การวิเคราะห์วาทกรรมเชิงตีความ
- ผู้เสนอ
- Rooted in interpretivist social science; systematised by Norman Fairclough, Margaret Wetherell, and others
- ปี
- 1980s–1990s
- ประเภท
- Qualitative interpretive research approach
- กลุ่มวิธี
- Qualitative design / analysis
ข้อความนี้เป็นการแปลด้วยเครื่องและยังไม่ได้รับการตรวจทาน อ่านต้นฉบับภาษาอังกฤษ
ใช้ทำอะไร?
การวิเคราะห์วาทกรรมเชิงตีความ (Interpretive discourse analysis) เป็นแนวทางเชิงคุณภาพที่ตรวจสอบว่าภาษาประกอบสร้างความเป็นจริงทางสังคม อัตลักษณ์ และความหมายภายในบริบทเฉพาะอย่างไร โดยดำเนินงานจากญาณวิทยาเชิงตีความ (interpretivist epistemology) แนวทางนี้มองว่าข้อความและการสนทนาไม่ใช่หน้าต่างที่โปร่งใสสู่โลก แต่เป็นพื้นที่เชิงรุกที่ความหมายถูกต่อรอง และมุ่งทำความเข้าใจความหมายเหล่านั้นจากมุมมองของผู้เข้าร่วมที่อยู่ในโลกทางสังคมและวัฒนธรรมของตน
แนวคิดเบื้องหลังวิธีการ
ภาษาไม่ได้เพียงอธิบายโลก แต่เป็นการประกอบสร้างโลก เมื่อรายงานของโรงพยาบาลเรียกผู้ป่วยว่า 'ไม่ให้ความร่วมมือ' หรือบทความข่าวพาดหัวข่าวผู้อพยพว่าเป็น 'น้ำท่วม' การเลือกใช้คำเหล่านี้เป็นการกระทำที่สร้างความเป็นจริงทางสังคมเฉพาะ การวิเคราะห์วาทกรรมเชิงตีความถามว่า: ความหมายเหล่านี้ถูกสร้างขึ้นผ่านภาษาอย่างไร และสิ่งเหล่านี้เปิดเผยเกี่ยวกับบริบททางสังคมและผู้ที่สร้างมันอย่างไร? แตกต่างจากแนวทางเชิงวิพากษ์ (critical approaches) ที่มุ่งเน้นการเปิดโปงอำนาจและอุดมการณ์ การวิเคราะห์วาทกรรมเชิงตีความจะให้ความสำคัญกับกระบวนการสร้างความหมายและกรอบการตีความที่ผู้เข้าร่วมนำมาใช้ในการสนทนา
ประวัติศาสตร์
การวิเคราะห์วาทกรรมเกิดขึ้นในสาขาภาษาศาสตร์และสังคมศาสตร์ในช่วงทศวรรษ 1960-1970 สายการตีความได้พัฒนาอย่างแข็งแกร่งในสาขาสังคมจิตวิทยาและสังคมวิทยาในช่วงทศวรรษ 1980 และ 1990 โดยเฉพาะอย่างยิ่งผ่านงานของ Jonathan Potter และ Margaret Wetherell ในด้านจิตวิทยาเชิงวาทกรรม (discursive psychology) (1987) และผ่านกรอบการประกอบสร้างทางสังคม (social constructionist) ผู้อ่านของ Wetherell, Taylor, และ Yates ในปี 2001 ได้รวบรวมแนวทางเชิงตีความที่หลากหลาย หนังสือของ Phillips และ Hardy ในปี 2002 ของ Sage ได้สังเคราะห์วิธีการสำหรับนักวิจัยองค์กรและสังคม ปัจจุบันการวิเคราะห์วาทกรรมเชิงตีความถูกนำไปใช้ในสาขาสุขภาพ การศึกษา การศึกษาองค์กร การวิจัยเชิงนโยบาย และสังคมศาสตร์
ควรใช้เมื่อใด
