Skip to content
กลับไปยังผลการค้นหา

การวิเคราะห์เอกสารเชิงตีความ — การอ่านตำราและบันทึกเชิงคุณภาพ

ผู้เสนอ
Glenn Bowen (systematic method); Lindsay Prior (social use of documents)
ปี
2000s (building on hermeneutic traditions from the 20th century)
ประเภท
Qualitative document-based research method
กลุ่มวิธี
Qualitative design / analysis

ข้อความนี้เป็นการแปลด้วยเครื่องและยังไม่ได้รับการตรวจทาน อ่านต้นฉบับภาษาอังกฤษ

ขนาดตัวอักษร

ใช้ทำอะไร?

การวิเคราะห์เอกสารเชิงตีความ (Interpretive document analysis) เป็นวิธีการเชิงคุณภาพที่ตรวจสอบเอกสารที่เป็นลายลักษณ์อักษร ภาพ หรือดิจิทัลอย่างเป็นระบบ เพื่อสร้างความหมายจากเอกสารเหล่านั้นภายในบริบททางสังคม ประวัติศาสตร์ และสถาบัน แทนที่จะนับหมวดหมู่เนื้อหาเพียงอย่างเดียว แต่วิธีการนี้จะอ่านเอกสารเสมือนเป็นวัตถุทางสังคม — โดยตั้งคำถามว่าเอกสารกล่าวถึงอะไร แต่ยังถามต่อไปว่าเอกสารนั้นทำอะไร ใครเป็นผู้ผลิต เพื่อวัตถุประสงค์ใด และเข้ารหัสสมมติฐานใดไว้ แนวทางนี้อาศัยรากฐานจากประเพณีการตีความ (hermeneutic) และการตีความ (interpretive) เพื่อเคลื่อนย้ายระหว่างข้อความส่วนย่อยและบริบทที่กว้างขึ้นซึ่งเอกสารเหล่านั้นถูกสร้างขึ้น

แนวคิดเบื้องหลังวิธีการ

ลองนึกถึงรายงานนโยบายของรัฐบาลเกี่ยวกับการปิดโรงเรียน การวิเคราะห์เนื้อหา (content analysis) อาจนับจำนวนครั้งที่คำว่า 'ชุมชน' ปรากฏขึ้น การวิเคราะห์เอกสารเชิงตีความไปไกลกว่านั้น: มันตั้งคำถามว่าสมมติฐานเกี่ยวกับชุมชนถูกฝังอยู่ในภาษาอย่างไร เสียงของใครเป็นผู้กำหนดรายงาน กรอบแนวคิดทางเลือกใดที่ถูกทำให้เงียบ และเอกสารนั้นวางตำแหน่งนักแสดงที่แตกต่างกันอย่างไร นักวิเคราะห์จะอ่านซ้ำๆ — เคลื่อนย้ายจากวลีเฉพาะไปยังความหมายที่กว้างขึ้น จากนั้นย้อนกลับไปอีกครั้ง — คล้ายกับการอ่านนวนิยายเพื่อหาความหมายแฝงมากกว่าแค่โครงเรื่อง เอกสารถูกปฏิบัติเสมือนไม่ใช่ภาชนะที่เป็นกลางของข้อเท็จจริง แต่เป็นข้อความที่ถูกสร้างขึ้นซึ่งเผยให้เห็นว่าผู้เขียนเข้าใจโลกอย่างไร

ประวัติศาสตร์

การวิเคราะห์เอกสารมีรากฐานมาจากการศึกษาทางประวัติศาสตร์และการวิจัยเอกสารสำคัญย้อนกลับไปถึงศตวรรษที่สิบเก้า ในสังคมศาสตร์ การใช้เอกสารอย่างเป็นระบบในฐานะข้อมูลเชิงคุณภาพหลักได้รับการส่งเสริมโดย W.I. Thomas และ Florian Znaniecki ในงานศึกษาชิ้นสำคัญ The Polish Peasant in Europe and America (1918–1920) ซึ่งอาศัยจดหมายส่วนตัวเป็นอย่างมาก งานเขียน Using Documents in Social Research (2003) ของ Lindsay Prior ได้สร้างกรอบสังคมวิทยาที่เข้มงวดสำหรับการปฏิบัติต่อเอกสารในฐานะผู้กระทำการในชีวิตทางสังคม แทนที่จะเป็นเพียงหลักฐานเกี่ยวกับมัน บทความระเบียบวิธีวิจัยของ Glenn Bowen ในปี 2009 ได้นำเสนอกรอบการทำงานที่อ้างอิงอย่างกว้างขวางและใช้งานได้จริงสำหรับการวิเคราะห์เอกสารในฐานะวิธีการวิจัยเชิงคุณภาพ รวมถึงเกณฑ์การประเมินที่ปัจจุบันสอนกันทั่วไปในหลักสูตรการวิจัยเชิงคุณภาพ

