การออกแบบแบบกรณี-สิ่งเปรียบเทียบ (Case-Crossover Design) — การศึกษาทางระบาดวิทยาที่จับคู่ตนเอง (Self-Matched) สำหรับการสัมผัสที่เกิดขึ้นชั่วคราว
- ผู้เสนอ
- Malcolm Maclure
- ปี
- 1991
- ประเภท
- Observational epidemiological study design
- กลุ่มวิธี
- Clinical / epidemiology
ข้อความนี้เป็นการแปลด้วยเครื่องและยังไม่ได้รับการตรวจทาน อ่านต้นฉบับภาษาอังกฤษ
ใช้ทำอะไร?
การออกแบบแบบกรณี-สิ่งเปรียบเทียบ (case-crossover design) เป็นวิธีการทางระบาดวิทยาเชิงสังเกต (observational epidemiological method) ที่ประเมินว่าการสัมผัสที่เกิดขึ้นชั่วคราว (transient exposure) กระตุ้นให้เกิดเหตุการณ์เฉียบพลัน (acute event) หรือไม่ โดยเปรียบเทียบการสัมผัสของผู้ป่วยแต่ละรายในช่วงเวลาอันสั้นที่เรียกว่าหน้าต่างอันตราย (hazard window) ซึ่งอยู่ก่อนเกิดเหตุการณ์ทันที กับการสัมผัสของบุคคลนั้นเองในช่วงเวลาควบคุม (control periods) ก่อนหน้านี้ เนื่องจากแต่ละบุคคลทำหน้าที่เป็นกลุ่มควบคุมของตนเอง ลักษณะส่วนบุคคลที่คงที่ทั้งหมดจึงได้รับการปรับแก้โดยอัตโนมัติ ทำให้การออกแบบนี้มีประสิทธิภาพอย่างยิ่งในการศึกษาการสัมผัสที่ไม่ต่อเนื่อง (intermittent exposures) และผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นฉับพลัน (sudden-onset outcomes) เช่น กล้ามเนื้อหัวใจตาย (myocardial infarction) โรคหลอดเลือดสมอง (stroke) หรือการบาดเจ็บ (injury)
แนวคิดเบื้องหลังวิธีการ
ลองนึกภาพว่าคุณต้องการทราบว่าการออกแรงกายอย่างหนักกระตุ้นให้เกิดอาการหัวใจวายหรือไม่ แทนที่จะเปรียบเทียบผู้ที่เป็นหัวใจวายกับผู้ที่ไม่เป็น การออกแบบแบบกรณี-สิ่งเปรียบเทียบจะถามว่า: บุคคลนี้มีการเคลื่อนไหวร่างกายมากกว่าในช่วงหนึ่งชั่วโมงก่อนเกิดอาการหัวใจวายหรือไม่ เมื่อเทียบกับช่วงเวลาปกติในชั่วโมงที่คล้ายคลึงกันในวันหรือสัปดาห์ก่อนหน้าหรือไม่ ผู้ป่วยแต่ละรายจะตอบคำถามนี้โดยใช้ประวัติของตนเองเป็นเกณฑ์อ้างอิง การเปรียบเทียบภายในบุคคล (within-person comparison) นี้จะขจัดปัจจัยกวน (confounding) ที่คงที่เกี่ยวกับบุคคลนั้นๆ ทั้งหมด — เช่น พันธุกรรม ภาวะเรื้อรัง และวิถีชีวิต — โดยมุ่งเน้นการวิเคราะห์ไปที่การสัมผัสที่เกิดขึ้นชั่วคราวที่สนใจโดยเฉพาะ
ประวัติศาสตร์
