Skip to content
กลับไปยังผลการค้นหา

การบอกเล่าประวัติศาสตร์เชิงตีความ — การสร้างความหมายจากคำบอกเล่าส่วนบุคคล

ผู้เสนอ
Alessandro Portelli; Donald Ritchie
ปี
1970s–1990s (interpretive turn in oral history)
ประเภท
Qualitative research design
กลุ่มวิธี
Qualitative design / analysis

ข้อความนี้เป็นการแปลด้วยเครื่องและยังไม่ได้รับการตรวจทาน อ่านต้นฉบับภาษาอังกฤษ

ขนาดตัวอักษร

ใช้ทำอะไร?

การบอกเล่าประวัติศาสตร์เชิงตีความ (Interpretive oral history) เป็นการออกแบบการวิจัยเชิงคุณภาพที่รวบรวมและวิเคราะห์คำบอกเล่าจากบุคคลที่หนึ่งเกี่ยวกับอดีต ผ่านมุมมองเชิงตีความที่ชัดเจน แทนที่จะปฏิบัติต่อคำให้การที่บันทึกไว้เสมือนเป็นบันทึกข้อเท็จจริงที่โปร่งใส การบอกเล่าประวัติศาสตร์เชิงตีความจะเน้นกระบวนการสร้างความหมาย — โดยตรวจสอบว่าผู้เล่าเรื่องสร้างความทรงจำ และกรอบประสบการณ์ของตนเองอย่างไร — โดยอาศัยแนวคิดจากประเพณีการตีความและอรรถปริวรรตวิทยา (hermeneutic and interpretive traditions) เพื่อให้เห็นถึงความเป็นอัตวิสัย ความทรงจำ และจิตสำนึกทางประวัติศาสตร์

แนวคิดเบื้องหลังวิธีการ

ลองจินตนาการว่าคุณกำลังศึกษาว่าคนงานในโรงงานประสบกับการปิดโรงงานในทศวรรษ 1980 อย่างไร แนวทางที่ใช้เพียงเอกสารทางประวัติศาสตร์อาจบอกคุณถึงวันที่และสถิติ แต่การบอกเล่าประวัติศาสตร์เชิงตีความช่วยให้ผู้รอดชีวิตได้พูดด้วยเสียงของตนเอง — และก้าวต่อไปอีกขั้น โดยถามไม่เพียงแค่ว่าเกิดอะไรขึ้น แต่ถามว่าพวกเขาตีความสิ่งนั้นอย่างไร สิ่งที่พวกเขาเลือกที่จะจำ เรื่องราวของพวกเขาถูกหล่อหลอมโดยอัตลักษณ์ ชุมชน และกาลเวลาอย่างไร นักวิจัยไม่ใช่ผู้บันทึกที่เฉยเมย แต่เป็นผู้ตีความที่กระตือรือร้น ซึ่งจัดวางเรื่องเล่าให้อยู่ในบริบททางวัฒนธรรมและประวัติศาสตร์ที่กว้างขึ้น โดยยอมรับว่าความทรงจำนั้นเลือกสรรและเต็มไปด้วยความหมายเสมอ

ประวัติศาสตร์

การบอกเล่าประวัติศาสตร์ในฐานะแนวปฏิบัติการวิจัยที่เป็นระบบได้เกิดขึ้นในช่วงกลางศตวรรษที่ 20 โดย Allan Nevins ได้ก่อตั้งโครงการบอกเล่าประวัติศาสตร์แห่งแรกที่มหาวิทยาลัยโคลัมเบียในปี 1948 การตีความเชิงตีความได้พัฒนาขึ้นในช่วงทศวรรษ 1970–1990 โดยมีอิทธิพลมากที่สุดจากผลงานของ Alessandro Portelli ซึ่งคอลเลกชันปี 1991 ของเขาแสดงให้เห็นว่า 'ข้อผิดพลาด' และมิติที่เป็นอัตวิสัยของคำบอกเล่าเป็นข้อมูลที่มีคุณค่าในการวิเคราะห์ ไม่ใช่ข้อบกพร่อง Luisa Passerini, Paul Thompson และ Ronald Grele ได้พัฒนาทฤษฎีปฏิสัมพันธ์ระหว่างความทรงจำ อัตวิสัย และการเล่าเรื่องต่อไป คู่มือภาคปฏิบัติของ Donald Ritchie (1995, ฉบับปรับปรุง 2003) ได้รวบรวมวิธีการของสาขาวิชานี้ วันนี้ การบอกเล่าประวัติศาสตร์เชิงตีความเป็นรูปแบบเชิงคุณภาพที่เป็นที่ยอมรับในสาขาวิชาประวัติศาสตร์ สังคมวิทยา การศึกษา และการศึกษาชุมชน

