การออกแบบวิจัยแบบย้อนหลัง (Ex Post Facto Design) — การวิจัยจากเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นแล้ว
- ผู้เสนอ
- Formalized by Fred N. Kerlinger; foundational treatment by Donald T. Campbell and Julian C. Stanley
- ปี
- 1960s (systematic codification); concept used in social science from early 20th century
- ประเภท
- Non-experimental quantitative research design
- กลุ่มวิธี
- Survey / observational design
ข้อความนี้เป็นการแปลด้วยเครื่องและยังไม่ได้รับการตรวจทาน อ่านต้นฉบับภาษาอังกฤษ
ใช้ทำอะไร?
การออกแบบวิจัยแบบย้อนหลัง (ex post facto design) เป็นแนวทางการวิจัยเชิงปริมาณที่ไม่ใช่การทดลอง ซึ่งผู้วิจัยจะศึกษาปรากฏการณ์หลังจากที่เกิดขึ้นแล้ว โดยพิจารณาความแตกต่างที่มีอยู่ก่อนแล้วระหว่างกลุ่ม เพื่อสำรวจความสัมพันธ์เชิงสาเหตุหรือความสัมพันธ์ร่วมที่เป็นไปได้ เนื่องจากตัวแปรอิสระไม่สามารถถูกจัดการได้ — เพราะเกิดขึ้นในอดีต — การออกแบบนี้จึงอาศัยการเลือกกลุ่มอย่างระมัดระวัง การเก็บรวบรวมข้อมูลย้อนหลัง และการควบคุมทางสถิติ เพื่อประมาณการอนุมานเชิงสาเหตุโดยไม่มีการแทรกแซงจากการทดลอง
แนวคิดเบื้องหลังวิธีการ
สมมติว่าคุณต้องการศึกษาว่าพฤติกรรมการอ่านในวัยเด็กส่งผลต่อความสามารถในการอ่านออกเขียนได้ในวัยผู้ใหญ่ได้อย่างไร คุณไม่สามารถสุ่มกำหนดเด็กให้อยู่ในเงื่อนไขการอ่านในอดีตได้ แต่คุณสามารถระบุผู้ใหญ่ที่อ่านหนังสืออย่างกว้างขวางในวัยเด็กและผู้ที่ไม่ได้อ่าน จากนั้นเปรียบเทียบคะแนนความสามารถในการอ่านออกเขียนได้ในปัจจุบันของพวกเขา นั่นคือตรรกะแบบ ex post facto: คุณสังเกตผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นแล้วและย้อนกลับไปตรวจสอบสาเหตุที่สงสัย การออกแบบนี้มีประสิทธิภาพสำหรับการศึกษาปรากฏการณ์ที่ไม่สามารถกระตุ้นให้เกิดขึ้นได้จากการทดลอง — เช่น การสัมผัสโรค ประวัติการศึกษา หรือเหตุการณ์ในชีวิต — แต่การไม่สามารถสุ่มได้หมายความว่าข้ออ้างเชิงสาเหตุจะต้องถูกตีความอย่างระมัดระวังเสมอ
ประวัติศาสตร์
คำว่า 'ex post facto' (ภาษาละติน: 'จากหลังจากกระทำ') ถูกนำมาใช้กับระเบียบวิธีวิจัยทางสังคมศาสตร์อย่างมีอิทธิพลที่สุดโดย Fred N. Kerlinger ในตำราเรียนของเขาในปี 1964 เรื่อง Foundations of Behavioral Research ซึ่งเขาได้นิยามว่าเป็น 'การสอบสวนเชิงประจักษ์อย่างเป็นระบบที่นักวิทยาศาสตร์ไม่มีการควบคุมโดยตรงต่อตัวแปรอิสระเนื่องจากการแสดงออกของตัวแปรเหล่านั้นได้เกิดขึ้นแล้ว' เอกสารวิชาการของ Donald T. Campbell และ Julian