บันทึกภาคสนาม — การบันทึกเชิงสังเกตในการวิจัยเชิงคุณภาพ
- ผู้เสนอ
- Rooted in 19th-century anthropology and sociology; systematized by ethnographers such as Bronislaw Malinowski and later Robert Emerson et al.
- ปี
- Late 19th century (formalized in 20th century)
- ประเภท
- Qualitative data collection and recording technique
- กลุ่มวิธี
- Data collection
ข้อความนี้เป็นการแปลด้วยเครื่องและยังไม่ได้รับการตรวจทาน อ่านต้นฉบับภาษาอังกฤษ
ใช้ทำอะไร?
บันทึกภาคสนาม (Field notes) คือบันทึกที่เป็นลายลักษณ์อักษรอย่างละเอียดซึ่งผู้วิจัยสร้างขึ้นระหว่างหรือทันทีหลังจากการสังเกตโดยตรงในสภาพแวดล้อมตามธรรมชาติ บันทึกเหล่านี้จับสิ่งที่มองเห็น ได้ยิน และประสบ — รวมถึงพฤติกรรม ปฏิสัมพันธ์ สภาพแวดล้อมทางกายภาพ และความประทับใจเชิงวิเคราะห์ของผู้วิจัยเอง — ซึ่งเป็นแหล่งข้อมูลหลักสำหรับการศึกษาชาติพันธุ์วรรณนาและการสังเกตการณ์
แนวคิดเบื้องหลังวิธีการ
ลองนึกภาพว่าคุณกำลังศึกษาปฏิสัมพันธ์ของนักเรียนในพื้นที่เลานจ์สำหรับอ่านหนังสือแบบไม่เป็นทางการ คุณไม่สามารถสัมภาษณ์ทุกการแลกเปลี่ยนที่ผ่านไปมาหรือเล่นเหตุการณ์ซ้ำจากความทรงจำได้ บันทึกภาคสนามคือสมอที่ยึดคุณไว้ในเวลาจริง: การจดบันทึกอย่างรวดเร็วระหว่างการสังเกต จากนั้นจึงขยายความให้เป็นร้อยแก้วฉบับเต็มในภายหลัง บันทึกเหล่านี้รักษาความหนาแน่นของฉาก — ใครพูดอะไร การจัดวางพื้นที่ทางกายภาพ น้ำเสียงของการสนทนา — ขณะเดียวกันก็ให้พื้นที่แก่คุณในการบันทึกการตีความเบื้องต้นของคุณเอง บันทึกภาคสนามที่ดีช่วยให้สามารถสร้างการศึกษาขึ้นใหม่และตรวจสอบได้ในอีกหลายเดือนต่อมา โดยเปลี่ยนการสังเกตการณ์ที่ผ่านไปอย่างรวดเร็วให้เป็นข้อมูลที่คงทน
ประวัติศาสตร์
การใช้บันทึกภาคสนามอย่างเป็นระบบนั้นแยกออกไม่ได้จากการเพิ่มขึ้นของการศึกษาภาคสนามแบบชาติพันธุ์วรรณนาในมานุษยวิทยาและสังคมวิทยาช่วงปลายศตวรรษที่ 19 และต้นศตวรรษที่ 20 การวิจัยหมู่เกาะโทรเบรียนด์ของ Bronislaw Malinowski (ค.ศ. 1915–1918) มักถูกอ้างถึงว่าเป็นแบบจำลองเบื้องต้นของการบันทึกภาคสนามที่เข้มงวด นักสังคมวิทยา Chicago School ได้จัดตั้งการจดบันทึกเชิงสังเกตในสภาพแวดล้อมในเมืองในช่วงทศวรรษที่ 1920–1940 คู่มือของ Robert Emerson, Rachel Fretz และ Linda Shaw ในปี 1995 ได้กลายเป็นเอกสารอ้างอิงระเบียบวิธีวิจัยมาตรฐาน โดยอธิบายวงจรการจดบันทึก-ขยายความ-บันทึกย่อ ที่เป็นโครงสร้างของการปฏิบัติในปัจจุบัน
ควรใช้เมื่อใด
