การวิเคราะห์วาทกรรมเชิงวิพากษ์ — CDA
- ผู้เสนอ
- Norman Fairclough; Teun A. van Dijk; Ruth Wodak
- ปี
- Late 1970s–1990s (systematised ~1979–1995)
- ประเภท
- Qualitative research method
- กลุ่มวิธี
- Discourse Analysis
ข้อความนี้เป็นการแปลด้วยเครื่องและยังไม่ได้รับการตรวจทาน อ่านต้นฉบับภาษาอังกฤษ
ใช้ทำอะไร?
การวิเคราะห์วาทกรรมเชิงวิพากษ์ (CDA) เป็นวิธีการเชิงคุณภาพที่ตรวจสอบว่าภาษาในข้อความและการสนทนาสร้าง ค้ำจุน และท้าทายความสัมพันธ์เชิงอำนาจ อุดมการณ์ และความไม่เท่าเทียมกันทางสังคมอย่างไร CDA ซึ่งได้รับอิทธิพลจากภาษาศาสตร์ ทฤษฎีสังคม และปรัชญาเชิงวิพากษ์ มองว่าวาทกรรมไม่ใช่เพียงการสื่อสาร แต่เป็นแนวปฏิบัติทางสังคม — เป็นพื้นที่ที่อำนาจครอบงำถูกสืบทอด และที่ซึ่งการต่อต้านสามารถแสดงออกได้ CDA ซึ่งพัฒนาขึ้นในช่วงปลายศตวรรษที่ยี่สิบโดย Norman Fairclough, Teun van Dijk และ Ruth Wodak และบุคคลอื่นๆ ถูกนำไปประยุกต์ใช้กับสุนทรพจน์ทางการเมือง ข้อความสื่อ นโยบายเอกสาร สื่อการศึกษา และปฏิสัมพันธ์ในสถาบัน
แนวคิดเบื้องหลังวิธีการ
ลองนึกถึงแถลงการณ์ข่าวของรัฐบาลเกี่ยวกับนโยบายการเข้าเมือง ในผิวเผินมันดูเป็นกลาง แต่ CDA จะถามว่า: เสียงของใครที่ถูกขยาย และเสียงของใครที่ถูกทำให้ชายขอบ? อุปมาอุปไมยใดที่มองว่าผู้อพยพเป็นภัยคุกคามมากกว่ามนุษย์? อะไรคือสิ่งที่ไม่ได้กล่าวถึง? สมมติฐานทางสังคมใดที่ถูกมองว่าเป็นสามัญสำนึก? CDA ทำงานโดยการอ่านข้อความอย่างใกล้ชิดในระดับคำศัพท์และไวยากรณ์ จากนั้นเชื่อมโยงการเลือกใช้ภาษาเหล่านั้นเข้ากับบริบททางสังคมและสถาบันที่กว้างขึ้นซึ่งข้อความนั้นถูกสร้างขึ้นและบริโภค นักวิเคราะห์จะเปิดเผยการทำงานของอุดมการณ์ที่ภาษาทำ — ซึ่งมักจะมองไม่เห็น — และถามว่าการทำงานนั้นรับใช้ผลประโยชน์ของใคร
ประวัติศาสตร์
การวิเคราะห์วาทกรรมเชิงวิพากษ์เกิดขึ้นจากการบรรจบกันของภาษาศาสตร์เชิงวิพากษ์ (Fowler, Hodge, Kress, Trew — Language and Control, 1979) และภาษาศาสตร์เชิงหน้าที่เชิงระบบ (Halliday) Norman Fairclough ทำให้วิธีการนี้เป็นระบบใน Language and Power (1989) และ Discourse and Social Change (1992) โดยเสนอแบบจำลองสามมิติที่มีอิทธิพลของเขาซึ่งเชื่อมโยงข้อความ แนวปฏิบัติทางวาทกรรม และแนวปฏิบัติทางสังคม Teun van Dijk ได้มีส่วนร่วมในแนวทางสังคมจิตวิทยาที่มุ่งเน้นวาทกรรมของชนชั้นนำ การเหยียดเชื้อชาติ และแบบจำลองทางจิตใจ ซึ่งได้รับการอธิบายในผลงานจำนวนมากตั้งแต่ทศวรรษที่ 1980 เป็นต้นไป Ruth Wodak ได้พัฒนาแนวทางประวัติศาสตร์วาทกรรม โดยเน้นย้ำถึงบทบาทของบริบททางประวัติศาสตร์ในการวิเคราะห์การให้เหตุผลและการอคติ ภายในกลางทศวรรษที่ 1990 CDA ได้กลายเป็นสาขาวิชาสหวิทยาการที่ได้รับการยอมรับ โดยมีการก่อตั้งวารสาร Discourse and Society (1990) เป็นเครื่องหมายสำคัญของสถาบัน
