Skip to content
กลับไปยังผลการค้นหา

ทฤษฎีฐานรากเชิงตีความ

ผู้เสนอ
Kathy Charmaz (interpretivist/constructivist strand); foundational grounded theory by Glaser & Strauss
ปี
1967 (foundational); interpretivist articulation ~2000–2006
ประเภท
Qualitative research methodology
กลุ่มวิธี
Qualitative design / analysis

ข้อความนี้เป็นการแปลด้วยเครื่องและยังไม่ได้รับการตรวจทาน อ่านต้นฉบับภาษาอังกฤษ

ขนาดตัวอักษร

ใช้ทำอะไร?

ทฤษฎีฐานรากเชิงตีความ (Interpretive grounded theory) เป็นระเบียบวิธีเชิงคุณภาพที่สร้างทฤษฎีเชิงเนื้อหา (substantive theory) แบบอุปนัยจากข้อมูล โดยทำงานภายใต้กระบวนทัศน์การตีความ (interpretivist epistemological stance) วิธีการนี้ได้รับการพัฒนาอย่างสมบูรณ์ที่สุดโดย Kathy Charmaz โดยมีหลักการว่าผู้ร่วมวิจัยและผู้ให้ข้อมูลร่วมกันสร้างความหมาย หมวดหมู่นั้นถูกสร้างขึ้นแทนที่จะถูกค้นพบ และทฤษฎีที่เกิดขึ้นเป็นเพียงคำอธิบายที่เป็นไปได้หนึ่งในหลายๆ คำอธิบาย แทนที่จะเป็นการนำเสนอความเป็นจริงทางสังคมอย่างเป็นกลาง

แนวคิดเบื้องหลังวิธีการ

ทฤษฎีฐานรากแบบดั้งเดิมมองว่าทฤษฎีเป็นสิ่งที่ซ่อนอยู่ในข้อมูลและรอการค้นพบ ทฤษฎีฐานรากเชิงตีความปฏิเสธแนวคิดดังกล่าว ผู้ร่วมวิจัยนำมุมมอง ประสบการณ์ และสมมติฐานของตนเองเข้ามาในการสัมภาษณ์และการลงรหัสทุกครั้ง ดังนั้นทฤษฎีที่เกิดขึ้นจึงได้รับอิทธิพลจากการปฏิสัมพันธ์นั้น ลองนึกภาพว่าเป็นการสนทนาระหว่างผู้ร่วมวิจัยและข้อมูล: นักวิเคราะห์จะถามว่า 'เกิดอะไรขึ้นที่นี่จากมุมมองของผู้ให้ข้อมูล?' และจะกลับไปที่ข้อมูลพร้อมกับคำถามใหม่ๆ จนกว่าจะได้คำอธิบายเชิงทฤษฎีที่สอดคล้องกันและน่าเชื่อถือของกระบวนการนั้น การยึดมั่นในกระบวนทัศน์การตีความทำให้การสะท้อนตนเอง (reflexivity) ไม่ใช่ความเป็นกลาง (neutrality) เป็นหลักยึดของระเบียบวิธี

ประวัติศาสตร์

ทฤษฎีฐานรากถูกนำเสนอโดย Barney Glaser และ Anselm Strauss ในผลงานปี 1967 เรื่อง The Discovery of Grounded Theory ซึ่งพัฒนามาจากการวิจัยผู้ป่วยระยะสุดท้ายของพวกเขา Strauss และ Corbin ได้พัฒนาระเบียบวิธีลงรหัสให้เป็นระบบในภายหลัง (1990, 1998) ในขณะที่ Glaser ยังคงยึดมั่นในจุดยืนเชิงวัตถุวิสัย (objectivist stance) ที่เน้นการอุปนัยมากขึ้น ตั้งแต่ทศวรรษ 1990 เป็นต้นมา Kathy Charmaz ได้พัฒนาแนวคิดใหม่เชิงตีความ หรือเชิงสร้างสรรค์นิยม (constructivist) ซึ่งท้าทายสมมติฐานเชิงวัตถุนิยม (positivist assumptions) ของแนวทางดั้งเดิม จนกระทั่งผลงานชิ้นสำคัญของเธอในปี 2006 การนำเสนอแนวคิดของเธอในปัจจุบันเป็นรูปแบบที่แพร่หลายที่สุดที่สอนในหลักสูตรวิจัยเชิงคุณภาพส่วนใหญ่

