ปรากฏการณ์วิทยาเชิงตีความ — การวิจัยเชิงปรากฏการณ์วิทยาเชิงตีความ
- ผู้เสนอ
- Martin Heidegger (philosophical foundation); Max van Manen (methodological application)
- ปี
- Philosophical roots 1927 (Heidegger); systematic research method from 1980s–1990s
- ประเภท
- Qualitative research method
- กลุ่มวิธี
- Phenomenology
ข้อความนี้เป็นการแปลด้วยเครื่องและยังไม่ได้รับการตรวจทาน อ่านต้นฉบับภาษาอังกฤษ
ใช้ทำอะไร?
ปรากฏการณ์วิทยาเชิงตีความ (Hermeneutic phenomenology) เป็นแนวทางการวิจัยเชิงคุณภาพที่ตรวจสอบความหมายที่ถูกตีความของประสบการณ์ชีวิตที่ถูกหล่อหลอมจากเงื่อนไขเชิงอัตถิภาวนิยมที่กำหนดมันขึ้นมา โดยมีรากฐานมาจากภววิทยาของไฮเดกเกอร์และพัฒนาเป็นวิธีการเชิงประจักษ์โดยแม็กซ์ ฟาน มาเนน แนวทางนี้ไม่ได้มุ่งที่จะปิดกั้นหรือระงับความเข้าใจของผู้วิจัย แต่กลับมองว่าความเข้าใจนั้นเป็นสื่อกลางที่ความหมายของประสบการณ์สามารถถูกเปิดเผยออกมาได้ แนวทางนี้ถูกใช้อย่างแพร่หลายในสาขาการศึกษา การพยาบาล และสังคมศาสตร์ เพื่อสำรวจว่าผู้คนดำรงชีวิตและทำความเข้าใจโลกของตนเองอย่างไร
แนวคิดเบื้องหลังวิธีการ
ลองจินตนาการถึงการพยายามทำความเข้าใจความหมายที่แท้จริงของการเป็นพยาบาลที่เพิ่งสำเร็จการศึกษาและก้าวเข้าสู่หน่วยผู้ป่วยวิกฤตเป็นครั้งแรก — ไม่ใช่ความสามารถที่พวกเขามีหรือขาด แต่เป็นความรู้สึกรับผิดชอบ ความเปราะบาง และความรู้สึกเป็นส่วนหนึ่งที่พวกเขานำพาเข้าไปในห้องนั้น ปรากฏการณ์วิทยาเชิงตีความเชิญชวนให้ผู้เข้าร่วมบอกเล่าเรื่องราวนั้นด้วยรายละเอียดที่เข้มข้นและเป็นรูปธรรม แทนที่จะระงับอคติ ผู้วิจัยจะเข้าสู่การสนทนากับเรื่องราวเหล่านั้น — อ่านและอ่านซ้ำ โดยอาศัยความเข้าใจที่มีอยู่เดิมเพื่อตั้งคำถามว่าประสบการณ์นี้เปิดเผยอะไรเกี่ยวกับความเป็นมนุษย์ในสถานการณ์เฉพาะนั้น เป้าหมายคือคำอธิบายที่เป็นลายลักษณ์อักษรที่ชัดเจนและน่าประทับใจจนผู้อ่านที่มีประสบการณ์คล้ายคลึงกันรับรู้ว่าเป็นความจริง
ประวัติศาสตร์
รากฐานทางปรัชญาของปรากฏการณ์วิทยาเชิงตีความอยู่ที่หนังสือ 'Being and Time' (1927) ของมาร์ติน ไฮเดกเกอร์ ซึ่งได้ปรับเปลี่ยนปรากฏการณ์วิทยาจากโครงการของฮุสเซิร์ลเกี่ยวกับจิตสำนึกที่อยู่เหนือธรรมชาติ ไปสู่การตีความการดำรงอยู่-ใน-โลก (being-in-the-world) ในฐานะโครงสร้างพื้นฐานของการดำรงอยู่ของมนุษย์ ฮันส์-เกออร์ก