ใช้การวิเคราะห์วาทกรรมเชิงตีความเมื่อคำถามวิจัยมุ่งเน้นไปที่ว่าภาษาประกอบสร้างความหมาย อัตลักษณ์ หรือความเป็นจริงทางสังคมในบริบทเฉพาะอย่างไร เช่น องค์กรพูดถึงความหลากหลายอย่างไร ผู้ป่วยเล่าเรื่องอาการป่วยอย่างไร หรือสื่อนำเสนอเกี่ยวกับกลุ่มสังคมอย่างไร เหมาะสมเมื่อข้อมูลประกอบด้วยข้อความ การสนทนา หรือเอกสาร และเมื่อเป้าหมายคือความเข้าใจเชิงตีความ มากกว่าคำอธิบายเชิงสาเหตุหรือการสรุปทั่วไปทางสถิติ เหมาะสำหรับงานวิจัยด้านสังคมศาสตร์ สุขภาพ การศึกษา องค์กร และนโยบาย อย่าใช้เมื่อคำถามวิจัยต้องการการทดสอบสมมติฐาน การประมาณความชุก หรือการอนุมานเชิงสาเหตุ อย่าใช้เมื่อข้อมูลเป็นตัวเลข หรือเมื่อเป้าหมายหลักคือความกว้างและการสรุปทั่วไป
ข้อจำกัดและข้อควรพิจารณา
- ผลการวิจัยมีความเฉพาะเจาะจงกับบริบทและไม่สามารถสรุปทั่วไปทางสถิติได้ การถ่ายทอด (transferability) ขึ้นอยู่กับความคล้ายคลึงทางทฤษฎีมากกว่าทางประจักษ์
- ขึ้นอยู่กับทักษะการตีความ ความรู้ทางทฤษฎี และความเข้มงวดในการสะท้อนคิดของนักวิจัยอย่างมาก
- ใช้เวลานาน: การอ่านข้อความจำนวนมากอย่างละเอียดและต่อเนื่องอาจใช้เวลาหลายเดือน
- ความแตกต่างระหว่างการวิเคราะห์วาทกรรมเชิงตีความและเชิงวิพากษ์อาจไม่ชัดเจน นักวิจัยต้องระบุให้ชัดเจนว่าการวิพากษ์อำนาจเป็นจุดเด่นหรือไม่
- การสร้างความน่าเชื่อถือ (trustworthiness) ต้องอาศัยเส้นทางการตรวจสอบโดยละเอียด (audit trails) และการทบทวนโดยผู้เชี่ยวชาญ (peer review) มากกว่าสัมประสิทธิ์ความสอดคล้องระหว่างผู้ประเมิน (inter-rater reliability coefficients)
เงื่อนไขจากแหล่งที่มาไม่สามารถใช้แทนการทบทวนทางวิทยาศาสตร์ที่เป็นอิสระหรือการตรวจสอบโดยเอนจินวิเคราะห์ได้
จุดแข็ง
- เปิดเผยว่าการสร้างความเป็นจริงที่ถูกมองข้ามว่าเป็นเรื่องปกติถูกสร้างขึ้นผ่านภาษาอย่างไร ทำให้สิ่งที่วิธีการเชิงปริมาณไม่สามารถเข้าถึงได้ปรากฏชัดเจน
- มีรากฐานมาจากญาณวิทยาที่สอดคล้องกัน ซึ่งมองว่าภาษาเป็นองค์ประกอบ (constitutive) มากกว่าเป็นเพียงตัวแทน (representational)
- มีความยืดหยุ่นเพียงพอที่จะทำงานกับประเภทข้อความที่หลากหลาย — การสัมภาษณ์ เอกสาร สื่อ ข้อความเชิงนโยบาย และการสนทนาที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติ
- ให้ความสนใจกับบริบทและการวางตำแหน่ง (situatedness) จับความแตกต่างที่การเข้ารหัสแบบไม่คำนึงถึงบริบทพลาดไป
- สร้างบัญชีที่เข้มข้นทางทฤษฎีซึ่งสามารถให้ข้อมูลเชิงปฏิบัติ นโยบาย และการสืบค้นเพิ่มเติม
การประยุกต์ใช้
