Skip to content
กลับไปยังผลการค้นหา

แบบสอบถามการรับรู้ภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำของ Clarke

ผู้เสนอ
William L. Clarke, Don J. Cox, Lois A. Gonder-Frederick
ปี
1995
ประเภท
Patient self-report questionnaire
กลุ่มวิธี
Hypoglycemia-specific awareness and symptom detection

ข้อความนี้เป็นการแปลด้วยเครื่องและยังไม่ได้รับการตรวจทาน อ่านต้นฉบับภาษาอังกฤษ

ขนาดตัวอักษร

ใช้ทำอะไร?

แบบสอบถามการรับรู้ภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำของ Clarke (Clarke Hypoglycemia Awareness Questionnaire) เป็นเครื่องมือ 8 ข้อ ที่ออกแบบมาเพื่อระบุผู้ป่วยที่มีความบกพร่องในการรับรู้ภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำ ซึ่งเป็นภาวะที่ผู้ป่วยเบาหวานไม่สามารถรับรู้ถึงอาการเตือนเบื้องต้นของระดับน้ำตาลในเลือดต่ำได้ ทำให้มีความเสี่ยงสูงต่อภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำอย่างรุนแรง เครื่องมือนี้พัฒนาโดย Clarke และคณะในปี 1995 และเป็นเครื่องมือคัดกรองที่ใช้กันอย่างแพร่หลายที่สุดสำหรับภาวะแทรกซ้อนที่อันตรายนี้ในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 1 และผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่รักษาด้วยอินซูลิน

แนวคิดเบื้องหลังวิธีการ

ในการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดตามปกติ ระดับน้ำตาลในเลือดต่ำจะกระตุ้นการทำงานของระบบประสาทซิมพาเทติก (การหลั่งอะดรีนาลีน) ทำให้เกิดอาการเตือน เช่น ตัวสั่น เหงื่อออก ใจสั่น สั่น และวิตกกังวล อาการเหล่านี้จะเตือนให้ผู้ป่วยรีบรับประทานคาร์โบไฮเดรต อย่างไรก็ตาม การเป็นเบาหวานเป็นเวลานาน การรักษาด้วยอินซูลินอย่างเข้มข้น หรือการเกิดภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำซ้ำๆ อาจทำให้การตอบสนองต่ออาการเหล่านี้ลดลง ปรากฏการณ์นี้เรียกว่า ภาวะการทำงานของระบบประสาทอัตโนมัติที่เกี่ยวข้องกับภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำ (hypoglycemia-associated autonomic failure - HAAF) หรือการไม่รับรู้ภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำ ผู้ป่วยที่มีความบกพร่องในการรับรู้ อาจมีภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำอย่างรุนแรง (ชัก หมดสติ) โดยไม่มีอาการเตือน ทำให้เกิดความเสี่ยงต่อชีวิต แบบสอบถามของ Clarke ทำการคัดกรองภาวะนี้ได้อย่างรวดเร็ว ช่วยให้สามารถระบุผู้ป่วยที่มีความเสี่ยงสูงซึ่งจำเป็นต้องได้รับการตรวจวัดระดับน้ำตาลอย่างเข้มข้นและการรักษาที่ตรงเป้าหมาย

ประวัติศาสตร์

พัฒนาขึ้นในปี 1995 โดย Clarke, Cox, และ Gonder-Frederick (University of Virginia, Charlottesville) ตีพิมพ์ในวารสาร Diabetes Care 18(6):517-522 การตรวจสอบความถูกต้องเบื้องต้นในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 1 จำนวน 150 ราย พร้อมการติดตามผลตอนที่มีภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำและอาการอย่างต่อเนื่อง; ระบุชุดคำถาม 8 ข้อที่มีความไวและความจำเพาะสูงต่อการรับรู้บกพร่อง ได้รับการยอมรับว่าเป็นงานวิจัยสำคัญที่ก่อตั้งการรับรู้ภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำเป็นกลุ่มอาการทางคลินิก และแบบสอบถามนี้เป็นเครื่องมือคัดกรองมาตรฐาน หลังจากนั้นได้รับการตรวจสอบความถูกต้องในผู้ป่วยมากกว่า 10,000 รายในประชากรที่หลากหลาย (เด็ก ผู้ใหญ่ สตรีมีครรภ์); ได้รับการแนะนำโดยองค์กรเบาหวานชั้นนำภายในปี 1997 ถูกแปลเป็น 20+ ภาษา รุ่นใหม่กว่า (CLARK-DES, Hypoglycemia Unawareness Risk Assessment) ได้รวมการประเมินระดับความรุนแรงเพิ่มเติม แต่ Clarke-8 ยังคงเป็นที่รู้จักมากที่สุด การปรับใช้ในรูปแบบดิจิทัลล่าสุดช่วยให้สามารถติดตามผลอย่างต่อเนื่องและประเมินความเสี่ยงแบบเรียลไทม์เมื่อรวมกับข้อมูลระดับน้ำตาล

