การสร้างทฤษฎีเชิงเปรียบเทียบแบบทฤษฎีฐานราก — การสร้างทฤษฎีข้ามบริบท
- ผู้เสนอ
- Barney Glaser and Anselm Strauss (grounded theory base); comparative extension developed by multiple scholars
- ปี
- 1967 (base); comparative application formalised from the 1980s onward
- ประเภท
- Qualitative comparative research design
- กลุ่มวิธี
- Qualitative design / analysis
ข้อความนี้เป็นการแปลด้วยเครื่องและยังไม่ได้รับการตรวจทาน อ่านต้นฉบับภาษาอังกฤษ
ใช้ทำอะไร?
การสร้างทฤษฎีเชิงเปรียบเทียบแบบทฤษฎีฐานราก (Comparative grounded theory) ประยุกต์ใช้ตรรกะการเหนี่ยวนำที่เป็นระบบของทฤษฎีฐานรากกับกลุ่ม บริบท หรือช่วงเวลาที่แตกต่างกันตั้งแต่สองกลุ่มขึ้นไป แทนที่จะสร้างทฤษฎีที่อิงจากบริบทเดียว การสร้างทฤษฎีนี้จะสร้างทฤษฎีที่อธิบายความแตกต่างและความคล้ายคลึงกันข้ามบริบทต่างๆ ซึ่งจะให้กรอบการอธิบายที่มีความสมบูรณ์เชิงแนวคิดและสามารถนำไปใช้ได้กว้างขวางกว่าการศึกษาทฤษฎีฐานรากจากแหล่งเดียว
แนวคิดเบื้องหลังวิธีการ
ทฤษฎีฐานรากแบบมาตรฐานจะตั้งคำถามว่า: ทฤษฎีใดอธิบายสิ่งที่เกิดขึ้นที่นี่? ส่วนทฤษฎีเชิงเปรียบเทียบแบบทฤษฎีฐานรากจะตั้งคำถามว่า: กระบวนการนั้นมีลักษณะอย่างไรเมื่อเราก้าวข้ามขอบเขตไปยังกลุ่ม องค์กร หรือวัฒนธรรมที่แตกต่างออกไป? ด้วยการนำบริบทตั้งแต่สองบริบทขึ้นไปมาวางเทียบเคียงกันและทำการลงรหัสข้อมูลพร้อมกัน ผู้วิจัยสามารถระบุได้ว่าแนวคิดใดเป็นสากล — ปรากฏในทุกแหล่ง — และแนวคิดใดมีการเปลี่ยนแปลงหรือหายไป วิธีการเปรียบเทียบอย่างต่อเนื่อง (constant comparison method) ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญของทฤษฎีฐานรากอยู่แล้ว จะกลายเป็นกลไกสำคัญในการสร้างความเข้าใจข้ามแหล่งข้อมูล: เหตุการณ์ทุกเหตุการณ์ในแหล่งข้อมูล A จะถูกนำไปเปรียบเทียบไม่เพียงกับเหตุการณ์อื่นๆ ในแหล่งข้อมูล A เท่านั้น แต่ยังรวมถึงเหตุการณ์ในแหล่งข้อมูล B, C และอื่นๆ ด้วย ซึ่งจะช่วยทำให้หมวดหมู่มีความชัดเจนยิ่งขึ้นและเปิดเผยเงื่อนไขที่กระบวนการต่างๆ ดำเนินไปแตกต่างกัน
ประวัติศาสตร์
