Skip to content
กลับไปยังผลการค้นหา

ชาติพันธุ์วรรณนาเชิงวิพากษ์ — ระเบียบวิธี จริยธรรม และการปฏิบัติเพื่อการปลดปล่อย

ผู้เสนอ
Jim Thomas (systematised); rooted in Frankfurt School critical theory (Adorno, Horkheimer) and feminist/postcolonial traditions
ปี
Late 20th century (~1980s–1993 systematisation)
ประเภท
Qualitative research method
กลุ่มวิธี
Ethnography

ข้อความนี้เป็นการแปลด้วยเครื่องและยังไม่ได้รับการตรวจทาน อ่านต้นฉบับภาษาอังกฤษ

ขนาดตัวอักษร

ใช้ทำอะไร?

ชาติพันธุ์วรรณนาเชิงวิพากษ์เป็นแนวทางการวิจัยเชิงคุณภาพที่ผสมผสานการลงพื้นที่ภาคสนามอย่างต่อเนื่องเข้ากับทฤษฎีวิพากษ์ที่ชัดเจน เพื่อตรวจสอบว่าอำนาจ ความไม่เท่าเทียมกัน และอุดมการณ์กำหนดประสบการณ์ชีวิตของชุมชนชายขอบอย่างไร ชาติพันธุ์วรรณนาเชิงวิพากษ์แตกต่างจากชาติพันธุ์วรรณนาทั่วไปซึ่งมีเป้าหมายเพื่ออธิบายวัฒนธรรมตามที่เป็นอยู่ โดยมุ่งมั่นให้นักวิจัยตั้งคำถามกับสิ่งที่ถือเป็นเรื่องปกติ และสร้างองค์ความรู้ที่สามารถใช้เป็นทรัพยากรสำหรับการเปลี่ยนแปลงทางสังคม มีรากฐานมาจากทฤษฎีวิพากษ์ของสำนักแฟรงก์เฟิร์ต และขยายผลผ่านแนวคิดสตรีนิยม หลังอาณานิคม และการวิพากษ์เชื้อชาติ โดยถือว่ากระบวนการวิจัยนั้นเป็นกิจกรรมทางการเมืองในตัวมันเอง

แนวคิดเบื้องหลังวิธีการ

ลองจินตนาการถึงการศึกษาโรงเรียนที่นักเรียนจากภูมิหลังที่มีรายได้น้อยมีผลการเรียนต่ำอย่างต่อเนื่อง นักชาติพันธุ์วรรณนาทั่วไปจะบันทึกกิจวัตรในห้องเรียน คำพูดของครู และพฤติกรรมของนักเรียน แต่นักชาติพันธุ์วรรณนาเชิงวิพากษ์จะทำทั้งหมดนี้และยังตั้งคำถามด้วยว่า: กิจวัตรเหล่านี้ตอบสนองผลประโยชน์ของใคร? เสียงใดถูกปิดกั้น? โครงสร้างสถาบันสร้างความไม่เท่าเทียมกันขึ้นมาใหม่ได้อย่างไร แม้ว่าจะไม่มีใครตั้งใจที่จะก่อให้เกิดอันตราย? นักวิจัยเข้าสู่ภาคสนามไม่ใช่ในฐานะผู้สังเกตการณ์ที่เป็นกลาง แต่ในฐานะผู้สนับสนุนที่ใช้การวิเคราะห์ของตนเพื่อชี้ให้เห็น — และท้าทาย — สภาพการณ์ที่จำกัดชีวิตของผู้คน องค์ความรู้ที่ผลิตขึ้นมีจุดประสงค์เพื่อเป็นประโยชน์ต่อผู้ที่ถูกศึกษา ไม่ใช่แค่สำหรับกลุ่มนักวิชาการเท่านั้น