กาดาเมอร์ ได้ขยายประเพณีเชิงตีความในหนังสือ 'Truth and Method' (1960) โดยนำเสนอแนวคิดเรื่องวงกลมเชิงตีความและการหลอมรวมของขอบเขต ในการวิจัยทางสังคมศาสตร์ แม็กซ์ ฟาน มาเนน ได้ปรับแนวคิดเหล่านี้ให้เป็นระเบียบวิธีศาสตร์มนุษย์ที่ปฏิบัติได้ในหนังสือ 'Researching Lived Experience' (1990) ซึ่งให้แนวทางทีละขั้นตอนที่ทำให้ปรากฏการณ์วิทยาเชิงตีความเข้าถึงได้ในวงกว้างสำหรับนักวิจัยด้านการศึกษาและสุขภาพ
ควรใช้เมื่อใด
ปรากฏการณ์วิทยาเชิงตีความมีความเหมาะสมเมื่อเป้าหมายการวิจัยคือการทำความเข้าใจความหมายที่ถูกตีความและตั้งอยู่ในบริบทของประสบการณ์ชีวิต — โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อประสบการณ์นั้นถูกหล่อหลอมจากเงื่อนไขทางวัฒนธรรม ประวัติศาสตร์ หรือความสัมพันธ์ที่ไม่สามารถปิดกั้นออกไปได้ เหมาะสำหรับคำถามเช่น 'การ...มีความหมายว่าอย่างไร?' หรือ 'ประสบการณ์ของ X ถูกสร้างขึ้นสำหรับ...อย่างไร?' ในสาขาต่างๆ เช่น การพยาบาล การศึกษา งานสังคมสงเคราะห์ และมนุษยศาสตร์ เป็นทางเลือกที่ถูกต้องเมื่อความเข้าใจของผู้วิจัยเป็นทรัพย์สินมากกว่าปัญหา และเมื่อเป้าหมายคือข้อมูลเชิงลึกและความซาบซึ้ง แทนที่จะเป็นการสร้างทฤษฎีหรือคำอธิบายเชิงสถิติ ไม่เหมาะสมสำหรับการสร้างแบบจำลองเชิงสาเหตุหรือการคาดการณ์ สำหรับการศึกษาที่ต้องการความสามารถในการสรุปผลเชิงสถิติ หรือสำหรับปรากฏการณ์ที่เข้าใจได้ดีที่สุดผ่านการสำรวจ การทดลอง หรือการสร้างทฤษฎีที่เน้นกระบวนการของทฤษฎีฐานราก
ข้อจำกัดและข้อควรพิจารณา
- ผลการวิจัยถูกผูกติดกับบริบทอย่างลึกซึ้งและไม่สามารถสรุปผลเชิงสถิติไปยังประชากรนอกเหนือจากปรากฏการณ์ที่ศึกษาได้
- การปรากฏตัวเชิงตีความของผู้วิจัย แม้จะมีคุณค่าเชิงระเบียบวิธี แต่ก็อาจนำไปสู่อคติเชิงอัตวิสัยได้หากไม่ได้รับการจัดการด้วยความเข้มงวดเชิงสะท้อนคิด
- มีความต้องการสูงกว่าในแง่ของความรู้ทางปรัชญามากกว่าวิธีการเชิงคุณภาพหลายวิธี นักวิจัยที่ไม่คุ้นเคยกับปรัชญาเชิงตีความอาจใช้ป้ายกำกับโดยปราศจากความลึกซึ้ง
- ใช้เวลานานในทุกขั้นตอน — การรวบรวม การอ่านเชิงสะท้อนคิดอย่างต่อเนื่อง การเขียนซ้ำๆ — ทำให้ไม่เหมาะสำหรับชุดข้อมูลขนาดใหญ่หรือกรอบเวลาที่จำกัด
เงื่อนไขจากแหล่งที่มาไม่สามารถใช้แทนการทบทวนทางวิทยาศาสตร์ที่เป็นอิสระหรือการตรวจสอบโดยเอนจินวิเคราะห์ได้
จุดแข็ง
