การวิจัยชีวประวัติเชิงตีความ
- ผู้เสนอ
- Norman K. Denzin (interpretive turn); Brian Roberts (biographical research synthesis)
- ปี
- 1989–2002 (interpretive systematisation)
- ประเภท
- Qualitative biographical research design
- กลุ่มวิธี
- Qualitative design / analysis
ข้อความนี้เป็นการแปลด้วยเครื่องและยังไม่ได้รับการตรวจทาน อ่านต้นฉบับภาษาอังกฤษ
ใช้ทำอะไร?
การวิจัยชีวประวัติเชิงตีความ (Interpretive Biographical Research) เป็นการออกแบบเชิงคุณภาพที่รวบรวมและวิเคราะห์เรื่องราวชีวิตของบุคคลอย่างเป็นระบบเพื่อชี้ให้เห็นว่าชีวประวัติส่วนบุคคลตัดขวางกับโครงสร้างทางสังคมและบริบททางประวัติศาสตร์อย่างไร โดยอาศัยแนวคิดเชิงตีความของ Wilhelm Dilthey และทำให้เป็นระบบโดย Norman Denzin และ Brian Roberts การวิจัยนี้มองว่าเรื่องราวชีวิตไม่ใช่บันทึกข้อเท็จจริง แต่เป็นเรื่องเล่าที่ถูกสร้างขึ้นและเต็มไปด้วยความหมาย ซึ่งเผยให้เห็นว่าผู้คนรับรู้เส้นทางชีวิตของตนเองอย่างไร
แนวคิดเบื้องหลังวิธีการ
พิจารณาเรื่องราวชีวิตของบุคคลเสมือนเป็นข้อความที่มีหลายชั้น: ชั้นบนสุดคือเหตุการณ์ที่พวกเขาเอ่ยถึงและลำดับที่พวกเขาจัดเรียงไว้ ใต้ชั้นนั้นคือความหมายที่พวกเขามอบให้กับเหตุการณ์เหล่านั้น และลึกลงไปอีกคือบทละครทางวัฒนธรรมและโครงสร้างทางสังคมที่กำหนดว่าสิ่งใดสามารถพูดและรู้สึกได้ การวิจัยชีวประวัติเชิงตีความอ่านทั้งสามชั้นนี้ ต่างจากชีวประวัติสไตล์วารสารศาสตร์ที่เพียงแค่บันทึกข้อเท็จจริง แนวทางนี้จะตั้งคำถามว่า: บุคคลนี้ตีความสิ่งที่เกิดขึ้นกับตนเองอย่างไร เหตุใดพวกเขาจึงเล่าเรื่องในลักษณะนี้ และสิ่งนั้นเผยให้เห็นอะไรเกี่ยวกับโลกที่กว้างขึ้นที่พวกเขาอาศัยอยู่? ผู้วิจัยนำเสนอความรู้สึกเชิงตีความ (hermeneutic sensibility) — โดยการอ่านแต่ละส่วนของเรื่องราวชีวิตสัมพันธ์กับทั้งหมด และทั้งหมดสัมพันธ์กับแต่ละส่วน
ประวัติศาสตร์
การวิจัยชีวประวัติในสังคมศาสตร์มีรากฐานมาจากการใช้เอกสารชีวิตของสำนักชิคาโก (Chicago School) ในช่วงต้นศตวรรษที่ยี่สิบ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง The Polish Peasant in Europe and America (1918–1920) ของ Thomas และ Znaniecki การเปลี่ยนสู่การตีความอย่างชัดเจนเกิดขึ้นกับ Interpretive Biography (1989) ของ Norman Denzin ซึ่งนำปรัชญาเชิงตีความ (hermeneutic philosophy) — โดยเฉพาะการยืนยันของ Dilthey ในการทำความเข้าใจประสบการณ์ที่ถูกดำเนินชีวิตจากภายใน — มาสู่ระเบียบวิธีวิจัยทางสังคมอย่างเป็นระบบ ประเพณีการวิจัยชีวประวัติของเยอรมัน (โดยเฉพาะเทคนิคการสัมภาษณ์เชิงเรื่องเล่าของ Fritz Schutze และสำนัก Rosenthal) ได้พัฒนาขั้นตอนการสร้างเรื่องเล่าคู่ในช่วงทศวรรษ 1980–1990 Brian Roberts ในหนังสือ Biographical Research (2002) ได้สังเคราะห์ประเพณีเหล่านี้ในภาษาอังกฤษและยังคงเป็นแหล่งอ้างอิงสำคัญสำหรับนักวิจัยที่ใช้ภาษาอังกฤษ
