Skip to content
กลับไปยังผลการค้นหา

การวิเคราะห์วาทกรรมเชิงวิพากษ์ — CDA

ผู้เสนอ
Norman Fairclough; Teun A. van Dijk; Ruth Wodak
ปี
Late 1970s–1990s (systematised ~1979–1995)
ประเภท
Qualitative research method
กลุ่มวิธี
Discourse Analysis

ข้อความนี้เป็นการแปลด้วยเครื่องและยังไม่ได้รับการตรวจทาน อ่านต้นฉบับภาษาอังกฤษ

ขนาดตัวอักษร

ใช้ทำอะไร?

การวิเคราะห์วาทกรรมเชิงวิพากษ์ (CDA) เป็นวิธีการเชิงคุณภาพที่ตรวจสอบว่าภาษาในข้อความและการสนทนาสร้าง ค้ำจุน และท้าทายความสัมพันธ์เชิงอำนาจ อุดมการณ์ และความไม่เท่าเทียมกันทางสังคมอย่างไร CDA ซึ่งได้รับอิทธิพลจากภาษาศาสตร์ ทฤษฎีสังคม และปรัชญาเชิงวิพากษ์ มองว่าวาทกรรมไม่ใช่เพียงการสื่อสาร แต่เป็นแนวปฏิบัติทางสังคม — เป็นพื้นที่ที่อำนาจครอบงำถูกสืบทอด และที่ซึ่งการต่อต้านสามารถแสดงออกได้ CDA ซึ่งพัฒนาขึ้นในช่วงปลายศตวรรษที่ยี่สิบโดย Norman Fairclough, Teun van Dijk และ Ruth Wodak และบุคคลอื่นๆ ถูกนำไปประยุกต์ใช้กับสุนทรพจน์ทางการเมือง ข้อความสื่อ นโยบายเอกสาร สื่อการศึกษา และปฏิสัมพันธ์ในสถาบัน

แนวคิดเบื้องหลังวิธีการ

ลองนึกถึงแถลงการณ์ข่าวของรัฐบาลเกี่ยวกับนโยบายการเข้าเมือง ในผิวเผินมันดูเป็นกลาง แต่ CDA จะถามว่า: เสียงของใครที่ถูกขยาย และเสียงของใครที่ถูกทำให้ชายขอบ? อุปมาอุปไมยใดที่มองว่าผู้อพยพเป็นภัยคุกคามมากกว่ามนุษย์? อะไรคือสิ่งที่ไม่ได้กล่าวถึง? สมมติฐานทางสังคมใดที่ถูกมองว่าเป็นสามัญสำนึก? CDA ทำงานโดยการอ่านข้อความอย่างใกล้ชิดในระดับคำศัพท์และไวยากรณ์ จากนั้นเชื่อมโยงการเลือกใช้ภาษาเหล่านั้นเข้ากับบริบททางสังคมและสถาบันที่กว้างขึ้นซึ่งข้อความนั้นถูกสร้างขึ้นและบริโภค นักวิเคราะห์จะเปิดเผยการทำงานของอุดมการณ์ที่ภาษาทำ — ซึ่งมักจะมองไม่เห็น — และถามว่าการทำงานนั้นรับใช้ผลประโยชน์ของใคร