C. Stanley ในปี 1963 เรื่อง experimental and quasi-experimental designs ได้ให้กรอบการประเมินภัยคุกคามต่อความถูกต้องภายในที่ยังคงเป็นแนวทางในการตีความผลการวิจัยแบบ ex post facto การออกแบบนี้มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อระบาดวิทยาและการวิจัยทางการศึกษามาอย่างยาวนาน ซึ่งการจัดการตัวแปรสำคัญในการทดลองเป็นไปไม่ได้
ควรใช้เมื่อใด
ใช้การออกแบบวิจัยแบบย้อนหลังเมื่อตัวแปรอิสระเกิดขึ้นแล้วและไม่สามารถจัดการได้ด้วยเหตุผลทางจริยธรรมหรือในทางปฏิบัติ — เช่น การบาดเจ็บในอดีต การสัมผัสโรค ระดับการศึกษา หรือลักษณะทางประชากรศาสตร์ เป็นการออกแบบที่เหมาะสมเมื่อการควบคุมการทดลองที่แท้จริงเป็นไปไม่ได้ แต่จำเป็นต้องมีการเปรียบเทียบกลุ่มเชิงปริมาณ เหมาะสำหรับคำถามย้อนหลังในการศึกษา สุขภาพ สังคมวิทยา และจิตวิทยา อย่าใช้เมื่อการทดลองแบบสุ่มควบคุมหรือการออกแบบกึ่งทดลองเป็นไปได้ เนื่องจากแบบแผนเหล่านั้นให้หลักฐานเชิงสาเหตุที่แข็งแกร่งกว่า หลีกเลี่ยงเมื่อแหล่งข้อมูลย้อนหลังมีคุณภาพต่ำ หรือเมื่อไม่สามารถกำหนดกลุ่มได้อย่างแม่นยำพอสมควร เนื่องจากเงื่อนไขเหล่านี้จำกัดการตีความอย่างรุนแรง
ข้อจำกัดและข้อควรพิจารณา
- การไม่มีการสุ่มหมายความว่าไม่สามารถตัดตัวแปรกวนออกไปได้อย่างสมบูรณ์ ทำให้ข้อสรุปเชิงสาเหตุเป็นเพียงการคาดการณ์
- ผู้วิจัยไม่สามารถควบคุมตัวแปรอิสระได้ ดังนั้นกลุ่มอาจแตกต่างกันในลักษณะที่ไม่ได้วัดซึ่งอธิบายผลลัพธ์ได้
- ข้อมูลย้อนหลังมีความเสี่ยงต่ออคติจากการระลึกถึง ข้อมูลที่ขาดหายไป และความไม่สอดคล้องกันในการวัดเมื่อเวลาผ่านไป
- ทิศทางของความเป็นเหตุเป็นผลอาจคลุมเครือ — สาเหตุและผลที่สันนิษฐานไว้อาจกลับกัน หรือทั้งสองอาจถูกขับเคลื่อนโดยตัวแปรที่สาม
- การควบคุมทางสถิติ (ANCOVA, การจับคู่) ช่วยลดแต่ไม่กำจัดความสับสน ไม่มีเทคนิคหลังเหตุการณ์ใดที่สามารถทดแทนการสุ่มที่แท้จริงได้
เงื่อนไขจากแหล่งที่มาไม่สามารถใช้แทนการทบทวนทางวิทยาศาสตร์ที่เป็นอิสระหรือการตรวจสอบโดยเอนจินวิเคราะห์ได้
จุดแข็ง
- ช่วยให้สามารถศึกษาตัวแปรที่ไม่สามารถจัดการได้ด้วยเหตุผลทางจริยธรรมหรือในทางปฏิบัติ รวมถึงประสบการณ์ในอดีต การสัมผัสสุขภาพ และปัจจัยทางประชากรศาสตร์
- ใช้ข้อมูลที่มีอยู่หรือข้อมูลจดหมายเหตุ ทำให้ประหยัดค่าใช้จ่ายและเป็นไปได้สำหรับการศึกษาเหตุการณ์ที่หายากหรือประชากรขนาดใหญ่
- รักษาความถูกต้องเชิงนิเวศวิทยา — ตัวแปรอิสระสะท้อนสภาพจริงในโลกมากกว่าการตั้งค่าในห้องปฏิบัติการที่ประดิษฐ์ขึ้น