การออกแบบแบบกรณี-สิ่งเปรียบเทียบถูกนำเสนอโดย Malcolm Maclure ในบทความปี 1991 ในวารสาร American Journal of Epidemiology ในฐานะวิธีการที่ออกแบบมาโดยเฉพาะเพื่อศึกษาว่าการสัมผัสสั้นๆ กระตุ้นให้เกิดเหตุการณ์เฉียบพลันหรือไม่ การออกแบบนี้ยืมตรรกะของการทดลองทางคลินิกแบบไขว้ (crossover clinical trial) แต่ใช้อย่างสังเกตได้: ผู้ป่วยแต่ละรายให้ข้อมูลกลุ่มควบคุมของตนเองจากช่วงเวลาอ้างอิงก่อนหน้า Murray Mittleman และคณะ ได้ปรับปรุงกลยุทธ์การเลือกช่วงเวลาควบคุมในปี 1995 และงานวิจัยเชิงระเบียบวิธีในภายหลังโดย Navidi (1998) และ Lumley และ Levy (2000) ได้กล่าวถึงอคติจากแนวโน้ม และการอภิปรายระหว่างแบบสองทิศทางกับทิศทางเดียว ตั้งแต่นั้นมา การออกแบบนี้จึงได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวางในการระบาดวิทยาของโรคหัวใจและหลอดเลือด การวิจัยสุขภาพสิ่งแวดล้อม และเภสัชระบาดวิทยา (pharmacoepidemiology)
ควรใช้เมื่อใด
ใช้การออกแบบแบบกรณี-สิ่งเปรียบเทียบเมื่อคำถามวิจัยของคุณคือว่าการสัมผัสที่เกิดขึ้นชั่วคราวและไม่ต่อเนื่องกระตุ้นให้เกิดเหตุการณ์เฉียบพลันหรือไม่ (เช่น มลพิษทางอากาศที่พุ่งสูงขึ้นเพิ่มความเสี่ยงของอาการหอบหืดในอีกไม่กี่ชั่วโมงข้างหน้าหรือไม่?) เหมาะอย่างยิ่งเมื่อปัจจัยกวนที่คงที่ (stable confounders) เป็นข้อกังวลหลัก เนื่องจาก การจับคู่ภายในบุคคลจะขจัดปัจจัยเหล่านั้นโดยอัตโนมัติ การออกแบบนี้ต้องการให้การสัมผัสเปลี่ยนแปลงภายในบุคคลเดียวกันในช่วงเวลาสั้นๆ และระยะเวลาเหนี่ยวนำ (induction time) ระหว่างการสัมผัสและเหตุการณ์นั้นสั้นและเป็นที่เข้าใจกันดี อย่าใช้เมื่อการสัมผัสคงที่หรือเปลี่ยนแปลงช้าๆ ตลอดช่วงชีวิต (เช่น สถานะการสูบบุหรี่ ปัจจัยทางพันธุกรรม) — การเปลี่ยนแปลงภายในบุคคลจะน้อยมาก ทำให้การออกแบบไม่ให้ข้อมูล หลีกเลี่ยงการใช้เมื่อเหตุการณ์นั้นหายากแต่ผลลัพธ์มีระยะฟักตัวยาวนาน หรือเมื่ออคติจากการเรียกคืน (recall bias) ของการสัมผัสไม่สามารถควบคุมได้อย่างเพียงพอ
ข้อจำกัดและข้อควรพิจารณา
- สามารถศึกษาได้เฉพาะการสัมผัสที่เกิดขึ้นชั่วคราวซึ่งเปลี่ยนแปลงภายในบุคคลเดียวกันในช่วงเวลาที่เกี่ยวข้องเท่านั้น — ไม่สามารถประเมินการสัมผัสที่คงที่ได้
- อคติจากการเรียกคืน (recall bias) เป็นข้อกังวลที่ร้ายแรงเมื่อการตรวจสอบการสัมผัสอาศัยความจำของผู้เข้าร่วม โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อผู้ป่วยอาจรายงานการสัมผัสก่อนเกิดเหตุการณ์มากเกินไปโดยไม่รู้ตัว