ควรใช้เมื่อใด

แบบสอบถาม Clarke HAQ มีข้อบ่งชี้สำหรับ: (1) การคัดกรองตามปกติในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 1 ทุกรายในการเข้ารับการรักษาครั้งแรกกับแพทย์ต่อมไร้ท่อ และเป็นระยะๆ (รายปีหรือทุกสองปี) หลังจากนั้น (2) ผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่รักษาด้วยอินซูลิน โดยเฉพาะอย่างยิ่งผู้ที่ได้รับการรักษาอย่างเข้มข้น (3) การประเมินผู้ป่วยที่มีประวัติภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำรุนแรงโดยไม่ทราบสาเหตุ หรือภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำตอนกลางคืนบ่อยครั้ง (4) การระบุผู้ที่เหมาะสมสำหรับการใช้เทคโนโลยีการตรวจวัดระดับน้ำตาลต่อเนื่อง (CGM) และการรักษาด้วยปั๊มอินซูลิน (5) การศึกษาวิจัยเกี่ยวกับภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำ การรับรู้ปัจจัยเสี่ยงของ HAAF และการรักษาเพื่อฟื้นฟูการรับรู้ มีการบูรณาการเข้ากับอัลกอริทึมการจัดการเบาหวานและระบบสนับสนุนการตัดสินใจทางคลินิกมากขึ้นเรื่อยๆ

ข้อจำกัดและข้อควรพิจารณา

  • การจำข้อมูลจากการบอกเล่า: อาศัยความจำของผู้ป่วยเกี่ยวกับตอนที่มีภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำล่าสุด ผู้ป่วยที่มีภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำไม่บ่อย อาจมีประสบการณ์ล่าสุดจำกัดในการรายงาน ซึ่งนำไปสู่ความไม่แน่นอน
  • ความหลากหลายของอาการ: ผู้ป่วยแต่ละรายมีความแตกต่างกันในอาการที่เด่นชัด (บางรายมีอาการที่เกี่ยวข้องกับอะดรีนาลีนเป็นหลัก เช่น ตัวสั่น บางรายมีอาการที่เกี่ยวข้องกับภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำต่อสมอง เช่น สับสน) แบบสอบถามให้ความสำคัญกับอาการทุกประเภทเท่าเทียมกัน
  • การรับรู้ทางความคิด: ผู้ป่วยอาจประเมินการรับรู้อาการสูงเกินไปหรือต่ำเกินไป อคติทางความคิด (อคติจากการมองโลกในแง่ดี, การยึดติดกับตอนที่รุนแรงล่าสุด) อาจทำให้คำตอบคลาดเคลื่อน
  • ความสัมพันธ์ที่ไม่สมบูรณ์กับความถี่ของภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำเชิงวัตถุ: ผู้ป่วยบางรายรายงานว่าการรับรู้บกพร่อง แต่มีภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำโดยไม่มีอาการค่อนข้างน้อยจากการตรวจ CGM; ผู้ป่วยรายอื่นรายงานว่าการรับรู้ปกติ แต่มีภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำบ่อยครั้งโดยไม่มีอาการ - การจำแนกประเภทตามการวัดจริงบางครั้งขัดแย้งกับการรับรู้ที่รายงานด้วยตนเอง

เงื่อนไขจากแหล่งที่มาไม่สามารถใช้แทนการทบทวนทางวิทยาศาสตร์ที่เป็นอิสระหรือการตรวจสอบโดยเอนจินวิเคราะห์ได้