ประวัติศาสตร์

การวิเคราะห์วาทกรรมเชิงวิพากษ์เกิดขึ้นจากการบรรจบกันของภาษาศาสตร์เชิงวิพากษ์ (Fowler, Hodge, Kress, Trew — Language and Control, 1979) และภาษาศาสตร์เชิงหน้าที่เชิงระบบ (Halliday) Norman Fairclough ทำให้วิธีการนี้เป็นระบบใน Language and Power (1989) และ Discourse and Social Change (1992) โดยเสนอแบบจำลองสามมิติที่มีอิทธิพลของเขาซึ่งเชื่อมโยงข้อความ แนวปฏิบัติทางวาทกรรม และแนวปฏิบัติทางสังคม Teun van Dijk ได้มีส่วนร่วมในแนวทางสังคมจิตวิทยาที่มุ่งเน้นวาทกรรมของชนชั้นนำ การเหยียดเชื้อชาติ และแบบจำลองทางจิตใจ ซึ่งได้รับการอธิบายในผลงานจำนวนมากตั้งแต่ทศวรรษที่ 1980 เป็นต้นไป Ruth Wodak ได้พัฒนาแนวทางประวัติศาสตร์วาทกรรม โดยเน้นย้ำถึงบทบาทของบริบททางประวัติศาสตร์ในการวิเคราะห์การให้เหตุผลและการอคติ ภายในกลางทศวรรษที่ 1990 CDA ได้กลายเป็นสาขาวิชาสหวิทยาการที่ได้รับการยอมรับ โดยมีการก่อตั้งวารสาร Discourse and Society (1990) เป็นเครื่องหมายสำคัญของสถาบัน

ควรใช้เมื่อใด

CDA เหมาะสมเมื่อคำถามการวิจัยเกี่ยวข้องกับว่าภาษาเป็นสื่อกลางของอำนาจ อุดมการณ์ หรือความไม่เท่าเทียมกันทางสังคมอย่างไร เหมาะอย่างยิ่งสำหรับการวิเคราะห์วาทกรรมทางการเมืองและสื่อ ข้อความนโยบาย การสื่อสารในสถาบัน โฆษณา และสื่อการศึกษาที่นักวิจัยสงสัยว่าการนำเสนอเฉพาะเจาะจงนั้นรับใช้ผลประโยชน์เฉพาะเจาะจง CDA ต้องการข้อมูลข้อความหรือบทถอดเสียง และความมุ่งมั่นทางทฤษฎีต่อความสัมพันธ์ระหว่างภาษากับโครงสร้างทางสังคม CDA ไม่เหมาะสมเมื่อเป้าหมายคือความถี่ของการบรรยาย การทดสอบสมมติฐาน หรือการสรุปเชิงสถิติ — สำหรับวัตถุประสงค์เหล่านั้น การวิเคราะห์เนื้อหาหรือการวิเคราะห์ข้อความเชิงปริมาณจะดีกว่า นอกจากนี้ยังไม่เหมาะกับการวิจัยที่ไม่มีจุดยึดทางทฤษฎีเชิงวิพากษ์; หากไม่มีข้อโต้แย้งที่ชัดเจนเกี่ยวกับความสัมพันธ์เชิงอำนาจ CDA อาจกลายเป็นการอ่านอย่างใกล้ชิดธรรมดา

ข้อจำกัดและข้อควรพิจารณา

  • ผลการวิจัยไม่สามารถสรุปเป็นสถิติได้ ข้อสรุปใช้กับคลังข้อความที่วิเคราะห์ ไม่ใช่กับประชากร
  • จุดยืนทางอุดมการณ์ของนักวิเคราะห์เองมีอิทธิพลต่อสิ่งที่สังเกตเห็นและวิธีการตีความ — การสะท้อนตนเองเป็นสิ่งจำเป็น แต่ไม่สามารถขจัดความเป็นอัตวิสัยได้
  • ต้องการความเชี่ยวชาญอย่างมากทั้งในด้านภาษาศาสตร์ (ไวยากรณ์ โครงสร้างวาทกรรม วาทศิลป์) และทฤษฎีสังคมที่เกี่ยวข้อง นักวิเคราะห์มือใหม่มักจะอยู่เพียงระดับผิวเผินของการเลือกคำศัพท์
  • เข้มข้นและใช้เวลานาน: การทำ CDA อย่างละเอียดแม้เพียงคลังข้อความขนาดเล็กก็อาจต้องใช้เวลาหลายสัปดาห์
  • ความเสี่ยงของการยืนยันอคติ — นักวิเคราะห์ที่เริ่มต้นด้วยสมมติฐานเชิงวิพากษ์ที่แข็งแกร่งอาจอ่านข้อความเพื่อยืนยันโดยไม่ได้ตั้งใจ แทนที่จะทดสอบ