ควรใช้เมื่อใด
ใช้การวิจัยชีวประวัติเชิงตีความเมื่อคำถามวิจัยเกี่ยวข้องกับวิธีที่บุคคลประสบและรับรู้เส้นทางชีวิตที่ถูกกำหนดโดยแรงทางสังคม ประวัติศาสตร์ หรือสถาบัน — ตัวอย่างเช่น การสร้างอัตลักษณ์ การย้ายถิ่น การเปลี่ยนอาชีพ การฟื้นตัวจากอาการป่วย หรือการมีชีวิตอยู่ท่ามกลางความวุ่นวายทางสังคม วิธีนี้มีประสิทธิภาพอย่างยิ่งสำหรับคำถามที่ต้องการความใส่ใจต่อกาลเวลา (ประสบการณ์คลี่คลายไปตลอดชีวิตอย่างไร) และปฏิสัมพันธ์ระหว่างการกระทำ (agency) กับโครงสร้าง (structure) เหมาะสำหรับกลุ่มตัวอย่างขนาดเล็ก (หนึ่งถึงสิบห้าคน) เมื่อความสมบูรณ์และความลึกมีความสำคัญมากกว่าการเป็นตัวแทนทางสถิติ ห้ามใช้เมื่อต้องการผลการวิจัยที่สามารถสรุปอ้างอิงไปยังประชากรได้ เมื่อคำถามวิจัยเป็นเชิงสาเหตุมากกว่าเชิงตีความ หรือเมื่อผู้เข้าร่วมวิจัยไม่น่าจะสามารถหรือไม่เต็มใจที่จะมีส่วนร่วมในการเล่าเรื่องเชิงสะท้อนที่ยาวนาน
ข้อจำกัดและข้อควรพิจารณา
- ผลการวิจัยไม่สามารถสรุปอ้างอิงทางสถิติได้ การถ่ายทอด (transferability) ขึ้นอยู่กับคุณภาพของการพรรณนาอย่างละเอียด (thick description) และการให้เหตุผลเชิงทฤษฎี
- ใช้เวลานานมาก: กรณีเดียวอาจเกี่ยวข้องกับการสัมภาษณ์หลายชั่วโมง การถอดความที่ยาวนาน และการทำงานเชิงตีความหลายเดือน
- ผู้เข้าร่วมวิจัยต้องเต็มใจและสามารถจดจำและเล่าชีวิตของตนเองได้อย่างลึกซึ้ง — ไม่ใช่ทุกกลุ่มประชากรหรือบริบทการวิจัยที่จะเอื้ออำนวยต่อสิ่งนี้
- ตำแหน่งการตีความของผู้วิจัยเป็นทั้งทรัพยากรและความเสี่ยง หากปราศจากการสะท้อนคิดอย่างมีระเบียบ อาจทำให้การวิเคราะห์บิดเบือนได้
เงื่อนไขจากแหล่งที่มาไม่สามารถใช้แทนการทบทวนทางวิทยาศาสตร์ที่เป็นอิสระหรือการตรวจสอบโดยเอนจินวิเคราะห์ได้
จุดแข็ง
- บูรณาการประสบการณ์ส่วนบุคคลกับการวิเคราะห์โครงสร้างทางสังคม เผยให้เห็นว่าแรงกดดันระดับมหภาคถูกดำเนินชีวิตในระดับบุคคลอย่างไร
- เทคนิคการสร้างเรื่องเล่าคู่ (ชีวิตจริงเทียบกับเรื่องเล่าที่บอกเล่า) ให้การตรวจสอบอย่างเป็นระบบต่อการเลือกสรรเรื่องเล่าและการตีความของผู้วิจัย
- เหมาะสำหรับการศึกษาประชากรชายขอบ ที่ซ่อนเร้น หรือที่ถูกมองข้ามในประวัติศาสตร์ ซึ่งเรื่องราวของพวกเขามักไม่ปรากฏในข้อมูลจากการบริหาร
- สร้างเรื่องเล่าที่สมบูรณ์และอ่อนไหวต่อกาลเวลา ซึ่งวิธีการแบบภาคตัดขวางไม่สามารถผลิตได้