ประวัติศาสตร์

ชาติพันธุ์วรรณนาเชิงวิพากษ์ปรากฏเป็นชื่อเรียกที่ชัดเจนในช่วงทศวรรษ 1980 และต้นทศวรรษ 1990 โดยมีจุดศูนย์กลางอยู่ที่หนังสือ Doing Critical Ethnography ของ Jim Thomas ในปี 1993 ซึ่งอ้างอิงทฤษฎีวิพากษ์ของสำนักแฟรงก์เฟิร์ต — โดยเฉพาะผลงานของ Theodor Adorno และ Max Horkheimer — ควบคู่ไปกับประเพณีชาติพันธุ์วรรณนาเชิงตีความของ Clifford Geertz นักวิชาการสตรีนิยม เช่น Shulamit Reinharz และนักคิดหลังอาณานิคมได้ท้าทายความเป็นกลางที่ถูกกล่าวอ้างของการสังเกตการณ์ทางชาติพันธุ์วรรณนา โดยยืนยันว่าการวิจัยสะท้อนถึงตำแหน่งของนักวิจัยเสมอ การสังเคราะห์ในภายหลังของ D. Soyini Madison ได้วางตำแหน่งชาติพันธุ์วรรณนาเชิงวิพากษ์ไว้ที่จุดตัดของระเบียบวิธี จริยธรรม และการแสดง ทำให้เป็นประเพณีเชิงคุณภาพที่สำคัญ

ควรใช้เมื่อใด

ชาติพันธุ์วรรณนาเชิงวิพากษ์เหมาะสมเมื่อคำถามวิจัยเกี่ยวข้องกับว่าอำนาจ ความไม่เท่าเทียมกัน หรือพลังเชิงโครงสร้างทำงานอย่างไรภายในบริบททางสังคมหรือชุมชนหนึ่งๆ — และเมื่อนักวิจัยมุ่งมั่นที่จะสร้างองค์ความรู้ที่รับใช้ความยุติธรรมมากกว่าการอธิบายที่เป็นกลาง เหมาะสำหรับการศึกษาด้านการศึกษา สุขภาพ สังคมสงเคราะห์ กระบวนการยุติธรรมทางอาญา การย้ายถิ่นฐาน และแรงงาน โดยเฉพาะอย่างยิ่งในกรณีที่เกี่ยวข้องกับกลุ่มชายขอบ ระเบียบวิธีนี้ต้องอาศัยการเข้าถึงสถานที่เฉพาะเป็นเวลานาน และความเต็มใจที่จะมีส่วนร่วมกับทฤษฎีวิพากษ์ ไม่เหมาะสมเมื่อนักวิจัยต้องการสถิติที่สามารถสรุปผลได้ เมื่อการเข้าถึงถูกจำกัดอย่างมาก (การเยี่ยมชมระยะสั้นหรือสถานที่เดียวเท่านั้น) หรือเมื่อประชากรที่ศึกษาไม่ได้รับผลกระทบอย่างมีนัยสำคัญจากความไม่เท่าเทียมกันเชิงโครงสร้าง หากเป้าหมายคือความเข้าใจทางวัฒนธรรมเชิงพรรณนาล้วนๆ โดยไม่มีพันธะในการสนับสนุน ชาติพันธุ์วรรณนาทั่วไปจะมีความซื่อสัตย์ต่อเป้าหมายของตนมากกว่า

ข้อจำกัดและข้อควรพิจารณา

  • ผลการวิจัยมีลักษณะเฉพาะบริบทและไม่สามารถสรุปผลทางสถิติได้; การถ่ายทอดผลขึ้นอยู่กับคำอธิบายรายละเอียดของบริบท
  • การลงพื้นที่ภาคสนามเป็นเวลานานต้องใช้ทรัพยากรมากทั้งในด้านเวลา เงินทุน และภาระทางอารมณ์ ทำให้ไม่สามารถทำได้สำหรับโครงการที่มีวงจรระยะสั้น
  • พันธะเชิงวิพากษ์ของนักวิจัยอาจสร้างความตึงเครียดกับผู้เข้าร่วมที่ไม่เห็นด้วยกับกรอบทางการเมืองนั้น หรือผู้ที่รู้สึกว่าชุมชนของตนถูกนำเสนอในแง่ลบ
  • การขออนุญาตและการอนุมัติทางจริยธรรมอาจทำได้ยากขึ้นเมื่อการวิจัยตั้งคำถามถึงอำนาจของสถาบันอย่างชัดเจน
  • การประเมินคุณภาพยังคงเป็นที่ถกเถียง — ไม่มีฉันทามติเกี่ยวกับเกณฑ์การประเมินที่เทียบเท่ากับความน่าเชื่อถือและความถูกต้องในการวิจัยเชิงปริมาณ

เงื่อนไขจากแหล่งที่มาไม่สามารถใช้แทนการทบทวนทางวิทยาศาสตร์ที่เป็นอิสระหรือการตรวจสอบโดยเอนจินวิเคราะห์ได้