- เปิดเผยความลึกซึ้งเชิงบริบทและเชิงตีความของประสบการณ์ชีวิตที่ทั้งการสำรวจหรือปรากฏการณ์วิทยาเชิงพรรณนาเพียงอย่างเดียวไม่สามารถเข้าถึงได้
- ปฏิบัติต่อความเข้าใจของผู้วิจัยในฐานะทรัพยากรเชิงระเบียบวิธี ทำให้การตีความมีความลึกซึ้งและมีพื้นฐานทางปรัชญามากขึ้น
- รองรับแหล่งข้อมูลที่หลากหลาย — บทสัมภาษณ์ บันทึกภาคสนาม เรื่องเล่า สิ่งประดิษฐ์ — ทำให้มีความยืดหยุ่นสำหรับบริบทการวิจัยที่หลากหลาย
- สร้างคำอธิบายที่น่าประทับใจและอ่านง่าย ซึ่งสามารถเข้าถึงผู้ปฏิบัติงานและให้ข้อมูลแก่การปฏิบัติงานวิชาชีพได้โดยตรง
- มีความสอดคล้องทางปรัชญา: วิธีการมีความสอดคล้องภายในกับภววิทยาของการทำความเข้าใจของไฮเดกเกอร์ในฐานะโหมดพื้นฐานของการเป็นมนุษย์
การประยุกต์ใช้
- การตรวจสอบว่าพยาบาลหรือแพทย์เผชิญกับความไม่แน่นอนทางคลินิก ความทุกข์ทางศีลธรรม หรือการตัดสินใจช่วงสุดท้ายของชีวิตในการปฏิบัติงานมีความหมายอย่างไร
- การสำรวจประสบการณ์ชีวิตของนักเรียนที่ต้องเผชิญกับการเปลี่ยนแปลงอัตลักษณ์ การเป็นส่วนหนึ่ง หรือความยากลำบากทางการศึกษาในช่วงเปลี่ยนผ่านทางการศึกษา
- การทำความเข้าใจว่าผู้ปกครองมีประสบการณ์อย่างไรกับการวินิจฉัยและการจัดการโรคเรื้อรังหรือโรคหายากของบุตรหลานในแต่ละวัน
- การตรวจสอบความหมายของอาชีพ การเรียกขาน หรือภาวะหมดไฟในหมู่ครู นักสังคมสงเคราะห์ หรือพระ
- การศึกษาว่าผู้อพยพหรือผู้ลี้ภัยมีประสบการณ์เกี่ยวกับสถานที่ บ้าน และการเป็นส่วนหนึ่งทางวัฒนธรรมในประเทศใหม่อย่างไร
- การสำรวจความหมายเชิงอัตถิภาวนิยมของการสูงวัย การเสื่อมถอยทางกายภาพ หรือการสูญเสียในหมู่ผู้สูงอายุ
วิธีการทำงาน
วิธีการทำงาน
ผู้วิจัยระบุปรากฏการณ์ที่มีความสำคัญเชิงอัตถิภาวนิยมอย่างแท้จริง และกำหนดคำถามเชิงทิศทาง — โดยทั่วไปคือ 'ประสบการณ์ชีวิตของ X คืออะไร?' — แทนที่จะเป็นสมมติฐานที่จะทดสอบ ความเข้าใจเบื้องต้นของผู้วิจัย ภูมิหลังทางวิชาการ และความสัมพันธ์กับปรากฏการณ์นั้น จะถูกระบุไว้อย่างชัดเจนในคำแถลงสะท้อนคิด ซึ่งจะคงอยู่ตลอดการศึกษา โดยทำหน้าที่เป็นขอบเขตการตีความที่ความเข้าใจจะพัฒนาขึ้น ไม่ใช่เป็นอคติที่จะต้องกำจัดออกไป
รวบรวมเรื่องราวประสบการณ์ส่วนบุคคลที่เข้มข้นจากผู้เข้าร่วม 6–20 คน ที่มีประสบการณ์ตรงกับปรากฏการณ์ที่กำลังศึกษา ข้อมูลปฐมภูมิมาจากบทสัมภาษณ์เชิงลึกที่ดำเนินการโดยใช้คำถามเชิงประสบการณ์ปลายเปิด ('คุณสามารถอธิบายช่วงเวลาหนึ่งที่คุณรู้สึก X ได้ไหม?') ปรากฏการณ์วิทยาเชิงตีความยังยินดีรับแหล่งข้อมูลเสริม — การสังเกตภาคสนาม บันทึกการเขียน ไดอารี่ รูปถ่าย หรือข้อความวรรณกรรม — ที่ช่วยเพิ่มพูนแหล่งข้อมูลประสบการณ์ที่มีอยู่สำหรับการตีความ
