การลงรหัสแกน (Axial Coding) — การพัฒนาหมวดหมู่เชิงสัมพันธ์ในการวิจัยเชิงคุณภาพ
- ผู้เสนอ
- Anselm Strauss and Juliet Corbin
- ปี
- 1990
- ประเภท
- Qualitative research method
- กลุ่มวิธี
- Qualitative Coding
ข้อความนี้เป็นการแปลด้วยเครื่องและยังไม่ได้รับการตรวจทาน อ่านต้นฉบับภาษาอังกฤษ
ใช้ทำอะไร?
การลงรหัสแกน (Axial coding) เป็นขั้นตอนการวิเคราะห์หลักที่สองในกระบวนการวิเคราะห์ทฤษฎีฐานราก (grounded theory analysis) ซึ่งดำเนินการหลังจากขั้นตอนการลงรหัสแบบเปิด (open coding) การลงรหัสแกนนี้ถูกนำเสนอโดย Anselm Strauss และ Juliet Corbin ในปี 1990 โดยเกี่ยวข้องกับการตรวจสอบและจัดระเบียบโค้ดที่แยกจากกันจำนวนมากที่สร้างขึ้นในระหว่างการลงรหัสแบบเปิดอย่างเป็นระบบ โดยการระบุหมวดหมู่แกนกลาง (central category) และการจับคู่เงื่อนไขเชิงสาเหตุ (causal conditions) ปัจจัยเชิงบริบท (contextual factors) เงื่อนไขแทรกแซง (intervening conditions) กลยุทธ์การกระทำ-ปฏิสัมพันธ์ (action-interaction strategies) และผลลัพธ์ (consequences) ที่ล้อมรอบอยู่ เป้าหมายคือการเปลี่ยนจากรายการโค้ดที่กระจัดกระจายไปสู่โครงสร้างเชิงสัมพันธ์ที่เชื่อมโยงกัน ซึ่งสะท้อนถึงวิธีการที่แนวคิดต่างๆ เชื่อมโยงกันในข้อมูล
แนวคิดเบื้องหลังวิธีการ
ลองนึกภาพการลงรหัสแบบเปิดเหมือนกับการถอดนาฬิกาออกเป็นชิ้นส่วนที่เล็กที่สุด เช่น สปริง เฟือง เข็มนาฬิกา สกรู การลงรหัสแกนคือขั้นตอนที่คุณพิจารณาว่าชิ้นส่วนเหล่านั้นประกอบกันอย่างไร ชิ้นส่วนใดขับเคลื่อนชิ้นส่วนอื่นใด เงื่อนไขใดที่ต้องมีเพื่อให้กลไกทำงาน และจะเกิดอะไรขึ้นเมื่อกลไกทำงานหรือไม่ทำงาน ในแง่ของข้อมูลเชิงคุณภาพ คุณจะระบุปรากฏการณ์หลักหนึ่งอย่าง (แกน) แล้วถามว่า อะไรเป็นสาเหตุ ใครเกี่ยวข้อง ภายใต้เงื่อนไขใด ผู้คนตอบสนองอย่างไร และมีผลลัพธ์อะไรบ้าง? สิ่งนี้จะเปลี่ยนชุดของป้ายกำกับที่แยกจากกันให้กลายเป็นภาพอธิบายที่เชื่อมโยงกัน
ประวัติศาสตร์
