การแข่งขันแบบคูร์โน
- ผู้เสนอ
- Augustin-Louis Cournot
- ปี
- 1838
- ประเภท
- algorithm
- กลุ่มวิธี
- Game-theoretic
ข้อความนี้เป็นการแปลด้วยเครื่องและยังไม่ได้รับการตรวจทาน อ่านต้นฉบับภาษาอังกฤษ
ใช้ทำอะไร?
แบบจำลองการแข่งขันแบบคูร์โน (Cournot Competition) อธิบายตลาดผูกขาดโดยผู้ขายน้อยราย (oligopolistic markets) ที่ซึ่งผู้ผลิตเลือกปริมาณการผลิตพร้อมกัน ไม่ใช่ราคา แบบจำลองนี้ซึ่งเดิมพัฒนาโดย ออกุสแตง-หลุยส์ คูร์โน ในปี ค.ศ. 1838 ตั้งสมมติฐานว่ากำไรของผู้ผลิตแต่ละรายขึ้นอยู่กับปริมาณการผลิตรวมของตลาด ผลลัพธ์ที่ได้คือ ดุลยภาพแบบคูร์โน-แนช (Cournot-Nash Equilibrium) ซึ่งสะท้อนปฏิสัมพันธ์เชิงกลยุทธ์ที่ผู้ผลิตแต่ละรายจะหากำไรสูงสุด โดยพิจารณาจากปริมาณการผลิตของคู่แข่ง ส่งผลให้ราคาอยู่ระหว่างระดับราคาของการผูกขาดโดยสมบูรณ์ (monopoly) และการแข่งขันสมบูรณ์ (perfect competition)
แนวคิดเบื้องหลังวิธีการ
ลองจินตนาการถึงผู้ผลิตสองรายที่ผลิตสินค้าเหมือนกัน ผู้ผลิตแต่ละรายต้องตัดสินใจว่าจะผลิตปริมาณเท่าใดก่อนที่จะทราบการตัดสินใจของอีกฝ่าย แต่แต่ละฝ่ายทราบเส้นอุปสงค์ย้อนกลับ (inverse demand curve) ซึ่งแสดงว่าปริมาณการผลิตส่งผลต่อราคาอย่างไร ผู้ผลิต A คาดการณ์ว่าผู้ผลิต B จะผลิตปริมาณหนึ่ง และเลือกปริมาณการผลิตของตนเองเพื่อหากำไรสูงสุดภายใต้ความคาดหวังนั้น ผู้ผลิต B ก็ทำเช่นเดียวกัน ดุลยภาพจะเกิดขึ้นเมื่อความคาดหวังของทั้งสองฝ่ายถูกต้อง กล่าวคือ ผู้ผลิต A ผลิตตามที่วางแผนไว้ โดยพิจารณาจากการผลิตจริงของผู้ผลิต B และในทางกลับกัน ปริมาณและราคาที่ได้จะอยู่ระหว่างผลลัพธ์ของการผูกขาด (ราคาสูง ปริมาณต่ำ) และการแข่งขันสมบูรณ์ (ราคาต่ำ ปริมาณสูง)
ประวัติศาสตร์
ออกุสแตง-หลุยส์ คูร์โน ได้นำเสนอการวิเคราะห์ตลาดผู้ขายน้อยราย (duopoly) ในผลงานปี ค.ศ. 1838 โดยสร้างแบบจำลองการแข่งขันด้วยการเลือกปริมาณ วิธีการทางคณิตศาสตร์ของเขาต่อเศรษฐศาสตร์ถือเป็นการปฏิวัติวงการ และวางรากฐานทฤษฎีเกมก่อนที่จะมีคำศัพท์นี้ แบบจำลองของคูร์โนได้รับการทำให้เป็นทางการในรูปแบบของแนวคิดดุลยภาพแบบแนช (Nash Equilibrium) ในศตวรรษที่ 20 แสดงให้เห็นถึงความเชื่อมโยงกับทฤษฎีเกมสมัยใหม่ แบบจำลองนี้ยังคงเป็นหัวใจสำคัญของเศรษฐศาสตร์อุตสาหกรรมและการวิเคราะห์การต่อต้านการผูกขาด (antitrust analysis)
ควรใช้เมื่อใด
