Skip to content
กลับไปยังผลการค้นหา

การวิเคราะห์วาทกรรมเชิงเปรียบเทียบ

ผู้เสนอ
Norman Fairclough; Ruth Wodak; Teun A. van Dijk
ปี
1980s–1990s (established as comparative practice through the 1990s)
ประเภท
Qualitative comparative research approach
กลุ่มวิธี
Qualitative design / analysis

ข้อความนี้เป็นการแปลด้วยเครื่องและยังไม่ได้รับการตรวจทาน อ่านต้นฉบับภาษาอังกฤษ

ขนาดตัวอักษร

ใช้ทำอะไร?

การวิเคราะห์วาทกรรมเชิงเปรียบเทียบตรวจสอบว่าภาษาประกอบสร้างความหมาย อัตลักษณ์ และอำนาจอย่างไร โดยการเปรียบเทียบข้อความหรือการกระทำทางวาทกรรมที่มาจากบริบท กลุ่ม ช่วงเวลา หรือสถาบันที่แตกต่างกันอย่างน้อยสองแห่งอย่างเป็นระบบ การคงไว้ซึ่งหมวดหมู่วิเคราะห์เดียวกันในทุกกรณี ทำให้เห็นรูปแบบวาทกรรมที่แตกต่างหรือสอดคล้องกัน ซึ่งให้ข้อมูลเชิงลึกที่การวิเคราะห์วาทกรรมบริบทเดียวไม่สามารถสร้างขึ้นได้

แนวคิดเบื้องหลังวิธีการ

สมมติว่าคุณต้องการทำความเข้าใจว่าการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศถูกนำเสนอแตกต่างกันอย่างไรในหนังสือพิมพ์ระดับชาติของอังกฤษเมื่อเทียบกับแท็บลอยด์ของอเมริกา การวิเคราะห์วาทกรรมบริบทเดียวจะอธิบายภาษาของหนังสือพิมพ์ฉบับใดฉบับหนึ่ง แต่การวิเคราะห์วาทกรรมเชิงเปรียบเทียบจะอ่านคลังข้อความทั้งสองผ่านเลนส์การวิเคราะห์เดียวกัน — ตรวจสอบการเลือกใช้คำศัพท์ อุปมาอุปไมย การระบุผู้กระทำการ และกลยุทธ์ทางวาทศิลป์ — จากนั้นจึงเปรียบเทียบความเหมือนและความแตกต่างอย่างชัดเจน การเปรียบเทียบนั้นเองกลายเป็นเครื่องมืออธิบายหลัก แสดงให้เห็นว่าความหมายไม่ใช่สิ่งสากล แต่ถูกหล่อหลอมโดยบริบท อุดมการณ์ และสภาพแวดล้อมของสถาบัน

ประวัติศาสตร์

การวิเคราะห์วาทกรรมเกิดขึ้นจากภาษาศาสตร์และสังคมวิทยาในช่วงทศวรรษ 1970 ผ่านนักวิชาการ เช่น Michel Foucault, Emile Benveniste และต่อมาคือ Norman Fairclough ซึ่งหนังสือ Language and Power ในปี 1989 ของเขาได้ก่อตั้งการวิเคราะห์วาทกรรมเชิงวิพากษ์ (Critical Discourse Analysis) ขึ้นเป็นวิธีการที่เป็นระบบ Teun van Dijk และ Ruth Wodak ได้พัฒนาแนวทางที่มีอิทธิพลอย่างอิสระในช่วงทศวรรษ 1990 การประยุกต์ใช้เชิงเปรียบเทียบเติบโตขึ้นตามธรรมชาติจากนักวิชาการที่ใช้เครื่องมือเหล่านี้ข้ามระบบสื่อระดับชาติ บริบททางการเมือง และสภาพแวดล้อมของสถาบัน — โดยเฉพาะอย่างยิ่งในการศึกษาวาทกรรมทางการเมืองยุโรปและการวิจัยสื่อข้ามชาติตั้งแต่ช่วงปลายทศวรรษ 1990 เป็นต้นมา