ควรใช้เมื่อใด

ใช้การวิเคราะห์เอกสารเชิงตีความเมื่อเอกสารเป็นแหล่งข้อมูลหลัก และเมื่อคำถามวิจัยมุ่งเน้นไปที่ความหมาย กรอบแนวคิด ตรรกะของสถาบัน หรือการสร้างทางสังคม มากกว่าประสบการณ์ชีวิตของแต่ละบุคคล วิธีการนี้เหมาะสมกับการวิจัยทางประวัติศาสตร์ การวิเคราะห์นโยบาย การศึกษาองค์กร และการศึกษาเกี่ยวกับสื่อ วิธีการนี้เหมาะสมเมื่อการสัมภาษณ์หรือการสังเกตไม่สามารถทำได้จริง — ตัวอย่างเช่น เมื่อศึกษาเหตุการณ์ในอดีตหรือสถานที่ที่ไม่สามารถเข้าถึงได้ — หรือเมื่อเอกสารให้มุมมองที่แตกต่างซึ่งไม่สามารถหาได้จากวิธีการอื่น อย่าใช้วิธีการนี้เมื่อเป้าหมายคือการวัดความถี่หรือความแพร่หลายของหมวดหมู่เนื้อหา (การวิเคราะห์เนื้อหาเชิงปริมาณเหมาะสมกว่า) เมื่อเอกสารไม่พร้อมใช้งานหรือการเข้าถึงถูกจำกัด หรือเมื่อคำถามวิจัยต้องการความเข้าใจประสบการณ์อัตวิสัยของผู้เข้าร่วมในลักษณะที่เอกสารไม่สามารถเปิดเผยได้

ข้อจำกัดและข้อควรพิจารณา

  • เอกสารถูกผลิตขึ้นเพื่อวัตถุประสงค์อื่นนอกเหนือจากการวิจัย พวกเขาอาจละเว้น บดบัง หรือบิดเบือนข้อมูลในลักษณะที่ตรวจจับได้ยาก
  • การเข้าถึงเอกสารที่เกี่ยวข้องมักถูกจำกัดโดยการรักษาความลับ การควบคุมโดยสถาบัน หรือช่องว่างในเอกสารสำคัญ
  • การอ่านเชิงตีความขึ้นอยู่กับนักวิจัย: นักวิเคราะห์ที่แตกต่างกันอาจสร้างการอ่านที่แตกต่างกันของข้อความเดียวกัน
  • เอกสารแทบไม่สามารถจับประสบการณ์ชีวิตหรือการให้เหตุผลภายในของผู้กระทำการที่ผลิตเอกสารเหล่านั้นได้ การอนุมานเกี่ยวกับเจตนาต้องทำด้วยความระมัดระวัง

เงื่อนไขจากแหล่งที่มาไม่สามารถใช้แทนการทบทวนทางวิทยาศาสตร์ที่เป็นอิสระหรือการตรวจสอบโดยเอนจินวิเคราะห์ได้