ผู้วิจัยอ่านและอ่านซ้ำบันทึกการถอดความและข้อความต่างๆ ในการเคลื่อนไหวไปมาระหว่างส่วนย่อยและส่วนรวมอย่างต่อเนื่อง — วงกลมเชิงตีความ (hermeneutic circle) การอ่านเชิงสะท้อนคิดนี้จะแยกแยะแก่นสารเชิงประสบการณ์: ความหมายที่เกิดขึ้นซ้ำๆ ความตึงเครียด หรือจุดเปลี่ยนที่บ่งบอกลักษณะของปรากฏการณ์ ซึ่งแตกต่างจากการเข้ารหัสเชิงพรรณนา ระยะนี้เกี่ยวข้องกับการครุ่นคิดกับข้อความอย่างต่อเนื่อง ปล่อยให้ความสำคัญปรากฏขึ้นผ่านการมีส่วนร่วมซ้ำๆ แทนที่จะผ่านขั้นตอนวิธีที่ตายตัว
แก่นสารที่ระบุได้จะถูกนำไปวิเคราะห์เชิงตีความที่ลึกซึ้งยิ่งขึ้น เพื่อเปิดเผยความสำคัญทางภววิทยา — สิ่งที่แก่นสารเหล่านั้นเปิดเผยเกี่ยวกับเงื่อนไขของการดำรงอยู่ของมนุษย์ (กาลเวลา การดำรงอยู่ทางกายภาพ ความสัมพันธ์ เชิงพื้นที่) ผู้วิจัยนำแหล่งข้อมูลทางปรัชญา วรรณกรรม และเชิงประจักษ์ที่เกี่ยวข้องมาสนทนากับข้อมูลเพื่อเสริมสร้างการตีความ อาจมีการตรวจสอบสมาชิก การอภิปรายร่วมกับเพื่อน หรือการตรวจสอบเส้นทางการวิเคราะห์ เพื่อรับประกันความน่าเชื่อถือของการตีความ แม้ว่าเป้าหมายคือความซาบซึ้งและข้อมูลเชิงลึก แทนที่จะเป็นการจำลองแบบ
ผลการวิจัยจะถูกนำเสนอในรูปแบบของข้อความเชิงปรากฏการณ์วิทยา — คำอธิบายที่สร้างสรรค์อย่างระมัดระวังและอ่านง่าย ซึ่งนำเสนอความหมายที่ถูกตีความของประสบการณ์ในลักษณะที่เป็นทั้งเชิงวิชาการและน่าประทับใจ ฟาน มาเนน เน้นย้ำว่าการเขียนไม่ใช่ขั้นตอนการรายงานขั้นสุดท้าย แต่เป็นการกระทำเชิงระเบียบวิธีที่ต่อเนื่อง: การแก้ไขแต่ละครั้งจะทำให้ความเข้าใจของผู้วิจัยลึกซึ้งยิ่งขึ้น ข้อความอาจรวมถึงคำอธิบายที่ละเอียด (thick description) เกร็ดเล็กเกร็ดน้อย และส่วนที่ยกตัวอย่างเพื่อแสดงให้ผู้อ่านสามารถตัดสินความซาบซึ้งและความน่าเชื่อถือของการตีความได้ด้วยตนเอง
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- การปฏิบัติต่อปรากฏการณ์วิทยาเชิงตีความเหมือนกับปรากฏการณ์วิทยาเชิงพรรณนา (Husserlian) — ประเพณีทั้งสองมีพันธะทางญาณวิทยาที่แตกต่างกัน การอ้างว่าใช้ epoché เป็นการปฏิบัติในขณะที่ดำเนินการตีความแบบไฮเดกเกอร์ถือเป็นข้อผิดพลาดทางหมวดหมู่
