ทฤษฎีฐานราก
- ผู้เสนอ
- Barney Glaser and Anselm Strauss
- ปี
- 1967
- ประเภท
- Method
- กลุ่มวิธี
- interpretive-inductive-method
ข้อความนี้เป็นการแปลด้วยเครื่องและยังไม่ได้รับการตรวจทาน อ่านต้นฉบับภาษาอังกฤษ
ใช้ทำอะไร?
ทฤษฎีฐานราก (GT) เป็นระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพที่เป็นระบบ ซึ่งทฤษฎีจะปรากฏขึ้นโดยตรงจากข้อมูลผ่านการวิเคราะห์แบบวนซ้ำ แทนที่จะถูกกำหนดไว้ก่อนการเก็บข้อมูล GT ซึ่งพัฒนาโดย Barney Glaser และ Anselm Strauss ในปี 1967 ให้ความสำคัญกับการสร้างกรอบแนวคิดเชิงอธิบายที่ตั้งอยู่บนหลักฐาน
แนวคิดเบื้องหลังวิธีการ
หลักการสำคัญของทฤษฎีฐานรากคือความเข้าใจควรสร้างขึ้นจากข้อมูลแบบล่างขึ้นบน นักวิจัยเก็บรววบรวมข้อมูลเชิงคุณภาพ (การสัมภาษณ์ การสังเกต เอกสาร) จากนั้นจึงทำการเข้ารหัสและจัดหมวดหมู่ผลการวิจัยอย่างเป็นระบบเพื่อสร้างคำอธิบายเชิงทฤษฎี เมื่อมีการเก็บข้อมูลใหม่ ข้อมูลนั้นจะถูกเปรียบเทียบกับแนวคิดที่เกิดขึ้นใหม่ ซึ่งเป็นกระบวนการที่เรียกว่าการเปรียบเทียบอย่างต่อเนื่อง (constant comparison) การอิ่มตัวเชิงทฤษฎี (theoretical saturation) เกิดขึ้นเมื่อข้อมูลใหม่ไม่สามารถเปิดเผยหมวดหมู่หรือความสัมพันธ์ใหม่ได้อีกต่อไป ซึ่งบ่งชี้ถึงความสมบูรณ์ของการวิเคราะห์ GT มีประสิทธิภาพในการสำรวจปรากฏการณ์ที่ยังอธิบายไม่ได้ การสร้างทฤษฎีใหม่ และการทำความเข้าใจกระบวนการทางสังคม
ประวัติศาสตร์
Glaser และ Strauss ได้นำเสนอ GT ในปี 1967 เป็นทางเลือกที่เข้มงวดสำหรับการวิจัยเชิงคุณภาพเชิงพรรณนา โดยเน้นการสร้างทฤษฎีแบบอุปนัยอย่างเป็นระบบ ในช่วงทศวรรษ 1990 ผู้เขียนทั้งสองได้แยกทางกัน: Strauss และ Corbin (1998) ได้กำหนดขั้นตอนการเข้ารหัสแบบแกนให้เป็นทางการ ในขณะที่ Glaser สนับสนุนการปรากฏขึ้นอย่างเป็นธรรมชาติมากขึ้น Charmaz (2006) ได้พัฒนาทฤษฎีฐานรากเชิงสรรค์สร้าง โดยยอมรับว่านักวิจัยสร้างทฤษฎีขึ้นจากการมีปฏิสัมพันธ์กับข้อมูลอย่างแข็งขัน แทนที่จะ 'ค้นพบ' ทฤษฎีนั้น ทุกรูปแบบยังคงหลักการสำคัญของการเปรียบเทียบอย่างต่อเนื่องและการอิ่มตัวเชิงทฤษฎี GT ได้กลายเป็นรากฐานของการวิจัยเชิงคุณภาพในสาขาสังคมศาสตร์ สุขภาพ และการศึกษาองค์กร
ควรใช้เมื่อใด
