การวิเคราะห์กรอบแนวคิด — วิธีการกรอบแนวคิด (ริตชีและสเปนเซอร์)
- ผู้เสนอ
- Jane Ritchie & Liz Spencer (National Centre for Social Research, UK)
- ปี
- 1994
- ประเภท
- Qualitative research method
- กลุ่มวิธี
- Textual Analysis
ข้อความนี้เป็นการแปลด้วยเครื่องและยังไม่ได้รับการตรวจทาน อ่านต้นฉบับภาษาอังกฤษ
ใช้ทำอะไร?
การวิเคราะห์กรอบแนวคิด (Framework Analysis) เป็นวิธีการเชิงคุณภาพที่มีโครงสร้าง ซึ่งพัฒนาโดย Jane Ritchie และ Liz Spencer ที่ศูนย์วิจัยแห่งชาติของสหราชอาณาจักรด้านสังคมศาสตร์ในปี 1994 วิธีการนี้จัดระเบียบข้อมูลเชิงคุณภาพให้อยู่ในรูปแบบตารางธีม (thematic matrix) ซึ่งเป็นกรอบการวิเคราะห์ (analytical framework) ทำให้สามารถเปรียบเทียบข้อมูลระหว่างผู้เข้าร่วมวิจัยและธีมต่างๆ ได้อย่างเป็นระบบ เดิมทีออกแบบมาสำหรับการวิจัยนโยบายประยุกต์ที่มีคำถามและกรอบเวลาที่เฉพาะเจาะจง ปัจจุบันมีการใช้งานอย่างแพร่หลายในการวิจัยบริการสุขภาพ นโยบายสังคม และการจัดการ ซึ่งความโปร่งใสและการเปรียบเทียบข้ามกรณี (cross-case comparison) ที่เข้มงวดเป็นสิ่งจำเป็น.
แนวคิดเบื้องหลังวิธีการ
ลองจินตนาการถึงการสัมภาษณ์พยาบาล 30 คนเกี่ยวกับประสบการณ์ของพวกเขาในการใช้ระบบเวชระเบียนอิเล็กทรอนิกส์ใหม่ คุณมีบทถอดเทปที่ละเอียดและซับซ้อน และมีกำหนดเวลาในการรายงาน การวิเคราะห์กรอบแนวคิดจะมอบวิธีการที่มีระเบียบวินัยในการเปลี่ยนจากข้อความดิบไปสู่ตารางสรุปที่มีโครงสร้าง: แต่ละแถวคือผู้เข้าร่วมวิจัย แต่ละคอลัมน์คือธีม และแต่ละช่องคือเรื่องราวที่สรุปย่อเกี่ยวกับสิ่งที่บุคคลนั้นพูดเกี่ยวกับธีมนั้น ขั้นตอนการสร้างแผนภูมินี้คือสิ่งที่ทำให้การวิเคราะห์กรอบแนวคิดมีความโดดเด่น — มันสร้างพื้นที่ทำงานร่วมกันที่มองเห็นได้ ซึ่งทีมสหสาขาวิชาชีพสามารถเปรียบเทียบรูปแบบต่างๆ ระหว่างผู้เข้าร่วมวิจัยได้อย่างเป็นระบบ โดยไม่สูญเสียการเชื่อมโยงกลับไปยังข้อมูลต้นฉบับ แตกต่างจากแนวทางแบบอุปนัย (inductive approaches) อย่างแท้จริง การวิเคราะห์กรอบแนวคิดยอมรับการผสมผสานระหว่างธีมที่มีอยู่ก่อน (ที่มาจากคำถามสัมภาษณ์) และธีมที่เกิดขึ้นใหม่ (emergent themes) ซึ่งปรากฏขึ้นจากข้อมูลเอง.