ควรใช้เมื่อใด

ใช้การวิเคราะห์วาทกรรมเชิงเปรียบเทียบเมื่อคำถามวิจัยของคุณถามว่าหัวข้อ เหตุการณ์ หรือปรากฏการณ์ทางสังคมเดียวกันถูกประกอบสร้างทางวาทกรรมแตกต่างกันอย่างไรในบริบทต่างๆ — เช่น ข้ามประเทศ สถาบัน ช่วงเวลาทางประวัติศาสตร์ หรือกลุ่มสังคม เหมาะสำหรับวาทกรรมทางการเมือง การนำเสนอของสื่อ เอกสารนโยบาย ข้อความองค์กร และชุดข้อมูลใดๆ ที่ภาษาเป็นวัตถุหลักของการศึกษา ไม่เหมาะเมื่อคุณมีแหล่งข้อมูลเพียงบริบทเดียว (ให้ใช้การวิเคราะห์วาทกรรมมาตรฐานแทน) เมื่อความสนใจของคุณอยู่ที่การนับความถี่เชิงปริมาณเพียงอย่างเดียว (ให้ใช้ภาษาศาสตร์คลังข้อมูลหรือการวิเคราะห์เนื้อหา) หรือเมื่อคลังข้อความมีความแตกต่างกันมากในประเภทหรือหัวข้อจนไม่สามารถใช้หมวดหมู่วิเคราะห์ร่วมกันได้อย่างมีความหมาย

ข้อจำกัดและข้อควรพิจารณา

  • ความสามารถในการเปรียบเทียบทำได้ยาก: คลังข้อความต้องขนานกันอย่างแท้จริงในแง่หัวข้อและประเภท ซึ่งอาจต้องใช้ความพยายามอย่างมากในการสร้างคลังข้อความ
  • ผลการวิจัยถูกผูกติดกับบริบทและเป็นการตีความ ไม่สามารถสรุปผลเชิงสถิติไปยังประชากรที่กว้างขึ้นได้
  • การเลือกกรอบการวิเคราะห์ (CDA, DHA, ฯลฯ) มีอิทธิพลอย่างมากต่อสิ่งที่ผู้วิจัยมองเห็น กรอบดังกล่าวต้องได้รับการอธิบายอย่างชัดเจน
  • การศึกษาคลังข้อความหลายคลังขนาดใหญ่ใช้เวลานานมากในการลงรหัสและตีความอย่างเข้มงวด

เงื่อนไขจากแหล่งที่มาไม่สามารถใช้แทนการทบทวนทางวิทยาศาสตร์ที่เป็นอิสระหรือการตรวจสอบโดยเอนจินวิเคราะห์ได้

จุดแข็ง

  • เผยให้เห็นว่าวาทกรรมถูกหล่อหลอมโดยบริบท อุดมการณ์ และสถาบันอย่างไร แทนที่จะปฏิบัติต่อภาษาเสมือนปราศจากบริบท
  • โครงสร้างการเปรียบเทียบช่วยเสริมความแข็งแกร่งของการอ้างสิทธิ์เชิงตีความ โดยยึดความแตกต่างและความเหมือนกับเงื่อนไขบริบทที่เฉพาะเจาะจง
  • เข้ากันได้กับกรอบการวิเคราะห์วาทกรรมหลายรูปแบบ (CDA, DHA, สังคม-องค์ความรู้) ทำให้ผู้วิจัยมีความยืดหยุ่นทางทฤษฎี
  • เหมาะสำหรับข้อความหลากหลายประเภท — สุนทรพจน์ทางการเมือง สื่อข่าว การสัมภาษณ์ เอกสารนโยบาย สื่อสังคมออนไลน์
  • สามารถนำไปใช้ได้ทั้งในแนวตั้ง (diachronically) (ข้ามช่วงเวลา) หรือแนวนอน (synchronically) (ข้ามบริบทที่เกิดขึ้นพร้อมกัน)