ใช้ทฤษฎีฐานรากเมื่อสำรวจกระบวนการทางสังคมที่ซับซ้อน ปรากฏการณ์ในองค์กร หรือประสบการณ์ทางคลินิกที่ทฤษฎีที่มีอยู่ไม่เพียงพอหรือไม่ปรากฏ GT เหมาะสำหรับสถานการณ์ที่ยังมีความรู้น้อยเกี่ยวกับหัวข้อ เมื่อคุณต้องการความเข้าใจเชิงลึกเกี่ยวกับคำถาม 'อย่างไร' และ 'ทำไม' หรือเมื่อต้องการสร้างกรอบแนวคิดใหม่ เป็นที่นิยมในการวิจัยทางการพยาบาล สังคมวิทยา จิตวิทยา การศึกษาองค์กร และวิทยาศาสตร์สุขภาพ ไม่เหมาะสมเมื่อทำการทดสอบสมมติฐานที่กำหนดไว้ล่วงหน้า หรือเมื่อทฤษฎีที่มีอยู่ได้รับการยอมรับและตรวจสอบความถูกต้องอย่างดี
ข้อจำกัดและข้อควรพิจารณา
- ต้องใช้การมีส่วนร่วมอย่างต่อเนื่องและชุดข้อมูลขนาดใหญ่ ทำให้ต้องใช้ทรัพยากรมากและใช้เวลานาน
- คุณภาพของทฤษฎีขึ้นอยู่กับทักษะของผู้ทำวิจัยในการเข้ารหัส การเขียนบันทึก และการคิดเชิงทฤษฎีอย่างมาก การฝึกอบรมที่ไม่สอดคล้องกันนำไปสู่ผลลัพธ์ที่แตกต่างกัน
- แนวทางของ Glaserian กับ Straussian (การแบ่งแยกวิธีการวิจัยในช่วงทศวรรษ 1990) สร้างความกำกวม ทฤษฎีฐานรากเชิงสรรค์สร้าง (Constructivist GT) ของ Charmaz (2006) ทำให้แนวทางการดำเนินงานซับซ้อนยิ่งขึ้น
- การอิ่มตัวเป็นเรื่องยากที่จะดำเนินการให้เป็นรูปธรรมอย่างเป็นกลาง การตัดสินใจว่าเมื่อใดควรเก็บข้อมูลเพียงพอต้องอาศัยการตัดสินใจที่อาจมีอคติ
เงื่อนไขจากแหล่งที่มาไม่สามารถใช้แทนการทบทวนทางวิทยาศาสตร์ที่เป็นอิสระหรือการตรวจสอบโดยเอนจินวิเคราะห์ได้
จุดแข็ง
- สร้างทฤษฎีใหม่ที่ตั้งอยู่บนหลักฐานโดยตรง หลีกเลี่ยงการกำหนดกรอบแนวคิดภายนอก
- การเก็บรวบรวมและวิเคราะห์ข้อมูลแบบวนซ้ำช่วยเพิ่มความเกี่ยวข้องสูงสุด: ทฤษฎีที่เกิดขึ้นใหม่เป็นแนวทางในการรวบรวมข้อมูลต่อไป
- การเปรียบเทียบอย่างต่อเนื่องและการเขียนบันทึกช่วยให้การพัฒนาทฤษฎีมีความเข้มงวด โปร่งใส และมีเส้นทางการตรวจสอบที่ชัดเจน
- การอิ่มตัวเชิงทฤษฎีให้เหตุผลเชิงประจักษ์ในการหยุดการเก็บข้อมูล แทนที่จะใช้ขนาดตัวอย่างตามอำเภอใจ
การประยุกต์ใช้
- การทำความเข้าใจประสบการณ์ของผู้ป่วยและกลไกการรับมือกับโรคเรื้อรัง - GT สร้างทฤษฎีเกี่ยวกับวิถีของโรคและกลยุทธ์การปรับตัว
- การสำรวจวัฒนธรรมองค์กรและกระบวนการเปลี่ยนแปลงในสถานพยาบาลหรือองค์กรธุรกิจ - ระบุกลไกของการเปลี่ยนแปลงและการต่อต้าน
- การตรวจสอบประสบการณ์การตีตราทางสังคมหรือการเลือกปฏิบัติ - สร้างทฤษฎีที่ละเอียดอ่อนเกี่ยวกับการรับมือ การเจรจาอัตลักษณ์ และกระบวนการทางสังคม
- การศึกษาการตัดสินใจทางคลินิกในการพยาบาลหรือการแพทย์ - เผยให้เห็นความรู้ที่ซ่อนเร้นและหลักการทำงานที่อยู่เบื้องหลังการตัดสินใจทางคลินิก