ควรใช้เมื่อใด

เลือกทฤษฎีฐานรากเชิงตีความเมื่อเป้าหมายการวิจัยคือการสร้างคำอธิบายเชิงทฤษฎีของกระบวนการ ประสบการณ์ หรือปรากฏการณ์ทางสังคมตั้งแต่ต้น และเมื่อผู้ร่วมวิจัยทำงานภายใต้กระบวนทัศน์การตีความหรือการสร้างสรรค์นิยม โดยยอมรับว่าความรู้เป็นสิ่งที่ตั้งอยู่ในบริบทและความหมายถูกสร้างร่วมกัน วิธีการนี้เหมาะสมสำหรับปรากฏการณ์ที่ขาดทฤษฎีที่เพียงพอ หรือทฤษฎีที่มีอยู่ไม่เหมาะสมกับประชากรหรือบริบทที่กำลังศึกษา ข้อมูลต้องเป็นข้อความหลัก (บทถอดเสียงการสัมภาษณ์ บันทึกภาคสนาม เอกสาร) วิธีการนี้ไม่เหมาะสำหรับชุดข้อมูลเชิงตัวเลข อย่าเลือกวิธีการนี้หากเป้าหมายคือการอธิบายความถี่ของรูปแบบ (themes) การทดสอบทฤษฎีที่มีอยู่ หรือการสร้างภาพเหมือน (narrative portrait) แทนที่จะเป็นแบบจำลองเชิงทฤษฎี (theoretical model) — ในกรณีนั้น ปรากฏการณ์วิทยา (phenomenology) การศึกษาเฉพาะกรณี (case study) หรือการวิเคราะห์รูปแบบ (thematic analysis) จะเหมาะสมกว่า

ข้อจำกัดและข้อควรพิจารณา

  • การสร้างทฤษฎีฐานรากที่น่าเชื่อถือต้องใช้ข้อมูล เวลา และทักษะการวิเคราะห์จำนวนมาก — วิธีการนี้ไม่ใช่การทำอย่างรวดเร็ว
  • ภาวะอิ่มตัวเชิงทฤษฎี (theoretical saturation) — เกณฑ์การสิ้นสุด — เป็นเรื่องยากที่จะทำให้เป็นรูปธรรม และมักจะทำได้ไม่สำเร็จในทางปฏิบัติ
  • ทฤษฎีที่เกิดขึ้นมีลักษณะเฉพาะบริบทและเป็นทฤษฎีระดับกลาง (mid-range theory) ไม่ได้มุ่งหวังที่จะสรุปผลในเชิงสถิติในวงกว้าง
  • การตัดสินใจเกี่ยวกับการลงรหัสและการจัดหมวดหมู่ยังคงเป็นการตีความ — ผู้ร่วมวิจัยสองคนทำงานกับข้อมูลเดียวกันอาจได้ทฤษฎีที่แตกต่างกัน

เงื่อนไขจากแหล่งที่มาไม่สามารถใช้แทนการทบทวนทางวิทยาศาสตร์ที่เป็นอิสระหรือการตรวจสอบโดยเอนจินวิเคราะห์ได้

จุดแข็ง

  • สร้างคำอธิบายเชิงทฤษฎีของกระบวนการทางสังคมที่เป็นต้นฉบับ แทนที่จะเพียงแค่อธิบายรูปแบบ (themes)
  • การสุ่มตัวอย่างเชิงทฤษฎีแบบวนซ้ำช่วยให้การเก็บรวบรวมข้อมูลเชื่อมโยงกับการวิเคราะห์ที่เกิดขึ้นใหม่ได้อย่างใกล้ชิด เพิ่มผลผลิตเชิงแนวคิดสูงสุด
  • จุดยืนเชิงตีความเน้นการสะท้อนตนเอง ทำให้การมีอิทธิพลของผู้ร่วมวิจัยต่อผลการวิจัยมีความโปร่งใส แทนที่จะถูกซ่อนเร้น
  • เหมาะสมอย่างยิ่งสำหรับปรากฏการณ์ที่ยังไม่มีทฤษฎีรองรับเพียงพอ ซึ่งกรอบแนวคิดที่มีอยู่ไม่เหมาะสมกับประชากรหรือบริบทของการศึกษา
  • มีความยืดหยุ่นในการประยุกต์ใช้ข้ามสาขาวิชา — ใช้ในวิทยาศาสตร์สุขภาพ สังคมวิทยา การศึกษา การจัดการ และงานสังคมสงเคราะห์