ควรใช้เมื่อใด

ใช้การบอกเล่าประวัติศาสตร์เชิงตีความเมื่อคำถามการวิจัยมุ่งเน้นไปที่วิธีที่บุคคลหรือชุมชนสร้างความหมายให้กับเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์ ช่วงเวลา หรือการเปลี่ยนแปลงทางสังคม — โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อบันทึกอย่างเป็นทางการมีน้อย ลำเอียง หรือเงียบเกี่ยวกับกลุ่มเฉพาะ เหมาะอย่างยิ่งสำหรับประชากรชายขอบหรือกลุ่มที่ถูกนำเสนอไม่เพียงพอ ความทรงจำที่มีชีวิตเกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงทางสังคม และคำถามเกี่ยวกับจิตสำนึกทางประวัติศาสตร์ อัตลักษณ์ และความทรงจำ ไม่ควรใช้เมื่อเป้าหมายคือการตรวจสอบข้อเท็จจริงของบันทึกทางประวัติศาสตร์โดยไม่สนใจความเป็นอัตวิสัย เมื่อผู้เข้าร่วมไม่มีประสบการณ์ตรงกับช่วงเวลานั้น หรือเมื่อนักวิจัยไม่มีเวลาสำหรับการเข้าถึงโดยอาศัยความสัมพันธ์และการสัมภาษณ์หลายรอบอย่างเข้มข้น นอกจากนี้ยังไม่เหมาะเมื่อต้องการการออกแบบการวิจัยเชิงปฏิฐานนิยม (positivist) หรือเชิงปริมาณ

ข้อจำกัดและข้อควรพิจารณา

  • ความทรงจำนั้นผิดพลาดและเลือกสรรได้ คำบอกเล่าอาจมีความไม่ถูกต้อง การเลื่อนเวลา หรือการให้เหตุผลย้อนหลัง
  • ผลการวิจัยนั้นผูกติดกับบริบทและไม่สามารถสรุปผลเชิงสถิติกับประชากรกลุ่มอื่นได้
  • ต้องอาศัยการเข้าถึงผู้เข้าร่วมอย่างต่อเนื่อง ซึ่งอาจใช้เวลานานและต้องใช้อารมณ์อย่างมากสำหรับทั้งสองฝ่าย
  • มิติเชิงตีความนำมาซึ่งความเป็นอัตวิสัยของนักวิจัย ต้องมีการบันทึกการสะท้อนคิดอย่างเข้มงวดเพื่อรักษาความน่าเชื่อถือ

เงื่อนไขจากแหล่งที่มาไม่สามารถใช้แทนการทบทวนทางวิทยาศาสตร์ที่เป็นอิสระหรือการตรวจสอบโดยเอนจินวิเคราะห์ได้

จุดแข็ง

  • จับความหมายที่เป็นอัตวิสัย ความทรงจำ และจิตสำนึกทางประวัติศาสตร์ที่คลังเอกสารไม่สามารถรักษาไว้ได้
  • ให้ความสำคัญกับเสียงและมุมมองของผู้เข้าร่วมซึ่งมักจะขาดหายไปจากบันทึกประวัติศาสตร์อย่างเป็นทางการ
  • กรอบการตีความช่วยให้นักวิเคราะห์สามารถมีส่วนร่วมอย่างมีความหมายกับโครงสร้างการเล่าเรื่อง ความขัดแย้ง และการเงียบ — ไม่ใช่เพียงเนื้อหาที่ปรากฏผิวเผิน
  • สร้างเรื่องเล่าประสบการณ์ทางประวัติศาสตร์ที่เข้มข้นและมีความเป็นมนุษย์ ซึ่งมีความเชื่อมโยงสูงกับผู้กำหนดนโยบาย นักการศึกษา และชุมชนที่ได้รับผลกระทบ
  • มีความยืดหยุ่นเพียงพอที่จะรวมเข้ากับการวิจัยเอกสาร ชาติพันธุ์วรรณนา หรือแนวทางเชิงคุณภาพอื่นๆ