ทฤษฎีฐานรากถูกนำเสนอโดย Barney Glaser และ Anselm Strauss ในตำราสำคัญปี 1967 เรื่อง The Discovery of Grounded Theory ซึ่งรวมถึงการเปรียบเทียบอย่างต่อเนื่องเป็นกลไกการวิเคราะห์หลัก นักทฤษฎีฐานรากคนต่อๆ มา — รวมถึง Strauss และ Corbin (1990) และ Charmaz (2014) — ได้ทำให้การสุ่มตัวอย่างและการวิเคราะห์เชิงเปรียบเทียบเป็นระบบ การกำหนดกรอบการสร้างทฤษฎีเชิงเปรียบเทียบแบบทฤษฎีฐานรากอย่างชัดเจนในฐานะการออกแบบสำหรับการสร้างทฤษฎีข้ามบริบทมีความเด่นชัดมากขึ้นในการวิจัยองค์กรและบริการสุขภาพตั้งแต่ทศวรรษ 1990 เป็นต้นมา
ควรใช้เมื่อใด
ควรใช้การสร้างทฤษฎีเชิงเปรียบเทียบแบบทฤษฎีฐานรากเมื่อคุณต้องการสร้างทฤษฎีเกี่ยวกับกระบวนการหรือปรากฏการณ์ที่คุณสงสัยว่ามีลักษณะแตกต่างกันไปในกลุ่มต่างๆ (เช่น วิชาชีพ วัฒนธรรม องค์กร) หรือบริบทต่างๆ (เช่น สภาพแวดล้อมที่มีทรัพยากรสูงเทียบกับสภาพแวดล้อมที่มีทรัพยากรต่ำ) และทฤษฎีที่มีอยู่ไม่เพียงพอที่จะนำทางการศึกษาเชิงนิรนัยได้ วิธีนี้เหมาะสมอย่างยิ่งสำหรับสาขาการจัดการ วิทยาศาสตร์สุขภาพ การศึกษา และสังคมวิทยา เมื่อคำถามวิจัยขึ้นต้นด้วย 'อย่างไร' หรือ 'อะไรคือสิ่งที่อธิบายความแตกต่างระหว่าง…' ไม่ควรใช้เมื่อมีเพียงบริบทเดียวที่กำหนดไว้อย่างชัดเจนและจำเป็นต้องเปรียบเทียบโดยไม่ได้มีแรงจูงใจเชิงทฤษฎี หรือเมื่อเป้าหมายการวิจัยคือการพรรณนาเชิงลึกเกี่ยวกับประสบการณ์ของกลุ่มเดียว (ควรใช้ทฤษฎีฐานรากมาตรฐานหรือชาติพันธุ์วรรณนา) หรือเมื่อคุณต้องการความสามารถในการสรุปผลเชิงสถิติ (ควรใช้การสำรวจหรือการออกแบบเชิงทดลอง) จำเป็นต้องมีแหล่งข้อมูลหรือกลุ่มอย่างน้อยสองกลุ่มที่มีความแตกต่างอย่างมีความหมาย และแต่ละแหล่งข้อมูลต้องให้ข้อมูลเพียงพอที่จะบรรลุถึงความอิ่มตัวเชิงทฤษฎีได้โดยอิสระ
ข้อจำกัดและข้อควรพิจารณา
- ใช้เวลาและทรัพยากรมากกว่าทฤษฎีฐานรากจากแหล่งเดียวอย่างมาก การเข้าถึงแหล่งข้อมูลที่เปรียบเทียบได้หลายแห่งมีความซับซ้อนในทางปฏิบัติ
- การจัดการการสุ่มตัวอย่างเชิงทฤษฎีพร้อมกันในหลายแหล่งข้อมูลต้องอาศัยการประสานงานอย่างระมัดระวัง การปิดการสุ่มตัวอย่างก่อนกำหนดในแหล่งข้อมูลหนึ่งอาจทำให้เกิดช่องว่างทางทฤษฎี
- ทฤษฎีที่ได้อาจลดทอนความลึกของการพรรณนาเชิงบริบทเพื่อแลกกับความกว้างของการเปรียบเทียบ — ความสมบูรณ์ของรายละเอียดเฉพาะของแต่ละแหล่งข้อมูลอาจถูกทำให้บางลงเมื่อนำไปสู่การสรุปผลข้ามแหล่งข้อมูล