เงื่อนไขจากแหล่งที่มาไม่สามารถใช้แทนการทบทวนทางวิทยาศาสตร์ที่เป็นอิสระหรือการตรวจสอบโดยเอนจินวิเคราะห์ได้

จุดแข็ง

  • กล่าวถึงความสัมพันธ์ระหว่างภาษากับอำนาจและอุดมการณ์โดยตรง — คำถามที่วิธีการบรรยายเพียงอย่างเดียวไม่ได้ถาม
  • สามารถนำไปใช้กับข้อความได้หลากหลายประเภท: สุนทรพจน์ทางการเมือง สื่อข่าว เอกสารนโยบาย สื่อสังคมออนไลน์ การสนทนาในสถาบัน และหลักสูตรการศึกษา
  • บูรณาการความแม่นยำทางภาษาศาสตร์เข้ากับทฤษฎีสังคม เชื่อมโยงการอ่านอย่างใกล้ชิดกับการวิเคราะห์สังคมในระดับมหภาค
  • โปร่งใสและเป็นระบบ: กรอบการวิเคราะห์ที่ชัดเจน (Fairclough, van Dijk, Wodak) ทำให้กระบวนการสามารถตรวจสอบและทำซ้ำได้ในภาพรวม
  • มีประสิทธิภาพอย่างยิ่งในการเปิดเผยสมมติฐานที่กลายเป็นธรรมชาติหรือเป็นที่ยอมรับโดยปริยาย ซึ่งสืบทอดอุดมการณ์ครอบงำอย่างมองไม่เห็น

การประยุกต์ใช้

  • การวิเคราะห์ว่าสุนทรพจน์ทางการเมืองและแถลงการณ์ของพรรคสร้างอัตลักษณ์ของชาติ วางกรอบการเข้าเมือง หรือทำให้การรัดเข็มขัดเป็นที่ยอมรับได้อย่างไร
  • การตรวจสอบการนำเสนอของสื่อข่าวเกี่ยวกับกลุ่มชายขอบ — ผู้ลี้ภัย ชนกลุ่มน้อยทางชาติพันธุ์ ผู้พิการ — เพื่อเปิดเผยการสร้างภาพลักษณ์เหมารวมและการทำให้เป็นอื่น
  • การตรวจสอบว่าเอกสารนโยบายการศึกษาและตำราเรียนฝังสมมติฐานเกี่ยวกับความสามารถ คุณธรรม และความเป็นพลเมืองอย่างไร
  • การศึกษาการสื่อสารขององค์กรและสถาบัน — รายงานประจำปี แถลงการณ์พันธกิจ เอกสารทรัพยากรบุคคล — เพื่อเปิดเผยว่าอุดมการณ์การบริหารจัดการถูกทำให้เป็นปกติได้อย่างไร
  • การติดตามว่าแคมเปญสาธารณสุขหรือวาทกรรมทางการแพทย์สร้าง 'ผู้ป่วยที่มีความรับผิดชอบ' และบดบังปัจจัยเชิงโครงสร้างของสุขภาพอย่างไร
  • การตรวจสอบสื่อสังคมออนไลน์และวาทกรรมออนไลน์เพื่อการสืบทอดกรอบอุดมการณ์ประชานิยม ชาตินิยม หรือสุดโต่ง

วิธีการทำงาน

วิธีการทำงาน

1

นักวิเคราะห์เริ่มต้นด้วยการระบุตำแหน่งของข้อความภายในบริบททางสังคมและประวัติศาสตร์: ใครเป็นผู้สร้าง สำหรับผู้ชมกลุ่มใด ในสภาพแวดล้อมของสถาบันใด และในเวลาทางประวัติศาสตร์ใด? การกำหนดบริบทนี้อาศัยการอ่านพื้นฐาน การวิเคราะห์เอกสาร และบางครั้งการสังเกตชาติพันธุ์วรรณนา เพื่อสร้างเงื่อนไขการผลิตและการรับรู้ที่หล่อหลอมความหมายของข้อความ