การประยุกต์ใช้

  • การบันทึกว่าผู้รอดชีวิตจากความขัดแย้งทางการเมือง การพลัดถิ่น หรือภัยพิบัติทางธรรมชาติ สร้างความหมายให้กับเหตุการณ์ร่วมที่กระทบกระเทือนจิตใจอย่างไร
  • การค้นพบประสบการณ์ของคนงาน สตรี ชนกลุ่มน้อย หรือกลุ่มอื่นๆ ที่ถูกนำเสนอไม่เพียงพอในเอกสารประวัติศาสตร์อย่างเป็นทางการ
  • การศึกษาว่าคนรุ่นต่างๆ ในชุมชนเล่าเรื่องและส่งต่อความทรงจำเกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงทางสังคมหรือเศรษฐกิจอย่างไร
  • การตรวจสอบว่านักการศึกษา เจ้าหน้าที่สาธารณสุข หรือผู้นำชุมชน สะท้อนถึงความหมายของการเปลี่ยนแปลงทางวิชาชีพหรือสถาบันอย่างไร
  • การสร้างประวัติศาสตร์ชุมชนที่ให้ความสำคัญกับมุมมองจากภายในควบคู่ไปกับหรือในการสนทนากับแหล่งข้อมูลเอกสาร
  • การตรวจสอบว่าจิตสำนึกทางประวัติศาสตร์และอัตลักษณ์ประจำชาติหรือชาติพันธุ์ถูกสร้างขึ้นผ่านการเล่าเรื่องส่วนบุคคลอย่างไร

วิธีการทำงาน

วิธีการทำงาน

1

นักวิจัยกำหนดปรากฏการณ์การวิจัยและคัดเลือกผู้เข้าร่วมที่มีประสบการณ์ตรงกับเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์หรือช่วงเวลาที่กำลังศึกษา การสุ่มตัวอย่างเป็นไปตามวัตถุประสงค์และอาศัยความสัมพันธ์ ผู้เข้าร่วมมักจะเข้าถึงได้ผ่านเครือข่ายชุมชน มีการสร้างท่าทีการวิจัยเชิงสะท้อนคิด (reflective research posture) ซึ่งรวมถึงการบันทึกจุดยืนเชิงตีความของนักวิจัยเองก่อนเริ่มการเก็บข้อมูล

2

ดำเนินการสัมภาษณ์แบบกึ่งมีโครงสร้างหรือไม่เป็นทางการ โดยบันทึกเสียงหรือวิดีโอด้วยความยินยอมโดยได้รับข้อมูลแล้ว คำถามปลายเปิดเชิญชวนให้ผู้เข้าร่วมเล่าประสบการณ์ของตนเองด้วยคำพูดของพวกเขาเอง นักวิจัยให้ความสนใจไม่เพียงแค่เนื้อหาข้อเท็จจริง แต่ยังรวมถึงรูปแบบการเล่าเรื่อง น้ำเสียงทางอารมณ์ การหยุดชั่วขณะ และการเลือกใช้ถ้อยคำ อาจมีการสัมภาษณ์ผู้เข้าร่วมคนเดียวกันหลายครั้งเพื่อทำให้เรื่องเล่ามีความลึกซึ้งยิ่งขึ้น

3

การสัมภาษณ์ที่บันทึกไว้จะถูกถอดความทั้งหมด โดยรักษาการหยุดชั่วขณะ การเน้นเสียง และสัญญาณที่ไม่ใช่คำพูดในส่วนที่เกี่ยวข้อง การถอดความเป็นกระบวนการตีความด้วยตัวมันเอง การตัดสินใจเกี่ยวกับการแปลงคำพูดเป็นข้อความจะถูกบันทึกไว้ ผู้เข้าร่วมอาจได้รับโอกาสในการตรวจสอบและแก้ไขบทถอดความของตนเอง (การตรวจสอบโดยสมาชิก หรือ member checking) ซึ่งถือเป็นข้อมูลเพิ่มเติม

4

บทถอดความจะถูกวิเคราะห์ผ่านการอ่านเชิงตีความอย่างใกล้ชิด ผู้วิเคราะห์ให้ความสนใจกับโครงสร้างการเล่าเรื่อง อุปมาอุปไมย ความขัดแย้ง และการเงียบ — ไม่ใช่เพียงเนื้อหาที่ชัดเจน มีการระบุประเด็นหลัก จุดเปลี่ยน และโครงสร้างความหมาย มีการใช้ขอบเขตการตีความของนักวิจัย (interpretive horizon) แทนที่จะกดทับ: ความเป็นตำแหน่ง (positionality) จะถูกสะท้อนอย่างชัดเจนตลอดกระบวนการ มีการนำเอกสารบริบทและแหล่งข้อมูลประวัติศาสตร์ทุติยภูมิมาประกอบเพื่อจัดวางคำบอกเล่าส่วนบุคคล

