Skip to content
กลับไปยังผลการค้นหา

การออกแบบแบบกรณี-สิ่งเปรียบเทียบ (Case-Crossover Design) — การศึกษาทางระบาดวิทยาที่จับคู่ตนเอง (Self-Matched) สำหรับการสัมผัสที่เกิดขึ้นชั่วคราว

ผู้เสนอ
Malcolm Maclure
ปี
1991
ประเภท
Observational epidemiological study design
กลุ่มวิธี
Clinical / epidemiology

ข้อความนี้เป็นการแปลด้วยเครื่องและยังไม่ได้รับการตรวจทาน อ่านต้นฉบับภาษาอังกฤษ

ขนาดตัวอักษร

ใช้ทำอะไร?

การออกแบบแบบกรณี-สิ่งเปรียบเทียบ (case-crossover design) เป็นวิธีการทางระบาดวิทยาเชิงสังเกต (observational epidemiological method) ที่ประเมินว่าการสัมผัสที่เกิดขึ้นชั่วคราว (transient exposure) กระตุ้นให้เกิดเหตุการณ์เฉียบพลัน (acute event) หรือไม่ โดยเปรียบเทียบการสัมผัสของผู้ป่วยแต่ละรายในช่วงเวลาอันสั้นที่เรียกว่าหน้าต่างอันตราย (hazard window) ซึ่งอยู่ก่อนเกิดเหตุการณ์ทันที กับการสัมผัสของบุคคลนั้นเองในช่วงเวลาควบคุม (control periods) ก่อนหน้านี้ เนื่องจากแต่ละบุคคลทำหน้าที่เป็นกลุ่มควบคุมของตนเอง ลักษณะส่วนบุคคลที่คงที่ทั้งหมดจึงได้รับการปรับแก้โดยอัตโนมัติ ทำให้การออกแบบนี้มีประสิทธิภาพอย่างยิ่งในการศึกษาการสัมผัสที่ไม่ต่อเนื่อง (intermittent exposures) และผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นฉับพลัน (sudden-onset outcomes) เช่น กล้ามเนื้อหัวใจตาย (myocardial infarction) โรคหลอดเลือดสมอง (stroke) หรือการบาดเจ็บ (injury)

แนวคิดเบื้องหลังวิธีการ

ลองนึกภาพว่าคุณต้องการทราบว่าการออกแรงกายอย่างหนักกระตุ้นให้เกิดอาการหัวใจวายหรือไม่ แทนที่จะเปรียบเทียบผู้ที่เป็นหัวใจวายกับผู้ที่ไม่เป็น การออกแบบแบบกรณี-สิ่งเปรียบเทียบจะถามว่า: บุคคลนี้มีการเคลื่อนไหวร่างกายมากกว่าในช่วงหนึ่งชั่วโมงก่อนเกิดอาการหัวใจวายหรือไม่ เมื่อเทียบกับช่วงเวลาปกติในชั่วโมงที่คล้ายคลึงกันในวันหรือสัปดาห์ก่อนหน้าหรือไม่ ผู้ป่วยแต่ละรายจะตอบคำถามนี้โดยใช้ประวัติของตนเองเป็นเกณฑ์อ้างอิง การเปรียบเทียบภายในบุคคล (within-person comparison) นี้จะขจัดปัจจัยกวน (confounding) ที่คงที่เกี่ยวกับบุคคลนั้นๆ ทั้งหมด — เช่น พันธุกรรม ภาวะเรื้อรัง และวิถีชีวิต — โดยมุ่งเน้นการวิเคราะห์ไปที่การสัมผัสที่เกิดขึ้นชั่วคราวที่สนใจโดยเฉพาะ