บันทึกภาคสนามเป็นเครื่องมือที่เหมาะสมเมื่อคำถามการวิจัยต้องการความเข้าใจพฤติกรรมที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติ กระบวนการทางสังคม หรือแนวปฏิบัติทางวัฒนาธรรมในบริบทโลกแห่งความเป็นจริง — โดยเฉพาะอย่างยิ่งในการศึกษาชาติพันธุ์วรรณนา กรณีศึกษา และทฤษฎีฐานราก ใช้เมื่อแบบสำรวจหรือการสัมภาษณ์เพียงอย่างเดียวจะพลาดสิ่งที่ไม่ได้พูด พื้นที่ หรือลำดับเวลา สิ่งเหล่านี้มีคุณค่าอย่างยิ่งในการทำงานภาคสนามระยะยาวที่รูปแบบต่างๆ คลี่คลายไปตามกาลเวลา อย่าพึ่งพาบันทึกภาคสนามเป็นวิธีการเดี่ยวเมื่อคำถามการวิจัยต้องการการสรุปผลเชิงสถิติ หรือเมื่อการเข้าถึงสถานที่ถูกจำกัดมากจนการสังเกตอย่างเป็นระบบเป็นไปไม่ได้ นอกจากนี้ยังไม่เพียงพอหากไม่มีบันทึกเชิงวิเคราะห์ — บันทึกเชิงพรรณนาอย่างเดียวไม่ถือเป็นข้อมูลที่เข้มงวด
ข้อจำกัดและข้อควรพิจารณา
- ขึ้นอยู่กับทักษะการสังเกต ความใส่ใจ และความสามารถของผู้วิจัยในการเขียนอย่างรวดเร็วและถูกต้องอย่างมาก
- มีอคติของผู้สังเกต — สิ่งที่สังเกต บันทึก และตีความในภายหลัง สะท้อนถึงตำแหน่งของผู้วิจัย
- ใช้เวลานาน: การขยายความจดบันทึกให้เป็นบันทึกฉบับเต็มอาจใช้เวลาสองถึงสามเท่าของระยะเวลาการสังเกตการณ์
- ไม่เหมาะเป็นหลักฐานเบื้องต้นสำหรับข้อเรียกร้องเชิงสาเหตุหรือการสรุปผลในระดับประชากร
เงื่อนไขจากแหล่งที่มาไม่สามารถใช้แทนการทบทวนทางวิทยาศาสตร์ที่เป็นอิสระหรือการตรวจสอบโดยเอนจินวิเคราะห์ได้
จุดแข็ง
- จับพฤติกรรมที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติในบริบท โดยปราศจากการตอบสนองของสภาพแวดล้อมการสัมภาษณ์
- รักษาลำดับและรายละเอียดเชิงพื้นที่ที่บันทึกย้อนหลังไม่สามารถสร้างขึ้นใหม่ได้
- จัดทำเส้นทางการตรวจสอบความเข้าใจที่กำลังพัฒนาของผู้วิจัย สนับสนุนความโปร่งใสของระเบียบวิธีวิจัย
- มีความยืดหยุ่นเพียงพอที่จะบันทึกทั้งปรากฏการณ์ที่คาดหวังและปรากฏการณ์ที่ไม่คาดคิดอย่างสมบูรณ์เมื่อเกิดขึ้น
- เป็นรากฐานสำหรับแนวทางแบบอุปนัยและการสร้างทฤษฎี เช่น ทฤษฎีฐานรากและชาติพันธุ์วรรณนา
การประยุกต์ใช้
- การบันทึกพลวัตในห้องเรียนและปฏิสัมพันธ์ระหว่างครูกับนักเรียนในการวิจัยทางการศึกษา
- การบันทึกแนวปฏิบัติของชุมชน พิธีกรรม หรือกิจวัตรประจำวันในการทำงานภาคสนามทางมานุษยวิทยา
- การจับพฤติกรรมในที่ทำงาน ปฏิสัมพันธ์ในทีม และวัฒนธรรมองค์กรในการศึกษาองค์กร
- การสังเกตการสื่อสารระหว่างผู้ป่วยกับผู้ให้บริการและกระบวนการทำงานทางคลินิกในการวิจัยบริการสุขภาพ
- การติดตามรูปแบบการใช้พื้นที่และปฏิสัมพันธ์ทางสังคมในการศึกษาการวางผังเมืองหรือจิตวิทยาเชิงสิ่งแวดล้อม
วิธีการทำงาน
วิธีการทำงาน