การประยุกต์ใช้

  • การพัฒนาทฤษฎีเกี่ยวกับวิธีที่ผู้ป่วยจัดการกับความไม่แน่นอนระหว่างการวินิจฉัยและการรักษาโรคมะเร็ง
  • การสร้างคำอธิบายเชิงทฤษฎีเกี่ยวกับวิธีที่ครูช่วงต้นอาชีพสร้างอัตลักษณ์ความเป็นครูในโรงเรียนที่ขาดแคลนทรัพยากร
  • การอธิบายกระบวนการที่ผู้อพยพเจรจาต่อรองการเป็นส่วนหนึ่งในวัฒนธรรมบ้านเกิดและวัฒนธรรมที่ไปอาศัย
  • การสร้างทฤษฎีเกี่ยวกับวิธีที่นักสังคมสงเคราะห์แนวหน้าตัดสินใจตามดุลยพินิจภายใต้ข้อจำกัดของสถาบัน
  • การสร้างแบบจำลองเกี่ยวกับวิธีที่ทีมวิจัยทำงานร่วมกันข้ามขอบเขตสาขาวิชาในสภาพแวดล้อมทางวิชาการ

วิธีการทำงาน

วิธีการทำงาน

1

ก่อนและตลอดการเก็บรวบรวมข้อมูล ผู้ร่วมวิจัยจะระบุจุดยืนทางกระบวนทัศน์ ความรู้เดิม และตำแหน่งของการสะท้อนตนเองอย่างชัดเจน ทฤษฎีฐานรากเชิงตีความมีพื้นฐานอยู่บนภวตวิทยาแบบสร้างสรรค์นิยม (constructivist ontology) หรืออัตวิสัยนิยม (subjectivist ontology): ความหมายถูกมองว่าเป็นการสร้างร่วมกันระหว่างผู้ร่วมวิจัยและผู้ให้ข้อมูล ไม่ใช่สิ่งที่รอการค้นพบในข้อมูล การวางตำแหน่งนี้จะกำหนดการตัดสินใจเกี่ยวกับการสุ่มตัวอย่าง การออกแบบการสัมภาษณ์ และตรรกะของการวิเคราะห์

2

ข้อมูลถูกรวบรวมแบบวนซ้ำโดยใช้การสุ่มตัวอย่างเชิงทฤษฎี (theoretical sampling) ซึ่งเป็นกระบวนการต่อเนื่องและมีจุดประสงค์ โดยผลการวิเคราะห์ในช่วงแรกจะชี้นำว่าใครควรได้รับการสัมภาษณ์ต่อไปและหัวข้อใดควรได้รับการสำรวจอย่างละเอียด แหล่งข้อมูลโดยทั่วไป ได้แก่ การสัมภาษณ์เชิงลึกแบบกึ่งโครงสร้าง การสังเกตภาคสนาม และเอกสาร การเก็บรวบรวมและการวิเคราะห์ดำเนินไปพร้อมกัน แทนที่จะเป็นไปตามลำดับ และดำเนินต่อไปจนกว่าจะบรรลุภาวะอิ่มตัวเชิงทฤษฎี (theoretical saturation)

3

ข้อมูลจะถูกลงรหัสเป็นสองรอบหลัก การลงรหัสเบื้องต้น (initial coding) หรือการลงรหัสแบบเปิด (open coding) จะสร้างป้ายกำกับสั้นๆ ที่ใกล้ชิดกับข้อมูล ซึ่งมักจะเป็นคำกริยาที่แสดงการกระทำ ('การจัดการความไม่แน่นอน', 'การแสวงหาการยืนยัน') จากนั้นการลงรหัสแบบเน้น (focused coding) จะเลือกการลงรหัสที่มีพลังในการวิเคราะห์มากที่สุดและนำไปใช้กับชุดข้อมูลทั้งหมดเพื่อจัดเรียงและสังเคราะห์ส่วนที่ใหญ่ขึ้น ในทฤษฎีฐานรากเชิงตีความ ผู้ร่วมวิจัยจะมีความโปร่งใสเกี่ยวกับวิธีที่มุมมองของตนมีอิทธิพลต่อการเลือกการลงรหัส แทนที่จะอ้างว่าหมวดหมู่การลงรหัสปรากฏขึ้นอย่างเป็นกลาง

4

ตลอดการลงรหัส นักวิเคราะห์จะเขียนบันทึกเชิงวิเคราะห์ (analytic memos) ซึ่งเป็นบันทึกที่ไม่เป็นทางการแต่มีเนื้อหาเชิงทฤษฎีที่จับประเด็นที่เกิดขึ้น เปรียบเทียบหมวดหมู่ ตั้งคำถาม และพัฒนาตรรกะของทฤษฎีที่กำลังดำเนินการ การบันทึกช่วยเป็นกลไกทางปัญญาของทฤษฎีฐานราก: เป็นพื้นที่ที่แนวคิดได้รับการขยายความ ความสัมพันธ์ชั่วคราวระหว่างหมวดหมู่ได้รับการทดสอบ และทิศทางของการสุ่มตัวอย่างเชิงทฤษฎีได้รับการหาเหตุผล