ประวัติศาสตร์
การวิเคราะห์กรอบแนวคิดได้รับการพัฒนาโดย Jane Ritchie และ Liz Spencer ที่ศูนย์วิจัยแห่งชาติของสหราชอาณาจักรด้านสังคมศาสตร์ และอธิบายไว้ครั้งแรกในบทของพวกเขาในปี 1994 ใน Analysing Qualitative Data ซึ่งแก้ไขโดย Alan Bryman และ Robert Burgess วิธีการนี้ได้รับการออกแบบมาโดยเฉพาะสำหรับบริบทการวิจัยนโยบายประยุกต์ ซึ่งผลการวิจัยจะต้องส่งมอบภายในกรอบเวลาที่กำหนด และต้องตอบสนองคำถามเฉพาะของผู้ว่าจ้าง เป็นเวลาหลายปีที่วิธีการนี้ยังคงมีความเฉพาะทางค่อนข้างมาก โดยส่วนใหญ่ใช้ในการวิจัยของรัฐบาลและสังคมในสหราชอาณาจักร การยอมรับวิธีการนี้ในการวิจัยบริการสุขภาพเพิ่มขึ้นอย่างมากหลังจาก Gale และคณะ ได้ตีพิมพ์คู่มือการปฏิบัติใน BMC Medical Research Methodology ในปี 2013 ซึ่งแสดงให้เห็นถึงคุณค่าของวิธีการนี้สำหรับทีมสหสาขาวิชาชีพในบริบททางคลินิกและสาธารณสุข ปัจจุบันถือเป็นวิธีการมาตรฐานควบคู่ไปกับการวิเคราะห์ธีมในการวิจัยสุขภาพเชิงคุณภาพประยุกต์.
ควรใช้เมื่อใด
การวิเคราะห์กรอบแนวคิดมีความเหมาะสมที่สุดเมื่อการวิจัยมีคำถามที่เฉพาะเจาะจงและกำหนดไว้ล่วงหน้า — เช่น คำถามที่กำหนดโดยเอกสารสรุปนโยบาย (policy brief) การประเมินบริการ หรือผู้ให้ทุน — แต่คำตอบต้องการความเข้าใจเชิงคุณภาพที่ลึกซึ้ง แทนที่จะเป็นจำนวนหรือสถิติ วิธีการนี้เหมาะสำหรับทีมสหสาขาวิชาชีพ เนื่องจากโครงสร้างตารางที่มองเห็นได้ช่วยให้สมาชิกที่มีภูมิหลังแตกต่างกันสามารถมีส่วนร่วมในการวิเคราะห์ร่วมกันได้ วิธีการนี้ทำงานได้ดีกับกลุ่มตัวอย่างเชิงคุณภาพขนาดกลางถึงขนาดใหญ่ (ประมาณ 10–50 คน) ที่ต้องการการเปรียบเทียบข้ามกรณีอย่างเป็นระบบ วิธีการนี้ไม่เหมาะสมเมื่อคำถามการวิจัยเป็นแบบปลายเปิดและสำรวจอย่างสมบูรณ์ เมื่อเป้าหมายคือการสร้างทฤษฎีพื้นฐานใหม่ตั้งแต่ต้น (ซึ่งทฤษฎีฐานราก (grounded theory) จะเหมาะสมกว่า) หรือเมื่อใช้กลุ่มตัวอย่างขนาดเล็กมาก (น้อยกว่า 5 คน) และให้ความสำคัญกับความลึกมากกว่าการเปรียบเทียบ.
ข้อจำกัดและข้อควรพิจารณา
- การพึ่งพาบทสรุปที่สร้างโดยนักวิจัยในตารางนำไปสู่การลดทอนข้อมูล ความแตกต่างของถ้อยคำและน้ำเสียงอาจสูญหายไปหากการสร้างแผนภูมิทำอย่างเร่งรีบเกินไป.
- ธีมที่มีอยู่ก่อน (a priori themes) ที่ได้มาจากคู่มือหัวข้อการสัมภาษณ์อาจจำกัดการวิเคราะห์หากนำไปใช้อย่างเข้มงวดเกินไป ทำให้ธีมใหม่ที่แท้จริงถูกมองข้ามไป หรือถูกบังคับให้เข้ากับหมวดหมู่ที่มีอยู่.
- วิธีการนี้ไม่ได้สร้างทฤษฎี เป็นการอธิบายและให้คำอธิบายมากกว่าการสร้างทฤษฎี ทำให้ไม่เหมาะสมเมื่อเป้าหมายการวิจัยคือการสร้างทฤษฎีพื้นฐานที่เป็นทางการ.
