Skip to content
กลับไปยังผลการค้นหา

ทฤษฎีฐานรากเชิงตีความและสรรค์สร้าง

ผู้เสนอ
Kathy Charmaz
ปี
2000–2006
ประเภท
Qualitative research design and analytic approach
กลุ่มวิธี
Qualitative design / analysis

ข้อความนี้เป็นการแปลด้วยเครื่องและยังไม่ได้รับการตรวจทาน อ่านต้นฉบับภาษาอังกฤษ

ขนาดตัวอักษร

ใช้ทำอะไร?

ทฤษฎีฐานรากเชิงตีความและสรรค์สร้าง (Interpretive constructivist grounded theory) เป็นการออกแบบการวิจัยเชิงคุณภาพที่นักวิจัยและผู้ให้ข้อมูลถูกมองว่าร่วมกันสร้างความหมาย และทฤษฎีถูกสร้างขึ้นแบบอุปนัยจากข้อมูลผ่านการวิเคราะห์เปรียบเทียบอย่างเป็นระบบ แนวทางนี้ซึ่งพัฒนาโดย Kathy Charmaz โดยแยกออกจากข้อสมมติฐานแบบวัตถุนิยม (positivist assumptions) ของทฤษฎีฐานรากแบบดั้งเดิม (classic grounded theory) วางตำแหน่งทั้งนักวิจัยและผู้ให้ข้อมูลให้เป็นผู้ตีความที่มีบทบาทสำคัญ ซึ่งตำแหน่งทางสังคม ค่านิยม และปฏิสัมพันธ์ของพวกเขาหล่อหลอมประเภทและทฤษฎีที่เกิดขึ้นจากการศึกษา

แนวคิดเบื้องหลังวิธีการ

ลองนึกถึงประติมากรที่ไม่บังคับรูปทรงที่วางแผนไว้ล่วงหน้าลงบนดินเหนียว แต่กลับตอบสนองต่อสิ่งที่วัสดุชี้นำในขณะที่งานดำเนินไป โดยการปั้นและปั้นใหม่ในการสนทนากับมัน ทฤษฎีฐานรากเชิงตีความและสรรค์สร้างทำงานคล้ายกัน: นักวิจัยรวบรวมข้อมูล เริ่มการลงรหัสทันที เขียนบันทึกช่วยจำเพื่อจับการตีความที่เกิดขึ้น เปรียบเทียบเหตุการณ์กับเหตุการณ์ และกลับไปยังภาคสนามเมื่อมีคำถามใหม่ๆ เกิดขึ้น แทนที่จะอ้างว่าค้นพบความเป็นจริงเชิงวัตถุวิสัย 'ที่นั่น' นักวิจัยยอมรับอย่างเปิดเผยว่าทฤษฎีที่เกิดขึ้นนั้นถูกสร้างขึ้นร่วมกันผ่านความสัมพันธ์เชิงวิเคราะห์ระหว่างนักวิจัยและข้อมูล การเน้นการตีความหมายถึงการสะท้อนคิด (reflexivity) — จุดยืนของนักวิจัยเองจะถูกระบุและมีส่วนร่วมตลอด ไม่ใช่ถูกแยกออกไป

ประวัติศาสตร์

ทฤษฎีฐานรากถูกนำเสนอครั้งแรกโดย Barney Glaser และ Anselm Strauss ใน The Discovery of Grounded Theory (1967) Strauss และ Corbin ได้พัฒนาระเบียบวิธีอย่างเป็นระบบใน Basics of Qualitative Research (1990) โดยเพิ่มขั้นตอนการลงรหัสที่กำหนดไว้ Kathy Charmaz นักศึกษาของ Strauss ได้ท้าทายข้อสมมติฐานแบบวัตถุนิยมที่ฝังอยู่ในทั้งสองฉบับ และตีพิมพ์ Constructing Grounded Theory ในปี 2006 ซึ่งก่อตั้งทฤษฎีฐานรากแบบสรรค์สร้างให้เป็นกระบวนทัศน์ที่แตกต่างซึ่งหยั่งรากในปฏิสัมพันธ์เชิงสัญลักษณ์ (symbolic interactionism) และการสร้างสรรค์ทางสังคม (social constructionism) ฉบับที่สองในปี 2014 ได้ขยายการอภิปรายเกี่ยวกับพลวัตของสถานการณ์ (situational analysis) และการสะท้อนคิด รูปแบบเชิงตีความเน้นย้ำถึงนัยทางญาณวิทยาของการเปลี่ยนแปลงเชิงสรรค์สร้างนี้อย่างชัดเจนกว่ากรอบการทำงานของ Charmaz เอง