- สร้างสมมติฐานและการประมาณค่าความสัมพันธ์ที่สามารถใช้เป็นข้อมูลในการออกแบบการศึกษาเชิงอนาคตหรือการทดลองในอนาคตได้
- เหมาะสมสำหรับการระบุปัจจัยเสี่ยงและเงื่อนไขป้องกันในระบาดวิทยา การศึกษา และการวิจัยนโยบายสังคม
การประยุกต์ใช้
- การเปรียบเทียบผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนระหว่างนักเรียนที่เข้าเรียนเตรียมอนุบาลกับผู้ที่ไม่ได้เข้าเรียน โดยใช้ข้อมูลทะเบียนโรงเรียน
- การตรวจสอบว่าประวัติความทุกข์ยากในวัยเด็กมีความสัมพันธ์กับผลลัพธ์ด้านสุขภาพจิตในวัยผู้ใหญ่ในประชากรทางคลินิกหรือไม่
- การตรวจสอบความแตกต่างของสุขภาพหัวใจและหลอดเลือดระหว่างผู้สูบบุหรี่ระยะยาวกับผู้ไม่เคยสูบบุหรี่ในการสำรวจสุขภาพชุมชน
- การวิเคราะห์ว่าครูที่ได้รับการฝึกอบรมก่อนเข้ารับราชการเฉพาะทางแสดงพฤติกรรมการจัดการชั้นเรียนที่แตกต่างจากผู้ที่ไม่ได้เข้ารับการฝึกอบรมหรือไม่
- การศึกษาว่าการเข้าร่วมกิจกรรมนอกหลักสูตรในโรงเรียนมัธยมศึกษาทำนายอัตราการคงอยู่ของนักศึกษาในมหาวิทยาลัยหรือไม่
- การสำรวจผลลัพธ์ด้านอาชีวอนามัยในหมู่คนงานที่สัมผัสสารเคมีในที่ทำงานเทียบกับผู้ที่ไม่สัมผัสก่อนการเปลี่ยนแปลงกฎระเบียบ
วิธีการทำงาน
วิธีการทำงาน
ผู้วิจัยระบุผลลัพธ์ที่สนใจ (ตัวแปรตาม) และเงื่อนไขหรือลักษณะที่สงสัยว่าเป็นสาเหตุ (ตัวแปรอิสระ) ซึ่งเกิดขึ้นแล้วในโลกแห่งความเป็นจริง คำถามวิจัยมักจะอยู่ในรูปแบบ: กลุ่มที่แตกต่างกันในลักษณะในอดีตจะแตกต่างกันอย่างเป็นระบบในผลลัพธ์ปัจจุบันด้วยหรือไม่
ผู้เข้าร่วมจะถูกจัดกลุ่มตามสถานะที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติของตัวแปรอิสระ — ตัวอย่างเช่น ผู้สูบบุหรี่เทียบกับผู้ไม่สูบบุหรี่ หรือผู้สำเร็จการศึกษาระดับมหาวิทยาลัยเทียบกับผู้สำเร็จการศึกษาระดับมัธยมปลาย การจัดกลุ่มนี้เป็นการย้อนหลัง: ผู้วิจัยเลือกหรือจำแนกผู้เข้าร่วมหลังจากประสบการณ์ที่กำหนดได้เกิดขึ้นแล้ว การจับคู่ตัวแปรทางประชากรศาสตร์ที่สำคัญสามารถปรับปรุงความสามารถในการเปรียบเทียบกลุ่มได้
ข้อมูลทั้งตัวแปรอิสระ (มักประเมินผ่านบันทึก รายงานตนเอง หรือเอกสารจดหมายเหตุ) และตัวแปรตาม (วัด ณ เวลาที่ทำการศึกษา) จะถูกรวบรวม ฐานข้อมูลที่มีอยู่ บันทึกของสถาบัน ทะเบียนรุ่น และการสำรวจย้อนหลังเป็นแหล่งข้อมูลทั่วไป คุณภาพของข้อมูลย้อนหลังเป็นข้อกังวลทางระเบียบวิธีวิจัยที่สำคัญ
เนื่องจากไม่มีการสุ่ม ผู้วิจัยจะต้องระบุและควบคุมตัวแปรกวนที่น่าจะเป็นไปได้ทางสถิติ เทคนิคต่างๆ ได้แก่ การวิเคราะห์ความแปรปรวนร่วม (ANCOVA) การถดถอยพหุคูณ การจับคู่คะแนนความโน้มเอียง และการวิเคราะห์แบบแบ่งชั้น ไม่มีกระบวนการทางสถิติใดที่จำลองการสุ่มได้อย่างสมบูรณ์ แต่การควบคุมตัวแปรกวนอย่างชัดเจนช่วยปรับปรุงความสามารถในการตีความ