จุดแข็ง

  • เอกสารเป็นข้อมูลที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติซึ่งมีอยู่โดยอิสระจากกระบวนการวิจัย หลีกเลี่ยงผลกระทบจากการตอบสนอง (reactivity effects) ที่พบบ่อยในการสัมภาษณ์
  • ช่วยให้สามารถเข้าถึงกระบวนการทางประวัติศาสตร์ สถาบัน และนโยบายที่ไม่สามารถสังเกตได้โดยตรง หรือสร้างขึ้นใหม่ผ่านการสัมภาษณ์เพียงอย่างเดียว
  • คุ้มค่าเมื่อมีชุดเอกสารที่สมบูรณ์อยู่แล้ว ไม่จำเป็นต้องสร้างข้อมูลใหม่จากผู้เข้าร่วม
  • แนวทางการตีความจะเปิดเผยสมมติฐานที่ไม่ได้กล่าวถึง ความสัมพันธ์เชิงอำนาจ และกรอบแนวคิดที่การอ่านระดับผิวเผินจะมองข้ามไป
  • การออกแบบชุดเอกสารที่ยืดหยุ่นช่วยให้สามารถบูรณาการกับวิธีการเชิงคุณภาพอื่น ๆ (การตรวจสอบสามเส้ากับการสัมภาษณ์หรือการสังเกตชาติพันธุ์วรรณนา)

การประยุกต์ใช้

  • การวิเคราะห์ข้อความนโยบายของรัฐบาล กรอบหลักสูตร หรือกฎหมาย เพื่อเปิดเผยสมมติฐานและค่านิยมที่ฝังอยู่ในนโยบายการศึกษาหรือสุขภาพ
  • การตรวจสอบเอกสารองค์กร — แผนกลยุทธ์ บันทึกการประชุม รายงานประจำปี — เพื่อทำความเข้าใจว่าสถาบันสร้างอัตลักษณ์และลำดับความสำคัญของตนเองอย่างไร
  • การศึกษาเอกสารสำคัญ จดหมายโต้ตอบ หรือไดอารี่ เพื่อสร้างความเข้าใจว่าผู้กระทำการในอดีตเข้าใจสถานการณ์ทางสังคมของตนเองอย่างไร
  • การตรวจสอบข้อความสื่อ โพสต์โซเชียลมีเดีย หรือฟอรัมออนไลน์ เพื่อทำความเข้าใจว่าวาทกรรมสาธารณะกำหนดประเด็นทางสังคมอย่างไร
  • การทบทวนแนวทางการเผยแพร่ ระเบียบวิธีทางคลินิก หรือมาตรฐานวิชาชีพ เพื่อระบุว่าบรรทัดฐานทางวินัยถูกเข้ารหัสและท้าทายอย่างไร

วิธีการทำงาน

วิธีการทำงาน

1

นักวิจัยระบุและรวบรวมชุดเอกสารที่เกี่ยวข้องกับคำถามวิจัย แหล่งที่มาอาจรวมถึงรายงานสถาบัน เอกสารนโยบาย บันทึกการประชุม การติดต่อ สื่อ หรือสื่อออนไลน์ การสุ่มตัวอย่างตามวัตถุประสงค์ (purposive sampling) เป็นแนวทางในการคัดเลือก: เอกสารถูกเลือกเพราะมีแนวโน้มที่จะให้ความกระจ่างแก่ปรากฏการณ์ที่กำลังศึกษา ไม่ใช่เพราะเป็นตัวอย่างทางสถิติที่ครอบคลุม

2

เอกสารแต่ละฉบับจะได้รับการประเมินในด้านความถูกต้อง (เป็นของแท้หรือไม่) ความน่าเชื่อถือ (ปราศจากอคติหรือไม่ หรือมีอคติอย่างไร) ความเป็นตัวแทน (เป็นเอกสารทั่วไปหรือพิเศษในชุดเอกสารหรือไม่) และความหมาย (ข้อความมีความชัดเจนและเข้าใจได้หรือไม่) การประเมินเชิงวิพากษ์นี้ — ดัดแปลงมาจากการวิพากษ์แหล่งข้อมูลทางประวัติศาสตร์ — ป้องกันไม่ให้นักวิจัยปฏิบัติต่อเอกสารเสมือนเป็นบัญชีข้อเท็จจริงที่ตรงไปตรงมา

3

เอกสารจะถูกอ่านอย่างละเอียดและซ้ำๆ โดยนักวิจัยจะบันทึกข้อความสำคัญ แนวคิดที่เกิดซ้ำ ความเงียบ และความขัดแย้ง รหัสเริ่มต้นหรือบันทึกการวิเคราะห์จะถูกสร้างขึ้นในระหว่างขั้นตอนการอ่านที่ดื่มด่ำนี้ นักวิจัยจะรักษาการรับรู้ถึงการสะท้อนตนเอง (reflexive awareness) ว่ากรอบการตีความของตนเองมีอิทธิพลต่อสิ่งที่สังเกตเห็นในข้อความอย่างไร