- การสะท้อนคิด (Reflexivity) และความโปร่งใสเกี่ยวกับบทบาทการตีความของผู้วิจัยถูกสร้างขึ้นในตรรกะของวิธีการนี้
การประยุกต์ใช้
- การสำรวจว่าผู้อพยพรุ่นแรกสร้างอัตลักษณ์ข้ามผ่านการเปลี่ยนแปลงทางวัฒนธรรมตลอดช่วงชีวิตอย่างไร
- การทำความเข้าใจเส้นทางชีวประวัติที่นำพาบุคคลไปสู่ การผ่านพ้น และออกจากภาวะไร้บ้าน
- การศึกษาว่าครูเล่าถึงการสร้างอัตลักษณ์ทางวิชาชีพและจุดเปลี่ยนในอาชีพอย่างไร
- การวิเคราะห์ว่าผู้รอดชีวิตจากความรุนแรงทางการเมืองหรือบาดแผลทางใจสร้างความเชื่อมโยงทางชีวประวัติขึ้นใหม่หลังจากการแตกสลายอย่างไร
- การตรวจสอบว่าโครงสร้างทางเพศหรือชนชั้นถูกประสบและเจรจาต่อรองอย่างไรตลอดช่วงชีวิต
- การสำรวจว่าผู้คนรับรู้การวินิจฉัยโรคเรื้อรังอย่างไรในฐานะการหยุดชะงักและการปรับทิศทางทางชีวประวัติ
วิธีการทำงาน
วิธีการทำงาน
ผู้วิจัยเลือกผู้เข้าร่วมวิจัยโดยเจตนาซึ่งมีเส้นทางชีวิตที่ส่องสว่างปรากฏการณ์ที่สนใจ การคัดเลือกอาจมุ่งเป้าไปที่กรณีทั่วไป (เพื่อทำความเข้าใจประสบการณ์กระแสหลัก) กรณีสุดขั้ว (เพื่อเปิดเผยข้อจำกัดเชิงโครงสร้างอย่างชัดเจน) หรือกรณีที่มีความเกี่ยวข้องทางทฤษฎี (เมื่อสร้างคำอธิบาย) จำนวนผู้เข้าร่วมวิจัยมักมีน้อย — หนึ่งถึงสิบห้าคน — เนื่องจากความลึกของการวิเคราะห์ ไม่ใช่ความกว้าง เป็นตัวขับเคลื่อนวิธีการวิจัยนี้
ข้อมูลเรื่องราวชีวิตรวบรวมผ่านการสัมภาษณ์เชิงชีวประวัติแบบยาวหนึ่งครั้งหรือมากกว่า ซึ่งผู้เข้าร่วมวิจัยได้รับเชิญให้เล่าเรื่องราวชีวิตของตนเองด้วยวิธีของตนเอง โดยมีการขัดจังหวะน้อยที่สุด เอกสารส่วนบุคคลเพิ่มเติม — จดหมาย บันทึกประจำวัน รูปถ่าย บันทึกราชการ — อาจถูกนำมาใช้เพื่อตรวจสอบความถูกต้องและเสริมสร้างเรื่องราว การสัมภาษณ์จะถูกบันทึกเสียงและถอดความเป็นลายลักษณ์อักษร
ผู้วิจัยสร้างเรื่องเล่าที่เป็นข้อความคู่ขนานกันของชีวประวัติแต่ละเรื่อง: (1) การสร้างลำดับเหตุการณ์ตามชีวิตจริง — เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นตามลำดับเวลาที่แท้จริง โดยดึงมาจากแหล่งข้อมูลทั้งหมดที่มีอยู่ — และ (2) เรื่องเล่าที่ถูกบอกเล่า — ลำดับ การเน้นย้ำ และกรอบที่ผู้เข้าร่วมวิจัยเลือกในการสัมภาษณ์ การเปรียบเทียบเรื่องเล่าทั้งสองนี้จะเผยให้เห็นสิ่งที่ถูกละเว้น ลำดับใหม่ หรือตีความใหม่ และเหตุใดการดำเนินการเหล่านั้นจึงมีความสำคัญในการวิเคราะห์
นักวิเคราะห์ใช้การอ่านอย่างใกล้ชิดเชิงตีความ (hermeneutic close reading) — เคลื่อนที่ซ้ำๆ ระหว่างส่วนต่างๆ ของชีวประวัติ (เหตุการณ์ จุดเปลี่ยน ความเงียบ) กับเรื่องราวชีวิตทั้งหมด ระหว่างเรื่องราวส่วนบุคคลกับบริบททางสังคม หน่วยความหมายจะถูกระบุ รูปแบบต่างๆ ทั่วทั้งเรื่องเล่าจะถูกบันทึก และขอบเขตการตีความของผู้วิจัยเองจะถูกทำให้ชัดเจนและตรวจสอบอย่างมีวิจารณญาณเพื่อแยกแยะมุมมองของผู้เข้าร่วมวิจัยออกจากมุมมองของนักวิเคราะห์
