Fenomenologia — Badania fenomenologiczne
- Autor metody
- Edmund Husserl (transcendental); Martin Heidegger (hermeneutic)
- Rok
- Early 20th century (Husserl ~1900–1913; Heidegger ~1927)
- Typ
- Qualitative research approach
Ten tekst jest tłumaczeniem maszynowym i nie został jeszcze sprawdzony. Przeczytaj oryginał po angielsku
Do czego służy?
Fenomenologia jest jakościowym podejściem badawczym, które bada, jak uczestnicy przeżywają i rozumieją określone doświadczenie.
Wywodząc się z filozofii Edmunda Husserla i rozwinięte przez Martina Heideggera, ma na celu ujawnienie istotnych struktur przeżywanego doświadczenia, a nie mierzenie czy przewidywanie wyników. Dwie najszerzej stosowane odmiany to fenomenologia transcendentalna Husserla, poszukująca uniwersalnych esencji, oraz fenomenologia hermeneutyczna Heideggera, podkreślająca interpretację w kontekście.
Intuicja stojąca za metodą
Wyobraźmy sobie, że chcemy zrozumieć, jak autentycznie czuje się student pierwszego pokolenia na uniwersytecie — nie średnie wyniki ankiet, ale samą tkankę doświadczenia. Fenomenologia prosi uczestników o szczegółowe opisanie ich przeżywanego doświadczenia, a następnie systematycznie analizuje te opisy, aby odkryć kluczowe cechy, które czynią to doświadczenie tym, czym jest. Badacz tymczasowo odkłada na bok własne założenia — praktyka zwana epoche — aby perspektywa uczestników mogła być jak najjaśniej przedstawiona.
Historia
Fenomenologia jako filozofia została zapoczątkowana przez Edmunda Husserla na początku XX wieku, a jego dzieło z 1913 roku Ideas: General Introduction to Pure Phenomenology przedstawiło metodę epoche i redukcji eidetycznej. Martin Heidegger rozwinął tradycję w Sein und Zeit (1927) w kierunku interpretacyjnej, hermeneutycznej orientacji. Hans-Georg Gadamer dalej rozwijał nurt hermeneutyczny. W badaniach społecznych Amedeo Giorgi zaadaptował fenomenologię husserlowską do metody empirycznej w latach 70. XX wieku, a Clark Moustakas usystematyzował metody badawcze fenomenologii transcendentalnej w swoim szeroko cytowanym podręczniku z 1994 roku.
Kiedy stosować
Fenomenologia jest odpowiednia, gdy pytanie badawcze dotyczy tego, jak ludzie doświadczają lub nadają znaczenie konkretnemu zjawisku — zwłaszcza gdy zjawisko to jest złożone, subiektywne lub jeszcze nie w pełni zrozumiałe. Nadaje się do celów eksploracyjnych i opisowych w takich dziedzinach, jak nauki o zdrowiu, edukacja, psychologia i nauki społeczne. Metoda wymaga danych tekstowych z pogłębionych wywiadów lub grup fokusowych z uczestnikami, którzy bezpośrednio przeżyli dane zjawisko. Minimalna liczba około 5 uczestników jest wykonalna, przy czym typowa wynosi 5–25; jeśli próba jest znacznie poniżej 10, analiza może nie osiągnąć nasycenia koncepcyjnego potrzebnego do zidentyfikowania istotnych struktur, a bardziej odpowiedni może być projekt badania przypadku.
Ograniczenia i uwagi
- Wyniki opisują konkretne doświadczenie w kontekście i nie podlegają generalizacji statystycznej do populacji.
- Wymaga minimalnej wystarczającej próby (zazwyczaj co najmniej 5, idealnie 10 lub więcej uczestników), aby wyłonić istotne struktury.
- Wysoko zależna od umiejętności badacza w zakresie zawieszania założeń i prowadzenia wrażliwych wywiadów otwartych.
- Analiza jest czasochłonna; jedno badanie może obejmować setki stron transkrypcji.
Warunki podane w źródle nie zastępują niezależnego przeglądu naukowego ani walidacji przez silnik analityczny.
Mocne strony
- Ujawnia przeżywaną, pierwszoosobową tkankę doświadczenia w sposób pogłębiony, którego nie mogą uchwycić ankiety.
- Elastyczna w różnych dyscyplinach — szeroko stosowana w naukach o zdrowiu, edukacji, psychologii i badaniach społecznych.
- Dyscyplina zawieszania założeń czyni wpływ badacza jawnym i możliwym do zarządzania, a nie ukrytym.
- Dobrze nadaje się do pytań eksploracyjnych dotyczących zjawisk subiektywnych lub słabo zrozumiałych.
Zastosowania
- Badanie przeżywanego doświadczenia pacjentów zarządzających chorobą przewlekłą lub poruszających się w systemie opieki zdrowotnej.
- Zrozumienie, jak studenci doświadczają przejść — rozpoczęcie studiów, studiowanie za granicą lub nauka nowego kierunku.
- Badanie znaczenia, jakie nauczyciele, pracownicy socjalni lub doradcy przypisują swojej praktyce zawodowej.
- Analiza żałoby, traumy, powrotu do zdrowia lub innych głęboko osobistych wydarzeń życiowych, gdzie subiektywne znaczenie jest przedmiotem badań.
