปรากฏการณ์ที่ฝังอยู่ในบริบททางสังคม — เช่น ความเจ็บป่วย อัตลักษณ์ทางวิชาชีพ การถูกกีดกัน การดูแล
- แหล่งข้อมูลที่ยืดหยุ่น: สามารถรวมการสัมภาษณ์ บันทึกประจำวัน บันทึกภาคสนาม และผลงานสร้างสรรค์ได้
การประยุกต์ใช้
- การสำรวจความหมายของโรคเรื้อรังหรือความพิการภายในโลกแห่งชีวิตประจำวันของผู้ป่วยและผู้ดูแล
- การทำความเข้าใจว่าครูใหม่ตีความและรับรู้ถึงอัตลักษณ์ทางวิชาชีพของตนเองอย่างไรในช่วงเปลี่ยนผ่านอาชีพช่วงต้น
- การตรวจสอบประสบการณ์ตรงของการย้ายถิ่น การพลัดถิ่น หรือการเป็นส่วนหนึ่งในสภาพแวดล้อมทางวัฒนธรรมใหม่
- การพิจารณาว่านักศึกษาประสบกับการประเมิน การให้ข้อเสนอแนะ หรือความล้มเหลวในการศึกษาระดับอุดมศึกษาอย่างไร
- การศึกษาความหมายของภาวะกลืนไม่เข้าคายไม่ออกทางจริยธรรมสำหรับบุคลากรทางการแพทย์ในสถานการณ์ทางคลินิกที่มีความเสี่ยงสูง
- การทำความเข้าใจประสบการณ์ของการเปลี่ยนแปลงองค์กร การเป็นผู้นำ หรือความเปราะบางในที่ทำงานจากมุมมองของผู้ที่อยู่ภายใน
วิธีการทำงาน
วิธีการทำงาน
ผู้วิจัยกำหนดปรากฏการณ์ที่สนใจและใช้ท่าทีของการเปิดกว้างอย่างไตร่ตรอง — ไม่ใช่การพัก (bracketing) สมมติฐานทั้งหมด (เช่นในปรากฏการณ์วิทยาเชิงอุตรวิสัย หรือ transcendental phenomenology) แต่เป็นการทำให้สมมติฐานเหล่านั้นชัดเจนและมีส่วนร่วมกับมันอย่างใคร่ครวญ มีการตั้งคำถามวิจัยที่ชัดเจนและมุ่งเน้นความหมาย ซึ่งกำหนดทิศทางของการศึกษาไปสู่ประสบการณ์ตรง (lived experience) แทนที่จะเป็นการอธิบายเชิงสาเหตุ
รวบรวมข้อมูลเชิงประสบการณ์ที่เข้มข้นผ่านการสัมภาษณ์เชิงลึก การสัมภาษณ์แบบสนทนา บันทึกที่เป็นลายลักษณ์อักษร การสังเกตภาคสนาม บันทึกประจำวัน หรือผลงานสร้างสรรค์ แหล่งข้อมูลเหล่านี้แตกต่างจากข้อมูลจากการสำรวจ โดยมีเป้าหมายเพื่อจับเอาเนื้อหา (texture) ของประสบการณ์ด้วยภาษาของผู้เข้าร่วมเอง ขนาดตัวอย่างมักมีขนาดเล็ก (6–20 คน) โดยคัดเลือกตามวัตถุประสงค์ (purposively selected) จากพื้นฐานของการมีประสบการณ์ตรงกับปรากฏการณ์ที่กำลังศึกษา
ผู้วิจัยมีส่วนร่วมในการอ่านข้อมูลอย่างลึกซึ้งและใคร่ครวญ โดยมองข้อความว่าเป็นสิ่งที่กล่าวถึงประสบการณ์ของมนุษย์ แทนที่จะเป็นชุดของตัวแปรที่ต้องเข้ารหัส (code) การใคร่ครวญนี้เป็นแบบซ้ำๆ (iterative) — ผู้วิเคราะห์อ่านบทถอดความซ้ำหลายครั้ง เขียนบันทึก (memos) และคำอธิบายเชิงสำรวจขณะที่ความเข้าใจพัฒนาขึ้น มีการฝึกฝนความตื่นตัวเชิงอรรถปริวรรตต่อความกำกวม ความเงียบ และอุปมาอุปไมย
การตีความดำเนินไปผ่านวงกลมอรรถปริวรรต (hermeneutic circle): ผู้วิจัยเคลื่อนที่ระหว่างเรื่องราวของผู้เข้าร่วมแต่ละคน (ส่วนย่อย) และความเข้าใจโดยรวมที่เกิดขึ้น (ภาพรวม) เพื่อทำให้การตีความลึกซึ้งขึ้นเรื่อยๆ การวิเคราะห์แก่นสาระ (thematic analysis) ถูกใช้ไม่ใช่ในฐานะกระบวนการเข้ารหัสเชิงกล (mechanical coding procedure) แต่เป็นแนวปฏิบัติเชิงปรากฏการณ์วิทยา-อรรถปริวรรตที่แสวงหาแก่นสาระเชิงภววิทยา (existential themes) — โครงสร้างพื้นฐานของความหมายที่ทำให้เห็นภาพว่าการมีประสบการณ์นั้นเป็นอย่างไร