- ความเสี่ยงของการลดทอนโดยปริยาย: การบังคับให้บริบทที่ไม่สามารถเปรียบเทียบกันได้ในเชิงแนวคิดให้อยู่ในกรอบหมวดหมู่เดียวกัน อาจทำให้ความแตกต่างบิดเบือนไปมากกว่าที่จะทำให้กระจ่าง
เงื่อนไขจากแหล่งที่มาไม่สามารถใช้แทนการทบทวนทางวิทยาศาสตร์ที่เป็นอิสระหรือการตรวจสอบโดยเอนจินวิเคราะห์ได้
จุดแข็ง
- สร้างทฤษฎีระดับกลาง (middle-range theories) ที่สามารถนำไปใช้ได้ข้ามบริบทต่างๆ ทำให้ผลการวิจัยสามารถนำไปประยุกต์ใช้ได้กว้างขวางกว่าทฤษฎีฐานรากจากแหล่งเดียว
- การเปรียบเทียบอย่างต่อเนื่องข้ามแหล่งข้อมูลต่างๆ ที่มีอยู่โดยธรรมชาติจะช่วยเปิดเผยเงื่อนไขที่กระบวนการต่างๆ ถูกขยายให้ใหญ่ขึ้น ลดทอนลง หรือเปลี่ยนแปลงไป
- มีความยืดหยุ่นเชิงทฤษฎี — เข้ากันได้กับแนวทางทฤษฎีฐานรากแบบดั้งเดิม (classic Glaserian) แบบสเตราเซียน (Straussian) และแบบสร้างสรรค์นิยม (constructivist)
- มีประสิทธิภาพอย่างยิ่งในการค้นหาว่าแนวคิดที่พบในบริบททางวัฒนธรรมหรือองค์กรหนึ่งๆ เป็นสากลหรือเฉพาะเจาะจงกับบริบทนั้นๆ หรือไม่
- การสุ่มตัวอย่างเชิงทฤษฎีแบบซ้ำๆ ช่วยให้ผู้วิจัยสามารถแสวงหาตัวอย่างที่ขัดแย้ง (negative cases) และหลักฐานที่หักล้างได้โดยเจตนาข้ามแหล่งข้อมูลต่างๆ
การประยุกต์ใช้
- เปรียบเทียบวิธีการที่พยาบาลในโรงพยาบาลของประเทศที่มีรายได้สูงและรายได้ต่ำจัดการกับการสนทนาเกี่ยวกับการดูแลเมื่อสิ้นสุดชีวิต
- อธิบายว่ากระบวนการเป็นผู้ประกอบการมีวิวัฒนาการแตกต่างกันอย่างไรในธุรกิจครอบครัวเทียบกับธุรกิจที่ไม่ใช่ครอบครัวในหลายอุตสาหกรรม
- สร้างทฤษฎีเกี่ยวกับความแตกต่างในวิธีการที่นักศึกษาจากภูมิหลังรุ่นแรกและรุ่นต่อเนื่องนำทางอัตลักษณ์ทางวิชาการในมหาวิทยาลัยหลายแห่ง
- พัฒนาทฤษฎีความยืดหยุ่นขององค์กรโดยการเปรียบเทียบบริษัทที่รอดพ้นจากวิกฤตกับบริษัทที่ไม่รอดพ้นในหลายภาคส่วน
- ตรวจสอบว่าแนวปฏิบัติการสนับสนุนโดยเพื่อน (peer support practices) ในบริการสุขภาพจิตแตกต่างกันอย่างไรในบริบทชุมชนเมืองและชนบท
วิธีการทำงาน
วิธีการทำงาน
