Skip to content
กลับไปยังผลการค้นหา

การวิเคราะห์วาทกรรมในสื่อ

ผู้เสนอ
Michel Foucault, Norman Fairclough
ปี
1978
ประเภท
Method for examining how discourse in media constructs meaning, identity, and power relations
กลุ่มวิธี
Language, power, and representation analysis

ข้อความนี้เป็นการแปลด้วยเครื่องและยังไม่ได้รับการตรวจทาน อ่านต้นฉบับภาษาอังกฤษ

ขนาดตัวอักษร

ใช้ทำอะไร?

การวิเคราะห์วาทกรรมในสื่อเป็นวิธีการตรวจสอบว่าข้อความสื่อใช้ภาษา ภาพ และรูปแบบการสื่อสารอย่างไรในการสร้างความหมาย กำหนดอัตลักษณ์ และสืบทอดหรือท้าทายความสัมพันธ์เชิงอำนาจ วิธีการนี้พัฒนามาจากการวิเคราะห์ภาษาและทฤษฎีวิพากษ์ โดยเฉพาะแนวคิดเรื่องวาทกรรมของมิเชล ฟูโกต์ ในฐานะระบบการผลิตความรู้ และกรอบการวิเคราะห์วาทกรรมเชิงวิพากษ์ (CDA) ของนอร์แมน แฟร์แคลฟ วิธีการนี้เผยให้เห็นว่าสิ่งที่ปรากฏเป็นข้อมูลที่เป็นกลางหรือความบันเทิงนั้น แท้จริงแล้วมีส่วนในการธำรงรักษาหรือท้าทายลำดับชั้นทางสังคมและอุดมการณ์อย่างไร วิธีการนี้มุ่งเน้นเป็นพิเศษว่าวาทกรรมทำงานทางการเมืองอย่างไร: สิ่งใดที่ทำให้สามารถคิดและพูดได้ สิ่งใดที่ให้สิทธิพิเศษแก่ใคร และสิ่งใดที่ทำให้มองไม่เห็นทางเลือกอื่น

แนวคิดเบื้องหลังวิธีการ

ประเด็นหลักคือภาษาและการนำเสนอไม่ได้เป็นสิ่งบริสุทธิ์ วาทกรรมไม่ใช่เพียงการสื่อสารข้อเท็จจริงที่มีอยู่ก่อนแล้ว แต่เป็นการสร้างความเป็นจริง กำหนดว่าสิ่งใดเป็นปกติหรือไม่ปกติ พึงปรารถนาหรือไม่พึงปรารถนา เป็นไปได้หรือไม่เป็นไปไม่ได้ วาทกรรมสื่อมีพลังเป็นพิเศษเพราะเข้าถึงผู้ชมจำนวนมาก และมักได้รับความไว้วางใจว่าเป็นข้อมูลหรือเป็นกลาง โดยการวิเคราะห์ว่าข้อความสื่อเลือกใช้คำศัพท์ จัดเรียงข้อโต้แย้ง อ้างอิงผู้มีอำนาจ รวมหรือไม่รวมมุมมอง และกำหนดกรอบประเด็นอย่างไร เราจึงเข้าใจว่าวาทกรรมสร้างสิ่งที่ดูเหมือนเป็นธรรมชาติหรือสามัญสำนึกได้อย่างไร การวิเคราะห์วาทกรรมถามว่า: มุมมองโลกใดที่ข้อความนี้สันนิษฐาน? ผลประโยชน์ของใครที่ข้อความนี้รับใช้? ทางเลือกใดที่ข้อความนี้กีดกันออกไป? สิ่งใดที่สามารถพูดแตกต่างออกไปได้?