5

คำบอกเล่าที่ตีความแล้วจะถูกนำมารวมกันเป็นเรื่องเล่าเชิงวิเคราะห์ที่สอดคล้องกัน ซึ่งอธิบายความหมายร่วมและส่วนบุคคลที่เปิดเผยผ่านคำบอกเล่าต่างๆ ผลลัพธ์สุดท้ายจะอธิบายไม่เพียงแค่สิ่งที่เกิดขึ้น แต่ยังรวมถึงวิธีที่ผู้เข้าร่วมเข้าใจ เล่าเรื่อง และได้รับอิทธิพลจากประสบการณ์ทางประวัติศาสตร์ของพวกเขา — ซึ่งเป็นการมีส่วนร่วมทั้งในเชิงประจักษ์และเชิงตีความ

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

  • การปฏิบัติต่อคำบอกเล่าเสมือนข้อมูลข้อเท็จจริง — คำบอกเล่าประวัติศาสตร์เป็นเรื่องเล่าที่ถูกสร้างร่วมกัน ไม่ใช่บันทึกที่โปร่งใส การไม่ยอมรับสิ่งนี้จะนำไปสู่ผลการวิจัยที่ทำให้เข้าใจผิด
  • การละเลยการสะท้อนคิด — อัตลักษณ์ พื้นฐานทางวัฒนธรรม และความสัมพันธ์ของนักวิจัยกับหัวข้อนั้นส่งผลต่อกระบวนการตีความอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ สิ่งนี้ต้องได้รับการบันทึกและอภิปราย ไม่ใช่การกดทับ
  • การสัมภาษณ์แบบดึงข้อมูล — การรวบรวมคำบอกเล่าที่เข้มข้นโดยไม่ส่งคืนผลการวิจัยให้กับชุมชน หรือไม่ได้รับความยินยอมที่มีความหมายสำหรับการนำไปใช้ซ้ำ ถือเป็นปัญหาทางจริยธรรมและอาจทำลายความไว้วางใจ
  • การละเลยรูปแบบการเล่าเรื่อง — การมุ่งเน้นเฉพาะเนื้อหาเชิงประพจน์ (propositional content) โดยไม่สนใจว่าเรื่องเล่าถูกบอกเล่าอย่างไร (โครงสร้าง อุปมาอุปไมย การซ้ำ การละเว้น) จะทำให้พลาดสิ่งสำคัญที่การบอกเล่าประวัติศาสตร์เชิงตีความถูกออกแบบมาเพื่อเปิดเผย
  • การปะปนการบอกเล่าประวัติศาสตร์กับการชีวประวัติหรือประวัติชีวิต — การบอกเล่าประวัติศาสตร์มุ่งเน้นไปที่คำบอกเล่าของผู้เข้าร่วมเกี่ยวกับเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์และความหมายของเหตุการณ์เหล่านั้นในบริบททางสังคมที่กว้างขึ้น ไม่ใช่เพียงแค่เส้นทางชีวิตของแต่ละบุคคล

คำถามที่พบบ่อย

การบอกเล่าประวัติศาสตร์เชิงตีแตกต่างจากการบอกเล่าประวัติศาสตร์ธรรมดาอย่างไร

การบอกเล่าประวัติศาสตร์ธรรมดา (Plain or descriptive oral history) มุ่งเน้นหลักในการบันทึกและรักษาคำบอกเล่าจากบุคคลที่หนึ่งในฐานะหลักฐานทางประวัติศาสตร์ โดยปฏิบัติต่อความทรงจำเสมือนแหล่งข้อมูลข้อเท็จจริง การบอกเล่าประวัติศาสตร์เชิงตีความก้าวไปไกลกว่านั้น: มันวิเคราะห์อย่างเป็นระบบว่าและทำไมเรื่องเล่าจึงถูกสร้างขึ้นในลักษณะนั้น โดยให้ความสนใจกับความหมาย อัตวิสัย พลวัตของความทรงจำ และรูปแบบการเล่าเรื่อง แนวทางเชิงตีความปฏิบัติต่อการเล่าเรื่องเองว่าเป็นข้อมูล ไม่ใช่เพียงเนื้อหาที่ถูกเล่า