- อคติจากแนวโน้ม (trend bias) (การเปลี่ยนแปลงตามกาลเวลาของการสัมผัส) อาจส่งผลต่อการออกแบบทิศทางเดียว การออกแบบสองทิศทางอาจนำไปสู่อคติจากการขึ้นอยู่กับการสัมผัส (exposure dependency bias) หากผลลัพธ์เปลี่ยนแปลงการสัมผัสในภายหลัง
- ระยะเวลาเหนี่ยวนำ (induction period) — ระยะเวลารอคอยระหว่างการสัมผัสและเหตุการณ์ — จะต้องระบุไว้ล่วงหน้า การระบุหน้าต่างอันตรายผิดพลาดอาจทำให้ค่าประมาณคลาดเคลื่อนอย่างมาก
- ไม่สามารถประมาณอัตราการเกิดเหตุการณ์สัมบูรณ์ (absolute event rates) หรือความเสี่ยงที่อธิบายได้โดยประชากร (population-attributable risks) ได้ — ให้ผลลัพธ์เฉพาะการวัดสัมพัทธ์ (relative measures) (อัตราต่อรอง) เท่านั้น
เงื่อนไขจากแหล่งที่มาไม่สามารถใช้แทนการทบทวนทางวิทยาศาสตร์ที่เป็นอิสระหรือการตรวจสอบโดยเอนจินวิเคราะห์ได้
จุดแข็ง
- การควบคุมปัจจัยกวนระดับบุคคลที่คงที่ทั้งหมด (พันธุกรรม วิถีชีวิตที่คงที่ สถานะทางเศรษฐกิจและสังคม) โดยการออกแบบ
- มีประสิทธิภาพ — ต้องการเพียงผู้ป่วย ไม่จำเป็นต้องสรรหากลุ่มควบคุมแยกต่างหาก
- เหมาะสมอย่างยิ่งสำหรับการศึกษาปัจจัยกระตุ้นจากสิ่งแวดล้อมหรือพฤติกรรมที่เกิดขึ้นชั่วคราวสำหรับเหตุการณ์เฉียบพลันของระบบหัวใจและหลอดเลือด ระบบทางเดินหายใจ หรือการบาดเจ็บ
- จับคู่กับแหล่งข้อมูลการบริหาร (เช่น การรับผู้ป่วยในโรงพยาบาล ข้อมูลการตรวจวัดสิ่งแวดล้อม) ได้อย่างเป็นธรรมชาติ ทำให้สามารถวิเคราะห์ในวงกว้างได้
- ลดอคติจากการเลือก (selection bias) ที่เกิดขึ้นเมื่อเลือกกลุ่มควบคุมภายนอกที่เหมาะสม
การประยุกต์ใช้
- การประมาณค่าความเสี่ยงกระตุ้นในระยะสั้นของกล้ามเนื้อหัวใจตายที่เกี่ยวข้องกับการออกแรงกายอย่างหนัก ความโกรธ หรือกิจกรรมทางเพศ
- การประเมินว่ามลพิษทางอากาศแวดล้อมที่พุ่งสูงในระยะสั้น (PM2.5, โอโซน) เพิ่มความเสี่ยงรายชั่วโมงของการเข้ารับการรักษาในห้องฉุกเฉินสำหรับโรคหอบหืด หรือการเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลด้วยโรคหัวใจและหลอดเลือด หรือไม่
- การตรวจสอบว่าการดื่มแอลกอฮอล์ในช่วงไม่กี่ชั่วโมงก่อนเกิดอุบัติเหตุจราจรทำหน้าที่เป็นปัจจัยกระตุ้นหรือไม่
- การศึกษาเภสัชระบาดวิทยาเกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างยา-เหตุการณ์ โดยที่ยาถูกใช้เป็นครั้งคราวและเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์เกิดขึ้นเฉียบพลัน
