Skip to content
กลับไปยังผลการค้นหา

บันทึกภาคสนาม — การบันทึกเชิงสังเกตในการวิจัยเชิงคุณภาพ

ผู้เสนอ
Rooted in 19th-century anthropology and sociology; systematized by ethnographers such as Bronislaw Malinowski and later Robert Emerson et al.
ปี
Late 19th century (formalized in 20th century)
ประเภท
Qualitative data collection and recording technique
กลุ่มวิธี
Data collection

ข้อความนี้เป็นการแปลด้วยเครื่องและยังไม่ได้รับการตรวจทาน อ่านต้นฉบับภาษาอังกฤษ

ขนาดตัวอักษร

ใช้ทำอะไร?

บันทึกภาคสนาม (Field notes) คือบันทึกที่เป็นลายลักษณ์อักษรอย่างละเอียดซึ่งผู้วิจัยสร้างขึ้นระหว่างหรือทันทีหลังจากการสังเกตโดยตรงในสภาพแวดล้อมตามธรรมชาติ บันทึกเหล่านี้จับสิ่งที่มองเห็น ได้ยิน และประสบ — รวมถึงพฤติกรรม ปฏิสัมพันธ์ สภาพแวดล้อมทางกายภาพ และความประทับใจเชิงวิเคราะห์ของผู้วิจัยเอง — ซึ่งเป็นแหล่งข้อมูลหลักสำหรับการศึกษาชาติพันธุ์วรรณนาและการสังเกตการณ์

แนวคิดเบื้องหลังวิธีการ

ลองนึกภาพว่าคุณกำลังศึกษาปฏิสัมพันธ์ของนักเรียนในพื้นที่เลานจ์สำหรับอ่านหนังสือแบบไม่เป็นทางการ คุณไม่สามารถสัมภาษณ์ทุกการแลกเปลี่ยนที่ผ่านไปมาหรือเล่นเหตุการณ์ซ้ำจากความทรงจำได้ บันทึกภาคสนามคือสมอที่ยึดคุณไว้ในเวลาจริง: การจดบันทึกอย่างรวดเร็วระหว่างการสังเกต จากนั้นจึงขยายความให้เป็นร้อยแก้วฉบับเต็มในภายหลัง บันทึกเหล่านี้รักษาความหนาแน่นของฉาก — ใครพูดอะไร การจัดวางพื้นที่ทางกายภาพ น้ำเสียงของการสนทนา — ขณะเดียวกันก็ให้พื้นที่แก่คุณในการบันทึกการตีความเบื้องต้นของคุณเอง บันทึกภาคสนามที่ดีช่วยให้สามารถสร้างการศึกษาขึ้นใหม่และตรวจสอบได้ในอีกหลายเดือนต่อมา โดยเปลี่ยนการสังเกตการณ์ที่ผ่านไปอย่างรวดเร็วให้เป็นข้อมูลที่คงทน

ประวัติศาสตร์

การใช้บันทึกภาคสนามอย่างเป็นระบบนั้นแยกออกไม่ได้จากการเพิ่มขึ้นของการศึกษาภาคสนามแบบชาติพันธุ์วรรณนาในมานุษยวิทยาและสังคมวิทยาช่วงปลายศตวรรษที่ 19 และต้นศตวรรษที่ 20 การวิจัยหมู่เกาะโทรเบรียนด์ของ Bronislaw Malinowski (ค.ศ. 1915–1918) มักถูกอ้างถึงว่าเป็นแบบจำลองเบื้องต้นของการบันทึกภาคสนามที่เข้มงวด นักสังคมวิทยา Chicago School ได้จัดตั้งการจดบันทึกเชิงสังเกตในสภาพแวดล้อมในเมืองในช่วงทศวรรษที่ 1920–1940 คู่มือของ Robert Emerson, Rachel Fretz และ Linda Shaw ในปี 1995 ได้กลายเป็นเอกสารอ้างอิงระเบียบวิธีวิจัยมาตรฐาน โดยอธิบายวงจรการจดบันทึก-ขยายความ-บันทึกย่อ ที่เป็นโครงสร้างของการปฏิบัติในปัจจุบัน