ควรใช้เมื่อใด

เลือกทฤษฎีฐานรากเชิงตีความและสรรค์สร้างเมื่อเป้าหมายการวิจัยคือการสร้างทฤษฎีของกระบวนการทางสังคมที่อิงตามข้อมูลและมีฐานรากจากข้อมูล และเมื่อนักวิจัยยอมรับจุดยืนทางญาณวิทยาแบบสรรค์สร้างหรือตีความนิยมอย่างชัดเจน — โดยยอมรับว่าความหมายถูกสร้างขึ้นร่วมกันมากกว่าถูกค้นพบ เหมาะสำหรับการศึกษาว่าผู้คนสร้างความหมายให้กับประสบการณ์ใหม่หรือประสบการณ์ที่ยังไม่ได้รับการทฤษฎีอย่างเพียงพอ กระบวนการสร้างอัตลักษณ์ หรือเงื่อนไขทางสังคมหล่อหลอมการกระทำอย่างไร แหล่งข้อมูลในอุดมคติคือเรื่องราวจากบุคคลที่หนึ่งที่สมบูรณ์จากการสัมภาษณ์ เสริมด้วยการสังเกตหรือเอกสาร ไม่เหมาะสมเมื่อเป้าหมายการวิจัยคือเพียงการพรรณนา (ใช้ปรากฏการณ์วิทยาหรือกรณีศึกษา) เมื่อทฤษฎีที่มีอยู่แล้วต้องการการทดสอบ (ใช้วิธีการเชิงคุณภาพแบบนิรนัยหรือเชิงปริมาณ) หรือเมื่อนักวิจัยเชื่อในความเป็นจริงเชิงวัตถุวิสัยเพียงหนึ่งเดียวที่สามารถค้นพบได้โดยไม่ขึ้นกับการตีความ (ใช้ทฤษฎีฐานรากแบบดั้งเดิมหรือแบบ Straussian แทน)

ข้อจำกัดและข้อควรพิจารณา

  • ใช้เวลานาน: การลงรหัส การเขียนบันทึกช่วยจำ และการเลือกตัวอย่างทางทฤษฎีพร้อมกันตลอดหลายรอบของการรวบรวมข้อมูล ต้องการความพยายามอย่างมากจากนักวิจัย
  • ต้องการทักษะขั้นสูงในการใช้เหตุผลแบบอับดักทีฟ (abductive reasoning) และการสรุปเชิงแนวคิด นักวิจัยมือใหม่มักสร้างการพรรณนาที่ละเอียด (thick description) แทนที่จะเป็นทฤษฎีที่แท้จริง
  • ลักษณะที่ถูกสร้างขึ้นและตีความได้ของผลการวิจัยหมายความว่าไม่สามารถสรุปอ้างอิงในเชิงสถิติได้ (statistically generalizable) การถ่ายทอด (transferability) ขึ้นอยู่กับความละเอียดของการพรรณนาและความเหมาะสมเชิงแนวคิด
  • เส้นแบ่งระหว่างทฤษฎีฐานรากแบบสรรค์สร้างและแบบดั้งเดิมเป็นที่ถกเถียง นักวิจัยต้องให้เหตุผลที่ชัดเจนเกี่ยวกับจุดยืนทางญาณวิทยาของตนต่อผู้ทบทวน

เงื่อนไขจากแหล่งที่มาไม่สามารถใช้แทนการทบทวนทางวิทยาศาสตร์ที่เป็นอิสระหรือการตรวจสอบโดยเอนจินวิเคราะห์ได้

จุดแข็ง

  • สร้างทฤษฎีระดับกลาง (middle-range theories) ที่เป็นต้นฉบับและมีฐานรากเชิงประจักษ์ แทนที่จะเป็นเพียงการพรรณนาหรือรายการรหัส
  • มีความโปร่งใสเกี่ยวกับบทบาทเชิงตีความของนักวิจัย ทำให้การศึกษามีความซื่อสัตย์ทางญาณวิทยาและตรวจสอบได้
  • มีความยืดหยุ่นและวนซ้ำ — การรวบรวมและการวิเคราะห์ข้อมูลพร้อมกันช่วยให้การศึกษาตอบสนองต่อสิ่งที่ผู้ให้ข้อมูลพูดจริง แทนที่จะเป็นวาระที่กำหนดไว้ล่วงหน้า
  • สร้างหมวดหมู่ที่มีความเข้มข้นเชิงแนวคิดผ่านการเขียนบันทึกช่วยจำ สร้างทฤษฎีในระดับนามธรรมที่สูงกว่าแนวทางเชิงแก่นสารส่วนใหญ่
  • ได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวางในสาขาสังคมศาสตร์ สุขภาพ การศึกษา และการวิจัยองค์กร สำหรับการสร้างทฤษฎีที่นำไปปฏิบัติได้และเกี่ยวข้องกับการปฏิบัติจริง