- โครงสร้างตารางเน้นการเปรียบเทียบระหว่างผู้เข้าร่วมวิจัยโดยปริยาย ซึ่งอาจลดความสำคัญของภาพรวมของแต่ละกรณี (holistic, idiographic account).
เงื่อนไขจากแหล่งที่มาไม่สามารถใช้แทนการทบทวนทางวิทยาศาสตร์ที่เป็นอิสระหรือการตรวจสอบโดยเอนจินวิเคราะห์ได้
จุดแข็ง
- ตารางการวิเคราะห์ให้ความโปร่งใสอย่างเต็มที่: การตีความทุกอย่างสามารถสืบย้อนกลับไปยังส่วนของบทถอดเทปที่เฉพาะเจาะจง ทำให้กระบวนการวิเคราะห์สามารถตรวจสอบได้ (auditable).
- รองรับทั้งธีมที่กำหนดไว้ล่วงหน้าและธีมที่เกิดขึ้นใหม่ ทำให้ใช้งานได้จริงเมื่อทราบคำถามการวิจัยล่วงหน้า แต่ข้อมูลยังคงเป็นการสำรวจ.
- เหมาะอย่างยิ่งสำหรับการวิจัยแบบสหสาขาวิชาชีพหรือการวิจัยแบบทีม รูปแบบการสร้างแผนภูมิสร้างพื้นที่การวิเคราะห์ร่วมกันที่ไม่จำเป็นต้องให้สมาชิกทุกคนในทีมอ่านบทถอดเทปทุกฉบับ.
- มีประสิทธิภาพสำหรับการวิจัยประยุกต์และนโยบายภายใต้ข้อจำกัดด้านเวลา การสร้างแผนภูมิอย่างเป็นระบบช่วยเร่งการเปรียบเทียบข้ามกรณีเมื่อเทียบกับการเข้ารหัสแบบเจาะลึกเพียงอย่างเดียว.
- อำนวยความสะดวกในการเปรียบเทียบระหว่างกลุ่มย่อย (เช่น ตามบทบาททางวิชาชีพ สถานที่ หรือข้อมูลประชากร) เนื่องจากโครงสร้างตารางทำให้รูปแบบต่างๆ มองเห็นได้ทันที.
การประยุกต์ใช้
- การประเมินประสบการณ์ของผู้ป่วยและบุคลากรเกี่ยวกับเส้นทางคลินิกใหม่ หรือการแทรกแซงบริการสุขภาพ.
- การวิเคราะห์มุมมองของผู้มีส่วนได้ส่วนเสียเกี่ยวกับการนำนโยบายสาธารณะไปปฏิบัติในหลายสถานที่ หรือกลุ่มวิชาชีพ.
- การสังเคราะห์ข้อมูลการสัมภาษณ์จากการศึกษาองค์กรในหลายสถานที่ ซึ่งการเปรียบเทียบข้ามสถานที่ถือเป็นหัวใจสำคัญของคำถามการวิจัย.
- การตรวจสอบกระบวนการตัดสินใจทางวิชาชีพ — ตัวอย่างเช่น วิธีการที่นักสังคมสงเคราะห์ประเมินความเสี่ยง หรือวิธีการที่ครูปรับหลักสูตร — โดยใช้ข้อมูลจากกลุ่มตัวอย่างการสัมภาษณ์ขนาดปานกลาง.
- การดำเนินการประเมินเชิงคุณภาพอย่างรวดเร็วสำหรับผู้ว่าจ้าง หรือหน่วยงานรัฐบาล ซึ่งต้องการผลการวิจัยที่โปร่งใสและตรวจสอบได้ภายในกำหนดเวลาที่จำกัด.
- การสนับสนุนทีมวิจัยสุขภาพสหสาขาวิชาชีพ ซึ่งนักวิเคราะห์ที่มีภูมิหลังทางวินัยที่แตกต่างกันต้องมีส่วนร่วมกับข้อมูลเชิงคุณภาพร่วมกัน.
วิธีการทำงาน
วิธีการทำงาน
นักวิจัยจะซึมซับข้อมูลดิบโดยการอ่านบทถอดเทป ฟังไฟล์เสียง และทบทวนบันทึกภาคสนาม ในขั้นตอนนี้จะยังไม่มีการเข้ารหัส (coding) อย่างเป็นทางการ เป้าหมายคือเพื่อให้ได้ภาพรวมของขอบเขตและความลึกของเนื้อหา จดบันทึกความประทับใจเบื้องต้น และระบุว่าข้อมูลใดมีความเกี่ยวข้องมากที่สุดกับคำถามการวิจัย.