ประวัติศาสตร์

การออกแบบแบบกรณี-สิ่งเปรียบเทียบถูกนำเสนอโดย Malcolm Maclure ในบทความปี 1991 ในวารสาร American Journal of Epidemiology ในฐานะวิธีการที่ออกแบบมาโดยเฉพาะเพื่อศึกษาว่าการสัมผัสสั้นๆ กระตุ้นให้เกิดเหตุการณ์เฉียบพลันหรือไม่ การออกแบบนี้ยืมตรรกะของการทดลองทางคลินิกแบบไขว้ (crossover clinical trial) แต่ใช้อย่างสังเกตได้: ผู้ป่วยแต่ละรายให้ข้อมูลกลุ่มควบคุมของตนเองจากช่วงเวลาอ้างอิงก่อนหน้า Murray Mittleman และคณะ ได้ปรับปรุงกลยุทธ์การเลือกช่วงเวลาควบคุมในปี 1995 และงานวิจัยเชิงระเบียบวิธีในภายหลังโดย Navidi (1998) และ Lumley และ Levy (2000) ได้กล่าวถึงอคติจากแนวโน้ม และการอภิปรายระหว่างแบบสองทิศทางกับทิศทางเดียว ตั้งแต่นั้นมา การออกแบบนี้จึงได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวางในการระบาดวิทยาของโรคหัวใจและหลอดเลือด การวิจัยสุขภาพสิ่งแวดล้อม และเภสัชระบาดวิทยา (pharmacoepidemiology)

ควรใช้เมื่อใด

ใช้การออกแบบแบบกรณี-สิ่งเปรียบเทียบเมื่อคำถามวิจัยของคุณคือว่าการสัมผัสที่เกิดขึ้นชั่วคราวและไม่ต่อเนื่องกระตุ้นให้เกิดเหตุการณ์เฉียบพลันหรือไม่ (เช่น มลพิษทางอากาศที่พุ่งสูงขึ้นเพิ่มความเสี่ยงของอาการหอบหืดในอีกไม่กี่ชั่วโมงข้างหน้าหรือไม่?) เหมาะอย่างยิ่งเมื่อปัจจัยกวนที่คงที่ (stable confounders) เป็นข้อกังวลหลัก เนื่องจาก การจับคู่ภายในบุคคลจะขจัดปัจจัยเหล่านั้นโดยอัตโนมัติ การออกแบบนี้ต้องการให้การสัมผัสเปลี่ยนแปลงภายในบุคคลเดียวกันในช่วงเวลาสั้นๆ และระยะเวลาเหนี่ยวนำ (induction time) ระหว่างการสัมผัสและเหตุการณ์นั้นสั้นและเป็นที่เข้าใจกันดี อย่าใช้เมื่อการสัมผัสคงที่หรือเปลี่ยนแปลงช้าๆ ตลอดช่วงชีวิต (เช่น สถานะการสูบบุหรี่ ปัจจัยทางพันธุกรรม) — การเปลี่ยนแปลงภายในบุคคลจะน้อยมาก ทำให้การออกแบบไม่ให้ข้อมูล หลีกเลี่ยงการใช้เมื่อเหตุการณ์นั้นหายากแต่ผลลัพธ์มีระยะฟักตัวยาวนาน หรือเมื่ออคติจากการเรียกคืน (recall bias) ของการสัมผัสไม่สามารถควบคุมได้อย่างเพียงพอ

ข้อจำกัดและข้อควรพิจารณา

  • สามารถศึกษาได้เฉพาะการสัมผัสที่เกิดขึ้นชั่วคราวซึ่งเปลี่ยนแปลงภายในบุคคลเดียวกันในช่วงเวลาที่เกี่ยวข้องเท่านั้น — ไม่สามารถประเมินการสัมผัสที่คงที่ได้
  • อคติจากการเรียกคืน (recall bias) เป็นข้อกังวลที่ร้ายแรงเมื่อการตรวจสอบการสัมผัสอาศัยความจำของผู้เข้าร่วม โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อผู้ป่วยอาจรายงานการสัมผัสก่อนเกิดเหตุการณ์มากเกินไปโดยไม่รู้ตัว
  • อคติจากแนวโน้ม (trend bias) (การเปลี่ยนแปลงตามกาลเวลาของการสัมผัส) อาจส่งผลต่อการออกแบบทิศทางเดียว การออกแบบสองทิศทางอาจนำไปสู่อคติจากการขึ้นอยู่กับการสัมผัส (exposure dependency bias) หากผลลัพธ์เปลี่ยนแปลงการสัมผัสในภายหลัง
  • ระยะเวลาเหนี่ยวนำ (induction period) — ระยะเวลารอคอยระหว่างการสัมผัสและเหตุการณ์ — จะต้องระบุไว้ล่วงหน้า การระบุหน้าต่างอันตรายผิดพลาดอาจทำให้ค่าประมาณคลาดเคลื่อนอย่างมาก
  • ไม่สามารถประมาณอัตราการเกิดเหตุการณ์สัมบูรณ์ (absolute event rates) หรือความเสี่ยงที่อธิบายได้โดยประชากร (population-attributable risks) ได้ — ให้ผลลัพธ์เฉพาะการวัดสัมพัทธ์ (relative measures) (อัตราต่อรอง) เท่านั้น