4

ข้อความที่ถูกเข้ารหัสและบันทึกการวิเคราะห์จะถูกนำไปวิเคราะห์เชิงตีความ: ระบุรูปแบบ ตรวจสอบความตึงเครียด และทำให้ตรรกะทางสังคมหรือสถาบันที่อยู่เบื้องหลังข้อความชัดเจนขึ้น นักวิเคราะห์จะเคลื่อนย้ายแบบ hermeneutic — ระหว่างส่วนกับทั้งหมด ระหว่างเอกสารแต่ละฉบับกับชุดเอกสารที่กว้างขึ้น ระหว่างข้อความกับบริบทการผลิต — เพื่อสร้างการอ่านที่เข้มข้นและมีหลายชั้น

5

ผลการวิจัยจะถูกรวมเข้ากับบัญชีเชิงตีความที่สอดคล้องกันซึ่งตอบคำถามวิจัย บัญชีนี้จะนำเสนอประเด็นสำคัญและความหมายที่นักวิเคราะห์ได้สร้างขึ้น โดยอิงตามหลักฐานจากข้อความที่เฉพาะเจาะจง และวางตำแหน่งภายในบริบททางสังคม ประวัติศาสตร์ หรือสถาบันที่กว้างขึ้นซึ่งกำหนดรูปแบบเอกสารเหล่านั้น

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

  • การปฏิบัติต่อเอกสารเสมือนเป็นข้อเท็จจริงที่โปร่งใส — การยอมรับสิ่งที่เอกสารระบุตามมูลค่าที่ตราไว้โดยไม่พิจารณาว่าใครเป็นผู้ผลิต สำหรับผู้ชมกลุ่มใด และด้วยผลประโยชน์ใด นำไปสู่การวิเคราะห์ที่ไร้เดียงสาแทนที่จะเป็นการวิเคราะห์เชิงตีความ
  • การละเลยบริบทของการผลิต — ข้อความเดียวกันมีความหมายแตกต่างกันขึ้นอยู่กับว่าเมื่อใด ที่ไหน และโดยใครที่ถูกสร้างขึ้น การอ่านที่แยกออกจากบริบทบ่อนทำลายความถูกต้องของการตีความ
  • การเลือกอ้างอิงโดยไม่มีความอิ่มตัว — การเลือกเฉพาะข้อความที่ยืนยันสมมติฐานของนักวิจัยในขณะที่ละเลยหลักฐานที่ขัดแย้งกัน ทำให้เกิดบัญชีที่ไม่สมบูรณ์แทนที่จะเป็นบัญชีที่เข้มงวด
  • การปะปนการวิเคราะห์เอกสารกับการวิเคราะห์วาทกรรม — การวิเคราะห์เอกสารเชิงตีความมุ่งเน้นไปที่การใช้ทางสังคมและความหมายของเอกสารในฐานะวัตถุ การวิเคราะห์วาทกรรมเชิงวิพากษ์ยังตรวจสอบโครงสร้างทางภาษาและความสัมพันธ์เชิงอำนาจในข้อความ ทั้งสองทับซ้อนกัน แต่ไม่เหมือนกัน
  • การรายงานการสะท้อนตนเองที่น้อยเกินไป — กรอบการตีความของนักวิจัยมีอิทธิพลต่อความหมายที่ถูกสร้างขึ้นอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ การไม่ทำให้สิ่งนี้โปร่งใสจะลดความน่าเชื่อถือของผลการวิจัย

คำถามที่พบบ่อย

อะไรคือนิยามของเอกสาร?

ในการวิเคราะห์เอกสารเชิงตีความ คำว่า 'เอกสาร' ถูกใช้ในความหมายกว้างๆ เพื่อรวมถึงวัตถุใดๆ ที่บันทึกความหมายในรูปแบบลายลักษณ์อักษร ภาพ หรือดิจิทัล: รายงานอย่างเป็นทางการ เอกสารนโยบาย จดหมาย ไดอารี่ บันทึกการประชุม รูปถ่าย เว็บไซต์ โพสต์โซเชียลมีเดีย และข้อความที่เผยแพร่ เกณฑ์สำคัญคือรายการนั้นถูกผลิตขึ้นเพื่อวัตถุประสงค์บางอย่างก่อนและเป็นอิสระจากการวิจัย

การวิเคราะห์เอกสารเชิงตีความแตกต่างจากการวิเคราะห์เนื้อหาอย่างไร?