โดยทั่วไปต้องใช้ผู้เข้าร่วมกี่คน

ไม่มีจำนวนขั้นต่ำที่แน่นอน แต่โดยทั่วไปการศึกษาจะเกี่ยวข้องกับผู้เข้าร่วม 10–30 คนเพื่อให้ได้มุมมองที่หลากหลายและความอิ่มตัวของเรื่องเล่า (narrative saturation) ในโครงการที่อิงชุมชน เรื่องเล่าที่พัฒนาอย่างลึกซึ้งจำนวนน้อย (อาจเพียง 5–8 คน) ก็เพียงพอสำหรับการวิเคราะห์หากหัวข้อแคบและการสัมภาษณ์มีความเข้มข้น แตกต่างจากการวิจัยสำรวจ เป้าหมายคือความลึกและความหมาย ไม่ใช่ความเป็นตัวแทนทางสถิติ

สามารถใช้ข้อมูลเดียวกันสำหรับการวิจัยประวัติศาสตร์เชิงข้อเท็จจริงและการบอกเล่าประวัติศาสตร์เชิงตีความได้หรือไม่

ได้ และเป็นเรื่องปกติ คำบอกเล่าที่บันทึกไว้ชุดเดียวกันสามารถวิเคราะห์ในเชิงพรรณนา (สำหรับเนื้อหาข้อเท็จจริงเกี่ยวกับเหตุการณ์) และเชิงตีความ (สำหรับวิธีที่ผู้เล่าเรื่องสร้างความหมาย) โครงการจำนวนมากรวมทั้งสองแนวทางเข้าด้วยกัน แต่นักวิจัยต้องระบุให้ชัดเจนว่ากำลังใช้โหมดการวิเคราะห์ใดในแต่ละจุด และเข้าใจสมมติฐานทางญาณวิทยา (epistemological assumptions) ที่แตกต่างกัน

ฉันจะจัดการกับเนื้อหาที่น่าสะเทือนใจหรือละเอียดอ่อนในการสัมภาษณ์ได้อย่างไร

ผู้เข้าร่วมควรให้ความยินยอมโดยได้รับข้อมูล ซึ่งรวมถึงข้อมูลที่ชัดเจนเกี่ยวกับหัวข้อที่จะครอบคลุม และสิทธิในการถอนตัวหรือแก้ไข ผู้สัมภาษณ์ควรได้รับการฝึกอบรมในการสัมภาษณ์ที่คำนึงถึงความบอบช้ำทางจิตใจ สร้างความสัมพันธ์ก่อนที่จะเข้าถึงหัวข้อที่ละเอียดอ่อน และให้ข้อมูลที่ชัดเจนเกี่ยวกับทรัพยากรสนับสนุน การตรวจสอบจริยธรรม (การอนุมัติจาก IRB/คณะกรรมการจริยธรรม) เป็นสิ่งจำเป็นเมื่อการวิจัยเกี่ยวข้องกับประสบการณ์ที่อาจทำให้เกิดการกระทบกระเทือนจิตใจซ้ำ

อะไรคือความแตกต่างระหว่างการบอกเล่าประวัติศาสตร์เชิงตีความกับการสืบสวนเชิงเรื่องเล่า (narrative inquiry)

ทั้งสองแนวทางทำงานกับคำบอกเล่าจากบุคคลที่หนึ่ง แต่มีความแตกต่างกันในจุดเน้นและญาณวิทยา การบอกเล่าประวัติศาสตร์เชิงตีความยึดโยงกับบริบททางประวัติศาสตร์ — มันถามว่าบุคคลเล่าเรื่องและสร้างความหมายให้กับเหตุการณ์หรือช่วงเวลาทางประวัติศาสตร์อย่างไร การสืบสวนเชิงเรื่องเล่า (ตามทฤษฎีโดย Clandinin และ Connelly) มีความเกี่ยวข้องอย่างกว้างขวางกว่าในเรื่องที่ว่าผู้คนสร้างอัตลักษณ์และความหมายผ่านเรื่องเล่าในประสบการณ์ชีวิตของพวกเขาอย่างไร และไม่จำเป็นต้องมุ่งเน้นไปที่ประวัติศาสตร์ การบอกเล่าประวัติศาสตร์ยังมีประเพณีที่แข็งแกร่งกว่าในการเก็บรักษาคำบอกเล่าเพื่อใช้ในอนาคต

วิธีการที่เกี่ยวข้อง

แหล่งอ้างอิง

  1. Portelli, A. (1991). The Death of Luigi Trastulli and Other Stories: Form and Meaning in Oral History. State University of New York Press.

    ISBN: 978-0791406229
    คัดลอกแล้ว
  2. Ritchie, D. A. (2003). Doing Oral History: A Practical Guide (2nd ed.). Oxford University Press.

    ISBN: 978-0195154344
    คัดลอกแล้ว