Przejdź do treści
Wróć do wyników wyszukiwania

Refleksyjność w badaniach jakościowych

Autor metody
Anthony Giddens and Pierre Bourdieu
Rok
1990
Typ
Concept
Rodzina
methodological-awareness

Ten tekst jest tłumaczeniem maszynowym i nie został jeszcze sprawdzony. Przeczytaj oryginał po angielsku

Rozmiar czcionki

Do czego służy?

Refleksyjność to praktyka badania, w jaki sposób tożsamość, założenia, relacje i wartości badacza wpływają na proces badawczy i jego wyniki.

Zamiast traktować obiektywność jako osiągalny dystans, refleksyjność uznaje, że badacz jest osadzony w badaniu i nie może być od niego w pełni oddzielony. Wywodząca się z socjologii i antropologii, refleksyjność stała się kluczowa dla rygoru badań jakościowych we wszystkich dyscyplinach. Badacze refleksyjni krytycznie analizują swój własny wpływ na każdym etapie: projektowania badania, rekrutacji uczestników, zbierania danych, interpretacji i prezentacji. Ta przejrzystość wzmacnia rygor, uwidaczniając soczewkę, przez którą dane są zbierane i interpretowane.

Intuicja stojąca za metodą

Wszystkie badania są kształtowane przez badacza. Zadawane pytania, rekrutowani uczestnicy, sposób zadawania pytań, to, co zauważasz w odpowiedziach, sposób interpretacji wyników – wszystko to jest pod wpływem twojego pochodzenia, tożsamości, przekonań i relacji z tematem. Tradycyjne badania aspirowały do obiektywnego dystansu; refleksyjność przyjmuje inne podejście: uznaj swoją pozycję, zbadaj swój wpływ i uczyń je widocznymi dla czytelników. Nie oznacza to, że „wszystko ujdzie” – refleksyjność nie jest relatywizmem. Jest to raczej systematyczne badanie tego, jak twoja pozycja ukształtowała badanie. Ktoś badający stygmatyzację, kto sam doświadczył tej stygmatyzacji, wnosi cenną wiedzę wewnętrzną, ale także potencjalne ślepe punkty i emocjonalne zaangażowanie. Ktoś badający spoza społeczności wnosi perspektywę zewnętrzną, ale może źle zrozumieć doświadczenie życiowe. Refleksyjność pyta: Jaka jest moja relacja z tym tematem? Jak moja tożsamość kształtuje to, co mówią mi uczestnicy? Jakie założenia wniosłem? Jak mógłbym interpretować wyniki inaczej niż inny badacz? Ten metapoznawczy proces wzmacnia rygor i uczciwość.

Historia

Refleksyjność wyłoniła się z socjologii (Giddens 1990, koncepcja socjologii refleksyjnej Bourdieu) jako sposób na zajęcie się subiektywnością i pozycją badacza. Antropologia rozwinęła tę koncepcję poprzez krytykę etnografii kolonialnej: jak kulturowe pozycje badaczy kształtowały ich reprezentację innych? Finlay (2002) wprowadził refleksyjność do jakościowych badań zdrowotnych, podkreślając wyraźne badanie wpływu badacza. Współczesne podejścia obejmują refleksyjność krytyczną (badanie dynamiki władzy i reprezentacji), refleksyjność emocjonalną (uznawanie afektywnych wymiarów badań) i refleksyjność dyscyplinarną (badanie norm i założeń dyscyplinarnych). Praca Braun i Clarke nad refleksyjną analizą tematyczną (2019) uczyniła refleksyjność standardem w analizie jakościowej w psychologii i naukach społecznych.

Kiedy stosować

Refleksyjność jest oczekiwana we wszystkich badaniach jakościowych, zwłaszcza gdy badacz ma bliskie relacje z uczestnikami, osobiste doświadczenie z tematem lub silne zobowiązania teoretyczne. Jest kluczowa w badaniach obejmujących populacje wrażliwe, tematy wrażliwe lub społeczności, w których badacz jest outsiderem. Refleksyjność jest mniej podkreślana w badaniach ilościowych lub wysoce ustrukturyzowanych, choć badacze coraz częściej uznają, że refleksyjność ma znaczenie również tam (np. w jakościowej interpretacji wyników ilościowych, w decyzjach dotyczących metodologii, w formułowaniu pytań badawczych).

Ograniczenia i uwagi

  • Może być performatywna: oświadczenia refleksyjne czasami stają się powierzchownymi ćwiczeniami („Jestem białą badaczką”), bez prawdziwego badania wpływu.
  • Ograniczenia czasowe i przestrzenne: prawdziwa refleksyjność jest czasochłonna; zrównoważenie refleksyjności z innymi wymaganiami sprawozdawczymi może być wyzwaniem.
  • Nadmierne skupienie na badaczu: nadmierna refleksyjność może stawiać tożsamość i doświadczenie badacza w centrum, zamiast głosów uczestników i badanego zjawiska.
  • Trudność w odróżnieniu refleksyjności od stronniczości: uznanie pozycji nie eliminuje stronniczości, choć może ją złagodzić.
  • Brak formuły: to, co liczy się jako adekwatna refleksyjność, różni się w zależności od dyscypliny, czasopisma i odbiorców; brak jasnych standardów może powodować niepewność.