การประยุกต์ใช้

  • การพัฒนาทฤษฎีเกี่ยวกับวิธีการที่ผู้ป่วยโรคเรื้อรังเจรจาต่อรองอัตลักษณ์และการจัดการตนเองเมื่อเวลาผ่านไป
  • การสร้างทฤษฎีเกี่ยวกับวิธีการที่ผู้เชี่ยวชาญในช่วงต้นอาชีพเรียนรู้ที่จะนำทางวัฒนธรรมองค์กรและสร้างอัตลักษณ์ทางวิชาชีพ
  • การสร้างทฤษฎีเชิงเนื้อหาเกี่ยวกับวิธีการที่ชุมชนชายขอบต่อต้านหรือปรับตัวเข้ากับโครงสร้างสถาบัน
  • การอธิบายกระบวนการทางสังคมที่ทีมทำงานร่วมกันพัฒนาความเข้าใจร่วมกันในสภาพแวดล้อมที่มีความเสี่ยงสูง
  • การสร้างทฤษฎีเกี่ยวกับวิธีการที่ผู้คนสร้างความหมายขึ้นใหม่หลังจากการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ในชีวิต เช่น การตกงาน การย้ายถิ่น หรือการสูญเสียบุคคลอันเป็นที่รัก
  • การสร้างทฤษฎีเกี่ยวกับกระบวนการยอมรับหรือต่อต้านความรู้ในหมู่ผู้ปฏิบัติงานในสถานศึกษาหรือสถานพยาบาล

วิธีการทำงาน

วิธีการทำงาน

1

นักวิจัยจะระบุจุดยืนเชิงตีความของตนเอง — พื้นฐานทางวินัย ความอ่อนไหวทางทฤษฎี และความสัมพันธ์กับปรากฏการณ์ การวางตำแหน่งเชิงสะท้อนคิดนี้ไม่ใช่ข้อบกพร่องที่ต้องลดทอน แต่เป็นทรัพยากรที่ได้รับการยอมรับซึ่งหล่อหลอมวิธีการรวบรวมข้อมูลและวิธีการสร้างรหัส ตำแหน่งทางญาณวิทยา (epistemology) แบบสรรค์สร้างและตีความนิยมจะถูกประกาศตั้งแต่เริ่มต้น

2

ข้อมูลถูกรวบรวมผ่านการสัมภาษณ์เชิงลึก การสังเกต หรือเอกสาร โดยได้รับคำแนะนำจากความอ่อนไหวทางทฤษฎี (theoretical sensitivity) แทนที่จะเป็นระเบียบวิธีที่ตายตัว การรวบรวมและการวิเคราะห์ข้อมูลดำเนินไปพร้อมกัน การลงรหัสเบื้องต้นจะชี้นำการตัดสินใจในการเลือกตัวอย่าง (sampling) ต่อไปในกระบวนการที่เรียกว่าการเลือกตัวอย่างทางทฤษฎี (theoretical sampling) ซึ่งนักวิจัยจงใจค้นหากรณีหรือผู้ให้ข้อมูลที่สามารถพัฒนาหรือท้าทายหมวดหมู่ที่เกิดขึ้น

3

การลงรหัสเบื้องต้น — การติดป้ายกำกับที่กระตือรือร้นและเน้นกระบวนการให้กับทุกส่วนของข้อมูล — ตามด้วยการลงรหัสแบบเจาะจง (focused coding) ซึ่งรหัสที่สำคัญที่สุดหรือบ่อยที่สุดจะถูกใช้เพื่อจัดเรียงและสังเคราะห์ข้อมูลส่วนใหญ่ การลงรหัสแกนกลาง (axial coding) อาจถูกใช้เพื่อเชื่อมโยงหมวดหมู่ การลงรหัสทั้งหมดเป็นการตีความ: นักวิจัยไม่เพียงถามว่า 'เกิดอะไรขึ้นที่นี่?' แต่ถามว่า 'สิ่งนี้หมายความว่าอย่างไรต่อผู้ให้ข้อมูลเหล่านี้ในบริบทนี้?'