2

มีการรวบรวมคลังข้อความที่มีวัตถุประสงค์เพื่อตอบคำถามการวิจัย การคัดเลือกขับเคลื่อนด้วยทฤษฎีมากกว่าการสุ่ม: ข้อความถูกเลือกเพราะมีความโดดเด่น เป็นที่ถกเถียง เป็นตัวแทนของประเภท หรือเป็นจุดสำคัญในข้อขัดแย้งทางสังคม คลังข้อความอาจเป็นสุนทรพจน์สำคัญเพียงชิ้นเดียว ชุดบทบรรณาธิการหนังสือพิมพ์ หรือชุดเอกสารนโยบาย — ความสมบูรณ์และความเกี่ยวข้องมีความสำคัญเหนือกว่าความเป็นตัวแทน

3

ข้อความที่เลือกจะถูกนำมาอธิบายเชิงภาษาอย่างละเอียด นักวิเคราะห์จะตรวจสอบการเลือกคำศัพท์ (การใช้คำ การตั้งชื่อ การวางกรอบ) โครงสร้างทางไวยากรณ์ (การถ่ายทอด การใช้กริยาถูกกระทำ การบอกระดับ) กลวิธีทางวาทศิลป์ (อุปมาอุปไมย การตั้งสมมติฐาน การอ้างอิงระหว่างข้อความ) และกลยุทธ์การให้เหตุผล ระดับนี้สอดคล้องกับการวิเคราะห์ข้อความของ Fairclough หรือการวิเคราะห์โครงสร้างย่อยของ van Dijk

4

ลักษณะทางภาษาที่ระบุในการอธิบายจะถูกตีความว่าเป็นแนวปฏิบัติทางวาทกรรม: ข้อความถูกผลิต แจกจ่าย และบริโภคอย่างไร? ข้อความนั้นอ้างอิงประเภท รูปแบบ และวาทกรรมใด? การอ้างอิงระหว่างข้อความ — วิธีที่ข้อความสะท้อนหรือขัดแย้งกับข้อความอื่น — จัดวางตัวแสดงทางสังคมเฉพาะอย่างไร? นักวิเคราะห์จะเคลื่อนที่ระหว่างข้อความและขอบเขตวาทกรรมที่กว้างขึ้นเพื่อตีความความหมายในฐานะที่ตั้งอยู่ในบริบท

5

ผลการตีความจะถูกอธิบายในความสัมพันธ์กับโครงสร้างทางสังคมและอำนาจ นักวิเคราะห์จะถามว่า: อุดมการณ์ ความสัมพันธ์เชิงอำนาจ หรือความไม่เท่าเทียมกันทางสังคมใดที่ถูกสืบทอด ทำให้ชอบธรรม หรือท้าทายโดยวาทกรรมนี้? กรอบงานสามมิติของ Fairclough เชื่อมโยงลักษณะข้อความเข้ากับแนวปฏิบัติทางวาทกรรมเข้ากับแนวปฏิบัติทางสังคม; แนวทางสังคมจิตวิทยาของ van Dijk ตรวจสอบว่าวาทกรรมของชนชั้นนำหล่อหลอมแบบจำลองทางจิตใจอย่างไร; แนวทางประวัติศาสตร์วาทกรรมของ Wodak ติดตามว่าบริบททางประวัติศาสตร์หล่อหลอมกลยุทธ์การให้เหตุผลอย่างไร