Warunki podane w źródle nie zastępują niezależnego przeglądu naukowego ani walidacji przez silnik analityczny.

Mocne strony

  • Wzmacnia wiarygodność i rzetelność, uwidaczniając soczewkę, przez którą badania są prowadzone i interpretowane.
  • Zapobiega ukrytym uprzedzeniom; wcześniejsze badanie założeń pozwala badaczom je zauważyć i skorygować.
  • Uhonorowuje punkt widzenia badaczy: uznaje, że zarówno perspektywy wewnętrzne, jak i zewnętrzne oferują cenne, ale różne spostrzeżenia.
  • Poprawia interpretację: zrozumienie, jak twoje założenia ukształtowały początkowe odczyty, pozwala rozważyć alternatywne interpretacje.
  • Buduje odpowiedzialność: wyraźne sprawozdania refleksyjne pokazują, że badacz starannie przemyślał swój wpływ i ograniczenia.

Zastosowania

  • Badania wewnętrzne: badacze badający własne organizacje, społeczności lub zawody wykorzystują refleksyjność do uznania podwójnych ról i zarządzania konfliktami interesów.
  • Badania międzykulturowe i międzynarodowe: badacze pracujący w różnych kontekstach kulturowych wykorzystują refleksyjność do badania, jak pozycja kulturowa kształtuje rozumienie.
  • Badania na tematy wrażliwe: badania traumy, żałoby, stygmatyzacji lub kwestii moralnych wymagają refleksyjności w celu zarządzania zaangażowaniem emocjonalnym i zapewnienia etycznej reprezentacji.
  • Badania rzecznictwa i partycypacyjne: refleksyjność pomaga badaczom zbadać, jak zaangażowanie w cele zmiany społecznej może zniekształcać interpretację lub reprezentację.
  • Nauczanie i mentoring: refleksyjność jest nauczana, aby pomóc badaczom jakościowym rozpoznać ich wpływ i prowadzić bardziej rygorystyczne, uczciwe badania.

Jak to działa

Jak to działa

1

Zacznij przed zbieraniem danych. Udokumentuj swoją pozycję: swoją tożsamość (płeć, rasę, pochodzenie etniczne, klasę, seksualność, status sprawności), swoją relację z tematem (osobiste doświadczenie, zainteresowanie zawodowe, przynależność do społeczności), swoją orientację teoretyczną lub założenia oraz wszelkie konflikty interesów. Napisz to jako oświadczenie refleksyjne, a nie jako curriculum vitae. Przykład: „Jako pracownik służby zdrowia badający doświadczenia pacjentów mojej kliniki, wnoszę wiedzę wewnętrzną, ale ryzykuję defensywną interpretację, gdy uczestnicy krytykują nasze usługi”. Powracaj do tego oświadczenia i udoskonalaj je w trakcie całego badania.

2

Podczas zbierania danych prowadź refleksyjne notatki terenowe oddzielnie od notatek opisowych. Zapisuj swoje emocje, reakcje, zaskoczenia i momenty dyskomfortu. Po każdym wywiadzie, grupie fokusowej lub obserwacji zanotuj, co wpłynęło na interakcję: Jak twoja obecność mogła wpłynąć na to, co powiedzieli uczestnicy? Czy słyszałeś to, co zostało powiedziane, czy to, czego się spodziewałeś? Czy kwestionowałeś, czy akceptowałeś relacje uczestników? Czy mówiłeś z własnego doświadczenia, czy słuchałeś? Podczas analizy dokumentuj swoje wybory interpretacyjne: Dlaczego przypisałeś ten kod? Jakie alternatywne interpretacje rozważałeś? Czy szukałeś dowodów obalających, czy zauważałeś tylko dane potwierdzające? Prowadź ścieżkę audytu pokazującą, jak rozwijały się i zmieniały interpretacje.

3

Przedstaw refleksyjne sprawozdanie w swoim raporcie końcowym: wyraźnie opisz swoją pozycję i to, jak mogła ona wpłynąć na badanie. Na przykład: „Jako akademicki outsider w badanej społeczności, mogłem przeoczyć ukrytą wiedzę oczywistą dla osób z wewnątrz. Aby to złagodzić, przeprowadziłem weryfikację przez członków społeczności i konsultowałem się z doradcami społeczności”. Rozróżnij refleksyjność (uczciwe badanie twojego wpływu) od refleksyjności (długotrwałe skupienie na sobie, które stawia badacza, a nie zjawisko, w centrum). Użyj refleksyjności, aby argumentować za wiarygodnością, a nie tworzyć rozproszenie. Uczciwie omów ograniczenia: czego nie wiesz? Co mógłby znaleźć inny badacz z inną pozycją? Uznaj ślepe punkty i emocjonalne zaangażowanie. Ta przejrzystość umożliwia czytelnikom ocenę, jak twoja perspektywa ukształtowała wyniki i rozważenie, jak wyniki mogłyby się różnić od pozycji innego badacza.