- การตรวจสอบพลวัตของครอบครัวหรือกระบวนการความสัมพันธ์ในการวิจัยทางสังคม - สร้างทฤษฎีเชิงเนื้อหาเกี่ยวกับการสื่อสาร การแก้ไขความขัดแย้ง และความผูกพัน
วิธีการทำงาน
วิธีการทำงาน
เริ่มต้นด้วยคำถามวิจัยที่เปิดกว้างแทนที่จะเป็นสมมติฐาน คัดเลือกผู้เข้าร่วมโดยใช้การสุ่มตัวอย่างแบบเจาะจง (purposive sampling) โดยปรับการคัดเลือกเมื่อทฤษฎีปรากฏขึ้น (การสุ่มตัวอย่างเชิงทฤษฎี - theoretical sampling) ดำเนินการสัมภาษณ์ การสนทนากลุ่ม หรือการสังเกต โดยบันทึกข้อมูลตามคำพูดจริงเมื่อเป็นไปได้ การสัมภาษณ์ในช่วงแรกจะช่วยปรับปรุงคำถามสำหรับการสัมภาษณ์ในภายหลัง เมื่อข้อมูลสะสมมากขึ้น ให้ดำเนินการวิเคราะห์ไปพร้อมๆ กันเพื่อเป็นแนวทางในการเก็บข้อมูลรอบต่อไป วงจรการวนซ้ำนี้จะดำเนินต่อไปจนกว่าจะถึงจุดอิ่มตัวเชิงทฤษฎี (โดยทั่วไปคือ 12-30+ ครั้งของการสัมภาษณ์ ขึ้นอยู่กับความซับซ้อนและความเป็นเนื้อเดียวกันของกลุ่มตัวอย่าง) บันทึกภาคสนาม (field notes) จะบันทึกบริบทและการสะท้อนของผู้ทำวิจัย
การเข้ารหัส (Coding) เกิดขึ้นในสามระยะ: (1) การเข้ารหัสแบบเปิด (Open coding) - การตรวจสอบทีละบรรทัดเพื่อระบุแนวคิดและคุณสมบัติเบื้องต้น; (2) การเข้ารหัสแบบแกน (Axial coding) - การเชื่อมโยงหมวดหมู่กับหมวดหมู่ย่อยและการระบุเงื่อนไข บริบท ปฏิสัมพันธ์ และผลลัพธ์ (แนวทางของ Strauss) หรือการเข้ารหัสแบบเปิดอย่างต่อเนื่องพร้อมกับการเขียนบันทึก (memo-writing) (แนวทางของ Glaser); (3) การเข้ารหัสแบบเลือก (Selective coding) - การบูรณาการหมวดหมู่รอบแนวคิดหลักเพื่อสร้างเรื่องราวที่เป็นหนึ่งเดียว ในขณะเดียวกัน ให้เขียนบันทึกเชิงวิเคราะห์ (analytical memos) เพื่อพัฒนาแนวคิดที่เกิดขึ้นใหม่และสำรวจความสัมพันธ์ การเข้ารหัสแบบแกนจะจัดโครงสร้างหมวดหมู่เป็นเงื่อนไขเชิงสาเหตุ บริบท เงื่อนไขแทรกแซง กลยุทธ์การกระทำ/ปฏิสัมพันธ์ และผลลัพธ์ เปรียบเทียบรหัสในส่วนต่างๆ ของข้อมูลอย่างต่อเนื่องเพื่อปรับปรุงคำจำกัดความของหมวดหมู่
ผลลัพธ์คือทฤษฎีที่ตั้งอยู่บนข้อมูล โดยทั่วไปจะนำเสนอในรูปของชุดหมวดหมู่เชิงแนวคิดที่บูรณาการเข้าด้วยกัน โดยเชื่อมโยงด้วยความสัมพันธ์เชิงสาเหตุและเชิงบริบท ทฤษฎีอาจเป็นทฤษฎีเชิงเนื้อหา (substantive) (อธิบายปรากฏการณ์เฉพาะในประชากรเฉพาะ) หรือทฤษฎีเชิงรูปแบบ (formal) (การสรุปเชิงทฤษฎีที่กว้างขึ้น) ตรวจสอบความถูกต้องของทฤษฎีที่เกิดขึ้นใหม่โดยการตรวจสอบข้อมูลใหม่กับทฤษฎีและปรับปรุงตามความจำเป็น กรอบทฤษฎีควรมีความสอดคล้อง กระชับ และอธิบายความแปรปรวนที่สังเกตได้ในข้อมูล นำเสนอทฤษฎีในรูปแบบการเล่าเรื่องหรือรูปแบบภาพ (เช่น แบบจำลอง/แผนภาพเชิงทฤษฎี) พร้อมกับหลักฐานสนับสนุนจากข้อมูลที่เข้ารหัส
