Przejdź do treści
Wróć do wyników wyszukiwania

Badania fenomenologiczne

Autor metody
Edmund Husserl (descriptive) and Martin Heidegger (interpretive)
Rok
1900s (Husserl); 1920s (Heidegger)
Typ
Method
Rodzina
existential-interpretive-inquiry

Ten tekst jest tłumaczeniem maszynowym i nie został jeszcze sprawdzony. Przeczytaj oryginał po angielsku

Rozmiar czcionki

Do czego służy?

Badania fenomenologiczne to jakościowa metodologia skupiająca się na zrozumieniu doświadczenia życiowego danego zjawiska, tak jak jest ono przeżywane przez jednostki.

Zakorzenione w tradycjach filozoficznych Edmunda Husserla (fenomenologia deskryptywna) i Martina Heideggera (fenomenologia interpretacyjna), podejście to ma na celu odkrycie podstawowych struktur i znaczeń ludzkiego doświadczenia.

Intuicja stojąca za metodą

Fenomenologia opiera się na założeniu, że rzeczywistość jest konstruowana społecznie, a zrozumienie ludzkiego doświadczenia wymaga wejścia w subiektywny świat uczestników. W przeciwieństwie do podejść pozytywistycznych, które poszukują obiektywnych faktów, fenomenologia uprzywilejowuje relacje pierwszoosobowe dotyczące tego, jak to jest doświadczać określonego zjawiska – np. życia z przewlekłym bólem, zostania rodzicem czy przeżywania żałoby. Fenomenologia deskryptywna ma na celu uchwycenie doświadczenia życiowego z minimalną interpretacją (zawieszenie wcześniejszych założeń). Fenomenologia interpretacyjna uznaje, że badacze nie mogą być czysto obiektywni i aktywnie konstruują znaczenie poprzez dialog z danymi. Oba podejścia są odpowiednie do badania zjawisk, które są z natury subiektywne lub słabo poznane, szczególnie w dziedzinie zdrowia, psychologii i socjologii.

Historia

Edmund Husserl rozwinął fenomenologię na początku XX wieku jako filozoficzne podejście do badania świadomości i esencji (fenomenologia jako filozofia umysłu). Jego metoda zawieszenia (epoché) – zawieszenia osądu o rzeczywistości zewnętrznej, aby skupić się na strukturze doświadczenia – stała się fundamentalna. Martin Heidegger zmodyfikował to podejście, argumentując, że interpretacja jest nieunikniona i że samo bycie jest nierozłącznie związane z interpretacją (fenomenologia hermeneutyczna). W latach 80. i 90. XX wieku fenomenologia została zaadaptowana do empirycznych badań społecznych przez takich uczonych jak Max van Manen (1990). Dziś badania fenomenologiczne obejmują nauki o zdrowiu, psychologię, socjologię i edukację, z podejściami od ścisłego husserlowskiego zawieszenia po otwarcie interpretacyjne metody hermeneutyczne.

Kiedy stosować

Stosuj badania fenomenologiczne, gdy dążysz do zrozumienia, jak ludzie doświadczają określonego zjawiska, zwłaszcza doświadczeń subiektywnych, emocjonalnych lub egzystencjalnych. Idealne do badania doświadczeń złożonych, słabo zrozumianych lub dla których miary ilościowe są niewystarczające. Typowe zastosowania obejmują doświadczenia pacjentów z chorobą, doświadczenia zawodowe (np. nauczanie, pielęgniarstwo), zjawiska egzystencjalne (żałoba, tożsamość, przynależność) lub przejścia (zostanie rodzicem, przejście na emeryturę). Fenomenologia jest mniej odpowiednia do badań mających na celu uogólnienie statystyczne lub gdy zjawisko jest już dobrze wyjaśnione przez istniejącą teorię.

Ograniczenia i uwagi

  • Mała liczebność próby i skupienie na tworzeniu znaczenia ograniczają uogólnialność statystyczną; wyniki są raczej przenoszalne niż uogólnialne.
  • Czasochłonne i wymaga wykwalifikowanego ankietera i analityka; refleksyjność badacza i umiejętności interpretacyjne są niezbędne, co sprawia, że jakość jest zmienna.
  • Zawieszenie jest teoretycznie pożądane, ale praktycznie trudne; badacze nieuchronnie wnoszą wcześniejsze założenia i interpretacje.
  • Rozbieżności filozoficzne między tradycjami deskryptywnymi (Husserl) a interpretacyjnymi (Heidegger) tworzą niejednoznaczność metodologiczną i niestandardowe procedury.