Częste pułapki

  • Skupienie autobiograficzne: długie pisanie o swojej osobistej historii zamiast badania, jak twoja pozycja ukształtowała konkretne decyzje badawcze.
  • Refleksyjność jako rozgrzeszenie: stwierdzenie swoich uprzedzeń we wstępie, a następnie ignorowanie ich w całej analizie; „Jestem świadomy uprzedzenia X, więc jestem na nie odporny” nie jest prawdziwą refleksyjnością.
  • Odwrotne uprzedzenie: nadmierna korekta postrzeganego uprzedzenia poprzez faworyzowanie interpretacji, które są sprzeczne z twoimi oczekiwaniami, co równie zniekształca dane.
  • Mylenie refleksyjności z refleksją: refleksja to myślenie o tym, co się wydarzyło; refleksyjność to krytyczne badanie twojego wpływu na to, co się wydarzyło. Refleksyjność jest bardziej ustrukturyzowana i systematyczna.
  • Zaniedbywanie czynników strukturalnych: skupianie się na indywidualnej tożsamości badacza przy ignorowaniu instytucjonalnych, dyscyplinarnych i systemowych ograniczeń w wyborach badawczych.

Najczęściej zadawane pytania

Jak długie powinno być moje oświadczenie refleksyjne?

Oświadczenie refleksyjne nie musi być długie – często wystarczy kilka akapitów. Skup się na aspektach swojej pozycji najbardziej istotnych dla badania: twojej relacji z tematem, wymiarach twojej tożsamości, które mają znaczenie dla tego badania, oraz potencjalnych uprzedzeniach lub ślepych punktach. Unikaj obszernej autobiografii; celem jest naświetlenie twojego wpływu na to badanie, a nie opowiadanie historii twojego życia.

Czy refleksyjność to tylko przyznawanie się do stronniczości? Czy to nie podważa badań?

Nie. Uznanie, że masz pozycję, nie jest tym samym, co przyznanie się do stronniczości lub słabości. Wszyscy badacze mają pozycję; refleksyjność po prostu ją uwidacznia. Ta przejrzystość faktycznie wzmacnia badania, pozwalając czytelnikom ocenić, jak twoja perspektywa ukształtowała wyniki i pokazując, że starannie przemyślałeś swój wpływ. Niezbadane uprzedzenia są bardziej problematyczne niż te uznane.

Co jeśli znajdę sprzeczności w mojej analizie refleksyjnej – że powiedziałem, że cenię głosy uczestników, ale interpretowałem dane za pomocą ram teoretycznych?

To jest prawdziwa refleksyjność. Sprzeczności są normalne i warto je omówić. Możesz napisać: „Zamierzałem pozwolić, aby tematy wyłoniły się z danych, ale zauważam, że zorganizowałem wyniki, używając Teorii X. Ta soczewka teoretyczna ukształtowała to, co podkreśliłem i co przeoczyłem. Czytelnicy powinni rozważyć, jak alternatywne ramy mogłyby przynieść inne wyniki”. Uznanie sprzeczności jest bardziej uczciwe niż udawanie spójności.

Czy potrzebuję refleksyjności, jeśli prowadzę badania ilościowe?

Coraz częściej tak. Nawet badacze ilościowi dokonują wyborów dotyczących projektu badania, zmiennych do zmierzenia, sposobu interpretacji wyników statystycznych. Te wybory są kształtowane przez wartości i założenia badacza. Refleksyjność jest szczególnie ważna w badaniach mieszanych i w jakościowej interpretacji wyników ilościowych.

Jak zrównoważyć refleksyjność z poufnością uczestników?

Oświadczenia refleksyjne powinny koncentrować się na twojej pozycji i wpływie, a nie na ujawnianiu intymnych szczegółów dotyczących uczestników. Przykład: „Uczestnicy początkowo powoli mi ufali, co przypisałem mojemu statusowi outsidera. Z czasem budowanie relacji ujawniło głębsze perspektywy”. To uznaje twój wpływ bez ujawniania wrażliwych informacji o uczestnikach.

Pokrewne metody

Źródła

  1. Finlay, L. (2002). Outing the researcher: The provenance, process, and practice of reflexivity. Qualitative Health Research, 12(4), 531-545.

    Otwórz odnośnik DOI
    Skopiowano.
  2. Johnson, R. B., & Christensen, L. (2017). Educational Research: Quantitative, Qualitative, and Mixed Approaches (6th ed.). SAGE Publications.

    ISBN: 978-1506386683
    Skopiowano.
  3. Braun, V., & Clarke, V. (2019). Reflecting on reflexive thematic analysis. Qualitative Research in Sport, Exercise and Health, 11(4), 589-597.

    Otwórz odnośnik DOI
    Skopiowano.
  4. Malterud, K. (2001). Qualitative research: standards, challenges, and guidelines. The Lancet, 358(9280), 483-488.

    Otwórz odnośnik DOI
    Skopiowano.