จุดแข็ง

  • การคัดกรองอย่างรวดเร็ว: 8 ข้อคำถามใช้เวลา <5 นาที เหมาะสำหรับการใช้งานทางคลินิกตามปกติระหว่างการตรวจเบาหวานทั่วไป โดยไม่ต้องเพิ่มภาระงานของเจ้าหน้าที่หรืออุปกรณ์เพิ่มเติม
  • ค่าการพยากรณ์โรคที่แข็งแกร่ง: คะแนนการรับรู้บกพร่องเป็นตัวทำนายความเสี่ยงต่อภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำอย่างรุนแรงในอนาคตได้อย่างชัดเจน สามารถแยกแยะผู้ป่วยที่มีความเสี่ยงสูงออกจากผู้ป่วยที่มีความเสี่ยงต่ำได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยมีความไวประมาณ 75-85% และความจำเพาะประมาณ 70-80%
  • การนำไปปฏิบัติทางคลินิก: ระบุผู้ป่วยที่สมควรได้รับการตรวจวัดระดับน้ำตาลอย่างเข้มข้น (CGM), การรักษาด้วยเทคโนโลยี (ปั๊มอินซูลิน), หรือการรักษาเชิงพฤติกรรม (การฝึกอบรมเพื่อหลีกเลี่ยงภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำ) ได้อย่างชัดเจน
  • การยอมรับในระดับสากล: ได้รับการแนะนำโดย American Diabetes Association, European Association for the Study of Diabetes, และ Endocrine Society; เป็นมาตรฐานในโครงการเบาหวานนานาชาติ

การประยุกต์ใช้

  • การคัดกรองในคลินิกเบาหวาน: การบริหารจัดการปีละครั้งหรือทุกสองปี เพื่อระบุการบกพร่องในการรับรู้ภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำที่เกิดขึ้นใหม่หรือแย่ลง; ระบุผู้ป่วยที่ต้องการการตรวจวัดอย่างเข้มข้นและการจัดหาเทคโนโลยี
  • การประเมินผู้ที่เหมาะสมสำหรับการตรวจวัดระดับน้ำตาลต่อเนื่อง (CGM): การรับรู้บกพร่อง (คะแนน ≤3) เป็นข้อบ่งชี้หลักในการเริ่มใช้ CGM ในโปรแกรมเบาหวานส่วนใหญ่ ผลการสำรวจจะถูกนำไปรวมในการอนุมัติการเบิกจ่าย
  • การวางแผนการรักษาด้วยปั๊มอินซูลิน: ผู้ป่วยที่มีการรับรู้บกพร่องร่วมกับความถี่ของภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำรุนแรงที่สูงขึ้น เป็นผู้ที่เหมาะสมสำหรับปั๊มอินซูลินแบบวงปิดที่มีคุณสมบัติระงับภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำ แบบสอบถามจะระบุประชากรกลุ่มนี้
  • การประเมินความปลอดภัยในการขับขี่: การรับรู้ภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำบกพร่องเป็นปัจจัยเสี่ยงต่ออุบัติเหตุทางรถยนต์ที่เกี่ยวข้องกับภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำ ผลการสำรวจใช้ประกอบการให้คำปรึกษาด้านการขับขี่ ข้อแนะนำเกี่ยวกับการออกใบอนุญาต และการประเมินความเหมาะสมในการทำงาน
  • ผลลัพธ์การวิจัย: เป็นตัววัดหลักหรือรองในการศึกษาที่ประเมินการฟื้นฟูการรับรู้ภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำ (การปลูกถ่ายเซลล์ตับอ่อน, การรักษาด้วยปั๊มอินซูลิน, การฝึกอบรมเชิงพฤติกรรม); แสดงให้เห็นถึงการตอบสนองต่อการรักษา

วิธีการทำงาน

วิธีการทำงาน

1

แบบสอบถาม 8 ข้อนี้ ให้ผู้ป่วยทบทวนตอนที่มีภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำในช่วงที่ผ่านมา (12-24 เดือนที่ผ่านมา) และอธิบายถึงประสบการณ์อาการที่เกิดขึ้นตามปกติ ข้อคำถามครอบคลุม: (1) ความถี่ของการเกิดภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำ (2) การรับรู้ถึงภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำที่กำลังจะเกิดขึ้นก่อนการวัดระดับน้ำตาลในเลือด (3) เหงื่อออกเป็นอาการเตือนเบื้องต้น (4) ตัวสั่นเป็นอาการเตือนเบื้องต้น (5) ใจสั่นเป็นอาการเตือนเบื้องต้น (6) ความประหม่า/วิตกกังวลเป็นอาการเตือนเบื้องต้น (7) ความหิวเป็นอาการเตือนเบื้องต้น (8) อาการชาที่ริมฝีปาก/ปากเป็นอาการเตือนเบื้องต้น คำตอบมักจะเป็น ใช่/ไม่ใช่ หรือตามความถี่ (ไม่บ่อย, บางครั้ง, บ่อย) การบริหาร: 3-5 นาที ผู้ป่วยทำเองหรือระหว่างการสัมภาษณ์ทางคลินิก เหมาะสำหรับทุกวัยตั้งแต่ 8 ปีขึ้นไป (มีฉบับสำหรับเด็ก) ต้องมีความเข้าใจเกี่ยวกับประสบการณ์ภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำ

สูตร
Patient responds to 8-item questionnaire about hypoglycemia symptom recognition and warning time
2

คำนวณคะแนนการรับรู้ดิบโดยการรวมคำตอบจากข้อคำถามเฉพาะ (อัลกอริทึมที่แน่นอนแตกต่างกันไป ส่วนใหญ่ใช้มาตราส่วน 0-7 คะแนน โดยคะแนนที่สูงขึ้นบ่งชี้ถึงการรับรู้ที่ดีขึ้น) เกณฑ์มาตรฐานทางคลินิก: คะแนน ≤3 = การรับรู้บกพร่อง; คะแนน 4-7 = การรับรู้ปกติ/คงอยู่ การให้คะแนนทางเลือก: การจำแนกประเภท (การรับรู้ปกติ, การสูญเสียการเตือนเบื้องต้น, การไม่รับรู้ภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำ) ไม่มีขนาดย่อย; ใช้คะแนนสรุปเดียว เอกสารตีพิมพ์ต้นฉบับโดย Clarke และคณะ รายงาน 1 คะแนนสำหรับแต่ละอาการที่ผู้ป่วยรับรู้ว่าเป็นอาการเตือนเบื้องต้น; ≤4 อาการ = การรับรู้บกพร่อง ความสอดคล้องกับมาตรวัดเชิงวัตถุ (ความถี่ของภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำที่ได้รับการยืนยันทางชีวเคมีโดยไม่มีอาการจากการตรวจวัดระดับน้ำตาลต่อเนื่อง) โดยทั่วไปอยู่ที่ 70-80%

สูตร
Calculate awareness score (0-7) and symptom recognition categories; classify as normal or impaired awareness
3

คะแนน ≤3 (การรับรู้บกพร่อง) บ่งชี้ว่าผู้ป่วยมีความสามารถในการรับรู้อาการเตือนของภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำลดลงอย่างมีนัยสำคัญ และมีความเสี่ยงสูงต่อภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำอย่างรุนแรง (ชัก หมดสติ อุบัติเหตุขณะขับรถหรือใช้งานเครื่องจักร) การดำเนินการทางคลินิก: ส่งต่อผู้ป่วยที่มีการรับรู้บกพร่องไปยังแพทย์ต่อมไร้ท่อ พิจารณาการตรวจวัดระดับน้ำตาลต่อเนื่อง (CGM) พร้อมการแจ้งเตือนระดับน้ำตาลต่ำ การรักษาด้วยปั๊มอินซูลินที่มีคุณสมบัติระงับการทำงานอัตโนมัติ หรือการฝึกอบรมเพื่อหลีกเลี่ยงภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำ การรับรู้ที่คงอยู่ (คะแนน 4-7) ไม่ได้รับประกันความปลอดภัย; แนะนำให้ประเมินพื้นฐานร่วมกับการคัดกรองซ้ำเป็นระยะและการตรวจวัดระดับน้ำตาลเชิงวัตถุ การเปลี่ยนแปลงคะแนนเมื่อเวลาผ่านไป (การรับรู้ที่แย่ลงตามระยะเวลาของโรคที่เพิ่มขึ้นหรือการรักษาที่เข้มข้น) จำเป็นต้องมีการปรับการรักษา

สูตร
Score ≤3 indicates impaired hypoglycemia awareness; higher scores indicate preserved awareness and earlier symptom detection

คำถามที่พบบ่อย

คะแนนเท่าใดจึงจะปลอดภัยในการขับขี่?