นำเสนอผลการวิจัยในรูปแบบการเขียนเชิงปรากฏการณ์วิทยาที่เข้มข้นและกระตุ้นความรู้สึก — มักใช้คำอธิบายแบบผสมผสาน (composite descriptions) ภาพตัวอย่างของผู้เข้าร่วม (vignettes) หรือบทบรรยาย (narrative passages) — ซึ่งสื่อสารข้อมูลเชิงการตีความไปยังผู้อ่าน การเขียนเองถือเป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการวิเคราะห์ ไม่ใช่เพียงรายงานเท่านั้น ผู้วิจัยใคร่ครวญถึงตำแหน่งของตน (positionality) และข้อจำกัดของการตีความของตน
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- การมองวงกลมอรรถปริวรรต (hermeneutic circle) เป็นจุดอ่อนแทนที่จะเป็นวิธีการ — การไม่บันทึกการเคลื่อนที่ไปมาระหว่างส่วนย่อยและภาพรวม ทำให้การตัดสินใจเชิงการตีความมองไม่เห็นและไม่สามารถให้เหตุผลได้
- การพักสมมติฐานมากเกินไปในความหมายของฮุสเซิร์ล — หากคุณพยายามระงับความเข้าใจก่อนหน้าทั้งหมด คุณจะบ่อนทำลายรากฐานเชิงอรรถปริวรรตของแนวทางนี้ ปรัชญาปรากฏการณ์วิทยาเชิงตีความคาดหวังการมีส่วนร่วมกับขอบเขตการตีความของผู้วิจัย ไม่ใช่การระงับมัน
- การสับสนระหว่างปรัชญาปรากฏการณ์วิทยาเชิงตีความกับ Interpretive Phenomenological Analysis (IPA) — IPA เป็นวิธีการที่เกี่ยวข้องอย่างใกล้ชิดแต่แตกต่างกัน พัฒนาโดย Jonathan Smith พวกเขามีรากฐานทางปรัชญาที่เหมือนกัน แต่แตกต่างกันในกระบวนการวิเคราะห์และการประยุกต์ใช้ทั่วไป
- ข้อมูลที่ตื้นเขินจากการสัมภาษณ์ที่มีโครงสร้าง — คำถามสัมภาษณ์แบบปิดหรือชี้นำทำให้เกิดคำอธิบายที่ผิวเผิน การใช้คำถามปลายเปิดที่เน้นประสบการณ์เป็นสิ่งจำเป็น
- การเขียนผลการวิจัยในลักษณะการสรุปแก่นสาระแบบธรรมดา — ปรัชญาปรากฏการณ์วิทยาเชิงตีความเรียกร้องให้มีการเขียนเชิงปรากฏการณ์วิทยาที่แสดงให้เห็นเนื้อหา (texture) ของประสบการณ์ ไม่ใช่รายการแก่นสาระพร้อมคำพูดสนับสนุน
คำถามที่พบบ่อย
ปรัชญาปรากฏการณ์วิทยาเชิงตีแตกต่างจากปรากฏการณ์วิทยาเชิงพรรณนา (transcendental phenomenology) อย่างไร
ปรากฏการณ์วิทยาเชิงพรรณนา ตามแนวทางของฮุสเซิร์ล กำหนดให้ผู้วิจัยต้องพักสมมติฐานก่อนหน้าทั้งหมดและมุ่งเป้าไปที่การเปิดเผยแก่นแท้สากลของประสบการณ์ ปรัชญาปรากฏการณ์วิทยาเชิงตี ตามแนวทางของไฮเดกเกอร์และฟาน มาเนน ถือว่าความเข้าใจนั้นมีบริบทและตั้งอยู่บนพื้นฐานทางประวัติศาสตร์เสมอ ผู้วิจัยมีส่วนร่วมกับขอบเขตการตีความของตนและทำให้ชัดเจน แทนที่จะระงับมัน เป้าหมายคือความหมายที่มีพื้นฐานจากบริบท ไม่ใช่แก่นแท้สากล
ปรัชญาปรากฏการณ์วิทยาเชิงตีเหมือนกับ Interpretive Phenomenological Analysis (IPA) หรือไม่