5

เมื่อการลงรหัสแบบเน้นได้รับการพัฒนาเป็นหมวดหมู่เชิงแนวคิด (conceptual categories) และบันทึกช่วยจำได้ขยายคุณสมบัติและความสัมพันธ์ของหมวดหมู่เหล่านั้นแล้ว นักวิเคราะห์จะบูรณาการหมวดหมู่เหล่านั้นเข้าเป็นทฤษฎีเชิงเนื้อหาที่สอดคล้องกันซึ่งอธิบายกระบวนการทางสังคมหลักในบริบทของการศึกษา ในทฤษฎีฐานรากเชิงตีความ ทฤษฎีจะถูกนำเสนอในฐานะการตีความที่มีความเป็นไปได้และน่าเชื่อถือซึ่งตั้งอยู่ในบริบทและมุมมองเฉพาะ ไม่ใช่กฎสากล

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

  • การสัมภาษณ์ทั้งหมดก่อนเริ่มการวิเคราะห์ — เป็นการละเมิดตรรกะแบบวนซ้ำของการสุ่มตัวอย่างเชิงทฤษฎี และป้องกันไม่ให้ผลการวิเคราะห์ในช่วงแรกชี้นำการเก็บรวบรวมข้อมูลในภายหลัง
  • การข้ามขั้นตอนการบันทึกช่วยจำ (memoing) — บันทึกช่วยจำไม่ใช่บันทึกเสริม แต่เป็นพื้นที่ที่ทฤษฎีถูกสร้างขึ้นจริง การศึกษาที่ละเว้นการบันทึกช่วยจำมักจะให้ผลเป็นการบรรยายรูปแบบ (thematic descriptions) ไม่ใช่ทฤษฎีฐานราก
  • การสับสนระหว่างการลงรหัสแบบเน้น (focused codes) กับหมวดหมู่สุดท้าย (final categories) — นักวิเคราะห์หลายคนหยุดที่การลงรหัสโดยไม่ดำเนินการสังเคราะห์เชิงแนวคิดต่อไป — ขั้นตอนการสังเคราะห์เชิงทฤษฎีคือสิ่งที่ทำให้ทฤษฎีฐานรากแตกต่างจากการวิเคราะห์รูปแบบ
  • การอ้างความเป็นกลาง (objectivity) — ทฤษฎีฐานรากเชิงตีความปฏิเสธแนวคิดที่ว่าหมวดหมู่ 'ปรากฏขึ้น' อย่างเป็นกลางอย่างชัดเจน การไม่กล่าวถึงตำแหน่งการสะท้อนตนเองของผู้ร่วมวิจัยเป็นการบ่อนทำลายความสมบูรณ์ของกระบวนทัศน์ของการศึกษา
  • การเลือกผู้เข้าร่วมเพียงเพราะความสะดวก — การสุ่มตัวอย่างเชิงทฤษฎีต้องการการเลือกผู้เข้าร่วมและแหล่งข้อมูลในภายหลังตามสิ่งที่ทฤษฎีที่เกิดขึ้นต้องการ ไม่ใช่เพียงเพราะการเข้าถึง

คำถามที่พบบ่อย

อะไรคือสิ่งที่ทำให้ทฤษฎีฐานรากเชิงตีความแตกต่างจากทฤษฎีฐานรากเชิงสร้างสรรค์นิยม?

ในวรรณกรรมส่วนใหญ่ ทั้งสองคำบ่งชี้ถึงจุดยืนทางกระบวนทัศน์เดียวกัน — คำที่ Charmaz ใช้เองคือ 'ทฤษฎีฐานรากเชิงสร้างสรรค์นิยม' (constructivist grounded theory) และเป็นคำที่ใช้เป็นมาตรฐาน 'ทฤษฎีฐานรากเชิงตีความ' เป็นคำอธิบายที่กว้างกว่าที่ใช้โดยนักวิจัยที่สังกัดแนวคิดเชิงตีความโดยไม่จำเป็นต้องอ้างอิง Charmaz โดยตรง ในทางปฏิบัติ ทั้งสองคำบ่งชี้ถึงการปฏิเสธสมมติฐานเชิงวัตถุวิสัยของทฤษฎีฐานรากแบบ Glaser ดั้งเดิม และการยอมรับว่าผู้ร่วมวิจัยมีส่วนร่วมอย่างแข็งขันในการสร้างหมวดหมู่ที่เกิดขึ้น

ทฤษฎีฐานรากเชิงตีความแตกต่างจากการวิเคราะห์รูปแบบ (thematic analysis) อย่างไร?