การลงรหัสแกนถูกนำเสนออย่างเป็นทางการโดย Anselm Strauss และ Juliet Corbin ในตำราเรียนที่สำคัญของพวกเขาในปี 1990 ชื่อ Basics of Qualitative Research ซึ่งทำให้ระเบียบวิธีทฤษฎีฐานรากที่ Strauss พัฒนาร่วมกับ Barney Glaser ในทศวรรษ 1960 เป็นระบบ Glaser ซึ่งนิยมแนวทางที่เกิดขึ้นเองและไม่เข้มงวดกว่า ได้วิพากษ์วิจารณ์กระบวนทัศน์การลงรหัสของ Strauss-Corbin ในภายหลังว่ามีลักษณะเป็นการกำหนดมากเกินไป ทฤษฎีฐานรากเชิงสรรค์สร้าง (constructivist grounded theory) ของ Kathy Charmaz (2006) ได้เสนอการวิพากษ์วิจารณ์เพิ่มเติม โดยสนับสนุนการลงรหัสที่ยืดหยุ่นและทำซ้ำได้โดยไม่มีโครงสร้างกระบวนทัศน์ที่ตายตัว ปัจจุบันการลงรหัสแกนยังคงเป็นศูนย์กลางของประเพณี Straussian ของทฤษฎีฐานราก และมีการสอนอย่างแพร่หลายในสาขาวิทยาศาสตร์สุขภาพ การศึกษา และหลักสูตรระเบียบวิธีวิจัยทางสังคมศาสตร์
ควรใช้เมื่อใด
การลงรหัสแกนมีความเหมาะสมในฐานะส่วนหนึ่งของการศึกษาวิจัยทฤษฎีฐานราก เมื่อนักวิจัยได้สร้างชุดโค้ดแบบเปิดจำนวนมากแล้ว และพร้อมที่จะก้าวข้ามจากการบรรยายไปสู่การอธิบาย วิธีนี้เหมาะสมที่สุดสำหรับคำถามวิจัยที่ถามว่ากระบวนการทางสังคมหรือปรากฏการณ์หนึ่งๆ เกิดขึ้นอย่างไรหรือทำไม ไม่ใช่เพียงแค่มีลักษณะอย่างไร วิธีการนี้ต้องการข้อมูลเชิงคุณภาพที่เข้มข้นและมีรายละเอียด (โดยทั่วไปคือการสัมภาษณ์เชิงลึก 20 ครั้งขึ้นไป เสริมด้วยบันทึกภาคสนามหรือเอกสาร) และไม่เหมาะสมในฐานะเทคนิคแบบสแตนด์อโลน: มันขึ้นอยู่กับการวิเคราะห์กับขั้นตอนการลงรหัสแบบเปิดก่อนหน้า การลงรหัสแกนไม่แนะนำเมื่อเป้าหมายการวิจัยเป็นเพียงการบรรยาย เมื่อชุดข้อมูลมีขนาดเล็ก หรือเมื่อวิธีการที่เบากว่า เช่น การวิเคราะห์ตามแก่นเรื่อง (thematic analysis) เพียงพอแล้ว
ข้อจำกัดและข้อควรพิจารณา
- ต้องใช้การวิเคราะห์สูง — ต้องใช้นักวิจัยที่มีทักษะในการลงรหัสแบบเปิด การเขียนบันทึกช่วยจำ และความไวเชิงทฤษฎี (theoretical sensitivity) อยู่แล้ว ก่อนที่จะสามารถใช้การลงรหัสแกนได้อย่างมีประสิทธิภาพ
- กระบวนทัศน์การลงรหัสของ Strauss-Corbin ถูกวิพากษ์วิจารณ์ (โดยเฉพาะจาก Charmaz) ว่าเป็นการบังคับโครงสร้างเชิงแนวคิดที่กำหนดไว้ล่วงหน้าให้กับข้อมูล แทนที่จะปล่อยให้หมวดหมู่เกิดขึ้นจากเนื้อหาโดยตรง
- ไม่เหมาะสมสำหรับชุดข้อมูลขนาดเล็ก หากความหลากหลายของข้อมูลไม่เพียงพอ แผนที่เชิงสัมพันธ์จะขาดข้อมูลและเป็นการคาดเดา
- ผลลัพธ์คือแบบจำลองเชิงสัมพันธ์ ไม่ใช่ทฤษฎีที่เสร็จสมบูรณ์ — จำเป็นต้องมีการลงรหัสแบบเลือกสรรเพิ่มเติมเพื่อให้ได้ทฤษฎีฐานรากที่สมบูรณ์