จุดแข็ง

  • สร้างข้อมูลที่ละเอียดและมีบริบทที่เข้มข้นจากการลงพื้นที่อย่างต่อเนื่อง ซึ่งไม่สามารถหาได้จากการสำรวจหรือการสัมภาษณ์เพียงครั้งเดียว
  • เชื่อมโยงพฤติกรรมและความหมายระดับจุลภาคเข้ากับโครงสร้างระดับมหภาคอย่างชัดเจน เชื่อมช่องว่างระหว่างประสบการณ์ส่วนบุคคลกับพลังทางสังคม
  • วางตำแหน่งผู้เข้าร่วมในฐานะผู้รู้ซึ่งมุมมองของพวกเขาได้รับการพิจารณาอย่างจริงจัง ไม่ใช่แค่เป็นแหล่งข้อมูลเท่านั้น
  • สร้างผลการวิจัยที่มุ่งเน้นการเปลี่ยนแปลงในทางปฏิบัติ ทำให้การวิจัยมีความเกี่ยวข้องโดยตรงกับชุมชนที่ได้รับผลกระทบและผู้มีบทบาทในการกำหนดนโยบาย
  • ข้อกำหนดด้านการสะท้อนคิดทำให้อิทธิพลของนักวิจัยที่มีต่อการวิจัยปรากฏชัดเจนและตรวจสอบได้ แทนที่จะถูกซ่อนไว้

การประยุกต์ใช้

  • การตรวจสอบว่าแนวปฏิบัติทางวินัยในโรงเรียนสร้างความไม่เท่าเทียมกันทางเชื้อชาติหรือเศรษฐกิจและสังคมขึ้นมาใหม่ได้อย่างไร แม้จะมีนโยบายที่ดูเหมือนเป็นกลาง
  • การตรวจสอบสภาพการทำงาน ความปลอดภัย และสิทธิของแรงงานข้ามชาติหรือแรงงานที่ไม่มีเอกสารในภาคเกษตรกรรม งานบ้าน หรืออุตสาหกรรม
  • การศึกษาว่าสถาบันดูแลสุขภาพสร้างอุปสรรคในการเข้าถึงบริการสำหรับชุมชนผู้ป่วยพื้นเมือง ผู้ลี้ภัย หรือผู้มีรายได้น้อยได้อย่างไร
  • การวิเคราะห์ว่าสถาบันกระบวนการยุติธรรมทางอาญา — ศาล เรือนจำ บริการคุมประพฤติ — ตอกย้ำความเสียเปรียบเชิงโครงสร้างสำหรับประชากรที่มีเชื้อชาติอย่างไร
  • การสำรวจว่าบรรทัดฐานทางเพศและโครงสร้างสถาบันจำกัดหรือส่งเสริมการมีส่วนร่วมของผู้หญิงในสาขาวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี วิศวกรรมศาสตร์ และคณิตศาสตร์ (STEM) ได้อย่างไร
  • การบันทึกขบวนการต่อต้านของชุมชน องค์กรนักเคลื่อนไหว และการสนับสนุนจากภาคประชาชน เพื่อทำให้กลยุทธ์ของพวกเขามองเห็นได้และถ่ายทอดได้

วิธีการทำงาน

วิธีการทำงาน

1

ก่อนเข้าสู่ภาคสนาม นักวิจัยจะตรวจสอบและเปิดเผยตำแหน่งทางสังคม พันธะทางทฤษฎี และสมมติฐานทางการเมืองของตนเองอย่างชัดเจน การวางตำแหน่งแบบสะท้อนคิดนี้ — บางครั้งเรียกว่า "ถ้อยแถลงการวางตำแหน่ง" (positionality statement) — ยอมรับว่าการสังเกตทั้งหมดเป็นไปตามมุมมองส่วนบุคคล ไม่ใช่การประกาศเพียงครั้งเดียว แต่เป็นการปฏิบัติอย่างต่อเนื่องตลอดโครงการ เพราะค่านิยมของนักวิจัยและความสัมพันธ์เชิงอำนาจกับผู้เข้าร่วมมีอิทธิพลโดยตรงต่อสิ่งที่สามารถมองเห็นและพูดได้