4

ตลอดโครงการ นักวิจัยจะเขียนบันทึกช่วยจำเชิงวิเคราะห์ (analytic memos) — บันทึกที่ไม่เป็นทางการแต่มีคุณค่าทางทฤษฎีเกี่ยวกับแนวคิดที่เกิดขึ้น การเปรียบเทียบระหว่างรหัส สมมติฐานการทำงาน และช่องว่างในข้อมูล การเขียนบันทึกช่วยจำคือแกนกลางทางปัญญาของทฤษฎีฐานรากแบบสรรค์สร้าง เป็นที่ที่ทฤษฎีเชิงนามธรรมถูกสร้างขึ้นจากข้อสังเกตที่เป็นรูปธรรม และเป็นที่ที่เสียงเชิงตีความของนักวิจัยปรากฏชัดเจนที่สุด

5

หมวดหมู่ที่อิ่มตัวและพัฒนาอย่างดีจะถูกรวมเข้ากับทฤษฎีเชิงเนื้อหา (substantive theory) ที่อธิบายกระบวนการทางสังคมหรือประสบการณ์ที่กำลังศึกษา ทฤษฎีถูกนำเสนอไม่ใช่ในฐานะกฎสากล แต่เป็นบัญชีที่ตั้งอยู่เฉพาะที่และถูกสร้างขึ้นจากการตีความ ซึ่งมีความโปร่งใสเกี่ยวกับเงื่อนไข ข้อจำกัด และบทบาทของนักวิจัยในการสร้างขึ้น การตรวจสอบสมาชิก (member checking) และการทบทวนโดยผู้เชี่ยวชาญ (peer review) สนับสนุนความน่าเชื่อถือโดยไม่เรียกร้องการยืนยันเชิงวัตถุวิสัย

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

  • การหยุดที่การพรรณนา — การสร้างชุดของแก่นสารโดยไม่รวมเข้ากับทฤษฎีของกระบวนการทางสังคมที่สอดคล้องกัน เป็นโหมดความล้มเหลวที่พบบ่อยที่สุด ทฤษฎีฐานรากต้องการผลผลิตทางทฤษฎี
  • การละทิ้งการเลือกตัวอย่างทางทฤษฎี — การรวบรวมข้อมูลทั้งหมดล่วงหน้าก่อนการลงรหัส บ่อนทำลายตรรกะแบบวนซ้ำของทฤษฎีฐานราก การรวบรวมข้อมูลต้องได้รับคำแนะนำจากหมวดหมู่ที่เกิดขึ้น
  • การละเลยพันธสัญญาเชิงตีความ — การนำวิธีการของ Charmaz มาใช้ในขณะเดียวกันก็อ้างว่า 'ค้นพบ' ความเป็นจริงเชิงวัตถุวิสัย เป็นความขัดแย้งภายในที่ผู้ทบทวนจะตั้งข้อสังเกต
  • การเขียนบันทึกช่วยจำไม่เพียงพอ — การเขียนบันทึกช่วยจำที่เบาบางหรือไม่ปรากฏ ทำให้การพัฒนาทฤษฎีหยุดชะงัก บันทึกช่วยจำไม่ใช่บันทึกเสริม แต่เป็นสถานที่หลักของการสร้างทฤษฎี
  • การสับสนระหว่างทฤษฎีฐานรากกับการวิเคราะห์แก่นสาร — ทั้งสองอย่างลงรหัสข้อมูลเชิงคุณภาพ แต่มีเพียงทฤษฎีฐานรากเท่านั้นที่มุ่งสร้างทฤษฎีของกระบวนการผ่านการเปรียบเทียบอย่างต่อเนื่องอย่างเป็นระบบและการเลือกตัวอย่างทางทฤษฎี

คำถามที่พบบ่อย

ทฤษฎีฐานรากเชิงตีความและสรรค์สร้างแตกต่างจากทฤษฎีฐานรากแบบดั้งเดิมอย่างไร

ทฤษฎีฐานรากแบบดั้งเดิม (Glaser) ถือว่านักวิจัยเป็นผู้สังเกตที่เป็นกลางซึ่งค้นพบทฤษฎีที่แฝงอยู่ในข้อมูล อัตวิสัยของนักวิเคราะห์จะถูกลดทอนให้เหลือน้อยที่สุด ทฤษฎีฐานรากแบบสรรค์สร้าง (Charmaz) ถือว่าทั้งนักวิจัยและผู้ให้ข้อมูลสร้างความหมายร่วมกันแบบปฏิสัมพันธ์ ดังนั้นทฤษฎีที่เกิดขึ้นจึงถูกสร้างขึ้นร่วมกันและผูกติดกับสถานการณ์ ป้ายกำกับ 'เชิงตีความ' เน้นย้ำถึงพันธสัญญาทางญาณวิทยานี้ และโดยทั่วไปจะบ่งบอกถึงความใส่ใจมากขึ้นต่อการสะท้อนคิด ตำแหน่ง (positionality) ของนักวิจัย และเงื่อนไขที่สามารถสร้างการอ้างสิทธิ์ความรู้ได้