- การวิเคราะห์ว่าผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพและผู้ป่วยร่วมกันสร้างเรื่องเล่าเกี่ยวกับอาการป่วยในการปรึกษาทางคลินิกอย่างไร
- การตรวจสอบว่าเอกสารองค์กรสร้างอัตลักษณ์ของพนักงานและอำนาจของผู้บริหารอย่างไร
- การตรวจสอบว่าข้อความสื่อนำเสนอเกี่ยวกับกลุ่มสังคม เหตุการณ์ หรือประเด็นเชิงนโยบายอย่างไร เพื่อสร้างความเข้าใจสาธารณะเฉพาะ
- การสำรวจว่านักเรียนและครูวางตำแหน่งตนเองและกันและกันอย่างไรในการสนทนาในห้องเรียน
- การศึกษาว่าเอกสารเชิงนโยบายสร้างปัญหาและแนวทางแก้ไขในด้านการศึกษา สวัสดิการ หรือสาธารณสุขอย่างไร
- การแกะรอยว่าชุมชนออนไลน์สร้างอัตลักษณ์และบรรทัดฐานร่วมกันผ่านวาทกรรมในฟอรัมหรือโซเชียลมีเดียอย่างไร
วิธีการทำงาน
วิธีการทำงาน
นักวิจัยจะต้องระบุจุดยืนเชิงตีความและตำแหน่งการสะท้อนคิด (reflexive position) ของตนเอง โดยยอมรับว่าการตีความนั้นมีมุมมองเฉพาะเสมอ คำถามวิจัยจะถูกกำหนดขึ้นรอบประเด็นว่าความหมายถูกสร้างขึ้นและต่อรองผ่านวาทกรรมอย่างไร มากกว่าที่จะวัดความถี่ของหน่วยภาษาที่เกิดขึ้น กรอบการวิเคราะห์ ไม่ว่าจะเป็นการประกอบสร้างทางสังคม (social constructionist), การตีความ (hermeneutic), หรือการอิงการสนทนา (conversation-informed) จะถูกเลือกและให้เหตุผลประกอบ
มีการรวบรวมชุดข้อมูลวาทกรรมที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติหรือที่นักวิจัยกระตุ้นให้เกิดขึ้น ซึ่งอาจรวมถึงบทถอดเสียงการสัมภาษณ์ บันทึกการสนทนากลุ่มย่อย เอกสารองค์กร ข้อความเชิงนโยบาย เนื้อหาสื่อ หรือปฏิสัมพันธ์ออนไลน์ ชุดข้อมูลควรได้รับการคัดเลือกอย่างมีจุดประสงค์เพื่อให้ได้ตัวอย่างที่สมบูรณ์ของปรากฏการณ์ที่สนใจ การอิ่มตัวทางทฤษฎี (theoretical saturation) มากกว่าการเป็นตัวแทนทางสถิติ จะเป็นแนวทางในการตัดสินใจเลือกตัวอย่าง
นักวิจัยจะอ่านข้อความอย่างละเอียดและซ้ำๆ โดยให้ความสนใจกับการเลือกคำศัพท์ โครงสร้างวาทศิลป์ กลวิธีทางวรรณกรรม ตำแหน่งของประธาน (subject positions) และการอ้างอิงระหว่างข้อความ (intertextual references) ข้อสังเกตเบื้องต้นจะถูกบันทึกไว้โดยไม่บังคับใช้การเข้ารหัสที่กำหนดไว้ล่วงหน้า การอ่านที่เจาะลึกนี้จะสร้างความคุ้นเคยกับทรัพยากรทางวาทกรรมทั้งหมดที่ทำงานอยู่ในชุดข้อมูล
โดยอาศัยเลนส์ทางทฤษฎีที่เลือก นักวิจัยจะระบุและตั้งชื่อชุดการตีความ (interpretive repertoires) ตำแหน่งของประธาน หรือรูปแบบทางวาทกรรม ซึ่งเป็นวิธีการที่เกิดขึ้นซ้ำๆ และสอดคล้องกันในการประกอบสร้างปรากฏการณ์ แต่ละรูปแบบจะแสดงด้วยหลักฐานจากข้อความ และนักวิจัยจะอธิบายว่ารูปแบบนั้นสร้างความหมาย อัตลักษณ์ทางสังคม หรือวิธีการทำความเข้าใจโลกอย่างไร