ควรใช้เมื่อใด
CDA เหมาะสมเมื่อคำถามการวิจัยเกี่ยวข้องกับว่าภาษาเป็นสื่อกลางของอำนาจ อุดมการณ์ หรือความไม่เท่าเทียมกันทางสังคมอย่างไร เหมาะอย่างยิ่งสำหรับการวิเคราะห์วาทกรรมทางการเมืองและสื่อ ข้อความนโยบาย การสื่อสารในสถาบัน โฆษณา และสื่อการศึกษาที่นักวิจัยสงสัยว่าการนำเสนอเฉพาะเจาะจงนั้นรับใช้ผลประโยชน์เฉพาะเจาะจง CDA ต้องการข้อมูลข้อความหรือบทถอดเสียง และความมุ่งมั่นทางทฤษฎีต่อความสัมพันธ์ระหว่างภาษากับโครงสร้างทางสังคม CDA ไม่เหมาะสมเมื่อเป้าหมายคือความถี่ของการบรรยาย การทดสอบสมมติฐาน หรือการสรุปเชิงสถิติ — สำหรับวัตถุประสงค์เหล่านั้น การวิเคราะห์เนื้อหาหรือการวิเคราะห์ข้อความเชิงปริมาณจะดีกว่า นอกจากนี้ยังไม่เหมาะกับการวิจัยที่ไม่มีจุดยึดทางทฤษฎีเชิงวิพากษ์; หากไม่มีข้อโต้แย้งที่ชัดเจนเกี่ยวกับความสัมพันธ์เชิงอำนาจ CDA อาจกลายเป็นการอ่านอย่างใกล้ชิดธรรมดา
ข้อจำกัดและข้อควรพิจารณา
- ผลการวิจัยไม่สามารถสรุปเป็นสถิติได้ ข้อสรุปใช้กับคลังข้อความที่วิเคราะห์ ไม่ใช่กับประชากร
- จุดยืนทางอุดมการณ์ของนักวิเคราะห์เองมีอิทธิพลต่อสิ่งที่สังเกตเห็นและวิธีการตีความ — การสะท้อนตนเองเป็นสิ่งจำเป็น แต่ไม่สามารถขจัดความเป็นอัตวิสัยได้
- ต้องการความเชี่ยวชาญอย่างมากทั้งในด้านภาษาศาสตร์ (ไวยากรณ์ โครงสร้างวาทกรรม วาทศิลป์) และทฤษฎีสังคมที่เกี่ยวข้อง นักวิเคราะห์มือใหม่มักจะอยู่เพียงระดับผิวเผินของการเลือกคำศัพท์
- เข้มข้นและใช้เวลานาน: การทำ CDA อย่างละเอียดแม้เพียงคลังข้อความขนาดเล็กก็อาจต้องใช้เวลาหลายสัปดาห์
- ความเสี่ยงของการยืนยันอคติ — นักวิเคราะห์ที่เริ่มต้นด้วยสมมติฐานเชิงวิพากษ์ที่แข็งแกร่งอาจอ่านข้อความเพื่อยืนยันโดยไม่ได้ตั้งใจ แทนที่จะทดสอบ
เงื่อนไขจากแหล่งที่มาไม่สามารถใช้แทนการทบทวนทางวิทยาศาสตร์ที่เป็นอิสระหรือการตรวจสอบโดยเอนจินวิเคราะห์ได้
จุดแข็ง
- กล่าวถึงความสัมพันธ์ระหว่างภาษากับอำนาจและอุดมการณ์โดยตรง — คำถามที่วิธีการบรรยายเพียงอย่างเดียวไม่ได้ถาม
- สามารถนำไปใช้กับข้อความได้หลากหลายประเภท: สุนทรพจน์ทางการเมือง สื่อข่าว เอกสารนโยบาย สื่อสังคมออนไลน์ การสนทนาในสถาบัน และหลักสูตรการศึกษา
- บูรณาการความแม่นยำทางภาษาศาสตร์เข้ากับทฤษฎีสังคม เชื่อมโยงการอ่านอย่างใกล้ชิดกับการวิเคราะห์สังคมในระดับมหภาค
- โปร่งใสและเป็นระบบ: กรอบการวิเคราะห์ที่ชัดเจน (Fairclough, van Dijk, Wodak) ทำให้กระบวนการสามารถตรวจสอบและทำซ้ำได้ในภาพรวม