- การศึกษาว่าการสัมผัสในอาชีพในกะหรือภารกิจเฉพาะกระตุ้นให้เกิดเหตุการณ์เฉียบพลันของระบบกล้ามเนื้อและกระดูก หรือระบบหัวใจและหลอดเลือดหรือไม่
- การระบาดวิทยาทางสิ่งแวดล้อมที่เชื่อมโยงสภาพอากาศสุดขั้ว (คลื่นความร้อน คลื่นความเย็น) กับผลลัพธ์เฉียบพลันโดยใช้หน้าต่างเวลาที่จับคู่ในระดับบุคคล
วิธีการทำงาน
วิธีการทำงาน
บุคคลทั้งหมดที่ประสบกับผลลัพธ์เฉียบพลันที่สนใจ (เช่น กล้ามเนื้อหัวใจตาย การหกล้ม อุบัติเหตุจราจร) ในช่วงเวลาศึกษาจะถูกรวบรวมเป็นผู้ป่วย (cases) เฉพาะผู้ที่มีเหตุการณ์เกิดขึ้นจริงเท่านั้นที่จะให้ข้อมูล จะไม่มีกลุ่มผู้ที่ไม่ใช่ผู้ป่วย (non-cases) แยกต่างหากที่ต้องสรรหา ทำให้การออกแบบนี้มีประสิทธิภาพในสถานการณ์ที่มีทะเบียนผู้ป่วย (case registries)
หน้าต่างอันตราย (hazard window) ถูกกำหนดให้เป็นช่วงเวลาอันสั้นที่อยู่ก่อนเกิดเหตุการณ์ทันที — ตัวอย่างเช่น หนึ่งหรือสองชั่วโมงก่อนเริ่มมีอาการ สถานะการสัมผัสในช่วงเวลานี้เป็นตัวแปรสำคัญ: การสัมผัสที่กระตุ้น (เช่น การออกแรงอย่างหนัก มลพิษทางอากาศที่พุ่งสูง การดื่มแอลกอฮอล์) มีอยู่หรือไม่มีอยู่?
ช่วงเวลาควบคุม (control periods) คือช่วงเวลาจากอดีตอันใกล้ของบุคคลเดียวกันนั้นเองที่เหตุการณ์ไม่เกิดขึ้น กลยุทธ์ที่ใช้กันทั่วไปคือแบบสองทิศทาง (bidirectional) (ช่วงเวลาก่อนและหลังเกิดเหตุการณ์) และแบบทิศทางเดียว (unidirectional) (ช่วงเวลาเฉพาะก่อนเกิดเหตุการณ์) โดยทั่วไปแล้วช่วงเวลาควบคุมจะถูกจับคู่ตามเวลาของวันและวันของสัปดาห์เพื่อหลีกเลี่ยงปัจจัยกวนจากจังหวะรายวัน (circadian) หรือรายสัปดาห์ (weekly rhythms)
การสัมผัสทั้งในช่วงหน้าต่างอันตรายและช่วงเวลาควบคุมทั้งหมดจะถูกตรวจสอบ — ควรใช้บันทึกที่เป็นวัตถุประสงค์ (ข้อมูลสุขภาพอิเล็กทรอนิกส์ เครื่องตรวจวัดสิ่งแวดล้อม เครื่องติดตามกิจกรรม) หรือการเรียกคืนจากการสัมภาษณ์ที่มีโครงสร้าง การสัมผัสจะต้องเกิดขึ้นชั่วคราวและสามารถเปลี่ยนแปลงได้ภายในบุคคลเดียวกันเมื่อเวลาผ่านไป การสัมผัสที่คงที่และไม่เปลี่ยนแปลงตามเวลาไม่สามารถศึกษาได้ด้วยการออกแบบนี้