ประวัติศาสตร์

การวิเคราะห์วาทกรรมมีต้นกำเนิดมาจากการศึกษาภาษาศาสตร์และการวิเคราะห์บทสนทนา แต่ได้หันเหไปสู่แนวทางเชิงวิพากษ์ในงานของฟูโกต์เกี่ยวกับอำนาจและความรู้ (1978) ซึ่งโต้แย้งว่าวาทกรรมไม่ใช่การสื่อสารที่เป็นกลาง แต่เป็นการผลิตความรู้ กำหนดหมวดหมู่ (ความบ้า ความเป็นเพศ อาชญากรรม) และธำรงรักษาความสัมพันธ์เชิงอำนาจ นอร์แมน แฟร์แคลฟ ได้พัฒนาการวิเคราะห์วาทกรรมเชิงวิพากษ์ (CDA) ในทศวรรษ 1990 โดยเฉพาะสำหรับการวิเคราะห์ข้อความสื่อและข้อความสถาบัน โดยเสนอแบบจำลองสามระดับ: การวิเคราะห์ข้อความ (ลักษณะทางภาษา) แนวปฏิบัติทางวาทกรรม (การผลิตและการบริโภค) และแนวปฏิบัติทางสังคม (บริบทที่กว้างขึ้น) เทิน ฟาน ไดจ์ และ รูธ โวแดค ได้พัฒนา CDA ต่อไป โดยนำความซับซ้อนทางภาษาศาสตร์และความใส่ใจในอุดมการณ์ CDA ได้กลายเป็นศูนย์กลางของการศึกษาด้านสื่อ ภาษาศาสตร์ประยุกต์ และการวิจัยสังคมเชิงวิพากษ์ เพื่อวิเคราะห์ว่าภาษามีส่วนร่วมในการธำรงรักษาความไม่เท่าเทียมกันอย่างไร

ควรใช้เมื่อใด

ใช้วิธีการนี้เมื่อวิเคราะห์ว่าสื่อนำเสนอเกี่ยวกับกลุ่มสังคมเฉพาะอย่างไร ตรวจสอบการนำเสนอข่าวเกี่ยวกับประเด็นทางสังคมที่ขัดแย้งกัน ศึกษาว่าภาษาในสื่อทำให้จุดยืนทางการเมืองบางอย่างดูเป็นธรรมชาติได้อย่างไร วิเคราะห์บทบาทของสื่อในการสร้างอัตลักษณ์ทางสังคม (เพศ เชื้อชาติ ชนชั้น สัญชาติ) หรือตรวจสอบการมีส่วนร่วมของสื่อในความสัมพันธ์เชิงอำนาจและอุดมการณ์ วิธีการนี้มีคุณค่าอย่างยิ่งสำหรับการวิเคราะห์เชิงวิพากษ์สื่อข่าว โฆษณาชวนเชื่อ โฆษณา หรือเนื้อหาสาระบันเทิง วิธีการนี้สันนิษฐานว่าภาษาและการนำเสนอส่งผลต่อความเป็นจริงทางสังคม และการวิเคราะห์อย่างเป็นระบบสามารถเปิดเผยข้อสันนิษฐานเชิงอุดมการณ์ที่ซ่อนอยู่ได้

ข้อจำกัดและข้อควรพิจารณา

  • ต้องอาศัยความรู้เชิงลึกเกี่ยวกับข้อความ การวิเคราะห์ใช้เวลานานและยากต่อการขยายไปยังคลังข้อมูลขนาดใหญ่หากไม่มีการสนับสนุนจากคอมพิวเตอร์
  • การเน้นที่ข้อความอาจละเลยบริบทการผลิต การตัดสินใจของบรรณาธิการ หรือผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจที่กำหนดสื่อ
  • ไม่ได้วัดการตีความหรือผลกระทบของผู้ชมโดยตรงหากไม่มีการวิจัยการรับสารเพิ่มเติม

เงื่อนไขจากแหล่งที่มาไม่สามารถใช้แทนการทบทวนทางวิทยาศาสตร์ที่เป็นอิสระหรือการตรวจสอบโดยเอนจินวิเคราะห์ได้