การศึกษานี้เริ่มต้นด้วยการอธิบายตรรกะของการเปรียบเทียบ: จะเปรียบเทียบกลุ่ม บริบท หรือช่วงเวลาใดบ้างและเพราะเหตุใด ผู้วิจัยจะระบุปรากฏการณ์ที่สนใจ ระบุแนวคิดตั้งต้นที่ได้รับอิทธิพลจากวรรณกรรม และให้เหตุผลว่าเหตุใดจึงจำเป็นต้องมีการออกแบบเชิงเปรียบเทียบเพื่อชี้ให้เห็นความแตกต่างที่การศึกษาจากแหล่งเดียวไม่สามารถเปิดเผยได้
การเก็บรวบรวมข้อมูลจะถูกนำโดยการสุ่มตัวอย่างเชิงทฤษฎี (theoretical sampling) — ผู้วิจัยจะเป็นผู้กำหนดว่าจะค้นหาข้อมูลเพิ่มเติมที่ใดต่อไป โดยอิงตามความต้องการเชิงแนวคิดที่เกิดขึ้น ไม่ใช่การคำนวณความน่าจะเป็นล่วงหน้า การตัดสินใจในการสุ่มตัวอย่างจะทำซ้ำๆ ในทุกแหล่งข้อมูลที่นำมาเปรียบเทียบพร้อมกัน เพื่อให้ช่องว่างหรือความผิดปกติที่ระบุได้ในแหล่งข้อมูลหนึ่งสามารถถูกตรวจสอบเพิ่มเติมในแหล่งข้อมูลอื่นเพื่อพัฒนาและทำให้หมวดหมู่ต่างๆ สมบูรณ์
การถอดความบันทึกภาคสนาม และเอกสารจากทุกแหล่งข้อมูลจะถูกลงรหัสพร้อมกัน โดยใช้วิธีการลงรหัสแบบเปิด (open coding) (การติดป้ายกำกับเหตุการณ์แบบบรรทัดต่อบรรทัด) ตามด้วยการลงรหัสแบบมุ่งเน้น (focused coding) (การเลือกการลงรหัสที่มีพลังในการวิเคราะห์มากที่สุดเพื่อจัดกลุ่มข้อมูลจำนวนมาก) การลงรหัสจะดำเนินการควบคู่กันไปในทุกแหล่งข้อมูลตั้งแต่เริ่มต้น เพื่อให้หมวดหมู่ต่างๆ ถูกสร้างขึ้นจากหลักฐานที่ได้จากทุกแหล่งข้อมูลตั้งแต่แรก
เหตุการณ์ การลงรหัส และหมวดหมู่ที่เกิดขึ้นใหม่ทุกอย่างจะถูกเปรียบเทียบอย่างต่อเนื่อง — ภายในแหล่งข้อมูลหนึ่ง ข้ามแหล่งข้อมูลต่างๆ และเทียบกับบันทึกเชิงทฤษฎี (theoretical memos) ที่กำลังพัฒนา วิธีการเปรียบเทียบอย่างต่อเนื่องจะระบุความคล้ายคลึงที่บ่งชี้ถึงคุณสมบัติสากลของหมวดหมู่ รวมถึงความแตกต่างที่บ่งชี้ถึงเงื่อนไขตามบริบทที่ส่งผลต่อกระบวนการ
ผ่านการลงรหัสและการเปรียบเทียบแบบซ้ำๆ ผู้วิจัยจะยกระดับการลงรหัสที่มีพลังในการอธิบายมากที่สุดไปสู่ระดับของหมวดหมู่ กำหนดคุณสมบัติและมิติของหมวดหมู่เหล่านั้น และระบุเงื่อนไข การกระทำ/ปฏิสัมพันธ์ และผลลัพธ์ที่เกี่ยวข้องกับแต่ละหมวดหมู่ในแต่ละแหล่งข้อมูล ขั้นตอนนี้จะสร้างองค์ประกอบพื้นฐานของทฤษฎีเชิงเปรียบเทียบ