การประยุกต์ใช้

  • การเปรียบเทียบว่าหนังสือพิมพ์ระดับชาติในประเทศต่างๆ นำเสนอประเด็นการย้ายถิ่น การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ หรือวิกฤตสาธารณสุขอย่างไร
  • การวิเคราะห์ว่าพรรคการเมืองต่างๆ ในประเพณีอุดมการณ์ที่แตกต่างกันประกอบสร้างแนวคิดเรื่อง 'อัตลักษณ์ประจำชาติ' ในแถลงการณ์เลือกตั้งอย่างไร
  • การตรวจสอบว่านโยบายเดียวกัน (เช่น การรัดเข็มขัด การล็อกดาวน์ช่วงโรคระบาด) ถูกอธิบายแตกต่างกันอย่างไรในเอกสารของรัฐบาลข้ามประเทศ
  • การศึกษาว่าอัตลักษณ์ทางวิชาชีพถูกประกอบสร้างอย่างไรในโฆษณางานหรือข้อความองค์กรข้ามอุตสาหกรรมหรือวัฒนธรรม
  • การตรวจสอบว่าหลักสูตรการศึกษาในระบบต่างๆ ทั่วประเทศนำเสนอตำแหน่งของนักเรียน ครู และความรู้ทางวาทกรรมอย่างไร
  • การติดตามว่าการนำเสนอภาพลักษณ์ของกลุ่มสังคมในสื่อเปลี่ยนแปลงไปอย่างไรในช่วงเวลาต่างๆ ภายในสิ่งพิมพ์เดียวกัน

วิธีการทำงาน

วิธีการทำงาน

1

ผู้วิจัยสร้างคลังข้อความคู่ขนาน (parallel corpora) อย่างน้อยสองคลัง — ชุดของข้อความหรือเหตุการณ์ทางวาทกรรมที่มาจากบริบทที่แตกต่างกัน (เช่น ประเทศ ช่วงเวลาทางประวัติศาสตร์ กลุ่มสังคม สถาบัน) ซึ่งสามารถเปรียบเทียบกันได้ในแง่ของหัวข้อหรือประเภทของข้อความ เกณฑ์การสุ่มตัวอย่างต้องชัดเจนและนำไปใช้กับทุกคลังอย่างสม่ำเสมอ เพื่อให้แน่ใจว่าความแตกต่างของผลการวิจัยสะท้อนถึงความแปรปรวนของบริบทที่แท้จริง แทนที่จะเป็นความผิดพลาดจากการสุ่มตัวอย่าง

2

ก่อนเริ่มการวิเคราะห์ ผู้วิจัยระบุหน่วยทางวาทกรรมและหมวดหมู่วิเคราะห์ที่จะนำไปใช้เหมือนกันทั้งหมด: สิ่งเหล่านี้อาจรวมถึงขนบการเขียนประเภทต่างๆ โครงสร้างการให้เหตุผล กลวิธีทางวาทศิลป์ การใช้สรรพนาม การตั้งสมมติฐาน รูปแบบการถ่ายทอด (transitivity patterns) หรือภาษาประเมินค่า การกำหนดหน่วยเหล่านี้ล่วงหน้าจะป้องกันการเปลี่ยนแปลงหมวดหมู่หลังการวิเคราะห์ (post-hoc) ซึ่งจะบั่นทอนความสามารถในการเปรียบเทียบข้ามบริบท

3

คลังข้อความแต่ละคลังจะถูกวิเคราะห์อย่างอิสระโดยใช้หมวดหมู่วิเคราะห์ที่กำหนดไว้ล่วงหน้า ผู้วิจัยระบุรูปแบบวาทกรรมที่เกิดขึ้นซ้ำๆ ตำแหน่งของประธาน (subject positions) และการนำเสนอในเชิงอุดมการณ์ภายในแต่ละบริบท โดยไม่นำข้อสรุปจากกรณีอื่นมาใช้ ขั้นตอนนี้อาจใช้เครื่องมือจากการวิเคราะห์วาทกรรมเชิงวิพากษ์ (Critical Discourse Analysis - CDA) (Fairclough) แนวทางสังคม-องค์ความรู้ (socio-cognitive approaches) (van Dijk) หรือแนวทางประวัติศาสตร์วาทกรรม (Discourse-Historical Approach - DHA) (Wodak) โดยมีเงื่อนไขว่ากรอบที่เลือกนั้นถูกนำไปใช้อย่างสม่ำเสมอในทุกคลังข้อความ

4

เมื่อการวิเคราะห์แต่ละส่วนเสร็จสิ้น ผู้วิจัยจะเปรียบเทียบผลการวิจัยข้ามคลังข้อความอย่างเป็นระบบ รูปแบบที่ปรากฏในทุกบริบทบ่งชี้ถึงขนบวาทกรรมร่วมกัน การแตกต่างกันเน้นย้ำว่าบริบท ความสัมพันธ์เชิงอำนาจ หรือบรรทัดฐานทางวัฒนธรรมหล่อหลอมความหมายแตกต่างกันอย่างไร การเปรียบเทียบนี้คือแก่นของการออกแบบการวิจัย: ความแตกต่างต้องถูกตีความโดยสัมพันธ์กับเงื่อนไขบริบทและสถาบันเฉพาะของแต่ละคลังข้อความ