จุดแข็ง

  • เผยให้เห็นว่าสื่อใช้ภาษาที่ดูเหมือนเป็นกลางเพื่อส่งเสริมผลประโยชน์เฉพาะได้อย่างไร
  • ทำให้ธรรมชาติของการ 'เป็นธรรมชาติ' ปรากฏชัดเจนขึ้น—วาทกรรมทำให้จุดยืนบางอย่างดูสมเหตุสมผลได้อย่างไร
  • อ่อนไหวต่อความสัมพันธ์เชิงอำนาจที่ฝังอยู่ในภาพแทน
  • สามารถนำไปใช้ได้กับสื่อทุกประเภทและทุกภาษา

การประยุกต์ใช้

  • การวิเคราะห์ว่าวาทกรรมข่าวสารนำเสนอการย้ายถิ่นฐานอย่างไร—ใช้สำนวนเปรียบเปรยใด มีเสียงของใครบ้าง การย้ายถิ่นฐานและผู้อพยพถูกนำเสนออย่างไร
  • การตรวจสอบวาทกรรมขององค์กรหรือโฆษณา—องค์กรสร้างภาพลักษณ์ของตนเองอย่างไร เชิญชวนค่านิยมใดบ้าง พวกเขาพูดกับผู้ชมอย่างไร
  • การศึกษาเกี่ยวกับวาทกรรมวิทยาศาสตร์หรือการแพทย์ในสื่อ—ประเด็นสุขภาพถูกอธิบายอย่างไร ความเชี่ยวชาญใดได้รับการยอมรับ ความรู้ของคนทั่วไปถูกมองข้ามอย่างไร
  • การวิเคราะห์วาทกรรมทางการเมืองในสื่อ—ผู้สมัครทางการเมืองถูกนำเสนออย่างไร ภาษาและสำนวนเปรียบเปรยใดที่บ่งบอกถึงพรรคหรืออุดมการณ์ที่แตกต่างกัน

วิธีการทำงาน

วิธีการทำงาน

1

รวบรวมข้อความสื่อ (บทความข่าว บทสัมภาษณ์ โฆษณา โพสต์โซเชียลมีเดีย คำบรรยายภาพ) ที่เกี่ยวข้องกับประเด็น กลุ่ม หรือวาทกรรมเฉพาะในช่วงเวลาหนึ่ง กำหนดขอบเขต: แหล่งข่าวเดียวหรือหลายแหล่ง ช่วงเวลาที่กำหนด เกณฑ์การคัดเลือก

2

ถอดความหรือแปลงข้อความให้อยู่ในรูปแบบดิจิทัลตามความจำเป็น สำหรับสื่อทัศน์ ให้สร้างคำอธิบายโดยละเอียด จัดหมวดหมู่ข้อความตามลำดับเวลาหรือตามหัวข้อ โดยระบุแหล่งที่มา วันที่เผยแพร่ และข้อมูลบริบทใดๆ เกี่ยวกับการผลิตหรือการเผยแพร่

3

ตรวจสอบรูปแบบทางภาษาและการนำเสนอ: (1) การเลือกคำศัพท์และพจนานุกรม—ใช้คำใดหรือหลีกเลี่ยงคำใด? (2) การใช้สำนวนและภาษาเปรียบเปรย—กระตุ้นกรอบแนวคิดใด? (3) ไวยากรณ์และโครงสร้างประโยค—ใครเป็นผู้กระทำหรือผู้ถูกกระทำในประโยค? (4) การแสดงระดับความแน่นอน—การอ้างสิทธิ์มีความแน่นอนหรือลังเลเพียงใด? (5) การอ้างอิงข้ามข้อความ—อ้างอิงข้อความหรือผู้มีอำนาจอื่นใด? (6) ความเงียบ—สิ่งใดที่ไม่ได้กล่าวถึง?