ผลการวิจัยจากชีวประวัติรายบุคคลจะถูกนำมาสนทนาแลกเปลี่ยนกับทฤษฎีทางสังคมและระหว่างกันเอง (เมื่อมีการวิเคราะห์หลายกรณี) เพื่อสร้างข้อเสนอเกี่ยวกับวิธีการที่แรงกดดันเชิงโครงสร้าง — ชนชั้น เพศ เชื้อชาติ ช่วงเวลาทางประวัติศาสตร์ — ถูกประสบ การเจรจาต่อรอง และการสืบทอดในชีวิตของแต่ละบุคคล ผลลัพธ์คือคำอธิบายเชิงตีความที่ให้ความใส่ใจทั้งต่อบุคคลนั้นๆ และต่อโลกทางสังคมที่กว้างขึ้น
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- การปฏิบัติต่อเรื่องราวชีวิตเสมือนเป็นบันทึกข้อเท็จจริง — เรื่องเล่าที่ถูกบอกเล่าเป็นการสร้างที่ถูกกำหนดโดยความทรงจำ อัตลักษณ์ และผู้ฟัง การไม่ตรวจสอบสิ่งนี้จะบ่อนทำลายตรรกะเชิงตีความของวิธีการ
- การละเลยการสร้างเรื่องเล่าคู่ — การข้ามการเปรียบเทียบระหว่างชีวิตจริงกับเรื่องเล่าที่บอกเล่า ทำให้วิธีการนี้กลายเป็นเพียงการเข้ารหัสเชิงแก่นสาร (thematic coding) ของบทถอดความจากการสัมภาษณ์
- การสะท้อนคิดน้อยเกินไป — การไม่บันทึกและตรวจสอบอย่างมีวิจารณญาณว่าภูมิหลังของผู้วิจัย ความเชื่อทางทฤษฎี และความสัมพันธ์กับผู้เข้าร่วมวิจัยมีอิทธิพลต่อการตีความอย่างไร
- การสรุปเกินไปจากกรณีเดียว — ชีวประวัติที่สมบูรณ์เพียงหนึ่งเดียวสามารถส่องสว่างปรากฏการณ์ได้ แต่ไม่สามารถสนับสนุนข้ออ้างเกี่ยวกับความชุกหรือการกระจายได้หากไม่มีหลักฐานเพิ่มเติม
- การสับสนการวิจัยชีวประวัติเชิงตีความกับประวัติศาสตร์บอกเล่า (oral history) — ประวัติศาสตร์บอกเล่าให้ความสำคัญกับการสร้างเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์ขึ้นใหม่ การวิจัยชีวประวัติเชิงตีความให้ความสำคัญกับการสร้างความหมายเชิงอัตวิสัยและเงื่อนไขทางสังคม-โครงสร้าง
คำถามที่พบบ่อย
การวิจัยชีวประวัติเชิงตีแตกต่างจากระเบียบวิธีเชิงเรื่องเล่า (narrative inquiry) อย่างไร?
ทั้งสองวิธีทำงานกับเรื่องเล่าส่วนบุคคล แต่ขอบเขตและตรรกะการวิเคราะห์แตกต่างกัน การวิจัยชีวประวัติเชิงตีความมุ่งเน้นไปที่เส้นทางชีวิตทั้งหมดโดยเฉพาะ และเปรียบเทียบชีวิตจริง (เหตุการณ์ตามลำดับเวลา) กับเรื่องเล่าที่บอกเล่า (การสร้างเรื่องเล่าของผู้เข้าร่วมวิจัย) อย่างเป็นระบบ ระเบียบวิธีเชิงเรื่องเล่ามีแนวโน้มที่จะมุ่งเน้นไปที่เหตุการณ์หรือลำดับเรื่องเล่าเฉพาะ และมีขอบเขตที่หลากหลายกว่า — อาจไม่ได้ตรวจสอบชีวิตทั้งหมด การวิจัยชีวประวัติเชิงตีความยังมีความมุ่งมั่นที่ชัดเจนกว่าในการวิเคราะห์โครงสร้างทางสังคมควบคู่ไปกับการอ่านเชิงตีความ
ฉันต้องการผู้เข้าร่วมวิจัยกี่คน?