ประยุกต์ใช้การวิเคราะห์การแข่งขันแบบคูร์โนเมื่อสร้างแบบจำลองตลาดผูกขาดโดยผู้ขายน้อยรายที่ผู้ผลิตเป็นผู้กำหนดปริมาณ (เช่น ผู้ผลิตน้ำมัน สินค้าเกษตร) ใช้เมื่อผู้ผลิตผลิตสินค้าที่เป็นเนื้อเดียวกัน (homogeneous goods) และปริมาณการผลิตเป็นการตัดสินใจเชิงกลยุทธ์ (กำหนดล่วงหน้า หรือมีระยะเวลานาน) เหมาะสำหรับอุตสาหกรรมที่กำลังการผลิตเป็นข้อจำกัดหลัก และราคาจะปรับตัวเพื่อระบายสินค้าในตลาด
ข้อจำกัดและข้อควรพิจารณา
- สมมติฐานสินค้าที่เป็นเนื้อเดียวกัน; การสร้างความแตกต่างของผลิตภัณฑ์ส่งผลต่อดุลยภาพอย่างมีนัยสำคัญ
- จำกัดเฉพาะการเคลื่อนไหวปริมาณพร้อมกัน; การเคลื่อนไหวแบบลำดับ (Stackelberg) ให้ผลลัพธ์ที่แตกต่างกัน
- แบบจำลองสถิต; ไม่ได้สะท้อนการเรียนรู้แบบพลวัตหรือการปรับกำลังการผลิตเมื่อเวลาผ่านไป
- สมมติฐานข้อมูลสมบูรณ์; ข้อมูลที่ไม่สมบูรณ์ (ต้นทุนที่ไม่สมมาตร) ทำให้การวิเคราะห์ซับซ้อนขึ้น
เงื่อนไขจากแหล่งที่มาไม่สามารถใช้แทนการทบทวนทางวิทยาศาสตร์ที่เป็นอิสระหรือการตรวจสอบโดยเอนจินวิเคราะห์ได้
จุดแข็ง
- กรอบการวิเคราะห์ที่สามารถจัดการได้: พีชคณิตอย่างง่ายให้ผลลัพธ์ดุลยภาพในรูปแบบปิด (closed-form) สำหรับโครงสร้างอุปสงค์และต้นทุนหลายแบบ
- สมจริงสำหรับบางอุตสาหกรรม: การตัดสินใจด้านปริมาณล่วงหน้าเป็นเรื่องปกติ (เช่น การผลิตสินค้าอุตสาหกรรม เกษตรกรรม พลังงาน)
- มีความยืดหยุ่น: สามารถขยายไปยังผู้ผลิตที่ไม่สมมาตร สินค้าหลายชนิด การแข่งขันแบบพลวัต และข้อมูลที่ไม่สมบูรณ์
- การคาดการณ์อยู่ระหว่างค่าสุดขั้ว: การผูกขาดและการแข่งขันสมบูรณ์ สอดคล้องกับการสังเกตการณ์เชิงประจักษ์
การประยุกต์ใช้
- ตลาดปิโตรเลียม: การสร้างแบบจำลองพฤติกรรมของสมาชิกโอเปก (OPEC) ในฐานะผู้แข่งขันด้านปริมาณในตลาดน้ำมันโลก
- อุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์: การวิเคราะห์การแข่งขันระหว่างผู้ผลิตชิปรายใหญ่ (Intel, TSMC, Samsung)
- สินค้าโภคภัณฑ์ทางการเกษตร: การสร้างแบบจำลองพฤติกรรมของเกษตรกรในตลาดธัญพืชและกาแฟ ซึ่งอุปทานถูกกำหนดล่วงหน้า
- พฤติกรรมของกลุ่มกึ่งสมคบคิด (Cartel behavior): การวิเคราะห์ข้อตกลงด้านปริมาณแบบร่วมมือและความมั่นคงของกลุ่มกึ่งสมคบคิด (เช่น สายการบิน โรงแรม)
- กฎระเบียบด้านสิ่งแวดล้อม: การออกแบบการประมูลกำลังการผลิตสำหรับใบอนุญาตปล่อยมลพิษ ซึ่งผู้ผลิตเสนอราคาตามระดับการปล่อยก๊าซเรือนกระจก
วิธีการทำงาน
วิธีการทำงาน
กำหนดฟังก์ชันอุปสงค์ย้อนกลับ: ราคา = f(ปริมาณรวม) โดยทั่วไปจะเป็นเส้นตรง (P = a - bQ)
กำหนดฟังก์ชันต้นทุนของผู้ผลิตแต่ละราย: ต้นทุนรวม = c(q_i) โดยที่ q_i คือปริมาณการผลิตของผู้ผลิต i