การวิเคราะห์เนื้อหา — โดยเฉพาะการวิเคราะห์เนื้อหาเชิงปริมาณ — โดยทั่วไปจะเข้ารหัสและนับความถี่ของหมวดหมู่ที่กำหนดไว้ล่วงหน้าในชุดเอกสาร การวิเคราะห์เอกสารเชิงตีความให้ความสำคัญกับการสร้างความหมายจากเอกสารในบริบท โดยใส่ใจกับความแตกต่าง ความขัดแย้ง และสิ่งที่ไม่ได้กล่าวถึง การวิเคราะห์เอกสารเชิงตีความเป็นแบบอุปนัยและ hermeneutic ในขณะที่การวิเคราะห์เนื้อหามักเป็นแบบนิรนัยและเป็นระบบในลักษณะที่เข้มงวดและทำซ้ำได้มากกว่า

ฉันต้องการเอกสารกี่ฉบับ?

ไม่มีกฎตายตัว ชุดเอกสารควรมีขนาดใหญ่พอที่จะตอบคำถามวิจัยได้อย่างเพียงพอและเพื่อให้บรรลุความอิ่มตัวของการวิเคราะห์ (analytical saturation) — จุดที่เอกสารเพิ่มเติมไม่ให้ประเด็นใหม่ การศึกษาที่มุ่งเน้นอาจวิเคราะห์เอกสารสำคัญห้าถึงยี่สิบฉบับอย่างละเอียด การศึกษาทางประวัติศาสตร์ที่กว้างขวางอาจเกี่ยวข้องกับเอกสารหลายร้อยฉบับ โดยทั่วไปแล้ว ความลึกของการอ่านมีความสำคัญเหนือกว่าความกว้างของชุดเอกสารในแนวทางการตีความ

การวิเคราะห์เอกสารเชิงตีความสามารถรวมกับการสัมภาษณ์หรือชาติพันธุ์วรรณนาได้หรือไม่?

ได้ และมักจะเป็นประโยชน์ เอกสารสามารถใช้เพื่อตรวจสอบสามเส้า (triangulate) ผลการวิจัยจากการสัมภาษณ์ เพื่อวางบริบทของการสังเกตชาติพันธุ์วรรณนา หรือเพื่อเข้าถึงบันทึกสถาบันที่เป็นทางการซึ่งผู้กระทำการอาจจำไม่ได้หรือไม่เต็มใจที่จะพูดถึง การออกแบบเชิงคุณภาพแบบผสมผสานที่รวมการวิเคราะห์เอกสารกับแหล่งข้อมูลอื่น ๆ จะช่วยเสริมความแข็งแกร่งให้กับบัญชีเชิงตีความ

ฉันจะสร้างความเข้มงวดในการวิเคราะห์เอกสารเชิงตีความได้อย่างไร?

ความเข้มงวดจะแสดงให้เห็นผ่านการจัดทำเอกสารที่โปร่งใสเกี่ยวกับการตัดสินใจในการสุ่มตัวอย่างและเกณฑ์การประเมิน การบันทึกการสะท้อนตนเองตลอดการวิเคราะห์ การอิงการตีความตามหลักฐานจากข้อความที่เฉพาะเจาะจง การตรวจสอบสมาชิก (member-checking) หรือการอภิปรายร่วมกับเพื่อน (peer debriefing) หากเป็นไปได้ และการจัดทำเส้นทางการตรวจสอบ (audit trail) โดยละเอียด เพื่อให้ผู้อ่านสามารถประเมินความน่าเชื่อถือของการอ้างสิทธิ์เชิงตีความได้

วิธีการที่เกี่ยวข้อง

แหล่งอ้างอิง

  1. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40.

    เปิดเอกสารอ้างอิง DOI
    คัดลอกแล้ว
  2. Prior, L. (2003). Using Documents in Social Research. Sage.

    ISBN: 978-0761972198
    คัดลอกแล้ว