พวกเขามีรากฐานทางปรัชญาที่เหมือนกัน แต่เป็นวิธีการที่แตกต่างกัน IPA ซึ่งพัฒนาโดย Jonathan Smith ในช่วงทศวรรษ 1990 ปฏิบัติตามกระบวนการวิเคราะห์ที่กำหนดไว้ (แก่นสาระเชิงประสบการณ์ต่อผู้เข้าร่วมแต่ละคน จากนั้นจึงหารูปแบบข้ามกรณี) และมักใช้กลุ่มตัวอย่างขนาดเล็กที่คัดเลือกตามวัตถุประสงค์จำนวน 3–10 คน ปรัชญาปรากฏการณ์วิทยาเชิงตีของฟาน มาเนน มีความเข้มงวดน้อยกว่าในเชิงกระบวนการ และให้ความสำคัญกับการเขียนเชิงปรากฏการณ์วิทยาในฐานะการกระทำเชิงวิเคราะห์และการสื่อสารมากขึ้น ผู้วิจัยควรเลือกโดยพิจารณาจากแนวทางระเบียบวิธีวิจัยและบรรทัดฐานทางวินัยของตน
ฉันต้องการผู้เข้าร่วมกี่คน
ขนาดตัวอย่างทั่วไปคือ 6–20 คน แต่หลักการคือการอิ่มตัวเชิงทฤษฎีหรือตามวัตถุประสงค์ (theoretical or purposive saturation) แทนที่จะเป็นจำนวนที่ตายตัว เนื่องจากปรัชญาปรากฏการณ์วิทยาเชิงตีมุ่งแสวงหาความหมายที่เข้มข้นตามบริบท แทนที่จะเป็นการแพร่หลายหรือการสร้างทฤษฎี กลุ่มตัวอย่างขนาดเล็กจึงสามารถยอมรับได้เมื่อผู้เข้าร่วมได้รับการคัดเลือกอย่างระมัดระวังและการเก็บรวบรวมข้อมูลมีความลึกซึ้ง หากมีผู้เข้าร่วมน้อยกว่าหกคน อาจเป็นเรื่องยากที่จะก้าวข้ามจากเรื่องราวส่วนบุคคลไปสู่ข้อมูลเชิงการตีความเกี่ยวกับโครงสร้างความหมายร่วมกัน
คำว่า 'วงกลมอรรถปริวรรต' (hermeneutic circle) หมายถึงอะไรในทางปฏิบัติ
วงกลมอรรถปริวรรตหมายถึงความสัมพันธ์แบบซ้ำๆ ระหว่างความเข้าใจส่วนหนึ่งของข้อความกับความเข้าใจภาพรวม ในทางปฏิบัติ หมายถึงการอ่านบทถอดความของคุณซ้ำๆ — การอ่านแต่ละครั้งได้รับอิทธิพลจากการตีความโดยรวมที่เกิดขึ้น — และการปรับปรุงการอ่านข้อความแต่ละส่วนของคุณเมื่อภาพรวมพัฒนาขึ้น แทนที่จะเป็นการเข้ารหัสและนับ ผู้วิเคราะห์จะเขียนและเขียนบันทึกเชิงการตีความซ้ำๆ ที่ทำให้ความเข้าใจลึกซึ้งขึ้นเรื่อยๆ การเคลื่อนที่แบบวงกลมนี้เป็นคุณลักษณะ ไม่ใช่ข้อบกพร่อง
ฉันสามารถรวมปรัชญาปรากฏการณ์วิทยาเชิงตีเข้ากับวิธีการอื่นได้หรือไม่
ได้ ผู้วิจัยบางครั้งรวมปรัชญาปรากฏการณ์วิทยาเชิงตีเข้ากับการสืบสวนเชิงพรรณนา (narrative inquiry) การสังเกตชาติพันธุ์วรรณนา (ethnographic observation) หรือการวิเคราะห์เอกสาร (document analysis) เพื่อเพิ่มพูนความเข้าใจเกี่ยวกับโลกแห่งชีวิตที่กำลังศึกษา การออกแบบวิธีผสม (mixed-method designs) ที่จับคู่ผลการวิจัยเชิงปรัชญาปรากฏการณ์วิทยาเชิงตีกับข้อมูลจากการสำรวจก็ถูกนำมาใช้เช่นกัน แม้ว่าส่วนที่เป็นเชิงปรากฏการณ์วิทยาจะต้องถูกรายงานและประเมินตามเกณฑ์ของตนเอง การรวมเข้ากับแนวทางเชิงสถิติเพียงอย่างเดียวต้องทำด้วยความระมัดระวังเพื่อรักษาความสมบูรณ์ของระเบียบวิธีวิจัย
วิธีการที่เกี่ยวข้อง
แหล่งอ้างอิง
van Manen, M. (1990). Researching Lived Experience: Human Science for an Action Sensitive Pedagogy. State University of New York Press.
ISBN: 978-0791404645คัดลอกแล้วHeidegger, M. (1962). Being and Time (J. Macquarrie & E. Robinson, Trans.). Harper & Row. (Original work published 1927).
เปิดเอกสารอ้างอิงสิ่งพิมพ์คัดลอกแล้ว