ฉันจำเป็นต้องใช้การเปรียบเทียบอย่างต่อเนื่องหรือไม่

ใช่ การเปรียบเทียบอย่างต่อเนื่อง (constant comparison) — การเปรียบเทียบเหตุการณ์กับเหตุการณ์ รหัสกับรหัส และหมวดหมู่กับหมวดหมู่ อย่างเป็นระบบ — เป็นกลไกการวิเคราะห์ที่ใช้ร่วมกันในทุกรูปแบบของทฤษฎีฐานราก ในแนวทางเชิงตีความและสรรค์สร้าง การเปรียบเทียบเหล่านี้เป็นการตีความอย่างชัดเจน: นักวิจัยถามว่าการเปรียบเทียบเผยให้เห็นความหมายอะไร ไม่ใช่แค่รูปแบบที่มันแสดงออกมา

ฉันต้องการผู้เข้าร่วมกี่คน

ไม่มีจำนวนที่แน่นอน เกณฑ์คือความอิ่มตัวทางทฤษฎี (theoretical saturation) — จุดที่ข้อมูลใหม่ไม่ก่อให้เกิดความเข้าใจเชิงแนวคิดใหม่ๆ อีกต่อไป การศึกษาทฤษฎีฐานรากแบบสรรค์สร้างที่ตีพิมพ์ส่วนใหญ่เกี่ยวข้องกับผู้เข้าร่วม 15-30 คน แต่การออกแบบแบบวนซ้ำและการเลือกตัวอย่างทางทฤษฎีหมายความว่าผู้เข้าร่วมเพิ่มเติมจะถูกคัดเลือกตามความจำเป็นเพื่อพัฒนาหมวดหมู่เฉพาะ ไม่ใช่เพื่อบรรลุเป้าหมาย

ฉันสามารถใช้วิธีการนี้กับข้อมูลเอกสารหรือการสังเกตได้หรือไม่

ได้ วิธีการของ Charmaz ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการสัมภาษณ์ เอกสาร บันทึกภาคสนาม วัสดุภาพ และบันทึกทางสถาปัตยกรรม สามารถลงรหัสและเปรียบเทียบได้โดยใช้ตรรกะเดียวกัน โดยที่นักวิจัยยังคงรักษาการสะท้อนคิดเกี่ยวกับสิ่งที่แหล่งข้อมูลเหล่านี้สามารถและไม่สามารถเปิดเผยได้ และเลนส์เชิงตีความของตนเองหล่อหลอมการอ่านแต่ละแหล่งข้อมูลอย่างไร

ฉันจะให้เหตุผลสำหรับวิธีการนี้ต่อคณะกรรมการพิจารณาแบบวัตถุนิยมได้อย่างไร

ยึดการให้เหตุผลของคุณกับคำถามการวิจัย: หากคำถามถามว่ากระบวนการทางสังคมดำเนินไปอย่างไร หรือความหมายถูกสร้างขึ้นในบริบทเฉพาะ และไม่มีทฤษฎีที่มีอยู่เพียงพอ ทฤษฎีฐานรากจึงเป็นทางเลือกที่เหมาะสม อ้างอิง Charmaz (2014) สำหรับรากฐานทางญาณวิทยา เน้นเกณฑ์ความเข้มงวด — การลงรหัสอย่างเป็นระบบ การเขียนบันทึกช่วยจำอย่างกว้างขวาง การเลือกตัวอย่างทางทฤษฎี ความอิ่มตัว และความโปร่งใส — แทนที่จะเป็นความน่าเชื่อถือและความถูกต้อง (reliability and validity) ในความหมายของวัตถุนิยม

วิธีการที่เกี่ยวข้อง

แหล่งอ้างอิง

  1. Charmaz, K. (2014). Constructing Grounded Theory (2nd ed.). Sage.

    ISBN: 978-0857029140
    คัดลอกแล้ว
  2. Charmaz, K. (2006). Constructing Grounded Theory: A Practical Guide Through Qualitative Analysis. Sage.

    ISBN: 978-0761973522
    คัดลอกแล้ว