2

นักวิจัยใช้เวลาอยู่ในสถานที่นั้นเป็นเวลานาน — โดยทั่วไปคือหลายสัปดาห์หรือหลายเดือน — โดยมีส่วนร่วมในการสังเกตแบบมีส่วนร่วม สร้างความไว้วางใจกับสมาชิกในชุมชน และสัมผัสประสบการณ์ชีวิตประจำวันร่วมกับผู้ที่ถูกศึกษา การลงพื้นที่นี้มีจุดประสงค์: นักวิจัยจะมองหาจุดที่อำนาจถูกใช้ ถูกโต้แย้ง หรือทำให้เป็นธรรมชาติ และทำแผนที่ว่าพลังเชิงโครงสร้างปรากฏในปฏิสัมพันธ์ระดับจุลภาคและแนวปฏิบัติในชีวิตประจำวันอย่างไร

3

มีการรวบรวมข้อมูลหลายแหล่งที่ตรวจสอบความถูกต้องซึ่งกันและกันไปพร้อมกัน: บันทึกภาคสนามโดยละเอียดจากการสังเกต การสัมภาษณ์ที่บันทึกเสียงหรือการสนทนากับผู้เข้าร่วม เอกสารของสถาบัน (นโยบาย หลักสูตร รายงาน) ภาพถ่ายหรือวิดีโอ และบันทึกสะท้อนคิดของนักวิจัย การเลือกแหล่งข้อมูลที่หลากหลายนั้นเป็นไปโดยเจตนา — ไม่มีแหล่งข้อมูลใดแหล่งเดียวที่เชื่อถือได้ว่าจะให้ภาพรวมทั้งหมด และความแตกต่างระหว่างแหล่งข้อมูลมักจะเปิดเผยว่าบัญชีที่เป็นทางการแตกต่างจากความเป็นจริงในชีวิตประจำวันอย่างไร

4

การวิเคราะห์ข้อมูลดำเนินไปในสองระดับที่เสริมกัน คำอธิบายชาติพันธุ์วรรณนาแบบดั้งเดิมจะนำเสนอสิ่งที่สังเกตได้ก่อน — รูปแบบ ความหมาย และแนวปฏิบัติของชุมชน จากนั้นการวิเคราะห์เชิงวิพากษ์จะตั้งคำถามกับรูปแบบเหล่านั้น: สิ่งเหล่านี้ตอบสนองผลประโยชน์ของใคร? หมวดหมู่ทางสังคมใด (ชนชั้น เชื้อชาติ เพศสภาพ ความสามารถ) ที่กำหนดการเข้าถึงและการกีดกัน? โดยอาศัยกรอบทฤษฎีวิพากษ์ นักวิเคราะห์จะระบุสมมติฐานเชิงอุดมการณ์ที่ฝังอยู่ในชีวิตประจำวัน และเชื่อมโยงแนวปฏิบัติในท้องถิ่นเข้ากับพลังทางประวัติศาสตร์และโครงสร้างที่กว้างขึ้น

5

ผลการวิจัยจะถูกเขียนขึ้นในรูปแบบที่ทำให้ข้อโต้แย้งเชิงวิพากษ์ปรากฏชัดเจนและเข้าถึงได้ — มักจะผสมผสานการพรรณนาอย่างละเอียด การเล่าเรื่องแบบสะท้อนคิด เสียงของผู้เข้าร่วม และการตีความเชิงทฤษฎี นักชาติพันธุ์วรรณนาเชิงวิพากษ์หลายคนแบ่งปันฉบับร่างกับผู้เข้าร่วมเพื่อตรวจสอบโดยสมาชิก (member-checking) และนำการตอบกลับของพวกเขามาปรับปรุง ข้อความสุดท้ายไม่ได้มุ่งเป้าไปที่เพื่อนนักวิชาการเท่านั้น แต่ยังมุ่งเป้าไปที่ชุมชนที่ถูกศึกษา ผู้กำหนดนโยบาย และผู้ปฏิบัติงาน โดยมีเป้าหมายที่ชัดเจนในการมีส่วนร่วมในการเปลี่ยนแปลงที่มุ่งเน้นความเท่าเทียม