Jak to działa
Jak to działa
Zanim dane zostaną zebrane, badacz identyfikuje i odkłada na bok (zawiesza) własne wcześniejsze założenia, teorie i oczekiwania dotyczące zjawiska — praktyka, którą Husserl nazwał epoche. To zawieszenie jest dokumentowane i utrzymywane przez cały czas trwania badania, aby zapobiec zniekształceniu relacji uczestników przez uprzedzenia badacza.
Zbierane są bogate, pierwszoosobowe opisy przeżywanego doświadczenia, zazwyczaj poprzez pogłębione indywidualne wywiady lub grupy fokusowe z 5–25 uczestnikami, którzy bezpośrednio doświadczyli badanego zjawiska. Pytania otwarte zachęcają uczestników do opisywania swojego doświadczenia własnymi słowami, zamiast potwierdzania hipotez badacza.
Transkrypcje wywiadów są uważnie czytane i poddawane dwóm uzupełniającym się ruchom analitycznym: analizie opisowej (identyfikującej znaczące stwierdzenia i jednostki znaczeniowe w miarę ich pojawiania się w danych) oraz analizie interpretacyjnej (grupującej jednostki znaczeniowe w tematy, które oddają istotę doświadczenia). W podejściach husserlowskich nacisk kładziony jest na opis; w podejściach heideggerowskich badacz aktywnie interpretuje znaczenie tekstu w jego szerszym kontekście.
Zidentyfikowane tematy są integrowane w opis syntetyczny — bogatą, spójną relację o istotnej strukturze doświadczenia wspólnego dla uczestników. Ta synteza stanowi kluczowe znalezisko badania fenomenologicznego: przedstawienie tego, jak to doświadczenie wygląda w swojej najbardziej fundamentalnej formie.
Częste pułapki
- Niezawieszenie założeń — gdy wcześniejsze oczekiwania badacza kształtują sposób zadawania pytań lub interpretacji danych, istotna struktura doświadczenia uczestników jest zaciemniana, a nie ujawniana.
- Zbyt mało uczestników — przy mniej niż pięciu uczestnikach zakres jednostek znaczeniowych jest zbyt wąski, aby zidentyfikować wspólną istotną strukturę; rozważ zamiast tego projekt badania przypadku.
- Zbieranie powierzchownych opisów — pytania tak/nie lub zamknięte dają płytkie dane; konieczne są pytania otwarte („Czy możesz opisać sytuację, kiedy...?”).
- Mylenie dwóch głównych odmian — fenomenologia transcendentalna dąży do uniwersalnych esencji przy minimalnej interpretacji badacza, podczas gdy fenomenologia hermeneutyczna uwypukla rolę interpretacyjną badacza; projekt badania powinien być zgodny z jedną tradycją i stosowany konsekwentnie.
Najczęściej zadawane pytania
Czym fenomenologia różni się od teorii ugruntowanej?
Oba są podejściami jakościowymi, ale mają różne cele. Fenomenologia ma na celu opisanie istotnej struktury przeżywanego doświadczenia — jakie jest to doświadczenie u jego podstaw. Teoria ugruntowana ma na celu zbudowanie teorii merytorycznej wyjaśniającej proces społeczny. Fenomenologia koncentruje się na znaczeniu i esencji; teoria ugruntowana koncentruje się na procesie i generowaniu teorii. Zbieranie danych jest podobne (pogłębione wywiady), ale logika analityczna jest inna.
Ilu uczestników potrzebuję?
Nie ma uniwersalnej zasady, ale 5–25 uczestników to typowy zakres cytowany w literaturze. Kluczowym kryterium nie jest liczba, ale nasycenie koncepcyjne — punkt, w którym nowe wywiady nie ujawniają nowych istotnych tematów. Przy mniej niż pięciu uczestnikach trudno jest odróżnić idiosynkratyczne szczegóły od wspólnej istotnej struktury doświadczenia.
Czym jest epoche i czy muszę to robić?
Epoche (zwane również zawieszaniem założeń) to praktyka identyfikowania i odkładania na bok własnych założeń, teorii i wcześniejszej wiedzy na temat zjawiska, aby nie wpływały one na odczytanie danych. W tradycji husserlowskiej jest to kluczowy wymóg. W fenomenologii hermeneutycznej horyzont interpretacyjny badacza jest uznawany i angażowany, a nie zawieszany. W każdym przypadku oczekiwana jest przejrzystość co do pozycji badacza.
Czy mogę używać oprogramowania takiego jak NVivo do analizy fenomenologicznej?
Oprogramowanie do zarządzania danymi jakościowymi, takie jak NVivo lub ATLAS.ti, może pomóc w organizacji transkrypcji i kodowaniu, ale nie wykonuje intelektualnej pracy analizy fenomenologicznej. Identyfikacja jednostek znaczeniowych, grupowanie w tematy i synteza istotnej struktury muszą być wykonane przez badacza. Oprogramowanie obsługuje przechowywanie i wyszukiwanie; interpretacja należy do analityka.
Pokrewne metody
Źródła
Moustakas, C. (1994). Phenomenological Research Methods. Sage.
ISBN: 978-0803957466Skopiowano.