ผู้วิจัยเข้าสู่พื้นที่ภาคสนามและทำการสังเกตอย่างเป็นระบบ โดยวางตำแหน่งตนเองเพื่อจับพฤติกรรมที่เกี่ยวข้อง ปฏิสัมพันธ์ ลำดับเหตุการณ์ และรายละเอียดบริบท ขอบเขตของการสังเกตถูกชี้นำโดยคำถามการวิจัย แต่ยังคงเปิดรับปรากฏการณ์ที่ไม่คาดคิด
มีการบันทึกการจดบันทึกอย่างรวดเร็วในรูปแบบย่อ — บันทึกขั้นต่ำเกี่ยวกับคำสำคัญ ชื่อ วลี และเหตุการณ์สำคัญที่ทำหน้าที่เป็นตัวยึดความทรงจำ สิ่งเหล่านี้จะถูกเก็บเป็นความลับเพื่อหลีกเลี่ยงการรบกวนสภาพแวดล้อมหรือการแสดงความสนใจที่ผิดปกติแก่ผู้เข้าร่วม
ทันทีที่เป็นไปได้หลังจากออกจากภาคสนาม (ควรภายในไม่กี่ชั่วโมง) การจดบันทึกจะถูกขยายเป็นบันทึกภาคสนามฉบับเต็มอย่างละเอียด การขยายความนี้สร้างฉากที่สังเกตขึ้นใหม่ในรายละเอียดเชิงพรรณนา: ใครเข้าร่วม มีการพูดหรือทำอะไร การจัดวางพื้นที่ เวลา และรายละเอียดทางประสาทสัมผัส
ควบคู่ไปกับเนื้อหาเชิงพรรณนา ผู้วิจัยจะเขียนบันทึกเชิงวิเคราะห์และสะท้อนคิดที่ฝังอยู่ในหรือควบคู่ไปกับบันทึก สิ่งเหล่านี้จับการตีความที่เกิดขึ้นใหม่ การเชื่อมโยงกับทฤษฎี คำถามสำหรับการสังเกตการณ์ในอนาคต และการสะท้อนความคิดอย่างตรงไปตรงมาเกี่ยวกับวิธีที่การปรากฏตัวของผู้วิจัยอาจมีอิทธิพลต่อสิ่งที่สังเกตได้
บันทึกภาคสนามที่เสร็จสมบูรณ์จะถูกลงวันที่ กำกับด้วยสถานที่และช่วงเวลา และจัดเก็บอย่างเป็นระบบ สิ่งเหล่านี้จะถูกทบทวนซ้ำตลอดช่วงเวลาการเก็บรวบรวมข้อมูลเพื่อระบุรูปแบบที่เกิดขึ้นซ้ำ ช่องว่างที่ต้องมีการสังเกตการณ์ติดตามผล และทิศทางการวิเคราะห์ที่กำลังพัฒนา
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- การล่าช้าในการขยายความจดบันทึก — ความทรงจำเสื่อมลงอย่างรวดเร็ว บันทึกที่ไม่ได้ขยายภายในไม่กี่ชั่วโมงจะสูญเสียรายละเอียดที่สำคัญและไม่น่าเชื่อถือ
- การบันทึกเฉพาะเนื้อหาเชิงพรรณนาโดยไม่มีบันทึกเชิงวิเคราะห์ — ชั้นการตีความและการสะท้อนคิดคือสิ่งที่เปลี่ยนการสังเกตดิบให้เป็นข้อมูลที่สามารถวิเคราะห์ได้
- การละเลยการสะท้อนคิด — การไม่บันทึกบทบาท ปฏิกิริยา และอิทธิพลที่อาจเกิดขึ้นของผู้วิจัยในภาคสนาม ทำให้เกิดจุดบอดทางระเบียบวิธีวิจัยที่ผู้ตรวจสอบและผู้อ่านจะสังเกตเห็น
- การเลือกมากเกินไปในเซสชันแรกๆ — การบันทึกเฉพาะสิ่งที่ดูเหมือนเกี่ยวข้องทันที เสี่ยงต่อการพลาดรายละเอียดบริบทที่กลายเป็นสิ่งสำคัญระหว่างการวิเคราะห์ในภายหลัง
- การรวมการจดบันทึกกับบันทึกภาคสนามฉบับเต็ม — การปฏิบัติต่อการย่อคำอย่างรวดเร็วในสถานที่ว่าเป็นข้อมูลสุดท้าย สร้างช่องว่างที่ไม่สามารถสร้างขึ้นใหม่ได้ในภายหลัง
คำถามที่พบบ่อย
อะไรคือความแตกต่างระหว่างการจดบันทึกและบันทึกภาคสนามฉบับเต็ม?