ความแตกต่างของกลุ่มในผลลัพธ์จะถูกทดสอบโดยใช้สถิติอนุมานที่เหมาะสม — การทดสอบ t-test สำหรับกลุ่มอิสระ, ANOVA, การทดสอบไคสแควร์ หรือแบบจำลองการถดถอย ขึ้นอยู่กับระดับการวัดของตัวแปร ควรรายงานขนาดอิทธิพล (Cohen's d, eta-squared, อัตราส่วนความน่าจะเป็น) ควบคู่ไปกับค่าความมีนัยสำคัญ
ผลการวิจัยถูกตีความโดยยอมรับอย่างชัดเจนถึงลักษณะที่ไม่ใช่การทดลองของการออกแบบ ข้ออ้างเชิงสาเหตุแบบมีทิศทางต้องมีการให้เหตุผลเพิ่มเติม — ลำดับเวลาของตัวแปรอิสระ ความเป็นไปได้ทางชีวภาพหรือทางทฤษฎี และการตัดทิ้งคำอธิบายทางเลือก ผู้วิจัยแยกแยะความแตกต่างระหว่างความสัมพันธ์และสาเหตุอย่างชัดเจน
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- การอ้างความเป็นเหตุเป็นผลจากความสัมพันธ์ — ผลการวิจัยแบบ ex post facto แสดงให้เห็นว่ากลุ่มแตกต่างกัน ไม่ใช่ว่าเงื่อนไขหนึ่งเป็นสาเหตุของอีกเงื่อนไขหนึ่ง; ใช้ภาษาเช่น 'สัมพันธ์กับ' หรือ 'ทำนายโดย' แทน 'เกิดจาก'
- การละเลยอคติในการเลือก — กลุ่มที่กำหนดแบบย้อนหลังมักจะแตกต่างกันในหลายลักษณะ; การไม่วัดและควบคุมสิ่งเหล่านี้จะนำไปสู่ข้อสรุปที่ผิดพลาด
- การวัดย้อนหลังที่ไม่ดี — การพึ่งพาความทรงจำของผู้เข้าร่วมสำหรับเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นเมื่อหลายปีก่อนทำให้เกิดข้อผิดพลาดอย่างเป็นระบบ; ควรยืนยันด้วยบันทึกจดหมายเหตุหรือบันทึกที่เป็นวัตถุประสงค์หากเป็นไปได้
- การละเลยขนาดอิทธิพล — ความแตกต่างของกลุ่มที่มีนัยสำคัญทางสถิติในกลุ่มตัวอย่างขนาดใหญ่อาจมีขนาดเล็กมากในทางปฏิบัติ; ควรรายงานและตีความขนาดอิทธิพลควบคู่ไปกับค่า p-value เสมอ
- การปฏิบัติต่อการออกแบบนี้เทียบเท่ากับการทดลองกึ่งทดลอง — หากไม่มีการเก็บรวบรวมข้อมูลเชิงอนาคตและเงื่อนไขการเปรียบเทียบที่กำหนดไว้อย่างชัดเจนก่อนผลลัพธ์ การออกแบบแบบ ex post facto จะมีตรรกะเชิงสาเหตุที่อ่อนแอกว่าการออกแบบกึ่งทดลอง
คำถามที่พบบ่อย
การออกแบบวิจัยแบบ ex post facto เหมือนกับการวิจัยเชิงสาเหตุเปรียบเทียบหรือไม่
คำศัพท์ทั้งสองมักใช้แทนกันได้ในวรรณกรรมด้านการศึกษาและสังคมศาสตร์ ทั้งสองเกี่ยวข้องกับการเปรียบเทียบกลุ่มที่มีอยู่ก่อนแล้วในผลลัพธ์ที่สนใจ นักระเบียบวิธีวิจัยบางคนถือว่าการวิจัยเชิงสาเหตุเปรียบเทียบเป็นหมวดหมู่ที่กว้างกว่าซึ่งรวมถึงการศึกษาแบบ ex post facto ในขณะที่บางคนใช้คำศัพท์ทั้งสองเป็นคำพ้องความหมาย คุณลักษณะสำคัญที่ใช้ร่วมกันคือตัวแปรอิสระได้เกิดขึ้นแล้วและไม่สามารถถูกจัดการโดยผู้วิจัยได้