เนื่องจากแต่ละบุคคลให้ข้อมูลช่วงหน้าต่างอันตรายหนึ่งช่วงและช่วงเวลาควบคุมอย่างน้อยหนึ่งช่วง ข้อมูลจะถูกวิเคราะห์โดยใช้การถดถอยโลจิสติกแบบมีเงื่อนไข (conditional logistic regression) ที่จับคู่ตามตัวตนของผู้เข้าร่วม (subject identity) อัตราต่อรอง (odds ratio) ที่ได้จะเป็นตัวประมาณค่าความเสี่ยงสัมพัทธ์ (relative risk) ของเหตุการณ์หลังจากการสัมผัสเมื่อเทียบกับช่วงเวลาที่ไม่สัมผัสสำหรับบุคคลเดียวกัน
สูตร
OR = exp(beta), from conditional logistic regression matched on individual
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- การระบุความยาวหน้าต่างอันตรายผิดพลาด — หากหน้าต่างกว้างเกินไปจะทำให้ผลกระทบชั่วคราวเจือจางลง หากแคบเกินไปจะพลาดการสัมผัสที่แท้จริง การเลือกต้องมีเหตุผลทางชีววิทยา ไม่ใช่ขับเคลื่อนด้วยข้อมูล
- การละเลยอคติจากแนวโน้มในการออกแบบทิศทางเดียว — หากการสัมผัสพื้นฐานของบุคคลมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นตามกาลเวลา ช่วงเวลาควบคุมจากอดีตจะแสดงการสัมผัสที่ต่ำกว่าช่วงหน้าต่างอันตรายอย่างเป็นระบบ ทำให้ค่าอัตราต่อรองสูงเกินจริง
- การใช้การออกแบบสำหรับการสัมผัสที่เปลี่ยนแปลงช้าๆ — เมื่อการสัมผัสแทบไม่เปลี่ยนแปลงภายในบุคคล (เช่น ดัชนีมวลกาย ความเข้มข้นของการสูบบุหรี่ในช่วงไม่กี่สัปดาห์) การถดถอยโลจิสติกแบบมีเงื่อนไขจะอาศัยความแตกต่างภายในบุคคลน้อยมาก ทำให้ได้ค่าประมาณที่ไม่เสถียรหรือไม่สามารถตีความได้
- การมองข้ามการขึ้นอยู่กับการสัมผัส — ในการออกแบบสองทิศทาง เหตุการณ์เองอาจเปลี่ยนแปลงการสัมผัสในภายหลัง (เช่น อาการหัวใจวายนำไปสู่การลดการออกแรง) ทำให้ค่าประมาณการสัมผัสในช่วงเวลาควบคุมผิดพลาด
คำถามที่พบบ่อย
การออกแบบแบบกรณี-สิ่งเปรียบเทียบแตกต่างจากการศึกษากรณี-กลุ่มควบคุม (case-control study) แบบมาตรฐานอย่างไร?
ในการศึกษากรณี-กลุ่มควบคุมแบบดั้งเดิม ผู้ป่วย (ผู้ที่มีเหตุการณ์) จะถูกเปรียบเทียบกับกลุ่มควบคุมที่สรรหามาแยกต่างหาก (ผู้ที่ไม่มีเหตุการณ์) ปัจจัยกวนจากลักษณะที่คงที่ — อายุ เพศ วิถีชีวิต — จะต้องได้รับการจัดการโดยการจับคู่หรือการปรับแก้ ในการออกแบบแบบกรณี-สิ่งเปรียบเทียบ ผู้ป่วยแต่ละรายทำหน้าที่เป็นกลุ่มควบคุมของตนเองโดยให้ข้อมูลการสัมผัสจากช่วงเวลาของตนเองก่อนหน้านี้ สิ่งนี้จะขจัดปัจจัยกวนส่วนบุคคลที่คงที่ทั้งหมดโดยอัตโนมัติ แต่จำกัดการออกแบบให้ใช้กับการสัมผัสที่เกิดขึ้นชั่วคราวเท่านั้น
อะไรคือความแตกต่างระหว่างการออกแบบแบบกรณี-สิ่งเปรียบเทียบแบบทิศทางเดียวและแบบสองทิศทาง?