การจดบันทึกคือการเตือนความจำอย่างรวดเร็วที่เขียนขึ้นอย่างรอบคอบระหว่างการสังเกต — คำสำคัญ ชื่อ หรือวลีที่ยึดความทรงจำ บันทึกภาคสนามฉบับเต็มคือบันทึกร้อยแก้วที่ขยายความอย่างละเอียดซึ่งเขียนขึ้นหลังจากออกจากภาคสนาม โดยสร้างฉาก การสนทนา และความประทับใจเชิงวิเคราะห์ของผู้วิจัยขึ้นใหม่ทั้งหมด การจดบันทึกเป็นวิธีการสู่บันทึกภาคสนามฉบับเต็ม ไม่ใช่เป้าหมายในตัวเอง
ฉันควรอธิบายบันทึกภาคสนามฉบับเต็มหลังจากสังเกตการณ์นานเท่าใด?
คำแนะนำมาตรฐานคือภายในสองถึงสามชั่วโมงหลังจากออกจากภาคสนาม ความทรงจำเกี่ยวกับรายละเอียดตามลำดับ น้ำเสียง และความแตกต่างของบริบทจะเสื่อมลงอย่างรวดเร็ว การรอจนถึงวันถัดไปมีความเสี่ยงที่จะสูญเสียรายละเอียดเฉพาะที่ทำให้บันทึกภาคสนามที่เข้มงวดแตกต่างจากความประทับใจทั่วไป
บันทึกภาคสนามถือเป็นข้อมูลที่ฉันสามารถอ้างอิงได้ในสิ่งพิมพ์หรือไม่?
ใช่ ในการวิจัยเชิงคุณภาพ บันทึกภาคสนามถือเป็นข้อมูลปฐมภูมิ ส่วนที่ถูกยกมาเป็นประจำในการตีพิมพ์เชิงชาติพันธุ์วรรณนาและการสังเกตการณ์ เพื่อให้มีหลักฐานสนับสนุนข้อเรียกร้องเชิงวิเคราะห์ ผู้วิจัยควรอ้างอิงวันที่ สถานที่ และบริบทของแต่ละส่วน และเก็บรักษาคลังข้อมูลที่เป็นระบบตลอดการศึกษา
บันทึกภาคสนามแตกต่างจากบันทึกการวิจัยอย่างไร?
บันทึกภาคสนามบันทึกสิ่งที่เกิดขึ้นในสภาพแวดล้อมที่สังเกต — พฤติกรรม ปฏิสัมพันธ์ เหตุการณ์ และรายละเอียดบริบท — โดยมุ่งเน้นไปที่โลกสังคมภายนอก บันทึกการวิจัยมุ่งเน้นไปที่กระบวนการภายในของผู้วิจัย: การตัดสินใจเกี่ยวกับระเบียบวิธีวิจัย การตีความที่กำลังพัฒนา ปฏิกิริยาทางอารมณ์ และการตรวจสอบตนเองอย่างสะท้อนคิด ในทางปฏิบัติ ทั้งสองมักจะทับซ้อนกัน แต่การแยกแนวคิดออกจากกันช่วยรักษาความชัดเจนระหว่างการสังเกตเชิงประจักษ์และการสะท้อนความคิดของผู้วิจัย
สามารถใช้บันทึกภาคสนามร่วมกับวิธีการเก็บรวบรวมข้อมูลอื่น ๆ ได้หรือไม่?
ใช่ และนี่เป็นแนวปฏิบัติทั่วไป บันทึกภาคสนามมักจะมาพร้อมกับการสัมภาษณ์ การวิเคราะห์เอกสาร หรือการบันทึกเสียง/วิดีโอภายในงานวิจัยเดียว สิ่งเหล่านี้ให้พื้นฐานเชิงบริบทที่ช่วยเพิ่มการตีความข้อมูลประเภทอื่น ๆ และเป็นองค์ประกอบหลักของการออกแบบแบบผสมผสานหรือแบบหลายแหล่งข้อมูล
วิธีการที่เกี่ยวข้อง
แหล่งอ้างอิง
Emerson, R. M., Fretz, R. I., & Shaw, L. L. (1995). Writing Ethnographic Fieldnotes. University of Chicago Press.
ISBN: 978-0226206813คัดลอกแล้วLofland, J., Snow, D., Anderson, L., & Lofland, L. H. (2006). Analyzing Social Settings: A Guide to Qualitative Observation and Analysis (4th ed.). Wadsworth.
ISBN: 978-0534528713คัดลอกแล้ว