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- การบังคับข้อมูลให้เข้ากับหมวดหมู่ที่กำหนดไว้ล่วงหน้า แทนที่จะปล่อยให้หมวดหมู่ปรากฏขึ้นเองตามธรรมชาติ ซึ่งเป็นการบ่อนทำลายหลักการอุปนัย
- การละทิ้งการวิเคราะห์ก่อนกำหนด ก่อนที่จะถึงจุดอิ่มตัว ส่งผลให้ทฤษฎีไม่สมบูรณ์หรือไม่ลึกซึ้ง
- การสับสนระหว่าง GT กับการวิเคราะห์เชิงคุณภาพตามหัวข้อทั่วไป GT ต้องการการสุ่มตัวอย่างเชิงทฤษฎีที่ชัดเจนและการบูรณาการเข้ากับกรอบทฤษฎีที่เป็นหนึ่งเดียว
- การพึ่งพาการสัมภาษณ์ครั้งแรกมากเกินไปโดยไม่มีการปรับปรุงแบบวนซ้ำ ข้อสมมติฐานเบื้องต้นอาจปนเปื้อนการเข้ารหัสในภายหลัง หากไม่ได้รับการเปรียบเทียบและปรับปรุงอย่างต่อเนื่อง
คำถามที่พบบ่อย
อะไรคือความแตกต่างระหว่างทฤษฎีฐานรากแบบ Glaserian, Straussian และ Constructivist?
GT แบบ Glaserian (Glaser, 1992) เน้นการปล่อยให้ทฤษฎีปรากฏขึ้นตามธรรมชาติผ่านการเข้ารหัสแบบเปิดและการเขียนบันทึก โดยไม่มีการบังคับโครงสร้าง นักวิจัยมีท่าทีเป็นกลาง GT แบบ Straussian (Strauss & Corbin, 1998) ทำให้การเข้ารหัสแบบแกนเป็นทางการ โดยการสร้างแผนที่ความสัมพันธ์เชิงสาเหตุ เงื่อนไข และผลลัพธ์ มีความเป็นขั้นตอนและมีโครงสร้างมากกว่า GT แบบ Constructivist (Charmaz, 2006) ยอมรับอย่างชัดเจนว่านักวิจัยร่วมกันสร้างทฤษฎีผ่านการสนทนากับข้อมูลและผู้เข้าร่วม เน้นการสะท้อนคิด (reflexivity) และตำแหน่งของผู้ทำวิจัย ทั้งสามแนวทางใช้การเปรียบเทียบอย่างต่อเนื่องและการสุ่มตัวอย่างเชิงทฤษฎี การเลือกขึ้นอยู่กับเป้าหมายการวิจัยและความชอบทางญาณวิทยา
ฉันต้องใช้ผู้เข้าร่วมกี่คนสำหรับทฤษฎีฐานราก?
GT ไม่ได้ขับเคลื่อนด้วยขนาดตัวอย่างเป้าหมาย แต่ด้วยการอิ่มตัวเชิงทฤษฎี ปรากฏการณ์ที่เป็นเนื้อเดียวกันและตรงไปตรงมาอาจอิ่มตัวที่การสัมภาษณ์ 12-15 ครั้ง ปรากฏการณ์ที่ซับซ้อนและหลากหลายอาจต้องใช้ 30+ ครั้ง การสัมภาษณ์ไม่กี่ครั้งแรกอาจสร้างรหัสจำนวนมาก การสัมภาษณ์ในภายหลังจะให้รหัสน้อยลงจนกว่าจะถึงจุดอิ่มตัว บันทึกการอิ่มตัวโดยการติดตามความถี่และความแปลกใหม่ของรหัส เมื่อการสัมภาษณ์สามครั้งติดต่อกันไม่เพิ่มหมวดหมู่ใหม่ แสดงว่าใกล้ถึงจุดอิ่มตัวแล้ว
การสุ่มตัวอย่างเชิงทฤษฎีคืออะไร และแตกต่างจากการสุ่มตัวอย่างแบบเจาะจงอย่างไร?