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

  • การทำการวิเคราะห์วาทกรรมโดยไม่มี 'เชิงวิพากษ์' — การอธิบายรูปแบบภาษาโดยไม่เชื่อมโยงกับความสัมพันธ์เชิงอำนาจหรืองานอุดมการณ์ จะก่อให้เกิดการวิเคราะห์เนื้อหา ไม่ใช่ CDA
  • การถือว่าผลการวิจัยเป็นวัตถุวิสัย — CDA มีค่านิยมที่ชัดเจนและมีจุดยืนทางการเมือง การอ้างความเป็นกลางจะบ่อนทำลายความสอดคล้องทางญาณวิทยาของวิธีการและทำให้ผู้อ่านเข้าใจผิด
  • การละเลยบริบทของการผลิตและการรับรู้ — ความหมายของข้อความไม่สามารถเข้าใจได้อย่างถ่องแท้จากข้อความเพียงอย่างเดียว บริบทของสถาบัน ประวัติศาสตร์ และผู้ชมถือเป็นองค์ประกอบสำคัญ ไม่ใช่ส่วนเสริม
  • การตีความลักษณะทางภาษาที่แยกออกมามากเกินไป — โครงสร้างกริยาถูกกระทำหรืออุปมาอุปไมยเฉพาะเจาะจงไม่ได้มีลักษณะเป็นอุดมการณ์โดยอัตโนมัติ รูปแบบที่ปรากฏในคลังข้อความ ไม่ใช่กรณีเดียวๆ ที่มีความสำคัญในการวิเคราะห์
  • การผสมผสานกรอบงาน CDA ที่แตกต่างกัน — แบบจำลองสามมิติของ Fairclough, แนวทางสังคมจิตวิทยาของ van Dijk และแนวทางประวัติศาสตร์วาทกรรมของ Wodak แตกต่างกันในจุดเน้นการวิเคราะห์และสมมติฐานทางทฤษฎี การผสมผสานอย่างหลากหลายโดยไม่มีเหตุผลอันสมควรจะทำให้ความสอดคล้องอ่อนแอลง

คำถามที่พบบ่อย

CDA แตกต่างจากการวิเคราะห์วาทกรรมทั่วไปอย่างไร

การวิเคราะห์วาทกรรมอธิบายว่าภาษาทำงานในบริบทอย่างไร — ความหมายถูกสร้างขึ้นอย่างไร การสลับการพูดถูกจัดระเบียบอย่างไร ประเภททำงานอย่างไร CDA เพิ่มมิติเชิงวิพากษ์และบรรทัดฐานที่ชัดเจน: มันถามว่าผลประโยชน์ของใครที่ได้รับจากการเลือกใช้วาทกรรมเฉพาะเจาะจง ความสัมพันธ์เชิงอำนาจถูกสืบทอดหรือท้าทายผ่านภาษาอย่างไร และข้อความทำงานอุดมการณ์อะไร CDA มีจุดยืนทางการเมือง มันไม่อ้างความเป็นกลางทางคุณค่าและยืนหยัดต่อต้านการครอบงำและความอยุติธรรมในรูปแบบวาทกรรม

ฉันจำเป็นต้องมีความรู้ด้านภาษาศาสตร์เพื่อทำ CDA หรือไม่

ความรู้ภาษาศาสตร์ที่ใช้งานได้ — อย่างน้อยที่สุดคือความเข้าใจเกี่ยวกับการถ่ายทอด การบอกระดับ การเลือกคำศัพท์ และกลวิธีทางวาทศิลป์ — เป็นสิ่งสำคัญสำหรับ CDA ที่เข้มงวด หากไม่มีสิ่งนี้ การวิเคราะห์มักจะอยู่ที่ระดับการถอดความ อย่างไรก็ตาม กรอบงาน CDA ส่วนใหญ่ถูกออกแบบมาเพื่อให้ผู้เชี่ยวชาญด้านสังคมศาสตร์สามารถเรียนรู้ได้ และตำราโดย Fairclough, Jorgensen และ Phillips และ Wodak ได้ให้บทนำที่เข้าถึงได้ การทำงานร่วมกับนักภาษาศาสตร์วาทกรรมจะช่วยเสริมการวิเคราะห์ได้อย่างมาก