- ใช้เวลานาน: การสร้างแผนที่การลงรหัสแกนที่สามารถอ้างอิงได้มักต้องใช้การลงรหัส การเขียนบันทึกช่วยจำ และการกลับไปดูข้อมูลหลายรอบ
เงื่อนไขจากแหล่งที่มาไม่สามารถใช้แทนการทบทวนทางวิทยาศาสตร์ที่เป็นอิสระหรือการตรวจสอบโดยเอนจินวิเคราะห์ได้
จุดแข็ง
- ยกระดับการวิเคราะห์เชิงคุณภาพให้เหนือกว่าการบรรยายธรรมดา โดยการเปิดเผยความสัมพันธ์เชิงสาเหตุ เชิงบริบท และเชิงผลลัพธ์ระหว่างหมวดหมู่ต่างๆ
- จัดให้มีกรอบการวิเคราะห์ที่เป็นระบบและโปร่งใส (กระบวนทัศน์การลงรหัส) ซึ่งทำให้เหตุผลเบื้องหลังความสัมพันธ์ของหมวดหมู่สามารถตรวจสอบได้
- สร้างโครงสร้างเชิงสัมพันธ์ที่สามารถปรับปรุงให้เป็นทฤษฎีฐานรากที่เป็นทางการในขั้นตอนการลงรหัสแบบเลือกสรร (selective coding) ต่อไป
- เหมาะสมอย่างยิ่งสำหรับการทำความเข้าใจกระบวนการทางสังคมที่ซับซ้อน ซึ่งเงื่อนไขหลายประการมีปฏิสัมพันธ์กันเพื่อกำหนดผลลัพธ์
- ส่งเสริมการเปรียบเทียบอย่างต่อเนื่องระหว่างหมวดหมู่ที่เกิดขึ้นใหม่กับข้อมูลดิบ ทำให้การวิเคราะห์มีพื้นฐานเชิงประจักษ์ตลอดเวลา
การประยุกต์ใช้
- การพัฒนาทฤษฎีฐานรากเกี่ยวกับวิธีการที่พยาบาลจัดการกับความทุกข์ทางศีลธรรม (moral distress) ในหน่วยดูแลผู้ป่วยวิกฤต — การจับคู่เงื่อนไขเชิงสาเหตุ กลยุทธ์การรับมือ และผลลัพธ์
- การวิเคราะห์ว่าผู้ประกอบการรับรู้ความล้มเหลวทางธุรกิจอย่างไร — การระบุปัจจัยเชิงบริบท เงื่อนไขแทรกแซง และบทบาทของการสนับสนุนทางสังคม
- การสร้างแบบจำลองเชิงสัมพันธ์ของการถอนตัวของนักเรียนในสภาพแวดล้อมการเรียนรู้ออนไลน์ โดยเชื่อมโยงเงื่อนไขการสอนกับการตอบสนองทางพฤติกรรม
- การตรวจสอบว่าสมาชิกในชุมชนปรับตัวเข้ากับการพลัดถิ่นทางสิ่งแวดล้อมอย่างไร — การติดตามเงื่อนไข กลยุทธ์ และผลลัพธ์ระยะยาวผ่านข้อมูลการสัมภาษณ์
- การศึกษาว่าทีมดูแลสุขภาพประสานงานการดูแลข้ามขอบเขตวิชาชีพอย่างไร — การระบุเงื่อนไขที่กลยุทธ์ความร่วมมือประสบความสำเร็จหรือล้มเหลว
- การสำรวจประสบการณ์ของผู้ป่วยเกี่ยวกับความไม่แน่นอนในการวินิจฉัย โดยจับคู่ห่วงโซ่เชิงสาเหตุตั้งแต่จุดเริ่มต้นของอาการผ่านกลยุทธ์การตีความไปจนถึงพฤติกรรมการแสวงหาการรักษา
วิธีการทำงาน