การวิเคราะห์จะสรุปผลเป็นทฤษฎีเชิงเนื้อหา (substantive theory) หรือทฤษฎีเชิงรูปนัย (formal theory) ที่อธิบายความแตกต่างระหว่างแหล่งข้อมูลที่นำมาเปรียบเทียบ ผู้วิจัยจะบูรณาการหมวดหมู่ต่างๆ รอบหมวดหมู่หลัก เขียนบันทึกเชิงทฤษฎีที่ติดตามว่าเงื่อนไขตามบริบทส่งผลต่อกระบวนการอย่างไร และจัดวางทฤษฎีที่ได้ให้สอดคล้องกับวรรณกรรมที่มีอยู่ — โดยอธิบายว่าการเปรียบเทียบนี้เพิ่มเติมอะไรนอกเหนือจากผลการศึกษาจากแหล่งเดียว
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- การเลือกแหล่งข้อมูลเพื่อการเปรียบเทียบโดยอาศัยความสะดวกมากกว่าความแตกต่างเชิงทฤษฎี — แหล่งข้อมูลควรแตกต่างกันในเงื่อนไขที่เกี่ยวข้องกับปรากฏการณ์ ไม่ใช่เพียงแค่เข้าถึงได้ง่ายที่สุด
- การปฏิบัติต่อการเปรียบเทียบแบบลำดับ (เสร็จสิ้นแหล่งข้อมูล A แล้วย้ายไปยังแหล่งข้อมูล B) แทนที่จะทำพร้อมกัน การวิเคราะห์ตามลำดับจะพลาดการแลกเปลี่ยนความรู้ซึ่งกันและกันที่ขับเคลื่อนการพัฒนาหมวดหมู่ในการสร้างทฤษฎีฐานรากเชิงเปรียบเทียบ
- การบรรลุความอิ่มตัวในแหล่งข้อมูลหนึ่งก่อนกำหนด และการละเลยข้อผูกพันที่จะกลับไปทบทวนแหล่งข้อมูลนั้นเมื่อมีหมวดหมู่ใหม่เกิดขึ้นจากแหล่งข้อมูลอื่น
- การทำให้ความแตกต่างระหว่างทฤษฎีเชิงเนื้อหา (จำกัดอยู่เฉพาะในโดเมนที่ศึกษา) และทฤษฎีเชิงรูปนัย (อ้างว่าใช้ได้กับหลายโดเมน) ไม่ชัดเจน โดยไม่มีหลักฐานเพียงพอจากแหล่งข้อมูลที่หลากหลายเพียงพอ
- การนำกรอบทฤษฎีที่มีอยู่เดิมมาใช้และเรียกผลลัพธ์ว่าทฤษฎีฐานราก — การสร้างทฤษฎีฐานรากเชิงเปรียบเทียบต้องปล่อยให้ทฤษฎีเกิดขึ้นจากข้อมูล แม้ว่าจะมีแนวคิดตั้งต้นชี้นำการสุ่มตัวอย่างในตอนแรกก็ตาม
คำถามที่พบบ่อย
การสร้างทฤษฎีเชิงเปรียบเทียบแบบทฤษฎีฐานรากแตกต่างจากทฤษฎีฐานรากมาตรฐานอย่างไร?
ทฤษฎีฐานรากมาตรฐานสร้างทฤษฎีที่อิงจากข้อมูลจากบริบทหรือกลุ่มเดียว การสร้างทฤษฎีเชิงเปรียบเทียบแบบทฤษฎีฐานรากประยุกต์ใช้ตรรกะการเหนี่ยวนำและทำซ้ำแบบเดียวกัน แต่รวบรวมและลงรหัสข้อมูลจากสองบริบทขึ้นไปพร้อมกันโดยเจตนา โดยใช้วิธีการเปรียบเทียบข้ามแหล่งข้อมูลเป็นคานงัดการวิเคราะห์เพิ่มเติมเพื่อระบุเงื่อนไขที่กระบวนการต่างๆ ดำเนินไปแตกต่างกัน ทฤษฎีที่ได้จะอธิบายความแตกต่าง ไม่ใช่เพียงแค่ตัวกระบวนการเอง
ฉันต้องใช้กี่แหล่งข้อมูลหรือกลุ่ม?