รูปแบบทางวาทกรรมที่ระบุจะถูกรวบรวมเป็นบัญชีที่สอดคล้องกันว่าปรากฏการณ์นั้นถูกสร้างขึ้นในบริบทนี้อย่างไร นักวิจัยจะสะท้อนคิดว่าการสร้างสรรค์เหล่านั้นเอื้ออำนวยหรือจำกัดอะไรบ้าง สิ่งเหล่านี้เกี่ยวข้องกับทรัพยากรทางสังคมและวัฒนธรรมที่กว้างขึ้นอย่างไร และมีความหมายต่อความเป็นจริงในชีวิตของผู้เข้าร่วมอย่างไร การสะท้อนคิดเกี่ยวกับบทบาทการตีความของนักวิจัยเองในการวิเคราะห์จะถูกบันทึกไว้
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- การมองการวิเคราะห์วาทกรรมเป็นการเข้ารหัสเชิงคุณภาพอย่างง่าย — การระบุธีมโดยไม่ให้ความสนใจว่าภาษาประกอบสร้างธีมเหล่านั้นอย่างไร จะพลาดตรรกะองค์ประกอบของวิธีการไป
- การละเลยการสะท้อนคิด — ตำแหน่งการตีความของนักวิจัยมีอิทธิพลต่อรูปแบบที่ปรากฏ การไม่บันทึกสิ่งนี้จะบ่อนทำลายความน่าเชื่อถือ
- การเลือกชุดข้อมูลตามโอกาสมากกว่าตามจุดประสงค์ — ข้อความที่ไม่เป็นตัวแทนจะสร้างรูปแบบที่บางทางวิเคราะห์หรือทำให้เข้าใจผิด
- การผสมปนเปการวิเคราะห์วาทกรรมเชิงตีความและเชิงวิพากษ์ — หากความสัมพันธ์เชิงอำนาจและอุดมการณ์เป็นจุดสนใจ การวิเคราะห์วาทกรรมเชิงวิพากษ์ (CDA) จะเหมาะสมกว่าและควรระบุชื่อเช่นนั้น
- การยกตัวอย่างมากเกินไปโดยเสียสละการตีความ — การยกข้อความจำนวนมากโดยไม่มีคำอธิบายเชิงวิเคราะห์ไม่ถือเป็นการวิเคราะห์วาทกรรม
คำถามที่พบบ่อย
การวิเคราะห์วาทกรรมเชิงตีความแตกต่างจากการวิเคราะห์วาทกรรมเชิงวิพากษ์อย่างไร
ทั้งสองแนวทางตรวจสอบว่าภาษาประกอบสร้างความเป็นจริงทางสังคมอย่างไร แต่การวิเคราะห์วาทกรรมเชิงวิพากษ์ (CDA) จะให้ความสำคัญอย่างชัดเจนกับอำนาจ อุดมการณ์ และความไม่เท่าเทียม โดยถามว่าวาทกรรมสืบทอดหรือท้าทายโครงสร้างทางสังคมที่ครอบงำอย่างไร การวิเคราะห์วาทกรรมเชิงตีความจะให้ความสำคัญกับการสร้างความหมายและการประกอบสร้างทางสังคมในวงกว้าง โดยไม่มีพันธะทางการเมืองล่วงหน้าในการเปิดโปงอำนาจ การเลือกขึ้นอยู่กับคำถามวิจัย: หากคุณต้องการทำความเข้าใจว่าความหมายถูกสร้างขึ้นอย่างไร การวิเคราะห์วาทกรรมเชิงตีความ (DA) จะเหมาะสม หากคุณต้องการเปิดโปงว่าภาษาดำรงความไม่เท่าเทียมไว้อย่างไร CDA จะเหมาะสมกว่า
ชุดการตีความ (interpretive repertoire) คืออะไร
