Skip to content
กลับไปยังผลการค้นหา

การวิเคราะห์ Hi-C

ผู้เสนอ
Erez Lieberman-Aiden & Job Dekker
ปี
2009
ประเภท
Chromatin interaction method
กลุ่มวิธี
3D genomics

ข้อความนี้เป็นการแปลด้วยเครื่องและยังไม่ได้รับการตรวจทาน อ่านต้นฉบับภาษาอังกฤษ

ขนาดตัวอักษร

ใช้ทำอะไร?

Hi-C (High-Chromosome Conformation Capture) เป็นเทคนิคและวิธีการคำนวณที่เกี่ยวข้องสำหรับการทำแผนที่สถาปัตยกรรม 3 มิติของจีโนมภายในเซลล์ Hi-C ซึ่งพัฒนาโดย Lieberman-Aiden และ Dekker ในปี 2009 สามารถระบุปฏิสัมพันธ์ทางกายภาพระหว่างบริเวณจีโนมที่อาจอยู่ห่างกันตามลำดับเชิงเส้น แต่ใกล้กันในเชิงพื้นที่ในนิวเคลียส 3 มิติ การวิเคราะห์ Hi-C ได้เปิดเผยหลักการพื้นฐานของการจัดระเบียบจีโนม รวมถึงการมีอยู่ของโดเมนที่เชื่อมต่อกันทางโทโพโลยี (topologically associating domains - TADs) และให้ข้อมูลเชิงลึกเกี่ยวกับวิธีการที่โครงสร้าง 3 มิติควบคุมการแสดงออกของยีนและการจำลองดีเอ็นเอ

แนวคิดเบื้องหลังวิธีการ

ดีเอ็นเอในนิวเคลียสไม่ได้ขดตัวแบบสุ่ม แต่จะพับเป็นสถาปัตยกรรม 3 มิติที่แม่นยำ องค์ประกอบควบคุม (enhancers) อาจวนลูปเพื่อสัมผัสกับโปรโมเตอร์ที่อยู่ห่างไกล แม้ว่าจะอยู่ห่างกันตามลำดับเชิงเส้นก็ตาม Hi-C จับการสัมผัส 3 มิติเหล่านี้โดยการเชื่อมข้ามส่วนดีเอ็นเอที่อยู่ใกล้กันในเชิงพื้นที่ ทำให้จีโนมแตกเป็นชิ้นเล็กชิ้นน้อย และทำการจัดลำดับชิ้นส่วนที่เชื่อมต่อกัน ผลลัพธ์ที่ได้คือเมทริกซ์การสัมผัสที่แสดงตำแหน่งจีโนมใดบ้างที่โต้ตอบกัน ตำแหน่งที่อยู่ใกล้กัน (โครโมโซมเดียวกัน อยู่ใกล้กันตามลำดับเชิงเส้น) จะโต้ตอบกันบ่อยครั้ง—เมทริกซ์การสัมผัสจะสูงตามแนวทแยงมุม ปฏิสัมพันธ์ระยะไกลเผยให้เห็นโครงสร้างขนาดใหญ่: กลุ่มของตำแหน่งภายในโดเมนที่เชื่อมต่อกันทางโทโพโลยี (TAD) เดียวกันจะโต้ตอบกันบ่อยครั้ง; TADs ที่แตกต่างกันจะโต้ตอบกันน้อย โดยการวิเคราะห์เมทริกซ์การสัมผัสด้วยการคำนวณ นักวิจัยจะอนุมานโครงสร้าง 3 มิติ ระบุปฏิสัมพันธ์ควบคุม และทำความเข้าใจว่าสถาปัตยกรรมจีโนมควบคุมชีววิทยาได้อย่างไร