- การละเลยวงกลมเชิงตีความ — การอ่านบันทึกการถอดความตามลำดับและเข้ารหัสตามแก่นสารโดยปราศจากการเคลื่อนไหวไปมาระหว่างส่วนย่อยและส่วนรวม ทำให้วิธีการนี้กลายเป็นเพียงการวิเคราะห์แก่นสารมาตรฐาน
- การสะท้อนคิดไม่เพียงพอ — เนื่องจากขอบเขตของผู้วิจัยเป็นสื่อกลางในการตีความ การล้มเหลวในการบันทึกและตรวจสอบว่าขอบเขตนั้นหล่อหลอมการอ่านอย่างไร จะบ่อนทำลายความน่าเชื่อถือของการวิเคราะห์
- การใช้ข้อมูลการสัมภาษณ์ที่ตื้นเขิน — คำถามปิดหรือคำถามชี้นำทำให้ได้เรื่องราวที่ตื้นเขินเกินไปที่จะรองรับความลึกเชิงตีความ คำถามเชิงประสบการณ์ปลายเปิดและการซักถามเพิ่มเติม ('คุณช่วยเล่าเพิ่มเติมเกี่ยวกับช่วงเวลานั้นได้ไหม?') เป็นสิ่งจำเป็น
- การเข้าใจผิดว่าการเขียนที่น่าประทับใจคือความเข้มงวด — ข้อความเชิงปรากฏการณ์วิทยาควรจะชัดเจนและน่าประทับใจ แต่ก็ต้องมีพื้นฐานมาจากการมีส่วนร่วมอย่างต่อเนื่องและมีการบันทึกข้อมูลและวรรณกรรมที่เกี่ยวข้อง
คำถามที่พบบ่อย
ปรากฏการณ์วิทยาเชิงตีความแตกต่างจากปรากฏการณ์วิทยาเชิงพรรณนา (Husserlian) อย่างไร
ปรากฏการณ์วิทยาเชิงพรรณนา ตามแนวทางของฮุสเซิร์ล มุ่งหวังที่จะปิดกั้นสมมติฐานเบื้องต้นของผู้วิจัยผ่าน epoché เพื่ออธิบายโครงสร้างที่จำเป็นของประสบการณ์ให้บริสุทธิ์ที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้ ปรากฏการณ์วิทยาเชิงตีความ ตามแนวทางของไฮเดกเกอร์ เชื่อว่าความเข้าใจไม่เคยปราศจากสมมติฐาน — มันทำงานอยู่ภายในขอบเขตทางวัฒนธรรมและประวัติศาสตร์เสมอ แทนที่จะระงับขอบเขตนั้น ผู้วิจัยจะยอมรับและใช้มันอย่างชัดเจนในฐานะสื่อกลางในการตีความ เป้าหมายเปลี่ยนจากการเป็นแก่นสากลไปสู่ความหมายที่ตั้งอยู่ในบริบท และวิธีการนี้ยอมรับวงกลมเชิงตีความในฐานะคุณลักษณะ ไม่ใช่ปัญหา
ฉันต้องการผู้เข้าร่วมกี่คน
ผู้เข้าร่วมหกถึงยี่สิบคนเป็นช่วงปกติในวรรณกรรม แต่เกณฑ์ไม่ใช่จำนวนที่แน่นอน การสุ่มตัวอย่างจะดำเนินต่อไปจนกว่าปรากฏการณ์จะได้รับการสำรวจอย่างเข้มข้นและลึกซึ้งเพียงพอ — คุณภาพที่บางครั้งอธิบายว่าเป็นความอิ่มตัวเชิงประสบการณ์ เนื่องจากปรากฏการณ์วิทยาเชิงตีความให้ความสำคัญกับความลึกมากกว่าความกว้าง ตัวอย่างขนาดเล็กที่มีเรื่องราวที่เข้มข้นและละเอียดอย่างแท้จริงจะดีกว่าตัวอย่างขนาดใหญ่ที่มีข้อมูลที่ตื้นเขิน
ฉันสามารถใช้ซอฟต์แวร์วิเคราะห์แก่นสารสำหรับการวิเคราะห์ปรากฏการณ์วิทยาเชิงตีความได้หรือไม่