เงื่อนไขจากแหล่งที่มาไม่สามารถใช้แทนการทบทวนทางวิทยาศาสตร์ที่เป็นอิสระหรือการตรวจสอบโดยเอนจินวิเคราะห์ได้

จุดแข็ง

  • การควบคุมปัจจัยกวนระดับบุคคลที่คงที่ทั้งหมด (พันธุกรรม วิถีชีวิตที่คงที่ สถานะทางเศรษฐกิจและสังคม) โดยการออกแบบ
  • มีประสิทธิภาพ — ต้องการเพียงผู้ป่วย ไม่จำเป็นต้องสรรหากลุ่มควบคุมแยกต่างหาก
  • เหมาะสมอย่างยิ่งสำหรับการศึกษาปัจจัยกระตุ้นจากสิ่งแวดล้อมหรือพฤติกรรมที่เกิดขึ้นชั่วคราวสำหรับเหตุการณ์เฉียบพลันของระบบหัวใจและหลอดเลือด ระบบทางเดินหายใจ หรือการบาดเจ็บ
  • จับคู่กับแหล่งข้อมูลการบริหาร (เช่น การรับผู้ป่วยในโรงพยาบาล ข้อมูลการตรวจวัดสิ่งแวดล้อม) ได้อย่างเป็นธรรมชาติ ทำให้สามารถวิเคราะห์ในวงกว้างได้
  • ลดอคติจากการเลือก (selection bias) ที่เกิดขึ้นเมื่อเลือกกลุ่มควบคุมภายนอกที่เหมาะสม

การประยุกต์ใช้

  • การประมาณค่าความเสี่ยงกระตุ้นในระยะสั้นของกล้ามเนื้อหัวใจตายที่เกี่ยวข้องกับการออกแรงกายอย่างหนัก ความโกรธ หรือกิจกรรมทางเพศ
  • การประเมินว่ามลพิษทางอากาศแวดล้อมที่พุ่งสูงในระยะสั้น (PM2.5, โอโซน) เพิ่มความเสี่ยงรายชั่วโมงของการเข้ารับการรักษาในห้องฉุกเฉินสำหรับโรคหอบหืด หรือการเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลด้วยโรคหัวใจและหลอดเลือด หรือไม่
  • การตรวจสอบว่าการดื่มแอลกอฮอล์ในช่วงไม่กี่ชั่วโมงก่อนเกิดอุบัติเหตุจราจรทำหน้าที่เป็นปัจจัยกระตุ้นหรือไม่
  • การศึกษาเภสัชระบาดวิทยาเกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างยา-เหตุการณ์ โดยที่ยาถูกใช้เป็นครั้งคราวและเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์เกิดขึ้นเฉียบพลัน
  • การศึกษาว่าการสัมผัสในอาชีพในกะหรือภารกิจเฉพาะกระตุ้นให้เกิดเหตุการณ์เฉียบพลันของระบบกล้ามเนื้อและกระดูก หรือระบบหัวใจและหลอดเลือดหรือไม่
  • การระบาดวิทยาทางสิ่งแวดล้อมที่เชื่อมโยงสภาพอากาศสุดขั้ว (คลื่นความร้อน คลื่นความเย็น) กับผลลัพธ์เฉียบพลันโดยใช้หน้าต่างเวลาที่จับคู่ในระดับบุคคล