ผลการวิจัยแบบ ex post facto สามารถสร้างความเป็นเหตุเป็นผลได้หรือไม่
ไม่สามารถทำได้ด้วยตัวมันเอง ในการสนับสนุนการตีความเชิงสาเหตุ ต้องเป็นไปตามเงื่อนไขสามประการ: ลำดับเวลา (สาเหตุที่สันนิษฐานเกิดขึ้นก่อนผล), ความแปรปรวนร่วม (กลุ่มแตกต่างกันในผลลัพธ์จริง), และการกำจัดทางเลือกที่น่าจะเป็นไปได้ (ตัวแปรกวนถูกพิจารณา) การออกแบบแบบ ex post facto สามารถตอบสนองเงื่อนไขสองข้อแรกได้หากข้อมูลย้อนหลังมีคุณภาพสูง แต่เงื่อนไขที่สามมักถูกจำกัดเสมอหากไม่มีการสุ่ม
การออกแบบวิจัยแบบ ex post facto แตกต่างจากการศึกษาแบบย้อนหลัง (retrospective cohort study) อย่างไร
ในการศึกษาแบบย้อนหลัง (retrospective cohort study) นักวิจัยจะระบุกลุ่มประชากรที่กำหนดซึ่งสัมผัสกับเงื่อนไขในอดีตและติดตามไปข้างหน้าเพื่อดูผลลัพธ์ โดยใช้บันทึกทางประวัติศาสตร์ การออกแบบแบบ ex post facto มีตรรกะคล้ายกัน แต่ใช้บ่อยกว่าในบริบททางการศึกษาและสังคมศาสตร์ โดยมักจะไม่มีกรอบกลุ่มประชากรที่เป็นทางการ ความแตกต่างส่วนใหญ่เป็นเรื่องของสาขาวิชา; ข้อพิจารณาด้านความถูกต้องส่วนใหญ่เหมือนกัน
วิธีการทางสถิติใดที่ใช้โดยทั่วไป
การเปรียบเทียบกลุ่มใช้ t-tests, ANOVA, หรือ chi-square ขึ้นอยู่กับระดับการวัด เมื่อควบคุมตัวแปรร่วม, ANCOVA หรือ multiple regression เป็นเรื่องปกติ การจับคู่คะแนนความโน้มเอียง (propensity score matching) ได้รับความนิยมเพิ่มขึ้นในการลดอคติในการเลือก Logistic regression ใช้เมื่อผลลัพธ์เป็นแบบไบนารี การวิเคราะห์ทั้งหมดควรรวมช่วงความเชื่อมั่นและขนาดอิทธิพล
ฉันควรเลือกการออกแบบเชิงระยะยาว (longitudinal design) เมื่อใดแทน
หากคุณสามารถวัดผู้เข้าร่วมก่อนที่ตัวแปรอิสระจะเกิดขึ้นและหลังจากนั้นอีกครั้ง การออกแบบเชิงระยะยาวเชิงอนาคตจะดีกว่า เนื่องจากสามารถสร้างลำดับเวลาได้อย่างน่าเชื่อถือมากขึ้นและลดข้อผิดพลาดในการวัดย้อนหลัง การออกแบบแบบ ex post facto เหมาะสมเมื่อการวัดเชิงอนาคตเป็นไปไม่ได้ — เนื่องจากเหตุการณ์เกิดขึ้นก่อนเริ่มการศึกษา หรือเนื่องจากเหตุการณ์นั้นหายากหรือละเอียดอ่อนเกินกว่าจะศึกษาเชิงอนาคตได้
วิธีการที่เกี่ยวข้อง
แหล่งอ้างอิง
Kerlinger, F. N. (1964). Foundations of Behavioral Research. Holt, Rinehart and Winston.
เปิดเอกสารอ้างอิงสิ่งพิมพ์คัดลอกแล้วCampbell, D. T., & Stanley, J. C. (1963). Experimental and Quasi-Experimental Designs for Research. Rand McNally.
ISBN: 978-0395307878คัดลอกแล้ว