- มีประสิทธิภาพอย่างยิ่งในการเปิดเผยสมมติฐานที่กลายเป็นธรรมชาติหรือเป็นที่ยอมรับโดยปริยาย ซึ่งสืบทอดอุดมการณ์ครอบงำอย่างมองไม่เห็น
การประยุกต์ใช้
- การวิเคราะห์ว่าสุนทรพจน์ทางการเมืองและแถลงการณ์ของพรรคสร้างอัตลักษณ์ของชาติ วางกรอบการเข้าเมือง หรือทำให้การรัดเข็มขัดเป็นที่ยอมรับได้อย่างไร
- การตรวจสอบการนำเสนอของสื่อข่าวเกี่ยวกับกลุ่มชายขอบ — ผู้ลี้ภัย ชนกลุ่มน้อยทางชาติพันธุ์ ผู้พิการ — เพื่อเปิดเผยการสร้างภาพลักษณ์เหมารวมและการทำให้เป็นอื่น
- การตรวจสอบว่าเอกสารนโยบายการศึกษาและตำราเรียนฝังสมมติฐานเกี่ยวกับความสามารถ คุณธรรม และความเป็นพลเมืองอย่างไร
- การศึกษาการสื่อสารขององค์กรและสถาบัน — รายงานประจำปี แถลงการณ์พันธกิจ เอกสารทรัพยากรบุคคล — เพื่อเปิดเผยว่าอุดมการณ์การบริหารจัดการถูกทำให้เป็นปกติได้อย่างไร
- การติดตามว่าแคมเปญสาธารณสุขหรือวาทกรรมทางการแพทย์สร้าง 'ผู้ป่วยที่มีความรับผิดชอบ' และบดบังปัจจัยเชิงโครงสร้างของสุขภาพอย่างไร
- การตรวจสอบสื่อสังคมออนไลน์และวาทกรรมออนไลน์เพื่อการสืบทอดกรอบอุดมการณ์ประชานิยม ชาตินิยม หรือสุดโต่ง
วิธีการทำงาน
วิธีการทำงาน
นักวิเคราะห์เริ่มต้นด้วยการระบุตำแหน่งของข้อความภายในบริบททางสังคมและประวัติศาสตร์: ใครเป็นผู้สร้าง สำหรับผู้ชมกลุ่มใด ในสภาพแวดล้อมของสถาบันใด และในเวลาทางประวัติศาสตร์ใด? การกำหนดบริบทนี้อาศัยการอ่านพื้นฐาน การวิเคราะห์เอกสาร และบางครั้งการสังเกตชาติพันธุ์วรรณนา เพื่อสร้างเงื่อนไขการผลิตและการรับรู้ที่หล่อหลอมความหมายของข้อความ
มีการรวบรวมคลังข้อความที่มีวัตถุประสงค์เพื่อตอบคำถามการวิจัย การคัดเลือกขับเคลื่อนด้วยทฤษฎีมากกว่าการสุ่ม: ข้อความถูกเลือกเพราะมีความโดดเด่น เป็นที่ถกเถียง เป็นตัวแทนของประเภท หรือเป็นจุดสำคัญในข้อขัดแย้งทางสังคม คลังข้อความอาจเป็นสุนทรพจน์สำคัญเพียงชิ้นเดียว ชุดบทบรรณาธิการหนังสือพิมพ์ หรือชุดเอกสารนโยบาย — ความสมบูรณ์และความเกี่ยวข้องมีความสำคัญเหนือกว่าความเป็นตัวแทน
ข้อความที่เลือกจะถูกนำมาอธิบายเชิงภาษาอย่างละเอียด นักวิเคราะห์จะตรวจสอบการเลือกคำศัพท์ (การใช้คำ การตั้งชื่อ การวางกรอบ) โครงสร้างทางไวยากรณ์ (การถ่ายทอด การใช้กริยาถูกกระทำ การบอกระดับ) กลวิธีทางวาทศิลป์ (อุปมาอุปไมย การตั้งสมมติฐาน การอ้างอิงระหว่างข้อความ) และกลยุทธ์การให้เหตุผล ระดับนี้สอดคล้องกับการวิเคราะห์ข้อความของ Fairclough หรือการวิเคราะห์โครงสร้างย่อยของ van Dijk
ลักษณะทางภาษาที่ระบุในการอธิบายจะถูกตีความว่าเป็นแนวปฏิบัติทางวาทกรรม: ข้อความถูกผลิต แจกจ่าย และบริโภคอย่างไร? ข้อความนั้นอ้างอิงประเภท รูปแบบ และวาทกรรมใด? การอ้างอิงระหว่างข้อความ — วิธีที่ข้อความสะท้อนหรือขัดแย้งกับข้อความอื่น — จัดวางตัวแสดงทางสังคมเฉพาะอย่างไร? นักวิเคราะห์จะเคลื่อนที่ระหว่างข้อความและขอบเขตวาทกรรมที่กว้างขึ้นเพื่อตีความความหมายในฐานะที่ตั้งอยู่ในบริบท