ไม่มีเกณฑ์ที่ปลอดภัยแน่นอน การรับรู้ที่คงอยู่ (คะแนน ≥4) ไม่ได้รับประกันความปลอดภัยในการขับขี่; การรับรู้บกพร่อง (คะแนน ≤3) เพิ่มความเสี่ยงอย่างมีนัยสำคัญ การประเมินร่วมกันโดยใช้ Clarke HAQ ความถี่ของภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำที่บันทึกได้ (จากบันทึกระดับน้ำตาลหรือ CGM) และเป้าหมายระดับน้ำตาลของผู้ป่วย ล้วนมีส่วนในการให้คำปรึกษาด้านการขับขี่ ข้อแนะนำแตกต่างกันไปตามเขตอำนาจศาล; บางแห่งกำหนดให้ผู้ป่วยที่มีการรับรู้บกพร่องต้องใช้ CGM ในการขับขี่ยานพาหนะ ปรึกษาหารือเกี่ยวกับความเสี่ยงกับผู้ป่วยและพิจารณาส่งต่อให้แผนกอาชีวเวชศาสตร์

การรับรู้ภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำสามารถฟื้นฟูได้หรือไม่?

ได้ ในระดับหนึ่ง การหลีกเลี่ยงภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำอย่างเคร่งครัดเป็นเวลา 2-6 สัปดาห์ สามารถฟื้นฟูการรับรู้อาการบางอย่างในกรณีที่มีความบกพร่องเล็กน้อยได้ แม้ว่าการฟื้นฟูอย่างสมบูรณ์จะไม่ใช่เรื่องปกติในผู้ป่วยที่มีระยะของโรคยาวนานหรือหลังจากมีตอนที่มีภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำหลายครั้ง การรักษาใหม่ๆ (ปั๊มอินซูลินแบบวงปิดกึ่งอัตโนมัติ, การปลูกถ่ายเซลล์ตับอ่อน, สารกระตุ้นระบบประสาทซิมพาเทติก) แสดงให้เห็นถึงแนวโน้มที่ดี แต่ยังไม่ใช่การรักษามาตรฐาน CGM ช่วยให้สามารถใช้ชีวิตได้อย่างปลอดภัยแม้มีการรับรู้บกพร่อง โดยให้การแจ้งเตือนระดับน้ำตาลต่ำโดยอัตโนมัติ

ควรทำแบบสอบถามซ้ำหากได้คะแนนปกติหรือไม่?

ใช่ แนะนำให้คัดกรองซ้ำทุก 1-2 ปี; บ่อยขึ้น (6-12 เดือน) หากมีปัจจัยเสี่ยงหลายประการสำหรับ HAAF (ระยะของโรคยาวนาน, การรักษาที่เข้มข้น, ตอนที่มีภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำบ่อยครั้ง) การรับรู้สามารถแย่ลงได้เมื่อเวลาผ่านไป การคัดกรองเป็นระยะจะช่วยตรวจจับการเปลี่ยนแปลงในช่วงต้นที่ต้องการการรักษา

คะแนนสามารถทำนายความเสี่ยงต่อภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำอย่างรุนแรงในอนาคตเป็นตัวเลขได้หรือไม่?

การรับรู้บกพร่อง (คะแนน ≤3) สัมพันธ์กับความเสี่ยงที่เพิ่มขึ้น 3-5 เท่าของภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำอย่างรุนแรง เมื่อเทียบกับการรับรู้ที่คงอยู่; อย่างไรก็ตาม ความเสี่ยงส่วนบุคคลแตกต่างกันอย่างมาก ขึ้นอยู่กับการควบคุมระดับน้ำตาล ความถี่ของภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำ และปัจจัยเชิงพฤติกรรม แบบสอบถามเป็นเครื่องมือคัดกรองแบบจำแนกประเภท (ความเสี่ยงสูงเทียบกับความเสี่ยงต่ำ) ไม่ใช่ตัวเลขที่แม่นยำของความเสี่ยง การตรวจวัดระดับน้ำตาลเชิงวัตถุให้การทำนายความเสี่ยงที่ละเอียดกว่า

วิธีการที่เกี่ยวข้อง

แหล่งอ้างอิง

  1. Clarke, W. L., Cox, D. J., Gonder-Frederick, L. A., Julian, D., Schlundt, D., & Polonsky, W. (1995). Reduced awareness of hypoglycemia in adults with IDDM: A prospective study of hypoglycemic frequency and associated symptoms. Diabetes Care, 18(6), 517-522.

    เปิดเอกสารอ้างอิง DOI
    คัดลอกแล้ว
  2. Gold, A. E., MacLeod, K. M., Frier, B. M., et al. (2012). Frequency of severe hypoglycemia in patients with type 1 diabetes with impaired awareness of hypoglycemia. Diabetes Care, 17(9), 697-703.

    เปิดเอกสารอ้างอิงสิ่งพิมพ์
    คัดลอกแล้ว