4

จับคู่รูปแบบต่างๆ ในกลุ่มตัวอย่าง: ธีมวาทกรรมใดที่เกิดขึ้นซ้ำๆ? กลุ่มหรือประเด็นเฉพาะได้รับการนำเสนออย่างสม่ำเสมออย่างไร? ความขัดแย้งหรือความตึงเครียดใดที่ปรากฏขึ้น? ข้อสันนิษฐานใดที่อยู่เบื้องหลังวาทกรรม? วิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างรูปแบบวาทกรรมกับบริบททางสังคม สถาบัน หรือความสัมพันธ์เชิงอำนาจ

5

อธิบายว่าวาทกรรมนั้นทำงานเชิงอุดมการณ์หรือทางการเมืองอย่างไร มันกำหนดว่าสิ่งใดสามารถรู้ได้เกี่ยวกับประเด็นนั้นอย่างไร มันสร้างอัตลักษณ์และความสัมพันธ์แบบใด และการเผยแพร่อาจมีผลกระทบทางสังคมอย่างไร

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

  • การตีความการเลือกใช้ภาษามากเกินไปว่าเป็นการบิดเบือนโดยเจตนา แทนที่จะยอมรับแนวปฏิบัติทางวิชาชีพที่เป็นกิจวัตร
  • การสันนิษฐานว่าผลกระทบของวาทกรรมนั้นโดยตรงและสม่ำเสมอ แทนที่จะถูกสื่อกลางโดยความรู้ การต่อต้านของผู้ชม และบริบท
  • การฉายภาพมุมมองทางการเมืองของนักวิเคราะห์ไปยังผลการวิจัย แทนที่จะปล่อยให้การวิเคราะห์เกิดขึ้นจากการสังเกตอย่างเป็นระบบ

คำถามที่พบบ่อย

การวิเคราะห์วาทกรรมเหมือนกับการวิเคราะห์สิ่งที่ผู้คนพูดหรือไม่?

ไม่เชิงเสียทีเดียว การวิเคราะห์วาทกรรมตรวจสอบรูปแบบที่ปรากฏในข้อความหลายๆ ชิ้น ไม่ใช่คำกล่าวของแต่ละบุคคล แต่มุ่งหาวิธีการที่เป็นระบบในการนำเสนอและพูดถึงสิ่งใดสิ่งหนึ่งที่เกิดขึ้นซ้ำๆ ในแหล่งข้อมูลต่างๆ คำพูดเดียวคือข้อมูล; การวิเคราะห์วาทกรรมระบุว่าชุดข้อความที่กว้างขึ้นเปิดเผยเกี่ยวกับวิธีการนำเสนอหัวข้อหรือกลุ่มอย่างสม่ำเสมอในสื่อได้อย่างไร วาทกรรมนั้นใหญ่กว่าการกล่าวอ้างของแต่ละบุคคล

การวิเคราะห์วาทกรรมเชิงวิพากษ์แตกต่างจากการวิเคราะห์วาทกรรมทั่วไปอย่างไร?

การวิเคราะห์วาทกรรมเชิงวิพากษ์ตรวจสอบอย่างชัดเจนว่าวาทกรรมเกี่ยวข้องกับอำนาจ อุดมการณ์ และความไม่เท่าเทียมกันทางสังคมอย่างไร มันถามไม่เพียงแค่ 'สิ่งนี้ถูกสร้างขึ้นอย่างไร?' แต่ยังถามว่า 'การสร้างนี้รับใช้ผลประโยชน์ของใคร?' และ 'ทางเลือกใดที่ถูกกีดกันออกไป?' การวิเคราะห์วาทกรรมทั่วไปอาจมุ่งเน้นไปที่การทำงานของภาษาในเชิงภาษาศาสตร์โดยไม่ได้วิเคราะห์นัยทางการเมือง การวิเคราะห์วาทกรรมเชิงวิพากษ์บูรณาการการวิเคราะห์ทางภาษาศาสตร์เข้ากับทฤษฎีสังคมเชิงวิพากษ์

อะไรถือเป็นหลักฐานในการวิเคราะห์วาทกรรม?