ทั้งสองวิธีใช้การลงรหัสข้อมูลเชิงคุณภาพแบบอุปนัย แต่มีเป้าหมายที่แตกต่างกัน การวิเคราะห์รูปแบบมีเป้าหมายเพื่อระบุและอธิบายรูปแบบหรือธีมในชุดข้อมูล ทฤษฎีฐานรากเชิงตีความมีเป้าหมายเพื่อสร้างทฤษฎี — คำอธิบายเชิงแนวคิดของกระบวนการหรือความสัมพันธ์ ไม่ใช่เพียงรายการของธีม ทฤษฎีฐานรากยังต้องการการสุ่มตัวอย่างเชิงทฤษฎีและการบันทึกช่วยจำ ซึ่งทั้งสองอย่างนี้ไม่ใช่ส่วนหนึ่งของการวิเคราะห์รูปแบบมาตรฐาน

เมื่อใดจึงจะถือว่าบรรลุภาวะอิ่มตัวเชิงทฤษฎีแล้ว?

ภาวะอิ่มตัวจะเกิดขึ้นเมื่อการเก็บรวบรวมข้อมูลและการลงรหัสเพิ่มเติมไม่ก่อให้เกิดหมวดหมู่เชิงแนวคิดใหม่ หรือไม่ปรับเปลี่ยนความสัมพันธ์ระหว่างหมวดหมู่ที่มีอยู่ ในทางปฏิบัติ นักวิจัยมักจะกำหนดเป้าหมายชั่วคราว (เช่น 20–30 การสัมภาษณ์) จากนั้นจึงดำเนินการเพิ่มเติมอีกสองสามครั้งเพื่อยืนยันภาวะอิ่มตัว จุดยืนเชิงตีความยอมรับว่าภาวะอิ่มตัวเป็นการตัดสินใจ ไม่ใช่จุดสิ้นสุดเชิงกลไก

ฉันสามารถใช้ซอฟต์แวร์ เช่น NVivo หรือ ATLAS.ti ได้หรือไม่?

ได้ — ซอฟต์แวร์วิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพถูกนำมาใช้อย่างแพร่หลายในการศึกษาวิจัยทฤษฎีฐานรากเพื่อจัดการข้อมูล จัดเก็บบันทึกช่วยจำ และจัดระเบียบการลงรหัส ซอฟต์แวร์ไม่ได้ทำงานวิเคราะห์หรือเชิงทฤษฎี — การตัดสินใจลงรหัส การเขียนบันทึกช่วยจำ และการสังเคราะห์เชิงแนวคิดต้องดำเนินการโดยผู้ร่วมวิจัย ซอฟต์แวร์จัดการด้านโลจิสติกส์ การสร้างทฤษฎียังคงเป็นงานของมนุษย์

ขนาดตัวอย่างควรมีเท่าใด?

ขนาดตัวอย่างถูกกำหนดโดยตรรกะของการสุ่มตัวอย่างเชิงทฤษฎี แทนที่จะเป็นจำนวนที่กำหนดไว้ล่วงหน้า การศึกษาวิจัยทฤษฎีฐานรากเชิงตีความที่ตีพิมพ์ส่วนใหญ่ใช้ผู้เข้าร่วมระหว่าง 15 ถึง 40 คน แต่เกณฑ์คือภาวะอิ่มตัวเชิงทฤษฎี ไม่ใช่จำนวน n ที่ตายตัว การเริ่มต้นด้วยกลุ่มตัวอย่างตามจุดประสงค์ (purposive sample) ขนาดเล็กและขยายตามความต้องการเชิงแนวคิดที่เกิดขึ้นเป็นแนวทางที่เหมาะสมตามระเบียบวิธี

วิธีการที่เกี่ยวข้อง

แหล่งอ้างอิง

  1. Charmaz, K. (2006). Constructing Grounded Theory: A Practical Guide Through Qualitative Analysis. Sage.

    ISBN: 978-0761973539
    คัดลอกแล้ว
  2. Glaser, B. G., & Strauss, A. L. (1967). The Discovery of Grounded Theory: Strategies for Qualitative Research. Aldine.

    ISBN: 978-0202302607
    คัดลอกแล้ว