5

ผู้วิจัยบูรณาการการเปรียบเทียบข้ามบริบทเข้ากับการอธิบายเชิงตีความที่สอดคล้องกัน โดยตอบคำถามวิจัยเกี่ยวกับวิธีและเหตุผลที่วาทกรรมแตกต่างหรือสอดคล้องกันในบริบทที่เลือก ข้อสรุปจะถูกนำเสนอในแง่ของกลไกวาทกรรมที่ระบุ — ไม่ใช่เพียงคำอธิบายลักษณะภายนอก — และยึดตามกรอบทฤษฎีที่กำหนดไว้ตั้งแต่ต้น

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

  • การเปลี่ยนหมวดหมู่วิเคราะห์ระหว่างการวิเคราะห์ — การใช้เกณฑ์การลงรหัสที่แตกต่างกันสำหรับคลังข้อความที่แตกต่างกันทำให้การเปรียบเทียบไม่ถูกต้อง หมวดหมู่ต้องถูกกำหนดและคงที่ก่อนเริ่มการวิเคราะห์ระดับคลังข้อความ
  • การเลือกตัวอย่างที่ลำเอียง (cherry-picking) — การเลือกเฉพาะตัวอย่างที่น่าทึ่งที่สุดหรือโดดเด่นที่สุดจากแต่ละคลังข้อความโดยไม่มีการสุ่มตัวอย่างอย่างเป็นระบบ ทำให้การเปรียบเทียบผิดเพี้ยน ให้ใช้การสุ่มตัวอย่างแบบตัวแทนหรือแบบเจาะจงพร้อมเกณฑ์ที่ชัดเจน
  • การปะปนคำอธิบายกับการตีความ — การระบุว่าวาทกรรมแตกต่างกันในบริบทต่างๆ เป็นผลการวิจัย แต่การวิเคราะห์ต้องอธิบายถึงสาเหตุด้วย โดยยึดการตีความกับเงื่อนไขบริบท สถาบัน หรืออุดมการณ์
  • การปฏิบัติต่อคลังข้อความเสมือนเป็นเนื้อเดียวกัน — ข้อความภายในคลังข้อความเดียว (เช่น 'สื่ออังกฤษ') มีความหลากหลายอย่างมาก การยอมรับความแปรปรวนภายในแต่ละคลังข้อความจะป้องกันการสรุปเกินจริง
  • การประเมินบทบาทของการแปลต่ำไป — เมื่อเปรียบเทียบข้อความข้ามภาษา การเลือกใช้คำแปลเองก็ก่อให้เกิดการตัดสินใจเชิงตีความที่ต้องทำให้ชัดเจนและจัดการอย่างสม่ำเสมอ

คำถามที่พบบ่อย

การวิเคราะห์วาทกรรมเชิงเปรียบเทียบเหมือนกับการวิเคราะห์วาทกรรมเชิงวิพากษ์ (CDA) หรือไม่?

ไม่เชิงทีเดียว CDA เป็นกรอบทฤษฎีและชุดเครื่องมือวิเคราะห์ที่ให้ความสำคัญกับอำนาจ อุดมการณ์ และการวิพากษ์สังคม การวิเคราะห์วาทกรรมเชิงเปรียบเทียบเป็นกลยุทธ์การออกแบบการวิจัย — กำหนดว่าการวิเคราะห์ดำเนินการข้ามบริบทอย่างน้อยสองบริบทเพื่อการเปรียบเทียบข้ามกรณี CDA เป็นหนึ่งในหลายกรอบที่สามารถใช้ภายในการออกแบบการวิเคราะห์วาทกรรมเชิงเปรียบเทียบได้ แต่คุณยังสามารถใช้กรอบสังคม-องค์ความรู้ การวิเคราะห์บทสนทนา หรือกรอบวาทกรรมอื่นๆ ในเชิงเปรียบเทียบได้เช่นกัน

ฉันต้องใช้กี่บริบทหรือคลังข้อความ?