ประวัติศาสตร์

Lieberman-Aiden, Dekker และเพื่อนร่วมงานได้พัฒนา Hi-C ในปี 2009 ซึ่งปฏิวัติความเข้าใจเกี่ยวกับการจัดระเบียบจีโนม งานในช่วงแรกได้เปิดเผยโดเมนขนาดใหญ่ (ปัจจุบันเรียกว่า TADs) และจีโนมถูกจัดระเบียบเป็นสองส่วนเชิงพื้นที่ที่แตกต่างกัน—โครมาตินที่ทำงานและไม่ทำงาน Dixon และเพื่อนร่วมงาน (2012) ได้แสดงให้เห็นถึงความคงทนของ TAD และเริ่มทำแผนที่ปฏิสัมพันธ์ enhancer-promoter รูปแบบสมัยใหม่ (in situ Hi-C, โครงการ 4DN) ได้ปรับปรุงความละเอียดและเปิดใช้งานการสร้างแผนที่ทั่วทั้งจีโนมอย่างรวดเร็วในระบบที่หลากหลาย Hi-C ได้กลายเป็นพื้นฐานในการทำความเข้าใจการควบคุมยีน 3 มิติและการค้นพบว่าตัวแปรโครงสร้างรบกวนสถาปัตยกรรมปกติได้อย่างไร

ควรใช้เมื่อใด

ใช้ Hi-C เพื่อทำความเข้าใจว่าจีโนม 3 มิติถูกจัดระเบียบอย่างไร, เพื่อระบุปฏิสัมพันธ์ควบคุมระยะไกล, หรือเพื่อเปรียบเทียบสถาปัตยกรรมจีโนมระหว่างชนิดเซลล์หรือสภาวะโรค Hi-C มีประสิทธิภาพอย่างยิ่งในการระบุวงจร enhancer-promoter และทำความเข้าใจว่าตัวแปรโครงสร้างส่งผลต่อการทำงานของจีโนมอย่างไร หลีกเลี่ยง Hi-C เมื่อศึกษาตำแหน่งเฉพาะเจาะจงโดยละเอียด (วิธีการถ่ายภาพจะดีกว่า), หรือเมื่อเซลล์มีความหลากหลายสูง (รูปแบบการสัมผัสโดยเฉลี่ยจะบดบังความแปรปรวนของแต่ละเซลล์)

ข้อจำกัดและข้อควรพิจารณา

  • ให้ค่าเฉลี่ยของประชากร; ความหลากหลายของเซลล์แต่ละเซลล์จะสูญเสียไป
  • ต้องใช้การคำนวณสูง; ต้องการพื้นที่จัดเก็บข้อมูลและการประมวลผลจำนวนมาก
  • ระยะทางการสัมผัสได้รับอิทธิพลอย่างมากจากปัจจัยทางเทคนิค (การเลือกเอนไซม์จำกัด, ประสิทธิภาพการเชื่อมต่อ)
  • ไม่ได้วัดระยะทางกายภาพโดยตรง; ความถี่การสัมผัสขึ้นอยู่กับปัจจัยหลายประการ
  • ความละเอียดถูกจำกัดโดยความลึกของการจัดลำดับ; การทำแผนที่ความละเอียดสูงมากต้องใช้การอ่านหลายพันล้านครั้ง

เงื่อนไขจากแหล่งที่มาไม่สามารถใช้แทนการทบทวนทางวิทยาศาสตร์ที่เป็นอิสระหรือการตรวจสอบโดยเอนจินวิเคราะห์ได้

จุดแข็ง

  • ให้มุมมองทั่วทั้งจีโนมของการจัดระเบียบจีโนม 3 มิติที่ความละเอียดสูง
  • ระบุโดเมนที่เชื่อมต่อกันทางโทโพโลยีและปฏิสัมพันธ์ควบคุมระยะไกล
  • เผยให้เห็นว่าสถาปัตยกรรมจีโนมแตกต่างกันอย่างไรในแต่ละชนิดเซลล์และสภาวะต่างๆ
  • สามารถตรวจจับตัวแปรโครงสร้างและการจัดเรียงโครมาตินขนาดใหญ่
  • บูรณาการได้ดีกับข้อมูลโอมิกส์อื่นๆ (RNA-seq, เครื่องหมายโครมาติน) เพื่อให้ได้ข้อมูลเชิงกลไก