วิธีการทำงาน

วิธีการทำงาน

1

บุคคลทั้งหมดที่ประสบกับผลลัพธ์เฉียบพลันที่สนใจ (เช่น กล้ามเนื้อหัวใจตาย การหกล้ม อุบัติเหตุจราจร) ในช่วงเวลาศึกษาจะถูกรวบรวมเป็นผู้ป่วย (cases) เฉพาะผู้ที่มีเหตุการณ์เกิดขึ้นจริงเท่านั้นที่จะให้ข้อมูล จะไม่มีกลุ่มผู้ที่ไม่ใช่ผู้ป่วย (non-cases) แยกต่างหากที่ต้องสรรหา ทำให้การออกแบบนี้มีประสิทธิภาพในสถานการณ์ที่มีทะเบียนผู้ป่วย (case registries)

2

หน้าต่างอันตราย (hazard window) ถูกกำหนดให้เป็นช่วงเวลาอันสั้นที่อยู่ก่อนเกิดเหตุการณ์ทันที — ตัวอย่างเช่น หนึ่งหรือสองชั่วโมงก่อนเริ่มมีอาการ สถานะการสัมผัสในช่วงเวลานี้เป็นตัวแปรสำคัญ: การสัมผัสที่กระตุ้น (เช่น การออกแรงอย่างหนัก มลพิษทางอากาศที่พุ่งสูง การดื่มแอลกอฮอล์) มีอยู่หรือไม่มีอยู่?

3

ช่วงเวลาควบคุม (control periods) คือช่วงเวลาจากอดีตอันใกล้ของบุคคลเดียวกันนั้นเองที่เหตุการณ์ไม่เกิดขึ้น กลยุทธ์ที่ใช้กันทั่วไปคือแบบสองทิศทาง (bidirectional) (ช่วงเวลาก่อนและหลังเกิดเหตุการณ์) และแบบทิศทางเดียว (unidirectional) (ช่วงเวลาเฉพาะก่อนเกิดเหตุการณ์) โดยทั่วไปแล้วช่วงเวลาควบคุมจะถูกจับคู่ตามเวลาของวันและวันของสัปดาห์เพื่อหลีกเลี่ยงปัจจัยกวนจากจังหวะรายวัน (circadian) หรือรายสัปดาห์ (weekly rhythms)

4

การสัมผัสทั้งในช่วงหน้าต่างอันตรายและช่วงเวลาควบคุมทั้งหมดจะถูกตรวจสอบ — ควรใช้บันทึกที่เป็นวัตถุประสงค์ (ข้อมูลสุขภาพอิเล็กทรอนิกส์ เครื่องตรวจวัดสิ่งแวดล้อม เครื่องติดตามกิจกรรม) หรือการเรียกคืนจากการสัมภาษณ์ที่มีโครงสร้าง การสัมผัสจะต้องเกิดขึ้นชั่วคราวและสามารถเปลี่ยนแปลงได้ภายในบุคคลเดียวกันเมื่อเวลาผ่านไป การสัมผัสที่คงที่และไม่เปลี่ยนแปลงตามเวลาไม่สามารถศึกษาได้ด้วยการออกแบบนี้

5

เนื่องจากแต่ละบุคคลให้ข้อมูลช่วงหน้าต่างอันตรายหนึ่งช่วงและช่วงเวลาควบคุมอย่างน้อยหนึ่งช่วง ข้อมูลจะถูกวิเคราะห์โดยใช้การถดถอยโลจิสติกแบบมีเงื่อนไข (conditional logistic regression) ที่จับคู่ตามตัวตนของผู้เข้าร่วม (subject identity) อัตราต่อรอง (odds ratio) ที่ได้จะเป็นตัวประมาณค่าความเสี่ยงสัมพัทธ์ (relative risk) ของเหตุการณ์หลังจากการสัมผัสเมื่อเทียบกับช่วงเวลาที่ไม่สัมผัสสำหรับบุคคลเดียวกัน