วิธีการทำงาน
เริ่มต้นด้วยการทบทวนโค้ดแบบเปิดและบันทึกช่วยจำเบื้องต้นทั้งหมดที่สร้างขึ้นในระยะการลงรหัสแบบเปิด มองหาโค้ดที่ปรากฏบ่อย มีน้ำหนักเชิงแนวคิดที่แข็งแกร่ง หรือดูเหมือนจะเป็นจุดหมุนที่โค้ดอื่นๆ เกาะกลุ่มอยู่ จัดกลุ่มโค้ดแบบเปิดที่เกี่ยวข้องกันอย่างใกล้ชิดให้อยู่ในหมวดหมู่แนวคิดที่กว้างขึ้น โดยตั้งชื่อแต่ละหมวดหมู่ด้วยป้ายกำกับที่สื่อความหมายเชิงวิเคราะห์ แทนที่จะเพียงแค่กล่าวซ้ำคำจากข้อมูล
เลือกหมวดหมู่แกนกลาง ซึ่งเป็นแนวคิดที่ปรากฏบ่อยที่สุด เชื่อมโยงกับหมวดหมู่อื่นๆ มากที่สุด และอธิบายความแปรปรวนในข้อมูลได้ดีที่สุด นี่คือ 'แกน' ของการลงรหัสแกน จากนั้นหมวดหมู่ย่อยเพิ่มเติมจะถูกจัดระเบียบรอบหมวดหมู่แกนกลางนี้ โดยแต่ละหมวดหมู่แสดงถึงมิติหรือคุณสมบัติที่แตกต่างกันของปรากฏการณ์ที่กำลังศึกษา
สำหรับแต่ละคู่ของหมวดหมู่-หมวดหมู่ย่อย ให้ระบุลักษณะของความสัมพันธ์: หมวดหมู่ย่อยนั้นเป็นเงื่อนไขเชิงสาเหตุที่ก่อให้เกิดปรากฏการณ์แกนกลางหรือไม่ เป็นปัจจัยเชิงบริบทที่กำหนดวิธีการที่ปรากฏการณ์นั้นดำเนินไปหรือไม่ เป็นเงื่อนไขแทรกแซงที่ปรับการตอบสนองหรือไม่ หรือเป็นผลลัพธ์ของปรากฏการณ์นั้น? การเขียนความสัมพันธ์เหล่านี้ออกมาในรูปแบบประพจน์ ('เมื่อ X เกิดขึ้นในบริบท Y ผู้กระทำการตอบสนองด้วยกลยุทธ์ Z ซึ่งนำไปสู่วัตถุ W') จะทำให้ทฤษฎีที่เกิดขึ้นสามารถทดสอบได้และโปร่งใส
ใช้กระบวนทัศน์การลงรหัส (coding paradigm) ที่เสนอโดย Strauss และ Corbin ซึ่งเป็นกรอบการวิเคราะห์ที่มีโครงสร้างซึ่งจัดระเบียบแผนที่เชิงสัมพันธ์ออกเป็นหกช่อง: เงื่อนไขเชิงสาเหตุ, ปรากฏการณ์เอง, บริบท, เงื่อนไขแทรกแซง, กลยุทธ์การกระทำ-ปฏิสัมพันธ์, และผลลัพธ์ ชุดข้อมูลทั้งหมดอาจไม่ได้เติมเต็มทั้งหกช่องเท่ากัน แต่การดำเนินการผ่านแต่ละช่องอย่างเป็นระบบจะช่วยให้มั่นใจได้ว่าจะไม่มีมิติเชิงสัมพันธ์ที่สำคัญใดถูกมองข้ามไป
กลับไปยังข้อมูลดิบ เช่น บทถอดเสียง บันทึกภาคสนาม หรือเอกสาร เพื่อตรวจสอบว่าความสัมพันธ์ของหมวดหมู่ที่เสนอไว้นั้นมีพื้นฐานมาจากหลักฐานที่เฉพาะเจาะจง กรณีที่เป็นข้อยกเว้น (negative cases) ซึ่งเป็นกรณีที่ไม่เข้ากับแผนที่เชิงสัมพันธ์ที่เกิดขึ้นใหม่ มีความสำคัญอย่างยิ่ง: กรณีเหล่านี้อาจเปิดเผยขอบเขตตามเงื่อนไขของหมวดหมู่ หรือกระตุ้นให้เกิดการปรับปรุงหมวดหมู่แกนกลางเอง การเขียนบันทึกช่วยจำในขั้นตอนนี้จะบันทึกเหตุผลเบื้องหลังความสัมพันธ์แต่ละอย่าง