ผลการตีความจะถูกอธิบายในความสัมพันธ์กับโครงสร้างทางสังคมและอำนาจ นักวิเคราะห์จะถามว่า: อุดมการณ์ ความสัมพันธ์เชิงอำนาจ หรือความไม่เท่าเทียมกันทางสังคมใดที่ถูกสืบทอด ทำให้ชอบธรรม หรือท้าทายโดยวาทกรรมนี้? กรอบงานสามมิติของ Fairclough เชื่อมโยงลักษณะข้อความเข้ากับแนวปฏิบัติทางวาทกรรมเข้ากับแนวปฏิบัติทางสังคม; แนวทางสังคมจิตวิทยาของ van Dijk ตรวจสอบว่าวาทกรรมของชนชั้นนำหล่อหลอมแบบจำลองทางจิตใจอย่างไร; แนวทางประวัติศาสตร์วาทกรรมของ Wodak ติดตามว่าบริบททางประวัติศาสตร์หล่อหลอมกลยุทธ์การให้เหตุผลอย่างไร
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- การทำการวิเคราะห์วาทกรรมโดยไม่มี 'เชิงวิพากษ์' — การอธิบายรูปแบบภาษาโดยไม่เชื่อมโยงกับความสัมพันธ์เชิงอำนาจหรืองานอุดมการณ์ จะก่อให้เกิดการวิเคราะห์เนื้อหา ไม่ใช่ CDA
- การถือว่าผลการวิจัยเป็นวัตถุวิสัย — CDA มีค่านิยมที่ชัดเจนและมีจุดยืนทางการเมือง การอ้างความเป็นกลางจะบ่อนทำลายความสอดคล้องทางญาณวิทยาของวิธีการและทำให้ผู้อ่านเข้าใจผิด
- การละเลยบริบทของการผลิตและการรับรู้ — ความหมายของข้อความไม่สามารถเข้าใจได้อย่างถ่องแท้จากข้อความเพียงอย่างเดียว บริบทของสถาบัน ประวัติศาสตร์ และผู้ชมถือเป็นองค์ประกอบสำคัญ ไม่ใช่ส่วนเสริม
- การตีความลักษณะทางภาษาที่แยกออกมามากเกินไป — โครงสร้างกริยาถูกกระทำหรืออุปมาอุปไมยเฉพาะเจาะจงไม่ได้มีลักษณะเป็นอุดมการณ์โดยอัตโนมัติ รูปแบบที่ปรากฏในคลังข้อความ ไม่ใช่กรณีเดียวๆ ที่มีความสำคัญในการวิเคราะห์
- การผสมผสานกรอบงาน CDA ที่แตกต่างกัน — แบบจำลองสามมิติของ Fairclough, แนวทางสังคมจิตวิทยาของ van Dijk และแนวทางประวัติศาสตร์วาทกรรมของ Wodak แตกต่างกันในจุดเน้นการวิเคราะห์และสมมติฐานทางทฤษฎี การผสมผสานอย่างหลากหลายโดยไม่มีเหตุผลอันสมควรจะทำให้ความสอดคล้องอ่อนแอลง
คำถามที่พบบ่อย
CDA แตกต่างจากการวิเคราะห์วาทกรรมทั่วไปอย่างไร
การวิเคราะห์วาทกรรมอธิบายว่าภาษาทำงานในบริบทอย่างไร — ความหมายถูกสร้างขึ้นอย่างไร การสลับการพูดถูกจัดระเบียบอย่างไร ประเภททำงานอย่างไร CDA เพิ่มมิติเชิงวิพากษ์และบรรทัดฐานที่ชัดเจน: มันถามว่าผลประโยชน์ของใครที่ได้รับจากการเลือกใช้วาทกรรมเฉพาะเจาะจง ความสัมพันธ์เชิงอำนาจถูกสืบทอดหรือท้าทายผ่านภาษาอย่างไร และข้อความทำงานอุดมการณ์อะไร CDA มีจุดยืนทางการเมือง มันไม่อ้างความเป็นกลางทางคุณค่าและยืนหยัดต่อต้านการครอบงำและความอยุติธรรมในรูปแบบวาทกรรม
ฉันจำเป็นต้องมีความรู้ด้านภาษาศาสตร์เพื่อทำ CDA หรือไม่