ควรใช้เมื่อใด

บันทึกภาคสนามเป็นเครื่องมือที่เหมาะสมเมื่อคำถามการวิจัยต้องการความเข้าใจพฤติกรรมที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติ กระบวนการทางสังคม หรือแนวปฏิบัติทางวัฒนาธรรมในบริบทโลกแห่งความเป็นจริง — โดยเฉพาะอย่างยิ่งในการศึกษาชาติพันธุ์วรรณนา กรณีศึกษา และทฤษฎีฐานราก ใช้เมื่อแบบสำรวจหรือการสัมภาษณ์เพียงอย่างเดียวจะพลาดสิ่งที่ไม่ได้พูด พื้นที่ หรือลำดับเวลา สิ่งเหล่านี้มีคุณค่าอย่างยิ่งในการทำงานภาคสนามระยะยาวที่รูปแบบต่างๆ คลี่คลายไปตามกาลเวลา อย่าพึ่งพาบันทึกภาคสนามเป็นวิธีการเดี่ยวเมื่อคำถามการวิจัยต้องการการสรุปผลเชิงสถิติ หรือเมื่อการเข้าถึงสถานที่ถูกจำกัดมากจนการสังเกตอย่างเป็นระบบเป็นไปไม่ได้ นอกจากนี้ยังไม่เพียงพอหากไม่มีบันทึกเชิงวิเคราะห์ — บันทึกเชิงพรรณนาอย่างเดียวไม่ถือเป็นข้อมูลที่เข้มงวด

ข้อจำกัดและข้อควรพิจารณา

  • ขึ้นอยู่กับทักษะการสังเกต ความใส่ใจ และความสามารถของผู้วิจัยในการเขียนอย่างรวดเร็วและถูกต้องอย่างมาก
  • มีอคติของผู้สังเกต — สิ่งที่สังเกต บันทึก และตีความในภายหลัง สะท้อนถึงตำแหน่งของผู้วิจัย
  • ใช้เวลานาน: การขยายความจดบันทึกให้เป็นบันทึกฉบับเต็มอาจใช้เวลาสองถึงสามเท่าของระยะเวลาการสังเกตการณ์
  • ไม่เหมาะเป็นหลักฐานเบื้องต้นสำหรับข้อเรียกร้องเชิงสาเหตุหรือการสรุปผลในระดับประชากร

เงื่อนไขจากแหล่งที่มาไม่สามารถใช้แทนการทบทวนทางวิทยาศาสตร์ที่เป็นอิสระหรือการตรวจสอบโดยเอนจินวิเคราะห์ได้

จุดแข็ง

  • จับพฤติกรรมที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติในบริบท โดยปราศจากการตอบสนองของสภาพแวดล้อมการสัมภาษณ์
  • รักษาลำดับและรายละเอียดเชิงพื้นที่ที่บันทึกย้อนหลังไม่สามารถสร้างขึ้นใหม่ได้
  • จัดทำเส้นทางการตรวจสอบความเข้าใจที่กำลังพัฒนาของผู้วิจัย สนับสนุนความโปร่งใสของระเบียบวิธีวิจัย
  • มีความยืดหยุ่นเพียงพอที่จะบันทึกทั้งปรากฏการณ์ที่คาดหวังและปรากฏการณ์ที่ไม่คาดคิดอย่างสมบูรณ์เมื่อเกิดขึ้น
  • เป็นรากฐานสำหรับแนวทางแบบอุปนัยและการสร้างทฤษฎี เช่น ทฤษฎีฐานรากและชาติพันธุ์วรรณนา

การประยุกต์ใช้

  • การบันทึกพลวัตในห้องเรียนและปฏิสัมพันธ์ระหว่างครูกับนักเรียนในการวิจัยทางการศึกษา
  • การบันทึกแนวปฏิบัติของชุมชน พิธีกรรม หรือกิจวัตรประจำวันในการทำงานภาคสนามทางมานุษยวิทยา
  • การจับพฤติกรรมในที่ทำงาน ปฏิสัมพันธ์ในทีม และวัฒนธรรมองค์กรในการศึกษาองค์กร
  • การสังเกตการสื่อสารระหว่างผู้ป่วยกับผู้ให้บริการและกระบวนการทำงานทางคลินิกในการวิจัยบริการสุขภาพ
  • การติดตามรูปแบบการใช้พื้นที่และปฏิสัมพันธ์ทางสังคมในการศึกษาการวางผังเมืองหรือจิตวิทยาเชิงสิ่งแวดล้อม

วิธีการทำงาน

วิธีการทำงาน

1

ผู้วิจัยเข้าสู่พื้นที่ภาคสนามและทำการสังเกตอย่างเป็นระบบ โดยวางตำแหน่งตนเองเพื่อจับพฤติกรรมที่เกี่ยวข้อง ปฏิสัมพันธ์ ลำดับเหตุการณ์ และรายละเอียดบริบท ขอบเขตของการสังเกตถูกชี้นำโดยคำถามการวิจัย แต่ยังคงเปิดรับปรากฏการณ์ที่ไม่คาดคิด