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

  • การสนับสนุนโดยไม่มีหลักฐาน — การใช้จุดยืนเชิงวิพากษ์ก่อนการเก็บข้อมูลแล้วเลือกบันทึกเฉพาะสิ่งที่ยืนยันสมมติฐาน; การวิพากษ์ต้องเกิดจากการวิเคราะห์ที่เข้มงวด ไม่ใช่มาก่อน
  • การสะท้อนคิดไม่เพียงพอ — การไม่ตรวจสอบว่าเชื้อชาติ ชนชั้น เพศสภาพ หรือความเกี่ยวข้องกับสถาบันของนักวิจัยเองมีอิทธิพลต่อสิ่งที่พวกเขาสังเกตและวิธีที่ผู้เข้าร่วมตอบสนองต่อพวกเขาอย่างไร
  • การพูดแทนมากกว่าการพูดร่วมกับ — การสร้างเรื่องราวของการกดขี่ที่ปิดกั้นการกระทำและความซับซ้อนของผู้คนที่ถูกศึกษา; เสียงของผู้เข้าร่วมควรทำให้ข้อโต้แย้งของนักวิจัยซับซ้อนขึ้น ไม่ใช่แค่แสดงให้เห็นเท่านั้น
  • การลงพื้นที่ภาคสนามที่ตื้นเขิน — การเยี่ยมชมสถานที่สั้นๆ ทำให้เกิดภาพรวมเชิงประทับใจ ไม่ใช่ความเข้าใจเชิงบริบทที่ลึกซึ้งซึ่งการวิเคราะห์เชิงวิพากษ์ต้องการ; การมีอยู่ต่อเนื่องเป็นสิ่งที่ไม่สามารถต่อรองได้
  • ภาระผูกพันทางจริยธรรมที่ยังไม่ได้รับการแก้ไข — การเผยแพร่ผลการวิจัยที่อาจทำให้ผู้เข้าร่วมตกอยู่ในอันตรายหรือความไม่พอใจของชุมชนโดยปราศจากการยินยอมที่ได้รับแจ้งอย่างแท้จริงและการตรวจสอบโดยสมาชิก ถือเป็นการละเมิดพันธะสัญญาเพื่อการปลดปล่อยของระเบียบวิธีนี้

คำถามที่พบบ่อย

ชาติพันธุ์วรรณนาเชิงวิพากษ์แตกต่างจากชาติพันธุ์วรรณนาทั่วไปอย่างไร?

ชาติพันธุ์วรรณนาทั่วไปมีเป้าหมายเพื่ออธิบายและตีความวัฒนธรรมหรือชุมชนตามเงื่อนไขของตนเอง โดยมุ่งมั่นที่จะเป็นกลางในการวิเคราะห์ ชาติพันธุ์วรรณนาเชิงวิพากษ์ยังคงใช้วิธีการลงพื้นที่ภาคสนามแบบเดียวกัน แต่เพิ่มพันธะทางการเมืองที่ชัดเจน: เริ่มต้นด้วยสมมติฐานว่าความไม่เท่าเทียมกันเชิงโครงสร้างมีอยู่จริง ตั้งคำถามว่าการจัดเตรียมที่มีอยู่ตอบสนองผลประโยชน์ของใคร และมีเป้าหมายเพื่อสร้างองค์ความรู้ที่เป็นประโยชน์สำหรับการท้าทายการจัดเตรียมเหล่านั้น ความแตกต่างอยู่ที่จุดยืนของนักวิจัยและวัตถุประสงค์ขององค์ความรู้ที่ผลิตขึ้น ไม่ใช่อยู่ที่วิธีการหลักของการสังเกตและการสัมภาษณ์

การมุ่งมั่นที่จะสนับสนุนทำให้การวิจัยมีอคติหรือไม่?

นักชาติพันธุ์วรรณนาเชิงวิพากษ์โต้แย้งว่าการวิจัยทั้งหมดสะท้อนถึงค่านิยมและความสัมพันธ์เชิงอำนาจ — ความเป็นกลางนั้นเป็นจุดยืนทางการเมืองที่มักจะสนับสนุนสถานะที่เป็นอยู่ พันธะสัญญาในการวิพากษ์ไม่ได้อนุญาตให้ละเลยหลักฐานที่ขัดแย้งกัน; มันต้องการการเก็บข้อมูลที่เข้มงวดและความโปร่งใสในการวิเคราะห์เช่นเดียวกับการศึกษาเชิงคุณภาพใดๆ นักวิจัยต้องบันทึกและเปิดเผยตำแหน่งของตนเองเพื่อให้ผู้อ่านสามารถประเมินว่าสิ่งนี้มีอิทธิพลต่อการตีความอย่างไร การสนับสนุนที่ไม่ได้อยู่บนพื้นฐานของการลงพื้นที่ภาคสนามอย่างรอบคอบไม่ใช่ชาติพันธุ์วรรณนาเชิงวิพากษ์ — มันคือกิจกรรมทางการเมืองที่สวมใส่ภาษาของการวิจัย

การลงพื้นที่ภาคสนามต้องใช้เวลานานแค่ไหน?