การประยุกต์ใช้

  • การทำแผนที่โครงสร้าง 3 มิติของจีโนมมนุษย์และเปรียบเทียบระหว่างชนิดเซลล์ในกระบวนการพัฒนา
  • การระบุวงจร enhancer-promoter เพื่อทำความเข้าใจการควบคุมยีนโดยไม่ต้องใช้ chromatin immunoprecipitation
  • การตรวจจับตัวแปรโครงสร้างและการจัดเรียงโครโมโซมในมะเร็งโดยการวิเคราะห์ความผิดปกติของรูปแบบการสัมผัส
  • การเปรียบเทียบสถาปัตยกรรมจีโนมระหว่างสภาวะปกติและสภาวะโรคเพื่อระบุความผิดปกติของสถาปัตยกรรม
  • การทำความเข้าใจว่าโปรตีนโครงสร้าง (cohesin, condensins) จัดระเบียบโครมาตินอย่างไรผ่านการทำแผนที่โครงสร้าง-หน้าที่

วิธีการทำงาน

วิธีการทำงาน

1

ดำเนินการทดลอง Hi-C กับเซลล์เพาะเลี้ยงหรือเนื้อเยื่อ: เชื่อมข้ามดีเอ็นเอด้วยฟอร์มาลดีไฮด์ ทำให้โครมาตินแตกเป็นชิ้นเล็กชิ้นน้อย เชื่อมต่อชิ้นส่วนดีเอ็นเอที่อยู่ใกล้กัน และทำการจัดลำดับแบบปริมาณสูง

2

จัดตำแหน่งลำดับการอ่าน (sequencing reads) กับจีโนม; ระบุคู่ Hi-C ที่ถูกต้อง (แต่ละคู่แสดงถึงปฏิสัมพันธ์ของจีโนม); กรองสิ่งแปลกปลอมออก (การเชื่อมต่อตัวเอง, ลำดับการอ่านคุณภาพต่ำ, ชิ้นส่วนลูกผสม)

3

สร้างเมทริกซ์การสัมผัสที่ความละเอียดต่างๆ (จากช่องขนาด 1 Mb ลงไปถึง 1-5 kb); ปรับให้เป็นมาตรฐานสำหรับความเอนเอียง (ความยาวชิ้นส่วน, ความสามารถในการจับคู่); ระบุโดเมนที่เชื่อมต่อกันทางโทโพโลยีโดยใช้อัลกอริทึมการแบ่งส่วน

4

ใช้อัลกอริทึมการสร้างโครงสร้าง 3 มิติเพื่ออนุมานตำแหน่งเชิงพื้นที่จากความถี่การสัมผัส; ตรวจจับปฏิสัมพันธ์ระยะไกล; ระบุการสัมผัสระหว่าง enhancer-promoter โดยใช้การทำนายด้วยการคำนวณ

5

ตรวจสอบขอบเขต TAD, ปฏิสัมพันธ์ภายในและระหว่าง TADs, และเปรียบเทียบระหว่างชนิดเซลล์หรือสภาวะต่างๆ; เชื่อมโยงโครงสร้าง 3 มิติกับการควบคุมยีนและสถานะโครมาติน

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

  • การตีความการสัมผัส Hi-C เกินจริงว่าเป็นปฏิสัมพันธ์ควบคุมที่แท้จริงโดยไม่มีการตรวจสอบ (การสัมผัสจำนวนมากอาจเป็นแบบพาสซีฟ)
  • การสับสนระหว่างความแรงของปฏิสัมพันธ์สัมพัทธ์กับระยะทางกายภาพสัมบูรณ์
  • ผลกระทบจากชุดข้อมูล (batch effects) และความเอนเอียงทางเทคนิคในข้อมูล Hi-C สามารถสร้างสัญญาณที่ผิดพลาดได้; การปรับให้เป็นมาตรฐานอย่างเหมาะสมเป็นสิ่งสำคัญ
  • การละเลยความจำเพาะของชนิดเซลล์; โครงสร้าง 3 มิติแตกต่างกันอย่างมากในแต่ละชนิดเซลล์

คำถามที่พบบ่อย

โดเมนที่เชื่อมต่อกันทางโทโพโลยี (TAD) คืออะไร?