2

มีการบันทึกการจดบันทึกอย่างรวดเร็วในรูปแบบย่อ — บันทึกขั้นต่ำเกี่ยวกับคำสำคัญ ชื่อ วลี และเหตุการณ์สำคัญที่ทำหน้าที่เป็นตัวยึดความทรงจำ สิ่งเหล่านี้จะถูกเก็บเป็นความลับเพื่อหลีกเลี่ยงการรบกวนสภาพแวดล้อมหรือการแสดงความสนใจที่ผิดปกติแก่ผู้เข้าร่วม

3

ทันทีที่เป็นไปได้หลังจากออกจากภาคสนาม (ควรภายในไม่กี่ชั่วโมง) การจดบันทึกจะถูกขยายเป็นบันทึกภาคสนามฉบับเต็มอย่างละเอียด การขยายความนี้สร้างฉากที่สังเกตขึ้นใหม่ในรายละเอียดเชิงพรรณนา: ใครเข้าร่วม มีการพูดหรือทำอะไร การจัดวางพื้นที่ เวลา และรายละเอียดทางประสาทสัมผัส

4

ควบคู่ไปกับเนื้อหาเชิงพรรณนา ผู้วิจัยจะเขียนบันทึกเชิงวิเคราะห์และสะท้อนคิดที่ฝังอยู่ในหรือควบคู่ไปกับบันทึก สิ่งเหล่านี้จับการตีความที่เกิดขึ้นใหม่ การเชื่อมโยงกับทฤษฎี คำถามสำหรับการสังเกตการณ์ในอนาคต และการสะท้อนความคิดอย่างตรงไปตรงมาเกี่ยวกับวิธีที่การปรากฏตัวของผู้วิจัยอาจมีอิทธิพลต่อสิ่งที่สังเกตได้

5

บันทึกภาคสนามที่เสร็จสมบูรณ์จะถูกลงวันที่ กำกับด้วยสถานที่และช่วงเวลา และจัดเก็บอย่างเป็นระบบ สิ่งเหล่านี้จะถูกทบทวนซ้ำตลอดช่วงเวลาการเก็บรวบรวมข้อมูลเพื่อระบุรูปแบบที่เกิดขึ้นซ้ำ ช่องว่างที่ต้องมีการสังเกตการณ์ติดตามผล และทิศทางการวิเคราะห์ที่กำลังพัฒนา

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

  • การล่าช้าในการขยายความจดบันทึก — ความทรงจำเสื่อมลงอย่างรวดเร็ว บันทึกที่ไม่ได้ขยายภายในไม่กี่ชั่วโมงจะสูญเสียรายละเอียดที่สำคัญและไม่น่าเชื่อถือ
  • การบันทึกเฉพาะเนื้อหาเชิงพรรณนาโดยไม่มีบันทึกเชิงวิเคราะห์ — ชั้นการตีความและการสะท้อนคิดคือสิ่งที่เปลี่ยนการสังเกตดิบให้เป็นข้อมูลที่สามารถวิเคราะห์ได้
  • การละเลยการสะท้อนคิด — การไม่บันทึกบทบาท ปฏิกิริยา และอิทธิพลที่อาจเกิดขึ้นของผู้วิจัยในภาคสนาม ทำให้เกิดจุดบอดทางระเบียบวิธีวิจัยที่ผู้ตรวจสอบและผู้อ่านจะสังเกตเห็น
  • การเลือกมากเกินไปในเซสชันแรกๆ — การบันทึกเฉพาะสิ่งที่ดูเหมือนเกี่ยวข้องทันที เสี่ยงต่อการพลาดรายละเอียดบริบทที่กลายเป็นสิ่งสำคัญระหว่างการวิเคราะห์ในภายหลัง
  • การรวมการจดบันทึกกับบันทึกภาคสนามฉบับเต็ม — การปฏิบัติต่อการย่อคำอย่างรวดเร็วในสถานที่ว่าเป็นข้อมูลสุดท้าย สร้างช่องว่างที่ไม่สามารถสร้างขึ้นใหม่ได้ในภายหลัง

คำถามที่พบบ่อย

อะไรคือความแตกต่างระหว่างการจดบันทึกและบันทึกภาคสนามฉบับเต็ม?