ไม่มีจำนวนขั้นต่ำมาตรฐาน และการศึกษากรณีเดียวก็มีความชอบธรรมในประเพณีนี้เมื่อกรณีนั้นส่องสว่างเป็นพิเศษ การศึกษาโดยทั่วไปมีผู้เข้าร่วมวิจัยระหว่างสามถึงสิบห้าคน เกณฑ์ไม่ใช่การอิ่มตัวทางสถิติ (statistical saturation) แต่เป็นความลึกของการวิเคราะห์ (analytical depth) — ว่าคำอธิบายเชิงตีความมีพื้นฐานเพียงพอในข้อมูลชีวประวัติที่จะสนับสนุนข้ออ้างเชิงทฤษฎีที่ทำขึ้นหรือไม่
การสร้างเรื่องเล่าคู่คืออะไร และเหตุใดจึงสำคัญ?
การสร้างเรื่องเล่าคู่แยกชีวิตจริง — ลำดับเหตุการณ์ตามลำดับเวลาที่สร้างขึ้นจากแหล่งข้อมูลทั้งหมดที่มีอยู่ — ออกจากเรื่องเล่าที่บอกเล่า — ลำดับและการเน้นย้ำที่ผู้เข้าร่วมวิจัยเลือกเมื่อเล่าเรื่อง การเปรียบเทียบทั้งสองจะเผยให้เห็นความแตกต่างที่มีความหมาย: เหตุการณ์ที่ถูกละเว้นจากเรื่องเล่า เหตุการณ์ที่ถูกจัดลำดับผิด หรือช่วงเวลาที่ได้รับความสนใจมากเกินไป ความแตกต่างเหล่านี้มีความสำคัญในการวิเคราะห์เพราะชี้ให้เห็นถึงงานเชิงตีความที่ผู้เข้าร่วมวิจัยกำลังทำในการสร้างเรื่องราวชีวิตที่สอดคล้องกัน
ฉันสามารถใช้วิธีการนี้กับเอกสารแทนการสัมภาษณ์ได้หรือไม่?
ได้ เอกสารส่วนบุคคล — บันทึกประจำวัน จดหมาย บันทึกความทรงจำ การเขียนเรื่องชีวิตออนไลน์ — สามารถใช้เป็นข้อมูลชีวประวัติหลักได้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อบุคคลนั้นเสียชีวิตไปแล้วหรือไม่สามารถสัมภาษณ์ได้ ตรรกะเชิงตีความยังคงเหมือนเดิม: อ่านเอกสารในฐานะเรื่องเล่าที่ถูกสร้างขึ้น ให้ความใส่ใจกับสิ่งที่พูดและไม่พูด และวางตำแหน่งชีวประวัติในบริบททางสังคมและประวัติศาสตร์ อย่างไรก็ตาม เอกสารมีโอกาสน้อยกว่าในการสอบถามหรือชี้แจงเมื่อเทียบกับการสัมภาษณ์
วิธีการนี้เข้ากันได้กับกรอบทฤษฎีสตรีนิยมหรือทฤษฎีวิพากษ์หรือไม่?
ใช่ และได้ถูกรวมเข้ากับทั้งสองอย่างอย่างมีประสิทธิผล นักวิจัยชีวประวัติเชิงวิพากษ์และสตรีนิยมจะให้ความสำคัญอย่างชัดเจนว่าความสัมพันธ์เชิงอำนาจ — ของเพศ เชื้อชาติ ชนชั้น — มีอิทธิพลต่อทั้งชีวิตจริงและเงื่อนไขที่สามารถบอกเล่าได้ กรอบการตีความจะถูกขยายให้รวมถึงการวิพากษ์เชิงโครงสร้าง และตำแหน่งของผู้วิจัยเองจะถูกตรวจสอบในฐานะส่วนหนึ่งของการวิเคราะห์ การผสมผสานนี้เป็นที่ยอมรับอย่างดีในวรรณกรรม
วิธีการที่เกี่ยวข้อง
แหล่งอ้างอิง
Roberts, B. (2002). Biographical Research. Open University Press.
ISBN: 978-0335200436คัดลอกแล้วDenzin, N. K. (1989). Interpretive Biography. Sage.
ISBN: 978-0803933118คัดลอกแล้ว