รูปแบบทางภาษาและการนำเสนอเป็นหลักฐาน: การเลือกใช้คำซ้ำๆ สำนวนเปรียบเปรยที่สอดคล้องกัน รูปแบบในการอ้างอิงหรืออ้างถึงใคร โครงสร้างไวยากรณ์ที่เกิดขึ้นซ้ำๆ ความเงียบหรือการขาดหายไป ตัวอย่างเดียวสามารถแสดงรูปแบบได้ แต่ข้ออ้างอาศัยการทำซ้ำที่แสดงให้เห็นในข้อความต่างๆ การเข้ารหัสเชิงปริมาณช่วยสร้างความแพร่หลาย การตีความเชิงคุณภาพอธิบายความสำคัญ

ฉันสามารถวิเคราะห์วาทกรรมในภาษาที่ฉันไม่คล่องได้หรือไม่?

ด้วยความระมัดระวัง ความแตกต่างทางภาษาศาสตร์มีความสำคัญอย่างยิ่ง สำนวน ความหมายแฝง และการอ้างอิงทางวัฒนธรรมเฉพาะมีความสำคัญ ควรพูดหรือทำงานกับเจ้าของภาษา คุณสามารถวิเคราะห์รูปแบบโครงสร้าง (ใครถูกอ้างถึง การใช้รูปถูกกระทำเทียบกับรูปกระทำ) โดยไม่ต้องมีความรู้ทางภาษาศาสตร์อย่างลึกซึ้ง แต่การตีความคำศัพท์และวาทศิลป์จะได้รับประโยชน์จากความคล่องแคล่ว การแปลจะนำมาซึ่งปัญหาการตีความเพิ่มเติม

การวิเคราะห์วาทกรรมสันนิษฐานว่าสื่อมีผลกระทบโดยตรงต่อผู้ชมหรือไม่?

ไม่จำเป็นเสมอไป นักวิชาการ CDA ตระหนักดีว่าผู้ชมเป็นผู้ตีความที่กระตือรือร้นซึ่งอาจต่อต้าน ตีความใหม่ หรือเพิกเฉยต่อวาทกรรมสื่อ การวิเคราะห์วาทกรรมหมายถึงการวิเคราะห์ระดับหนึ่งของการสร้างความหมาย ไม่ได้อ้างว่าผู้ชมยอมรับความหมายที่สื่อสร้างขึ้นโดยอัตโนมัติ การผสมผสานกับการศึกษาการรับสารหรือการวิจัยผู้ชมจะให้ภาพที่สมบูรณ์ยิ่งขึ้นของผลกระทบของวาทกรรม

วิธีการที่เกี่ยวข้อง

แหล่งอ้างอิง

  1. Fairclough, N. (1992). Discourse and Social Change. Polity Press.

    เปิดเอกสารอ้างอิงสิ่งพิมพ์
    คัดลอกแล้ว
  2. Foucault, M. (1980). Power/Knowledge: Selected Interviews and Other Writings 1972-1977. Pantheon Books.

    เปิดเอกสารอ้างอิงสิ่งพิมพ์
    คัดลอกแล้ว
  3. Van Dijk, T. A. (2015). Critical Discourse Studies: A Sociocognitive Approach. In R. Wodak & M. Meyer (Eds.), Methods of Critical Discourse Studies (3rd ed., pp. 62-86). SAGE.

    เปิดเอกสารอ้างอิง DOI
    คัดลอกแล้ว
  4. Wodak, R., & Meyer, M. (2009). Critical Discourse Analysis: History, Agenda, Theory and Methodology. In R. Wodak & M. Meyer (Eds.), Methods of Critical Discourse Analysis (2nd ed., pp. 1-33). SAGE.

    เปิดเอกสารอ้างอิงสิ่งพิมพ์
    คัดลอกแล้ว