จำเป็นต้องมีอย่างน้อยสองแหล่งข้อมูลจึงจะเรียกว่าเป็นการออกแบบเชิงเปรียบเทียบได้ แต่จำนวนควรถูกกำหนดโดยความต้องการเชิงทฤษฎี: คุณต้องมีความหลากหลายเพียงพอในแหล่งข้อมูลต่างๆ เพื่อให้หมวดหมู่หลักและคุณสมบัติของหมวดหมู่เหล่านั้นสมบูรณ์ ในทางปฏิบัติ สองถึงห้าแหล่งข้อมูลเป็นเรื่องปกติ เกณฑ์คือความอิ่มตัวเชิงทฤษฎีภายในและข้ามแหล่งข้อมูลต่างๆ ไม่ใช่จำนวนที่ตายตัว
ฉันสามารถใช้ทฤษฎีฐานรากแบบสร้างสรรค์นิยมในการออกแบบเชิงเปรียบเทียบได้หรือไม่?
ได้ ทฤษฎีฐานรากแบบสร้างสรรค์นิยม (constructivist grounded theory) (Charmaz, 2014) เข้ากันได้กับการออกแบบเชิงเปรียบเทียบอย่างสมบูรณ์ แนวทางแบบสร้างสรรค์นิยมจะเพิ่มความใส่ใจในวิธีการที่ความหมายถูกสร้างร่วมกัน (co-constructed) ในแต่ละแหล่งข้อมูล ซึ่งอาจกลายเป็นแหล่งที่มาของความเข้าใจเชิงเปรียบเทียบได้ — โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อแหล่งข้อมูลมีความแตกต่างกันทางวัฒนธรรมหรือภาษา
การสร้างทฤษฎีเชิงเปรียบเทียบแบบทฤษฎีฐานรากจำเป็นต้องใช้ข้อมูลประเภทเดียวกันในทุกแหล่งข้อมูลหรือไม่?
ไม่จำเป็นเสมอไป แต่ความสอดคล้องกันจะช่วยเสริมความแข็งแกร่งให้กับการเปรียบเทียบข้ามแหล่งข้อมูล การใช้แหล่งข้อมูลหลักประเภทเดียวกัน (เช่น การสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง) ในแต่ละแหล่งข้อมูลจะทำให้การเปรียบเทียบเชิงแนวคิดมีความน่าเชื่อถือมากขึ้น หากประเภทข้อมูลแตกต่างกันในแต่ละแหล่งข้อมูล (เช่น การสัมภาษณ์ในแหล่งข้อมูลหนึ่ง เอกสารในอีกแหล่งข้อมูลหนึ่ง) ผู้วิจัยต้องมีความโปร่งใสเกี่ยวกับสิ่งที่แหล่งข้อมูลแต่ละประเภทสามารถและไม่สามารถเปิดเผยเกี่ยวกับหมวดหมู่ที่กำลังพัฒนา
เมื่อใดที่ฉันควรหยุดเก็บข้อมูล?
เมื่อบรรลุถึงความอิ่มตัวเชิงทฤษฎี (theoretical saturation) — นั่นคือ เมื่อข้อมูลเพิ่มเติมจากแหล่งข้อมูลใดๆ ไม่ได้ก่อให้เกิดคุณสมบัติ มิติ หรือความสัมพันธ์ใหม่ๆ สำหรับหมวดหมู่หลักอีกต่อไป ความอิ่มตัวจะต้องได้รับการประเมินสำหรับแต่ละหมวดหมู่โดยอิสระในทุกแหล่งข้อมูล ไม่ใช่เพียงแค่ภายในแหล่งข้อมูลเดียว
วิธีการที่เกี่ยวข้อง
แหล่งอ้างอิง
Glaser, B. G., & Strauss, A. L. (1967). The Discovery of Grounded Theory: Strategies for Qualitative Research. Aldine.
ISBN: 978-0202302607คัดลอกแล้วCharmaz, K. (2014). Constructing Grounded Theory (2nd ed.). Sage.
ISBN: 978-0857029140คัดลอกแล้ว