TAD คือบริเวณโครโมโซม (โดยทั่วไปคือ 200 kb ถึง 1 Mb) ซึ่งโครมาตินมีการโต้ตอบกันบ่อยครั้ง แต่ระหว่างบริเวณเหล่านั้นมีการโต้ตอบกันน้อย TADs ปรากฏเป็นรูปแบบบล็อกทแยงมุมในเมทริกซ์การสัมผัส Hi-C และเชื่อกันว่าเป็นหน่วยควบคุมการทำงาน ขอบเขต TAD มักจะตรงกับยีนและองค์ประกอบควบคุม

Hi-C แตกต่างจากวิธีการจับคู่โครโมโซมอื่นๆ อย่างไร?

3C วัดปฏิสัมพันธ์เดียวระหว่างสองตำแหน่งจีโนม 4C วัดปฏิสัมพันธ์ของตำแหน่งหนึ่งกับตำแหน่งอื่นๆ ทั้งหมด 5C วัดปฏิสัมพันธ์ที่เลือกไว้ล่วงหน้าจำนวนมาก Hi-C วัดปฏิสัมพันธ์แบบทั้งหมดต่อทั้งหมดทั่วทั้งจีโนม วิธีการแต่ละวิธีแลกเปลี่ยนปริมาณงานกับข้อมูลที่เจาะจง

เหตุใดเมทริกซ์ Hi-C จึงต้องมีการปรับให้เป็นมาตรฐาน?

ความถี่การสัมผัสขึ้นอยู่กับปัจจัยทางเทคนิค: ตำแหน่งเอนไซม์จำกัดใกล้กับตำแหน่งส่งผลต่อการแตกชิ้น, ความสามารถในการจับคู่แตกต่างกันไปในแต่ละบริเวณจีโนม, ประสิทธิภาพการเชื่อมต่อขึ้นอยู่กับลำดับ หากไม่มีการปรับให้เป็นมาตรฐาน ความเอนเอียงเหล่านี้จะสร้างรูปแบบที่ผิดพลาด การปรับให้เป็นมาตรฐานจะขจัดความเอนเอียงในขณะที่ยังคงรักษาความหมายทางชีววิทยาที่แท้จริงไว้

Hi-C สามารถระบุปฏิสัมพันธ์ enhancer-promoter ที่เป็นสาเหตุได้หรือไม่?

Hi-C ระบุตำแหน่งที่อยู่ใกล้กันทางกายภาพ แต่ไม่ได้เปิดเผยความเป็นสาเหตุโดยตรง ความเป็นสาเหตุต้องมีการตรวจสอบเชิงหน้าที่ (การรบกวนด้วย CRISPR, การทดสอบรายงานผล) Hi-C ระบุปฏิสัมพันธ์ที่เป็นไปได้; การทดลองเพิ่มเติมจะทดสอบว่าสิ่งเหล่านั้นมีความสำคัญเชิงหน้าที่หรือไม่

วิธีการที่เกี่ยวข้อง

แหล่งอ้างอิง

  1. Lieberman-Aiden, E., van Berkum, N. L., Williams, L., Imakaev, M., Ragoczy, T., Telling, A., & Dekker, J. (2009). Comprehensive mapping of long-range interactions reveals folding principles of the human genome. Science, 326(5950), 289–293.

    เปิดเอกสารอ้างอิง DOI
    คัดลอกแล้ว
  2. Dixon, J. R., Selvaraj, S., Yue, F., Kim, A., Li, Y., Shen, Y., & Ren, B. (2012). Topological domains in mammalian genomes identified by analysis of chromatin interactions. Nature, 485(7398), 376–380.

    เปิดเอกสารอ้างอิง DOI
    คัดลอกแล้ว
  3. Szabo, Q., Bantignies, F., & Cavalli, G. (2019). 3D chromatin architecture. Nature Reviews Molecular Cell Biology, 20(4), 207–220.

    เปิดเอกสารอ้างอิงสิ่งพิมพ์
    คัดลอกแล้ว