ไม่มีกำหนดขั้นต่ำที่แน่นอน แต่การเข้าถึงอย่างต่อเนื่อง — โดยทั่วไปคือหลายเดือนมากกว่าหลายสัปดาห์ — ถือเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับความเข้าใจเชิงลึกที่การวิเคราะห์เชิงวิพากษ์ต้องการ การเยี่ยมชมสั้นๆ ทำให้เกิดคำอธิบายเชิงประทับใจ ชาติพันธุ์วรรณนาเชิงวิพากษ์ที่ตีพิมพ์หลายเรื่องเกี่ยวข้องกับการใช้เวลาหกเดือนถึงสองปีหรือมากกว่านั้นในสถานที่เดียว หากไม่สามารถเข้าถึงได้เป็นเวลานาน การออกแบบการศึกษาเฉพาะกรณีหรือการสัมภาษณ์อาจมีความซื่อสัตย์มากกว่าเกี่ยวกับสิ่งที่สามารถทำได้

กรอบทฤษฎีใดที่มักใช้?

ชาติพันธุ์วรรณนาเชิงวิพากษ์อาศัยทฤษฎีสังคมเชิงวิพากษ์ที่หลากหลายขึ้นอยู่กับปรากฏการณ์ที่ศึกษา: ทฤษฎีวิพากษ์ของสำนักแฟรงก์เฟิร์ตสำหรับการวิพากษ์อุดมการณ์; ทฤษฎีสตรีนิยม (รวมถึงการวิเคราะห์ความซับซ้อนของอัตลักษณ์) สำหรับการวิเคราะห์เพศสภาพและอำนาจ; ทฤษฎีเชื้อชาติเชิงวิพากษ์สำหรับโครงสร้างเชิงเชื้อชาติ; กรอบแนวคิดหลังอาณานิคมและลดทอนความเป็นอาณานิคมสำหรับบริบทที่ถูกหล่อหลอมด้วยประวัติศาสตร์อาณานิคม; การวิเคราะห์วาทกรรมแบบฟูโกต์สำหรับความสัมพันธ์ระหว่างอำนาจกับความรู้ การเลือกกรอบแนวคิดควรขับเคลื่อนด้วยคำถามวิจัย ไม่ใช่การนำมาใช้เป็นค่าเริ่มต้น

ฉันจะจัดการกับความเสี่ยงทางจริยธรรมได้อย่างไรเมื่อการวิจัยเปิดเผยการกระทำผิดของสถาบัน?

พันธะสัญญาเพื่อการปลดปล่อยของชาติพันธุ์วรรณนาเชิงวิพากษ์สร้างภาระผูกพันทางจริยธรรมเฉพาะที่นอกเหนือไปจากการยินยอมที่ได้รับแจ้งตามปกติ นักวิจัยควรเจรจากับผู้เข้าร่วมเกี่ยวกับวิธีการใช้และแบ่งปันผลการวิจัย ดำเนินการตรวจสอบโดยสมาชิกเพื่อให้แน่ใจว่าการนำเสนอถูกต้องและเป็นธรรม ปกปิดรายละเอียดที่ละเอียดอ่อนเมื่อการเปิดเผยอาจก่อให้เกิดอันตราย และทำให้ผลการวิจัยเข้าถึงได้สำหรับชุมชนที่ถูกศึกษา การตัดสินใจเผยแพร่ควรชั่งน้ำหนักประโยชน์สาธารณะของการเปิดเผยเทียบกับความเสี่ยงต่อบุคคลที่ไว้วางใจนักวิจัย

วิธีการที่เกี่ยวข้อง

แหล่งอ้างอิง

  1. Thomas, J. (1993). Doing Critical Ethnography. Sage Publications.

    เปิดเอกสารอ้างอิงสิ่งพิมพ์
    คัดลอกแล้ว
  2. Madison, D. S. (2012). Critical Ethnography: Method, Ethics, and Performance (2nd ed.). Sage Publications.

    เปิดเอกสารอ้างอิงสิ่งพิมพ์
    คัดลอกแล้ว