ในการออกแบบทิศทางเดียว ช่วงเวลาควบคุมจะถูกดึงมาจากเวลาก่อนเกิดเหตุการณ์เท่านั้น เพื่อหลีกเลี่ยงการเปลี่ยนแปลงการสัมผัสใดๆ ที่เหตุการณ์เองอาจก่อให้เกิด อย่างไรก็ตาม หากการสัมผัสมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นตามกาลเวลา สิ่งนี้จะนำไปสู่อคติจากแนวโน้ม การออกแบบสองทิศทางจะใช้ช่วงเวลาควบคุมทั้งก่อนและหลังเกิดเหตุการณ์ ซึ่งจะหักล้างแนวโน้มตามกาลเวลา แต่ก็อาจนำไปสู่อคติจากการขึ้นอยู่กับการสัมผัส หากเหตุการณ์เปลี่ยนแปลงการสัมผัสในภายหลัง การเลือกระหว่างสองแบบขึ้นอยู่กับว่าแนวโน้มการสัมผัสหรือการเปลี่ยนแปลงการสัมผัสที่เกิดจากเหตุการณ์เป็นข้อกังวลที่มากกว่า
ใช้วิธีการทางสถิติใดในการวิเคราะห์การศึกษาแบบกรณี-สิ่งเปรียบเทียบ?
การถดถอยโลจิสติกแบบมีเงื่อนไขที่จับคู่ตามตัวตนของบุคคลเป็นแนวทางมาตรฐาน แต่ละชั้น (stratum) (หนึ่งหน้าต่างอันตรายและช่วงเวลาควบคุมอย่างน้อยหนึ่งช่วงจากบุคคลเดียวกัน) จะถูกวิเคราะห์ร่วมกัน และแบบจำลองจะประมาณค่าอัตราต่อรองสำหรับผลกระทบของการสัมผัสที่เกิดขึ้นชั่วคราว โดยไม่ขึ้นกับลักษณะคงที่ภายในบุคคลทั้งหมด
ฉันสามารถศึกษาการสัมผัสที่เกิดขึ้นชั่วคราวมากกว่าหนึ่งรายการพร้อมกันได้หรือไม่?
ได้ สามารถรวมการสัมผัสที่เกิดขึ้นชั่วคราวหลายรายการในแบบจำลองการถดถอยโลจิสติกแบบมีเงื่อนไขพร้อมกันได้ โดยที่การสัมผัสแต่ละรายการเปลี่ยนแปลงเพียงพอภายในบุคคลในช่วงหน้าต่างอันตรายและช่วงเวลาควบคุม สามารถตรวจสอบเทอมปฏิสัมพันธ์ (interaction terms) ระหว่างการสัมผัส (เช่น การออกแรงร่วมกับความโกรธ) ได้เช่นกัน ดังที่แสดงในการศึกษาปัจจัยกระตุ้นโรคหัวใจและหลอดเลือดในระยะแรก
การออกแบบแบบกรณี-สิ่งเปรียบเทียบเหมาะสมสำหรับข้อมูลอนุกรมเวลาด้านสิ่งแวดล้อมในระดับประชากรหรือไม่?
การออกแบบแบบกรณี-สิ่งเปรียบเทียบแบบคลาสสิกใช้การจับคู่ในระดับบุคคล สำหรับข้อมูลสิ่งแวดล้อมระดับประชากร (จำนวนมลพิษรายวันเทียบกับการเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลรายวัน) สามารถใช้การวิเคราะห์แบบกรณี-สิ่งเปรียบเทียบที่แบ่งตามเวลา (time-stratified case-crossover analysis) ซึ่งมีความสัมพันธ์อย่างใกล้ชิดและมักจะเทียบเท่าทางคณิตศาสตร์กับการถดถอยอนุกรมเวลาแบบปัวซง (Poisson-based time-series regression) การออกแบบในระดับบุคคลจะดีกว่าเมื่อมีข้อมูลการสัมผัสในระดับบุคคล เนื่องจากให้การอนุมานเชิงสาเหตุภายในบุคคลโดยตรง
วิธีการที่เกี่ยวข้อง
แหล่งอ้างอิง
Maclure, M. (1991). The case-crossover design: A method for studying transient effects on the risk of acute events. American Journal of Epidemiology, 133(2), 144–153.
เปิดเอกสารอ้างอิง DOIคัดลอกแล้วMittleman, M. A., Maclure, M., & Robins, J. M. (1995). Control sampling strategies for case-crossover studies: An assessment of relative efficiency. American Journal of Epidemiology, 142(1), 91–98.
เปิดเอกสารอ้างอิง DOIคัดลอกแล้ว