ชุดการตีความ (interpretive repertoire) คือกลุ่มคำศัพท์ อุปมาอุปไมย และสำนวนที่เชื่อมโยงกันอย่างสอดคล้อง ซึ่งผู้พูดนำมาใช้เพื่อสร้างภาพเหตุการณ์ อัตลักษณ์ หรือวัตถุทางสังคม ชุดการตีความถูกระบุโดย Potter และ Wetherell และเป็นหน่วยพื้นฐานของการวิเคราะห์ในการศึกษาเชิงตีความหลายชิ้น — ทำหน้าที่เหมือนบทละครที่แบ่งปันกันทางวัฒนธรรมซึ่งผู้คนใช้ได้อย่างยืดหยุ่นเพื่อบรรลุเป้าหมายทางสังคมผ่านการสนทนา
ชุดข้อมูลของฉันต้องมีขนาดเท่าใด
ไม่มีกฎตายตัว ชุดข้อมูลควรมีขนาดใหญ่พอที่จะระบุรูปแบบทางวาทกรรมที่เกิดขึ้นซ้ำๆ และมีขนาดเล็กพอที่จะอ่านได้อย่างละเอียดและต่อเนื่อง สำหรับการศึกษาที่อิงจากการสัมภาษณ์ จำนวน 10-20 บทถอดเสียงถือเป็นเรื่องปกติ สำหรับการศึกษาเอกสารหรือสื่อ การสุ่มตัวอย่างตามจุดประสงค์จนถึงการอิ่มตัวทางทฤษฎีจะเป็นแนวทางในการกำหนดขนาดชุดข้อมูล คุณภาพของความลึกในการอ่านมีความสำคัญมากกว่าปริมาณ
ฉันสามารถรวมการวิเคราะห์วาทกรรมเชิงตีความกับการวิเคราะห์ธีม (thematic analysis) ได้หรือไม่
ได้ แต่ต้องทำด้วยความระมัดระวัง การวิเคราะห์ธีมระบุว่าผู้เข้าร่วมพูดถึงอะไร การวิเคราะห์วาทกรรมตรวจสอบว่าพวกเขาพูดถึงสิ่งนั้นอย่างไร การศึกษาหนึ่งสามารถใช้การวิเคราะห์ธีมเพื่อทำแผนที่เนื้อหา และการวิเคราะห์วาทกรรมเพื่อตรวจสอบการประกอบสร้างทางภาษาของธีมหลัก อย่างไรก็ตาม ตรรกะทั้งสองควรแยกออกจากกันอย่างชัดเจนในเชิงวิเคราะห์ และแต่ละอย่างควรนำไปใช้อย่างเข้มงวด แทนที่จะผสมปนเปกับการเข้ารหัสเชิงคุณภาพทั่วไป
ฉันจะสร้างความน่าเชื่อถือของผลการวิจัยได้อย่างไร
ความน่าเชื่อถือในการวิเคราะห์วาทกรรมเชิงตีความสร้างขึ้นผ่านความโปร่งใสในการสะท้อนคิด (การบันทึกตำแหน่งของนักวิจัย) เส้นทางการวิเคราะห์ที่ชัดเจน (แสดงให้เห็นว่ารูปแบบถูกดึงมาจากข้อมูลอย่างไร) การตรวจสอบกับสมาชิก (member checking) ตามความเหมาะสม การอภิปรายโดยผู้เชี่ยวชาญ (peer debriefing) และการให้หลักฐานจากข้อความที่สมบูรณ์สำหรับแต่ละข้ออ้างเชิงตีความ ความน่าเชื่อถือขึ้นอยู่กับความสอดคล้องและพลังในการให้ความกระจ่างของการวิเคราะห์ ไม่ใช่การทำซ้ำหรือความสอดคล้องระหว่างผู้ประเมิน
วิธีการที่เกี่ยวข้อง
แหล่งอ้างอิง
Phillips, N., & Hardy, C. (2002). Discourse Analysis: Investigating Processes of Social Construction. Sage Publications.
ISBN: 978-0761923343คัดลอกแล้วWetherell, M., Taylor, S., & Yates, S. J. (Eds.). (2001). Discourse Theory and Practice: A Reader. Sage Publications.
ISBN: 978-0761971207คัดลอกแล้ว