สำหรับผู้ผลิตแต่ละราย i ให้หาสมการการตอบสนองที่ดีที่สุด (best-response function): q_i = BR_i(q_{-i}) ซึ่งเป็นการหากำไรสูงสุดของผู้ผลิต i โดยพิจารณาจากปริมาณการผลิตของคู่แข่ง
แก้ระบบสมการการตอบสนองที่ดีที่สุดพร้อมกันเพื่อหาปริมาณ ณ ดุลยภาพแบบคูร์โน-แนช และหาราคาตลาดที่สอดคล้องกัน
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- ความสับสนระหว่างการแข่งขันแบบคูร์โนกับการแข่งขันแบบแบร์ทรอง (Bertrand competition); ในแบบจำลองคูร์โน ผู้ผลิตกำหนดปริมาณ ในแบบจำลองแบร์ทรอง ผู้ผลิตกำหนดราคา ซึ่งให้ผลลัพธ์ที่แตกต่างกันอย่างมาก
- การสมมติว่าดุลยภาพแบบคูร์โนเป็นผลดีต่อสังคมที่สุด; โดยทั่วไปแล้วจะให้สวัสดิการน้อยกว่าการแข่งขันสมบูรณ์ แต่มากกว่าการผูกขาด
- การมองข้ามว่าการแข่งขันแบบคูร์โนขึ้นอยู่กับสมมติฐานสินค้าที่เป็นเนื้อเดียวกันอย่างยิ่ง; การสร้างความแตกต่างของผลิตภัณฑ์ทำให้แบบจำลองอ่อนแอลง
- การลืมว่าดุลยภาพขึ้นอยู่กับความคาดหวังที่ถูกต้อง; หากผู้ผลิตคาดการณ์ปริมาณของคู่แข่งผิดพลาด ผลลัพธ์จะแตกต่างออกไป
คำถามที่พบบ่อย
การแข่งขันแบบคูร์โนแตกต่างจากการแข่งขันสมบูรณ์อย่างไร?
ในการแข่งขันสมบูรณ์ ผู้ผลิตเป็นผู้รับราคา (price-takers) และผลิตจนกระทั่งราคาเท่ากับต้นทุนส่วนเพิ่ม (marginal cost) ส่งผลให้กำไรทางเศรษฐกิจเป็นศูนย์ ผู้ผลิตแบบคูร์โนตระหนักถึงผลกระทบของปริมาณการผลิตของตนต่อราคา และจำกัดการผลิตเพื่อรับกำไรที่เป็นบวก ส่งผลให้ราคาสูงขึ้นและปริมาณรวมต่ำลงกว่าการแข่งขันสมบูรณ์
ดุลยภาพของการแข่งขันแบบคูร์โนแบบผู้ขายน้อยรายสองรายสามารถไม่เสถียรได้หรือไม่?
ดุลยภาพแบบคูร์โนจะเสถียรหากสมการการตอบสนองที่ดีที่สุดมีลักษณะลาดลงและไม่ตัดกันในลักษณะที่ก่อให้เกิดการแกว่งตัว สำหรับอุปสงค์เชิงเส้นทั่วไปและต้นทุนส่วนเพิ่มคงที่ ดุลยภาพจะเสถียร อุปสงค์ที่ไม่เป็นเชิงเส้นหรือต้นทุนส่วนเพิ่มที่เพิ่มขึ้นอาจนำไปสู่ความไม่เสถียร
จำนวนผู้ผลิตส่งผลต่อราคาและปริมาณ ณ ดุลยภาพแบบคูร์โนอย่างไร?
เมื่อจำนวนผู้ผลิตเพิ่มขึ้น ปริมาณการผลิตรวมของตลาดจะเพิ่มขึ้นและราคาจะลดลงเข้าใกล้ต้นทุนส่วนเพิ่ม ในขีดจำกัดเมื่อจำนวนผู้ผลิตเข้าใกล้อนันต์ ดุลยภาพแบบคูร์โนจะบรรจบกับการแข่งขันสมบูรณ์ แสดงให้เห็นว่าการแข่งขันจะเพิ่มขึ้นตามความเข้มข้นของตลาด
วิธีการที่เกี่ยวข้อง
แหล่งอ้างอิง
Cournot, A. A. (1838). Recherches sur les principes mathématiques de la théorie des richesses. L. Hachette.
เปิดเอกสารอ้างอิงสิ่งพิมพ์คัดลอกแล้วVives, X. (1999). Oligopoly Pricing: Old Ideas and New Tools. MIT Press.
เปิดเอกสารอ้างอิงสิ่งพิมพ์คัดลอกแล้ว