กรอบแนวคิดธีม (thematic framework) — ซึ่งประกอบด้วยชุดของรหัส (codes) และหมวดหมู่ (categories) — ถูกสร้างขึ้นโดยอาศัยทั้งธีมที่มีอยู่ก่อน (a priori themes) ที่ได้มาจากคำถามการวิจัยและคู่มือหัวข้อ (topic guide) และธีมที่เกิดขึ้นใหม่ (emergent themes) ที่ปรากฏจากการอ่านข้อมูลอย่างละเอียด โครงสร้างแบบผสมผสานระหว่างนิรนัย (deductive) และอุปนัย (inductive) นี้เป็นคุณลักษณะที่กำหนดของการวิเคราะห์กรอบแนวคิด: นักวิจัยไม่ได้กำหนดแผนการที่ตายตัวไว้ล่วงหน้าทั้งหมด และก็ไม่ได้เริ่มต้นจากศูนย์.
บทถอดเทปแต่ละฉบับจะถูกเข้ารหัส (indexed) อย่างเป็นระบบตามกรอบแนวคิดธีม ข้อความที่เกี่ยวข้องทุกส่วนจะถูกทำเครื่องหมายด้วยป้ายรหัสหนึ่งรายการหรือมากกว่า และดัชนีจะถูกนำไปใช้อย่างสม่ำเสมอในบทถอดเทปทั้งหมด ขั้นตอนนี้ทำให้มั่นใจได้ว่าข้อมูลทุกส่วนได้รับการพิจารณาและระบุตำแหน่งภายในกรอบแนวคิด ทำให้สามารถดึงข้อมูลทุกกรณีของธีมใดๆ ได้.
ข้อมูลที่ถูกทำดัชนีจะถูกดึงออกมาจากบริบทบทถอดเทปเดิมและป้อนเข้าสู่ตาราง (matrix) — แผนภูมิการวิเคราะห์ (analytical chart) — โดยที่แถวแสดงถึงผู้เข้าร่วมวิจัยแต่ละราย (หรือกรณี) และคอลัมน์แสดงถึงธีมหลักหรือธีมย่อย แต่ละช่องจะมีบทสรุปหรือคำพูดโดยตรงจากผู้เข้าร่วมวิจัยคนนั้นเกี่ยวกับธีมนั้น พร้อมการอ้างอิงกลับไปยังบทถอดเทปต้นฉบับ แผนภูมิคือเครื่องมือการทำงานหลักของการวิเคราะห์กรอบแนวคิด.
ตารางที่เสร็จสมบูรณ์จะถูกนำมาใช้เพื่อตอบคำถามการวิจัย โดยการอธิบายขอบเขตของมุมมองในแต่ละธีม ระบุรูปแบบและความสัมพันธ์ระหว่างผู้เข้าร่วมวิจัย และพัฒนาคำอธิบาย นักวิจัยจะเคลื่อนที่ไปมาระหว่างบทสรุปในแผนภูมิและบทถอดเทปต้นฉบับเพื่อให้แน่ใจว่าการตีความนั้นมีพื้นฐานมาจากข้อมูล ผลลัพธ์สุดท้ายมักจะรวมถึงคำอธิบายเชิงธีม (thematic descriptions) การจำแนกประเภท (typologies) และคำอธิบายที่เกี่ยวข้องกับนโยบายหรือการปฏิบัติ.
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- การสร้างกรอบแนวคิดจากคู่มือหัวข้อเท่านั้น — หากกรอบแนวคิดธีมได้มาจากตารางการสัมภาษณ์ทั้งหมดโดยไม่ได้อ่านข้อมูลก่อน ธีมที่เกิดขึ้นใหม่ที่แท้จริงจะถูกมองข้ามไป และการวิเคราะห์จะเป็นเพียงการสะท้อนสมมติฐานของนักวิจัยแทนที่จะเป็นความหมายของผู้เข้าร่วมวิจัย.