ต้องมีอย่างน้อยสองบริบทจึงจะเปรียบเทียบได้อย่างมีความหมาย การศึกษาที่ตีพิมพ์ส่วนใหญ่มักเปรียบเทียบสองถึงสี่บริบท การเพิ่มบริบทมากขึ้นจะเพิ่มความสมบูรณ์ของการเปรียบเทียบ แต่ก็เพิ่มภาระการวิเคราะห์อย่างมากเช่นกัน บริบทที่เลือกควรมีแรงจูงใจทางทฤษฎี — เลือกเพราะคาดว่าจะให้ข้อมูลเชิงลึกเกี่ยวกับความแปรปรวนที่เกี่ยวข้องกับคำถามวิจัย ไม่ใช่เพียงเพราะข้อมูลมีอยู่สะดวก

ฉันจะแน่ใจได้อย่างไรว่าการเปรียบเทียบของฉันถูกต้อง?

ความถูกต้อง (validity) ในการวิเคราะห์วาทกรรมเชิงเปรียบเทียบอาศัยสามแนวปฏิบัติ: (1) การใช้หมวดหมู่วิเคราะห์และกระบวนการลงรหัสเดียวกันสำหรับทุกคลังข้อความ (2) การบันทึกเหตุผลการสุ่มตัวอย่างสำหรับแต่ละคลังข้อความอย่างโปร่งใส และ (3) การยึดการตีความความแตกต่างกับหลักฐานเชิงบริบท แทนที่จะเป็นข้อสันนิษฐาน การสะท้อนคิดของผู้วิจัย — การยอมรับอย่างชัดเจนว่าตำแหน่งของตนเองอาจมีอิทธิพลต่อการอ่านข้ามบริบทอย่างไร — ก็เป็นที่คาดหวังเช่นกัน

ฉันสามารถใช้ซอฟต์แวร์ช่วยในการวิเคราะห์วาทกรรมเชิงเปรียบเทียบได้หรือไม่?

ใช่ ในระดับหนึ่ง เครื่องมือภาษาศาสตร์คลังข้อมูล (Corpus linguistics tools) (AntConc, Sketch Engine) สามารถระบุความถี่ของคำหลัก (keywords) และคำประสม (collocations) ข้ามคลังข้อความได้ ซึ่งให้ชั้นข้อมูลเชิงปริมาณแก่การเปรียบเทียบ ซอฟต์แวร์จัดการข้อมูลเชิงคุณภาพ (NVivo, ATLAS.ti) สามารถช่วยจัดการรหัสข้ามคลังข้อความขนาดใหญ่ได้ อย่างไรก็ตาม งานตีความ — การประเมินว่ารูปแบบวาทกรรมมีความหมายอย่างไรในบริบทและเหตุใดจึงแตกต่างกัน — ยังคงเป็นความรับผิดชอบของผู้วิจัย

อะไรคือความแตกต่างระหว่างการวิเคราะห์วาทกรรมเชิงเปรียบเทียบกับการวิเคราะห์เนื้อหาเชิงเปรียบเทียบ?

การวิเคราะห์เนื้อหา (รวมถึงการวิเคราะห์เนื้อหาเชิงคุณภาพ) มุ่งเน้นไปที่เนื้อหาที่ปรากฏชัด (manifest content) — สิ่งที่กล่าว — และโดยทั่วไปเกี่ยวข้องกับการลงรหัสตามความถี่อย่างเป็นระบบ การวิเคราะห์วาทกรรมตรวจสอบความหมายที่ซ่อนอยู่ (latent meaning) — กล่าวถึงสิ่งนั้นอย่างไร มีสมมติฐานเชิงอุดมการณ์ใดแฝงอยู่ และภาษาก่อให้เกิดผลกระทบทางสังคมอย่างไร การวิเคราะห์วาทกรรมเชิงเปรียบเทียบให้ความสนใจกับภาษาในฐานะการปฏิบัติทางสังคม ไม่ใช่เพียงพาหะนำข้อมูล

วิธีการที่เกี่ยวข้อง

แหล่งอ้างอิง

  1. Fairclough, N. (1995). Critical Discourse Analysis: The Critical Study of Language. Longman.

    ISBN: 978-0582219526
    คัดลอกแล้ว
  2. Wodak, R., & Meyer, M. (Eds.). (2009). Methods of Critical Discourse Analysis (2nd ed.). Sage.

    ISBN: 978-1847870216
    คัดลอกแล้ว