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- การใช้การลงรหัสแกนก่อนที่การลงรหัสแบบเปิดจะเสร็จสมบูรณ์ — การปิดล้อมอย่างเร่งรีบเกี่ยวกับหมวดหมู่แกนกลางเร็วเกินไปในระหว่างการวิเคราะห์ จะบังคับให้ข้อมูลเข้าสู่ช่องที่กำหนดไว้ล่วงหน้าและกดทับหลักฐานที่ขัดแย้ง
- การปฏิบัติต่อกระบวนทัศน์การลงรหัสเหมือนรายการตรวจสอบที่เข้มงวด — ไม่ใช่ทุกชุดข้อมูลที่จะแสดงองค์ประกอบทั้งหกของกระบวนทัศน์อย่างเท่าเทียมกัน การบังคับข้อมูลเข้าสู่ช่องที่ไม่ได้รับการรับรองจากหลักฐานจะทำให้ความถูกต้องลดลง
- การละเลยกรณีที่เป็นข้อยกเว้นหรือกรณีที่เบี่ยงเบน — กรณีที่ไม่เข้ากับแผนที่เชิงสัมพันธ์ที่เกิดขึ้นใหม่นั้นมีคุณค่าในการวิเคราะห์ การละทิ้งไปแทนที่จะใช้เพื่อปรับปรุงขอบเขตของหมวดหมู่เป็นข้อผิดพลาดที่พบบ่อยและมีค่าใช้จ่ายสูง
- การทำให้การลงรหัสแกนสับสนกับการวิเคราะห์ตามแก่นเรื่อง — การลงรหัสแกนถูกออกแบบมาโดยเฉพาะเพื่อสร้างแบบจำลองเชิงสัมพันธ์ของกระบวนการทางสังคม ไม่ใช่เพียงเพื่อระบุแก่นเรื่องที่เกิดซ้ำ การใช้ป้ายกำกับโดยไม่มีตรรกะเชิงสัมพันธ์เป็นการบิดเบือนวิธีการ
- การสูญเสียการเชื่อมโยงกับข้อมูลดิบ — เมื่อการวิเคราะห์มีความเป็นนามธรรมมากขึ้น นักวิจัยบางครั้งหยุดกลับไปดูบทถอดเสียงเพื่อตรวจสอบข้ออ้างความสัมพันธ์ ข้อเสนอความสัมพันธ์แต่ละข้อควรสามารถสืบย้อนไปยังส่วนของข้อมูลที่เฉพาะเจาะจงได้
คำถามที่พบบ่อย
การลงรหัสแกนเหมือนกับการวิเคราะห์ตามแก่นเรื่องหรือไม่?
ไม่ การวิเคราะห์ตามแก่นเรื่องระบุรูปแบบที่เกิดซ้ำ (แก่นเรื่อง) ในชุดข้อมูล และส่วนใหญ่เป็นการบรรยาย ในทางตรงกันข้าม การลงรหัสแกนเป็นกระบวนการเชิงสัมพันธ์อย่างชัดเจน: มันพยายามอธิบายว่าปรากฏการณ์แกนกลางเกิดขึ้นได้อย่างไรและทำไม โดยการจับคู่เงื่อนไขเชิงสาเหตุ ปัจจัยเชิงบริบท เงื่อนไขแทรกแซง กลยุทธ์ และผลลัพธ์ การลงรหัสแกนอยู่ในประเพณีทฤษฎีฐานราก และต้องใช้การวิเคราะห์มากกว่าการวิเคราะห์ตามแก่นเรื่อง
ฉันสามารถใช้การลงรหัสแกนโดยไม่ต้องใช้ส่วนที่เหลือของทฤษฎีฐานรากได้หรือไม่?