- การสร้างแผนภูมิอย่างผิวเผินเกินไป — การย่อเรื่องราวที่ละเอียดอ่อนให้เป็นวลีเดียวจะสูญเสียเนื้อหาที่จำเป็นสำหรับการตีความ ช่องควรมีรายละเอียดเพียงพอ (การถอดความพร้อมคำพูดสำคัญพร้อมการอ้างอิงบรรทัด) เพื่อสนับสนุนการทำงานเชิงตีความในภายหลังโดยไม่ต้องกลับไปดูบทถอดเทปดิบทุกฉบับ.
- การสูญเสียเส้นทางการตรวจสอบ (audit trail) — การคัดลอกและวางข้อมูลลงในตารางโดยไม่ได้บันทึกบทถอดเทปต้นฉบับและหมายเลขบรรทัด ทำให้เป็นไปไม่ได้ที่จะตรวจสอบการตีความ หรือดึงบริบทเต็มรูปแบบในช่วงการเขียนรายงาน.
- การปฏิบัติต่อแผนภูมิในฐานะผลลัพธ์สุดท้าย — ตารางเป็นเครื่องมือการวิเคราะห์ ไม่ใช่จุดสิ้นสุดในตัวเอง การทำงานเชิงตีความยังคงต้องทำเพื่อเปลี่ยนจากบทสรุปในแผนภูมิไปสู่คำอธิบายเชิงธีมที่สอดคล้องกันและข้อสรุปเชิงอธิบาย.
- การใช้การวิเคราะห์กรอบแนวคิดกับกลุ่มตัวอย่างขนาดเล็กมาก — ด้วยผู้เข้าร่วมวิจัยน้อยกว่าห้าหรือหกคน ข้อได้เปรียบในการเปรียบเทียบข้ามกรณีที่สนับสนุนโครงสร้างตารางนั้นมีค่าน้อย การใช้วิธีการศึกษาเฉพาะกรณี (case-study) หรือปรากฏการณ์วิทยา (phenomenology) จะเหมาะสมกว่า.
คำถามที่พบบ่อย
การวิเคราะห์กรอบแนวคิดแตกต่างจากการวิเคราะห์ธีมอย่างไร.
ทั้งสองวิธีระบุธีมในข้อมูลเชิงคุณภาพ แต่การวิเคราะห์กรอบแนวคิดเพิ่มขั้นตอนการสร้างแผนภูมิที่โดดเด่น ซึ่งข้อมูลจะถูกป้อนเข้าสู่ตารางผู้เข้าร่วมวิจัยต่อธีม ทำให้การเปรียบเทียบข้ามกรณีมีความเป็นระบบและมองเห็นได้ และสร้างเส้นทางการตรวจสอบที่ชัดเจนซึ่งเชื่อมโยงข้อกล่าวอ้างเชิงตีความทุกรายการกลับไปยังส่วนต้นฉบับที่เฉพาะเจาะจง การวิเคราะห์ธีมมีความยืดหยุ่นมากกว่าและไม่จำเป็นต้องใช้ตาราง การวิเคราะห์กรอบแนวคิดมีโครงสร้างมากกว่า และมีคุณค่าอย่างยิ่งสำหรับการวิจัยแบบทีมหรือการวิจัยที่มุ่งเน้นนโยบาย ซึ่งความโปร่งใสและการเปรียบเทียบเป็นสิ่งสำคัญ.
ฉันสามารถใช้วิธีการวิเคราะห์กรอบแนวคิดกับแนวทางแบบอุปนัยอย่างเดียวได้หรือไม่.
การวิเคราะห์กรอบแนวคิดได้รับการออกแบบมาให้ใช้งานได้จริงมากกว่าที่จะเป็นแบบอุปนัยอย่างเดียว หรือแบบนิรนัยอย่างเดียว กรอบแนวคิดธีมถูกสร้างขึ้นจากทั้งคำถามการวิจัยและคู่มือการสัมภาษณ์ (นิรนัย) และธีมที่เกิดขึ้นระหว่างการทำความคุ้นเคยและการทำดัชนี (อุปนัย) การศึกษาแบบอุปนัยอย่างเดียว — ที่ไม่มีคำถามล่วงหน้าและมีเจตนาที่จะให้ทฤษฎีเกิดขึ้นจากข้อมูลทั้งหมด — จะเหมาะสมกว่ากับทฤษฎีฐานราก หากคำถามของคุณถูกกำหนดไว้ล่วงหน้า แต่คุณต้องการพื้นที่ให้ข้อมูลได้สร้างความประหลาดใจ การวิเคราะห์กรอบแนวคิดก็เหมาะสม.