สูตร
OR = exp(beta), from conditional logistic regression matched on individual

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

  • การระบุความยาวหน้าต่างอันตรายผิดพลาด — หากหน้าต่างกว้างเกินไปจะทำให้ผลกระทบชั่วคราวเจือจางลง หากแคบเกินไปจะพลาดการสัมผัสที่แท้จริง การเลือกต้องมีเหตุผลทางชีววิทยา ไม่ใช่ขับเคลื่อนด้วยข้อมูล
  • การละเลยอคติจากแนวโน้มในการออกแบบทิศทางเดียว — หากการสัมผัสพื้นฐานของบุคคลมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นตามกาลเวลา ช่วงเวลาควบคุมจากอดีตจะแสดงการสัมผัสที่ต่ำกว่าช่วงหน้าต่างอันตรายอย่างเป็นระบบ ทำให้ค่าอัตราต่อรองสูงเกินจริง
  • การใช้การออกแบบสำหรับการสัมผัสที่เปลี่ยนแปลงช้าๆ — เมื่อการสัมผัสแทบไม่เปลี่ยนแปลงภายในบุคคล (เช่น ดัชนีมวลกาย ความเข้มข้นของการสูบบุหรี่ในช่วงไม่กี่สัปดาห์) การถดถอยโลจิสติกแบบมีเงื่อนไขจะอาศัยความแตกต่างภายในบุคคลน้อยมาก ทำให้ได้ค่าประมาณที่ไม่เสถียรหรือไม่สามารถตีความได้
  • การมองข้ามการขึ้นอยู่กับการสัมผัส — ในการออกแบบสองทิศทาง เหตุการณ์เองอาจเปลี่ยนแปลงการสัมผัสในภายหลัง (เช่น อาการหัวใจวายนำไปสู่การลดการออกแรง) ทำให้ค่าประมาณการสัมผัสในช่วงเวลาควบคุมผิดพลาด

คำถามที่พบบ่อย

การออกแบบแบบกรณี-สิ่งเปรียบเทียบแตกต่างจากการศึกษากรณี-กลุ่มควบคุม (case-control study) แบบมาตรฐานอย่างไร?

ในการศึกษากรณี-กลุ่มควบคุมแบบดั้งเดิม ผู้ป่วย (ผู้ที่มีเหตุการณ์) จะถูกเปรียบเทียบกับกลุ่มควบคุมที่สรรหามาแยกต่างหาก (ผู้ที่ไม่มีเหตุการณ์) ปัจจัยกวนจากลักษณะที่คงที่ — อายุ เพศ วิถีชีวิต — จะต้องได้รับการจัดการโดยการจับคู่หรือการปรับแก้ ในการออกแบบแบบกรณี-สิ่งเปรียบเทียบ ผู้ป่วยแต่ละรายทำหน้าที่เป็นกลุ่มควบคุมของตนเองโดยให้ข้อมูลการสัมผัสจากช่วงเวลาของตนเองก่อนหน้านี้ สิ่งนี้จะขจัดปัจจัยกวนส่วนบุคคลที่คงที่ทั้งหมดโดยอัตโนมัติ แต่จำกัดการออกแบบให้ใช้กับการสัมผัสที่เกิดขึ้นชั่วคราวเท่านั้น

อะไรคือความแตกต่างระหว่างการออกแบบแบบกรณี-สิ่งเปรียบเทียบแบบทิศทางเดียวและแบบสองทิศทาง?

ในการออกแบบทิศทางเดียว ช่วงเวลาควบคุมจะถูกดึงมาจากเวลาก่อนเกิดเหตุการณ์เท่านั้น เพื่อหลีกเลี่ยงการเปลี่ยนแปลงการสัมผัสใดๆ ที่เหตุการณ์เองอาจก่อให้เกิด อย่างไรก็ตาม หากการสัมผัสมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นตามกาลเวลา สิ่งนี้จะนำไปสู่อคติจากแนวโน้ม การออกแบบสองทิศทางจะใช้ช่วงเวลาควบคุมทั้งก่อนและหลังเกิดเหตุการณ์ ซึ่งจะหักล้างแนวโน้มตามกาลเวลา แต่ก็อาจนำไปสู่อคติจากการขึ้นอยู่กับการสัมผัส หากเหตุการณ์เปลี่ยนแปลงการสัมผัสในภายหลัง การเลือกระหว่างสองแบบขึ้นอยู่กับว่าแนวโน้มการสัมผัสหรือการเปลี่ยนแปลงการสัมผัสที่เกิดจากเหตุการณ์เป็นข้อกังวลที่มากกว่า