ความรู้ภาษาศาสตร์ที่ใช้งานได้ — อย่างน้อยที่สุดคือความเข้าใจเกี่ยวกับการถ่ายทอด การบอกระดับ การเลือกคำศัพท์ และกลวิธีทางวาทศิลป์ — เป็นสิ่งสำคัญสำหรับ CDA ที่เข้มงวด หากไม่มีสิ่งนี้ การวิเคราะห์มักจะอยู่ที่ระดับการถอดความ อย่างไรก็ตาม กรอบงาน CDA ส่วนใหญ่ถูกออกแบบมาเพื่อให้ผู้เชี่ยวชาญด้านสังคมศาสตร์สามารถเรียนรู้ได้ และตำราโดย Fairclough, Jorgensen และ Phillips และ Wodak ได้ให้บทนำที่เข้าถึงได้ การทำงานร่วมกับนักภาษาศาสตร์วาทกรรมจะช่วยเสริมการวิเคราะห์ได้อย่างมาก
คลังข้อความต้องมีขนาดเท่าใด
CDA ไม่ได้กำหนดขนาดคลังข้อความ เป้าหมายคือความลึกของการวิเคราะห์มากกว่าความกว้างของการครอบคลุม ดังนั้น คลังข้อความที่เน้นเพียงไม่กี่ชิ้นที่สำคัญมักจะมีประสิทธิภาพในการวิเคราะห์มากกว่าคลังข้อความขนาดใหญ่ที่ได้รับการปฏิบัติอย่างผิวเผิน หลักการชี้นำคือความอิ่มตัวทางทฤษฎีที่เกี่ยวข้องกับคำถามการวิจัย: ข้อความเพียงพอที่จะตอบคำถามเรื่องอำนาจหรืออุดมการณ์ที่กำลังตรวจสอบ โดยเลือกตามหลักการทางทฤษฎีมากกว่าหลักการทางสถิติ
CDA สามารถรวมกับวิธีการอื่นได้หรือไม่
ได้ CDA มักจะรวมกับการสังเกตชาติพันธุ์วรรณนา (เพื่อทำความเข้าใจบริบททางสังคมของการผลิตข้อความ) ภาษาศาสตร์คลังข้อมูล (เพื่อระบุรูปแบบในชุดข้อมูลขนาดใหญ่ที่จากนั้นจะได้รับการปฏิบัติแบบ CDA อย่างใกล้ชิด) วิธีการสัมภาษณ์ (เพื่อทำความเข้าใจว่าวาทกรรมได้รับการรับรู้หรือต่อต้านโดยผู้ชมอย่างไร) และการวิเคราะห์เอกสารทางประวัติศาสตร์ การผสมผสานวิธีการคลังข้อมูลและ CDA — ซึ่งบางครั้งเรียกว่า Corpus-Assisted Discourse Studies (CADS) — มีประสิทธิภาพอย่างยิ่งสำหรับชุดข้อความขนาดใหญ่
CDA เหมาะสมสำหรับวิทยานิพนธ์ของฉันหรือไม่ หากฉันไม่ใช่นักภาษาศาสตร์ผู้เชี่ยวชาญ
CDA สามารถทำได้สำหรับงานวิทยานิพนธ์หากนักศึกษาตั้งใจที่จะเรียนรู้หมวดหมู่การวิเคราะห์ทางภาษาที่กรอบงานที่เลือกกำหนดไว้ วิทยานิพนธ์ที่ติดป้ายการเลือกคำศัพท์เพียงไม่กี่คำว่าเป็น 'อุดมการณ์' โดยไม่มีการวิเคราะห์ที่เป็นระบบจะไม่ผ่านการตรวจสอบของ CDA คำแนะนำเชิงปฏิบัติคือการเลือกกรอบงานที่ได้รับการยอมรับอย่างดีเพียงกรอบงานเดียว (แบบจำลองสามมิติของ Fairclough เป็นแบบที่สอนกันอย่างแพร่หลายที่สุด) นำไปใช้อย่างสม่ำเสมอ และระบุขั้นตอนการวิเคราะห์ที่ดำเนินการและจุดยืนเชิงวิพากษ์ของนักวิจัยอย่างชัดเจน
วิธีการที่เกี่ยวข้อง
แหล่งอ้างอิง
Fairclough, N. (1992). Discourse and Social Change. Polity Press.
เปิดเอกสารอ้างอิงสิ่งพิมพ์คัดลอกแล้วvan Dijk, T. A. (1993). Principles of critical discourse analysis. Discourse and Society, 4(2), 249–283.
เปิดเอกสารอ้างอิงสิ่งพิมพ์คัดลอกแล้ว