ซอฟต์แวร์ใดมีประโยชน์สำหรับการวิเคราะห์กรอบแนวคิด.
ตารางการวิเคราะห์สามารถสร้างขึ้นในโปรแกรมสเปรดชีต (Microsoft Excel หรือ Google Sheets) หรือในโปรแกรมวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพ เช่น NVivo ซึ่งมีคุณสมบัติการเข้ารหัสแบบตาราง (matrix coding) โปรแกรมสเปรดชีตมีการใช้งานอย่างแพร่หลายในทางปฏิบัติเนื่องจากสามารถเข้าถึงได้โดยสมาชิกทีมทุกคนโดยไม่คำนึงถึงการฝึกอบรมซอฟต์แวร์เฉพาะทาง ไม่ว่าจะใช้เครื่องมือใด ข้อกำหนดที่สำคัญคือแต่ละรายการในช่องต้องคงการอ้างอิงไปยังบทถอดเทปต้นฉบับและหมายเลขบรรทัด เพื่อให้เส้นทางการตรวจสอบยังคงอยู่.
การวิเคราะห์กรอบแนวคิดต้องใช้ผู้เข้าร่วมวิจัยกี่คน.
ไม่มีจำนวนขั้นต่ำที่แน่นอน แต่การเปรียบเทียบข้ามกรณีที่เปิดใช้งานโดยตารางนั้นมีประโยชน์มากที่สุดกับกลุ่มตัวอย่างในช่วง 10 ถึง 50 คน ต่ำกว่าประมาณห้าหรือหกคน ข้อได้เปรียบในการเปรียบเทียบของตารางนั้นมีน้อย และการออกแบบการศึกษาเฉพาะกรณีหรือปรากฏการณ์วิทยาอาจเหมาะสมกับเป้าหมายการวิจัยมากกว่า หากมีผู้เข้าร่วมวิจัยมากกว่า 50 คน กระบวนการสร้างแผนภูมิจะใช้แรงงานมาก นักวิจัยมักทำงานเป็นทีมและอาจมุ่งเน้นตารางไปที่กลุ่มตัวอย่างย่อยที่เลือกมาโดยเฉพาะ.
การวิเคราะห์กรอบแนวคิดเหมาะสำหรับนักวิจัยคนเดียวหรือไม่.
ใช่ แม้ว่าวิธีการนี้จะออกแบบมาโดยคำนึงถึงบริบทของทีม แต่นักวิจัยคนเดียวก็ใช้วิธีการนี้เป็นประจำ เส้นทางการตรวจสอบที่สร้างขึ้นในตารางมีคุณค่าเท่าเทียมกันสำหรับนักวิเคราะห์เดี่ยว — มันมีระเบียบวินัยในกระบวนการตีความ และทำให้ง่ายต่อการกลับไปดูข้อมูลในช่วงการเขียนรายงาน นักวิจัยคนเดียวควรเผื่อเวลาเพิ่มเติมสำหรับขั้นตอนการสร้างแผนภูมิ ซึ่งเป็นระยะที่ใช้แรงงานมากที่สุดของการวิเคราะห์.
วิธีการที่เกี่ยวข้อง
แหล่งอ้างอิง
Ritchie, J., & Spencer, L. (1994). Qualitative data analysis for applied policy research. In A. Bryman & R. G. Burgess (Eds.), Analysing Qualitative Data (pp. 173–194). Routledge.
เปิดเอกสารอ้างอิงสิ่งพิมพ์คัดลอกแล้วGale, N. K., Heath, G., Cameron, E., Rashid, S., & Redwood, S. (2013). Using the framework method for the analysis of qualitative data in multi-disciplinary health research. BMC Medical Research Methodology, 13, 117.
เปิดเอกสารอ้างอิงสิ่งพิมพ์คัดลอกแล้ว