การลงรหัสแกนถูกออกแบบมาให้เป็นระยะที่สองของการวิเคราะห์ทฤษฎีฐานราก ตามหลังการลงรหัสแบบเปิด มันอาศัยโค้ดแบบเปิดและบันทึกช่วยจำที่สร้างขึ้นในระยะแรก การใช้คำว่า 'การลงรหัสแกน' สำหรับการวิเคราะห์เชิงสัมพันธ์แบบสแตนด์อโลนถือเป็นการใช้ป้ายกำกับผิดวัตถุประสงค์ทางเทคนิค หากคุณต้องการจับคู่ความสัมพันธ์ระหว่างหมวดหมู่เชิงคุณภาพนอกกรอบทฤษฎีฐานราก วิธีการต่างๆ เช่น การวิเคราะห์กรอบงาน (framework analysis) หรือการสร้างแผนที่ระบบ (systems mapping) อาจเหมาะสมกว่า
อะไรคือความแตกต่างระหว่างแนวทางของ Strauss-Corbin และ Charmaz ในการลงรหัส?
Strauss และ Corbin สนับสนุนกระบวนทัศน์การลงรหัสที่มีโครงสร้างพร้อมช่องที่กำหนดไว้ (เงื่อนไขเชิงสาเหตุ ปรากฏการณ์ บริบท เงื่อนไขแทรกแซง กลยุทธ์ ผลลัพธ์) Charmaz's constructivist grounded theory ปฏิเสธกระบวนทัศน์นี้ว่าเข้มงวดเกินไป โดยชอบการลงรหัสแบบเปิดและทำซ้ำได้ ซึ่งช่วยให้หมวดหมู่เชิงแนวคิดเกิดขึ้นได้อย่างอิสระมากขึ้น Strauss-Corbin เหมาะสำหรับนักวิจัยที่ให้ความสำคัญกับโครงสร้างที่เป็นระบบ Charmaz เหมาะสำหรับผู้ที่ให้ความสำคัญกับความยืดหยุ่นในการตีความและกังวลเกี่ยวกับการบังคับใช้หมวดหมู่กับข้อมูล
ฉันจะรู้ได้อย่างไรว่าการลงรหัสแกนเสร็จสิ้นเมื่อใด?
การลงรหัสแกนจะเสร็จสมบูรณ์เพียงพอเมื่อหมวดหมู่หลักทุกหมวดหมู่ในข้อมูลได้รับการเชื่อมโยงกับหมวดหมู่แกนกลางแล้ว ความสัมพันธ์ระหว่างหมวดหมู่ได้รับการสนับสนุนจากส่วนของข้อมูลที่เฉพาะเจาะจง กรณีที่เป็นข้อยกเว้นได้รับการตรวจสอบและปรับให้เข้ากันหรืออธิบายแล้ว และแผนที่เชิงสัมพันธ์มีความเสถียรเมื่อกลับไปดูข้อมูลซ้ำๆ ขั้นตอนต่อไปคือการลงรหัสแบบเลือกสรร ซึ่งจะรวมหมวดหมู่ต่างๆ รอบหมวดหมู่หลักเข้าเป็นข้อความทฤษฎีฐานรากที่เป็นทางการ
ซอฟต์แวร์ใดที่สามารถสนับสนุนการลงรหัสแกนได้?
ATLAS.ti, NVivo และ MAXQDA รองรับเวิร์กโฟลว์การลงรหัสแกนทั้งหมด: ช่วยให้นักวิจัยสามารถสร้างกลุ่มโค้ดแบบลำดับชั้น เชื่อมโยงโค้ดด้วยตัวเชื่อมความสัมพันธ์ และสร้างแผนภาพหมวดหมู่ได้ ไม่มีซอฟต์แวร์ใดที่ทำงานวิเคราะห์ได้ — การกำหนดบทบาทเชิงสัมพันธ์ให้กับหมวดหมู่และการตรวจสอบความถูกต้องกับส่วนของข้อมูลเป็นงานทางปัญญาของนักวิจัย ซอฟต์แวร์ช่วยลดภาระการบริหารจัดการชุดโค้ดและบันทึกช่วยจำขนาดใหญ่
วิธีการที่เกี่ยวข้อง
แหล่งอ้างอิง
Strauss, A., & Corbin, J. (1990). Basics of Qualitative Research: Grounded Theory Procedures and Techniques. Sage.
ISBN: 978-0803932456คัดลอกแล้วCharmaz, K. (2006). Constructing Grounded Theory: A Practical Guide Through Qualitative Analysis. Sage.
เปิดเอกสารอ้างอิงสิ่งพิมพ์คัดลอกแล้ว