ซอฟต์แวร์เช่น NVivo หรือ ATLAS.ti สามารถช่วยจัดระเบียบและดึงส่วนของบันทึกการถอดความได้ แต่งานทางปัญญา — การอ่านซ้ำ การครุ่นคิดกับข้อความ การเคลื่อนไหวไปมาระหว่างส่วนย่อยและส่วนรวม — ไม่สามารถทำให้เป็นอัตโนมัติได้ ซอฟต์แวร์จัดการข้อมูล การตีความเชิงตีความเป็นของผู้เข้าร่วมวิจัยแต่เพียงผู้เดียว การพึ่งพาโค้ดที่สร้างโดยซอฟต์แวร์มากเกินไปมีความเสี่ยงที่จะทำให้วิธีการนี้กลายเป็นเพียงการวิเคราะห์แก่นสารมาตรฐาน และสูญเสียความลึกทางปรัชญาที่ทำให้ปรากฏการณ์วิทยาเชิงตีความแตกต่างออกไป
ปรากฏการณ์วิทยาเชิงตีความเหมือนกับ Interpretative Phenomenological Analysis (IPA) หรือไม่
ไม่ แม้ว่าทั้งสองจะมีความคล้ายคลึงกันในตระกูล IPA ซึ่งพัฒนาโดยโจนาธาน สมิธ และคณะ ได้รับอิทธิพลจากทั้งปรากฏการณ์วิทยาและเชิงตีความ แต่ก็เพิ่มพันธะเชิงพรรณนาเฉพาะกรณี — การวิเคราะห์รายกรณีอย่างละเอียดก่อนการเปรียบเทียบข้ามกรณี — และมีขั้นตอนการวิเคราะห์ที่ชัดเจนกว่า ปรากฏการณ์วิทยาเชิงตีความในแนวทางของฟาน มาเนน เน้นย้ำถึงคุณภาพเชิงกวีและเชิงสะท้อนคิดของข้อความที่เป็นลายลักษณ์อักษร และมีข้อกำหนดเชิงขั้นตอนน้อยกว่า ทั้งสองเป็นเชิงตีความ แต่แตกต่างกันในที่มา ขั้นตอน และรูปแบบของบัญชีสุดท้าย
ฉันจะแสดงความเข้มงวดในการศึกษาปรากฏการณ์วิทยาเชิงตีความได้อย่างไร
ความเข้มงวดในประเพณีนี้ได้รับการประเมินตามมาตรฐานที่เหมาะสมกับญาณวิทยา: ความน่าเชื่อถือ (การตีความสามารถเป็นที่รับรู้โดยผู้เข้าร่วมและผู้อ่านที่คุ้นเคยกับประสบการณ์หรือไม่?) ความซาบซึ้ง (ข้อความพูดถึงปรากฏการณ์ได้อย่างน่าเชื่อถือหรือไม่?) และความโปร่งใส (ขอบเขตการตีความและกระบวนการวิเคราะห์ของผู้วิจัยได้รับการบันทึกไว้อย่างสมบูรณ์หรือไม่?) กลยุทธ์เชิงปฏิบัติ ได้แก่ คำแถลงสะท้อนคิดโดยละเอียด เส้นทางการตรวจสอบการตัดสินใจเชิงวิเคราะห์ การตรวจสอบสมาชิกกับผู้เข้าร่วม และการทบทวนการตีความโดยเพื่อนร่วมงานที่คุ้นเคยกับวิธีการ
วิธีการที่เกี่ยวข้อง
แหล่งอ้างอิง
van Manen, M. (1990). Researching Lived Experience: Human Science for an Action Sensitive Pedagogy. State University of New York Press.
ISBN: 978-0791404645คัดลอกแล้วHeidegger, M. (1962). Being and Time (J. Macquarrie & E. Robinson, Trans.). Harper & Row. (Original work published 1927).
เปิดเอกสารอ้างอิงสิ่งพิมพ์คัดลอกแล้ว