คลังข้อความต้องมีขนาดเท่าใด

CDA ไม่ได้กำหนดขนาดคลังข้อความ เป้าหมายคือความลึกของการวิเคราะห์มากกว่าความกว้างของการครอบคลุม ดังนั้น คลังข้อความที่เน้นเพียงไม่กี่ชิ้นที่สำคัญมักจะมีประสิทธิภาพในการวิเคราะห์มากกว่าคลังข้อความขนาดใหญ่ที่ได้รับการปฏิบัติอย่างผิวเผิน หลักการชี้นำคือความอิ่มตัวทางทฤษฎีที่เกี่ยวข้องกับคำถามการวิจัย: ข้อความเพียงพอที่จะตอบคำถามเรื่องอำนาจหรืออุดมการณ์ที่กำลังตรวจสอบ โดยเลือกตามหลักการทางทฤษฎีมากกว่าหลักการทางสถิติ

CDA สามารถรวมกับวิธีการอื่นได้หรือไม่

ได้ CDA มักจะรวมกับการสังเกตชาติพันธุ์วรรณนา (เพื่อทำความเข้าใจบริบททางสังคมของการผลิตข้อความ) ภาษาศาสตร์คลังข้อมูล (เพื่อระบุรูปแบบในชุดข้อมูลขนาดใหญ่ที่จากนั้นจะได้รับการปฏิบัติแบบ CDA อย่างใกล้ชิด) วิธีการสัมภาษณ์ (เพื่อทำความเข้าใจว่าวาทกรรมได้รับการรับรู้หรือต่อต้านโดยผู้ชมอย่างไร) และการวิเคราะห์เอกสารทางประวัติศาสตร์ การผสมผสานวิธีการคลังข้อมูลและ CDA — ซึ่งบางครั้งเรียกว่า Corpus-Assisted Discourse Studies (CADS) — มีประสิทธิภาพอย่างยิ่งสำหรับชุดข้อความขนาดใหญ่

CDA เหมาะสมสำหรับวิทยานิพนธ์ของฉันหรือไม่ หากฉันไม่ใช่นักภาษาศาสตร์ผู้เชี่ยวชาญ

CDA สามารถทำได้สำหรับงานวิทยานิพนธ์หากนักศึกษาตั้งใจที่จะเรียนรู้หมวดหมู่การวิเคราะห์ทางภาษาที่กรอบงานที่เลือกกำหนดไว้ วิทยานิพนธ์ที่ติดป้ายการเลือกคำศัพท์เพียงไม่กี่คำว่าเป็น 'อุดมการณ์' โดยไม่มีการวิเคราะห์ที่เป็นระบบจะไม่ผ่านการตรวจสอบของ CDA คำแนะนำเชิงปฏิบัติคือการเลือกกรอบงานที่ได้รับการยอมรับอย่างดีเพียงกรอบงานเดียว (แบบจำลองสามมิติของ Fairclough เป็นแบบที่สอนกันอย่างแพร่หลายที่สุด) นำไปใช้อย่างสม่ำเสมอ และระบุขั้นตอนการวิเคราะห์ที่ดำเนินการและจุดยืนเชิงวิพากษ์ของนักวิจัยอย่างชัดเจน

วิธีการที่เกี่ยวข้อง

แหล่งอ้างอิง

  1. Fairclough, N. (1992). Discourse and Social Change. Polity Press.

    เปิดเอกสารอ้างอิงสิ่งพิมพ์
    คัดลอกแล้ว
  2. van Dijk, T. A. (1993). Principles of critical discourse analysis. Discourse and Society, 4(2), 249–283.

    เปิดเอกสารอ้างอิงสิ่งพิมพ์
    คัดลอกแล้ว