ใช้วิธีการทางสถิติใดในการวิเคราะห์การศึกษาแบบกรณี-สิ่งเปรียบเทียบ?

การถดถอยโลจิสติกแบบมีเงื่อนไขที่จับคู่ตามตัวตนของบุคคลเป็นแนวทางมาตรฐาน แต่ละชั้น (stratum) (หนึ่งหน้าต่างอันตรายและช่วงเวลาควบคุมอย่างน้อยหนึ่งช่วงจากบุคคลเดียวกัน) จะถูกวิเคราะห์ร่วมกัน และแบบจำลองจะประมาณค่าอัตราต่อรองสำหรับผลกระทบของการสัมผัสที่เกิดขึ้นชั่วคราว โดยไม่ขึ้นกับลักษณะคงที่ภายในบุคคลทั้งหมด

ฉันสามารถศึกษาการสัมผัสที่เกิดขึ้นชั่วคราวมากกว่าหนึ่งรายการพร้อมกันได้หรือไม่?

ได้ สามารถรวมการสัมผัสที่เกิดขึ้นชั่วคราวหลายรายการในแบบจำลองการถดถอยโลจิสติกแบบมีเงื่อนไขพร้อมกันได้ โดยที่การสัมผัสแต่ละรายการเปลี่ยนแปลงเพียงพอภายในบุคคลในช่วงหน้าต่างอันตรายและช่วงเวลาควบคุม สามารถตรวจสอบเทอมปฏิสัมพันธ์ (interaction terms) ระหว่างการสัมผัส (เช่น การออกแรงร่วมกับความโกรธ) ได้เช่นกัน ดังที่แสดงในการศึกษาปัจจัยกระตุ้นโรคหัวใจและหลอดเลือดในระยะแรก

การออกแบบแบบกรณี-สิ่งเปรียบเทียบเหมาะสมสำหรับข้อมูลอนุกรมเวลาด้านสิ่งแวดล้อมในระดับประชากรหรือไม่?

การออกแบบแบบกรณี-สิ่งเปรียบเทียบแบบคลาสสิกใช้การจับคู่ในระดับบุคคล สำหรับข้อมูลสิ่งแวดล้อมระดับประชากร (จำนวนมลพิษรายวันเทียบกับการเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลรายวัน) สามารถใช้การวิเคราะห์แบบกรณี-สิ่งเปรียบเทียบที่แบ่งตามเวลา (time-stratified case-crossover analysis) ซึ่งมีความสัมพันธ์อย่างใกล้ชิดและมักจะเทียบเท่าทางคณิตศาสตร์กับการถดถอยอนุกรมเวลาแบบปัวซง (Poisson-based time-series regression) การออกแบบในระดับบุคคลจะดีกว่าเมื่อมีข้อมูลการสัมผัสในระดับบุคคล เนื่องจากให้การอนุมานเชิงสาเหตุภายในบุคคลโดยตรง

วิธีการที่เกี่ยวข้อง

แหล่งอ้างอิง

  1. Maclure, M. (1991). The case-crossover design: A method for studying transient effects on the risk of acute events. American Journal of Epidemiology, 133(2), 144–153.

    เปิดเอกสารอ้างอิง DOI
    คัดลอกแล้ว
  2. Mittleman, M. A., Maclure, M., & Robins, J. M. (1995). Control sampling strategies for case-crossover studies: An assessment of relative efficiency. American Journal of Epidemiology, 142(1), 91–98.

    เปิดเอกสารอ้างอิง DOI
    คัดลอกแล้ว