การสุ่มตัวอย่างแบบเจาะจง (Purposive sampling) คัดเลือกกลุ่มตัวอย่างที่กำหนดไว้ล่วงหน้าตามเกณฑ์การคัดเลือก การสุ่มตัวอย่างเชิงทฤษฎี (Theoretical sampling) ซึ่งเป็นเอกลักษณ์ของ GT เป็นแบบลำดับขั้นและขับเคลื่อนด้วยข้อมูล: ข้อมูลเบื้องต้นเป็นแนวทางในการคัดเลือกผู้เข้าร่วมในภายหลังเพื่อเติมเต็มช่องว่าง ทดสอบแนวคิดที่เกิดขึ้นใหม่ หรือสำรวจความหลากหลาย ตัวอย่างเช่น หากการสัมภาษณ์เบื้องต้นบ่งชี้ถึงความแตกต่างของบทบาทในการรับมือ คุณจะสุ่มตัวอย่างเชิงทฤษฎีพยาบาลเทียบกับแพทย์เทียบกับสมาชิกในครอบครัว เพื่อสำรวจว่าบทบาทส่งผลต่อประสบการณ์อย่างไร การสุ่มตัวอย่างเชิงทฤษฎีจะดำเนินต่อไปจนกว่าจะถึงจุดอิ่มตัว
ความสัมพันธ์ระหว่างทฤษฎีฐานรากกับการทดสอบสมมติฐานคืออะไร?
GT สร้างทฤษฎีแบบอุปนัยจากข้อมูล การทดสอบสมมติฐานเป็นการตรวจสอบการคาดการณ์ที่กำหนดไว้ล่วงหน้า GT ไม่ใช่การวิจัยเพื่อทดสอบสมมติฐาน อย่างไรก็ตาม ทฤษฎีที่สร้างโดย GT สามารถนำไปทดสอบในการศึกษาเชิงปริมาณได้ในภายหลัง (เช่น การสำรวจหรือ RCT) GT เริ่มต้นโดยไม่มีสมมติฐาน ผลการวิจัยจะนำเสนอเป็นข้อเสนอเชิงทฤษฎีที่เกิดขึ้นใหม่ ไม่ใช่การยืนยันสมมติฐาน
ฉันจะมั่นใจในความเข้มงวดในการวิจัยทฤษฎีฐานรากได้อย่างไร?
บันทึกการเปรียบเทียบอย่างต่อเนื่องอย่างเป็นระบบผ่านการเขียนบันทึก โดยระบุการตัดสินใจและความขัดแย้งอย่างชัดเจน รักษาความสอดคล้องของการเข้ารหัสโดยการกลับไปตรวจสอบรหัสก่อนหน้านี้เมื่อข้อมูลใหม่ปรากฏขึ้นและปรับปรุงคำจำกัดความ ใช้การอภิปรายกับเพื่อนร่วมงาน (peer debriefing) - หารือเกี่ยวกับประเด็นที่เกิดขึ้นใหม่กับเพื่อนร่วมงานเพื่อทดสอบสมมติฐาน ดำเนินการตรวจสอบกับสมาชิก (member checking) หากเป็นไปได้ (แบ่งปันผลการวิจัยเบื้องต้นกับผู้เข้าร่วม) ตรวจสอบเส้นทางการตรวจสอบ (audit trail): เก็บรักษาข้อมูลดิบ การตัดสินใจในการเข้ารหัส บันทึก และกระบวนการพัฒนาทฤษฎีเพื่อการตรวจสอบที่เป็นไปได้ รายงานลักษณะของกลุ่มตัวอย่าง วิธีการสุ่มตัวอย่าง ตัวบ่งชี้การอิ่มตัว และการสะท้อนคิดของผู้ทำวิจัย (การยอมรับอคติ ประสบการณ์ก่อนหน้า)
วิธีการที่เกี่ยวข้อง
แหล่งอ้างอิง
Glaser, B. G., & Strauss, A. L. (1967). The discovery of grounded theory: Strategies for qualitative research. Aldine.
เปิดเอกสารอ้างอิงสิ่งพิมพ์คัดลอกแล้วStrauss, A., & Corbin, J. (1998). Basics of qualitative research: Techniques and procedures for developing grounded theory (2nd ed.). Sage Publications.
เปิดเอกสารอ้างอิงสิ่งพิมพ์คัดลอกแล้วCharmaz, K. (2006). Constructing grounded theory: A practical guide through qualitative analysis. Sage Publications.
เปิดเอกสารอ้างอิงสิ่งพิมพ์คัดลอกแล้ว