การจดบันทึกคือการเตือนความจำอย่างรวดเร็วที่เขียนขึ้นอย่างรอบคอบระหว่างการสังเกต — คำสำคัญ ชื่อ หรือวลีที่ยึดความทรงจำ บันทึกภาคสนามฉบับเต็มคือบันทึกร้อยแก้วที่ขยายความอย่างละเอียดซึ่งเขียนขึ้นหลังจากออกจากภาคสนาม โดยสร้างฉาก การสนทนา และความประทับใจเชิงวิเคราะห์ของผู้วิจัยขึ้นใหม่ทั้งหมด การจดบันทึกเป็นวิธีการสู่บันทึกภาคสนามฉบับเต็ม ไม่ใช่เป้าหมายในตัวเอง

ฉันควรอธิบายบันทึกภาคสนามฉบับเต็มหลังจากสังเกตการณ์นานเท่าใด?

คำแนะนำมาตรฐานคือภายในสองถึงสามชั่วโมงหลังจากออกจากภาคสนาม ความทรงจำเกี่ยวกับรายละเอียดตามลำดับ น้ำเสียง และความแตกต่างของบริบทจะเสื่อมลงอย่างรวดเร็ว การรอจนถึงวันถัดไปมีความเสี่ยงที่จะสูญเสียรายละเอียดเฉพาะที่ทำให้บันทึกภาคสนามที่เข้มงวดแตกต่างจากความประทับใจทั่วไป

บันทึกภาคสนามถือเป็นข้อมูลที่ฉันสามารถอ้างอิงได้ในสิ่งพิมพ์หรือไม่?

ใช่ ในการวิจัยเชิงคุณภาพ บันทึกภาคสนามถือเป็นข้อมูลปฐมภูมิ ส่วนที่ถูกยกมาเป็นประจำในการตีพิมพ์เชิงชาติพันธุ์วรรณนาและการสังเกตการณ์ เพื่อให้มีหลักฐานสนับสนุนข้อเรียกร้องเชิงวิเคราะห์ ผู้วิจัยควรอ้างอิงวันที่ สถานที่ และบริบทของแต่ละส่วน และเก็บรักษาคลังข้อมูลที่เป็นระบบตลอดการศึกษา

บันทึกภาคสนามแตกต่างจากบันทึกการวิจัยอย่างไร?

บันทึกภาคสนามบันทึกสิ่งที่เกิดขึ้นในสภาพแวดล้อมที่สังเกต — พฤติกรรม ปฏิสัมพันธ์ เหตุการณ์ และรายละเอียดบริบท — โดยมุ่งเน้นไปที่โลกสังคมภายนอก บันทึกการวิจัยมุ่งเน้นไปที่กระบวนการภายในของผู้วิจัย: การตัดสินใจเกี่ยวกับระเบียบวิธีวิจัย การตีความที่กำลังพัฒนา ปฏิกิริยาทางอารมณ์ และการตรวจสอบตนเองอย่างสะท้อนคิด ในทางปฏิบัติ ทั้งสองมักจะทับซ้อนกัน แต่การแยกแนวคิดออกจากกันช่วยรักษาความชัดเจนระหว่างการสังเกตเชิงประจักษ์และการสะท้อนความคิดของผู้วิจัย

สามารถใช้บันทึกภาคสนามร่วมกับวิธีการเก็บรวบรวมข้อมูลอื่น ๆ ได้หรือไม่?

ใช่ และนี่เป็นแนวปฏิบัติทั่วไป บันทึกภาคสนามมักจะมาพร้อมกับการสัมภาษณ์ การวิเคราะห์เอกสาร หรือการบันทึกเสียง/วิดีโอภายในงานวิจัยเดียว สิ่งเหล่านี้ให้พื้นฐานเชิงบริบทที่ช่วยเพิ่มการตีความข้อมูลประเภทอื่น ๆ และเป็นองค์ประกอบหลักของการออกแบบแบบผสมผสานหรือแบบหลายแหล่งข้อมูล

วิธีการที่เกี่ยวข้อง

แหล่งอ้างอิง

  1. Emerson, R. M., Fretz, R. I., & Shaw, L. L. (1995). Writing Ethnographic Fieldnotes. University of Chicago Press.

    ISBN: 978-0226206813
    คัดลอกแล้ว
  2. Lofland, J., Snow, D., Anderson, L., & Lofland, L. H. (2006). Analyzing Social Settings: A Guide to Qualitative Observation and Analysis (4th ed.). Wadsworth.

    ISBN: 978-0534528713
    คัดลอกแล้ว