Warunki podane w źródle nie zastępują niezależnego przeglądu naukowego ani walidacji przez silnik analityczny.

Mocne strony

  • Uchwycenie bogatego, niuansowego zrozumienia subiektywnego ludzkiego doświadczenia, które jest trudne do ilościowego określenia lub standaryzacji.
  • Mała, ukierunkowana próba pozwala na głęboką eksplorację i szczegółową analizę przeżywanego znaczenia.
  • Elastyczna metoda, którą można dostosować do różnych zjawisk w różnych dyscyplinach (zdrowie, psychologia, socjologia, edukacja).
  • Wyniki są często przekonujące i humanizujące, wpływając na politykę i praktykę (np. poprawa opieki skoncentrowanej na pacjencie).

Zastosowania

  • Zrozumienie doświadczeń pacjentów podczas opieki u schyłku życia lub życia z przewlekłą chorobą, co informuje o współczującej praktyce klinicznej i planowaniu opieki z wyprzedzeniem.
  • Badanie doświadczeń pielęgniarek i lekarzy związanych z dylematami moralnymi lub wypaleniem zawodowym, identyfikowanie presji systemowych i informowanie o inicjatywach wsparcia organizacyjnego.
  • Badanie doświadczenia życiowego rodzicielstwa, żałoby lub przejść tożsamościowych, wspieranie poradnictwa i programów społecznych.
  • Badanie doświadczeń studentów w przejściach edukacyjnych (np. pierwszy rok studiów, szkoła zawodowa), kierowanie programami nauczania i usługami wsparcia.
  • Badanie doświadczenia stygmatyzowanych warunków lub tożsamości mniejszościowych, propagowanie zmian społecznych i politycznych.

Jak to działa

Jak to działa

1

Zrekrutuj małą, celowo wybraną próbę (zazwyczaj 5–15 uczestników), którzy mają bezpośrednie doświadczenie życiowe z interesującym zjawiskiem. Przeprowadź pogłębione, otwarte wywiady lub grupy fokusowe, zachęcając uczestników do opisania swojego doświadczenia w bogatych, narracyjnych szczegółach. Zadawaj otwarte pytania, takie jak „Opowiedz mi o swoim doświadczeniu związanym z…” lub „Jak to było, kiedy…?”. Minimalizuj pytania naprowadzające. Nagrywaj wywiady i transkrybuj je dosłownie, zachowując pauzy, ton i wahania. Notatki terenowe dokumentują kontekst, język ciała i obserwacje badacza. Niektórzy fenomenolodzy zamiast wywiadów używają dzienników lub pisemnych relacji od uczestników. Zbierz wystarczającą ilość danych, aby osiągnąć pełne zrozumienie znaczenia zjawiska.

2

Kodowanie w fenomenologii jest iteracyjne i otwarte. Rozpocznij od wielokrotnego czytania transkrypcji, aby zanurzyć się w narracjach uczestników (zawieszając wcześniejsze założenia, gdy to możliwe, choć fenomenologia interpretacyjna uznaje, że jest to niedoskonałe). Zidentyfikuj znaczące stwierdzenia lub „jednostki znaczenia” – frazy lub fragmenty, które ujawniają aspekty doświadczenia życiowego. Pogrupuj jednostki znaczenia w tematy lub esencje – powtarzające się wzorce charakteryzujące zjawisko. W fenomenologii deskryptywnej opisz to, co zaobserwowano, z minimalną interpretacją. W fenomenologii interpretacyjnej (analiza hermeneutyczna) wyraźnie interpretuj znaczenie, biorąc pod uwagę kontekst i perspektywę badacza. Niektóre podejścia wykorzystują systematyczną analizę tematyczną; inne pozwalają na wyłonienie się tematów poprzez ciągłe ponowne czytanie i refleksję. Udokumentuj, jak tematy odnoszą się do ogólnej struktury doświadczenia.

3

Zsyntetyzuj tematy w kompleksowy, spójny opis doświadczenia życiowego – opis fenomenologiczny lub esencję. Opis ten wykracza poza indywidualne różnice, aby wyrazić to, co jest uniwersalne lub niezmienne w doświadczeniu. Przedstaw wyniki w formie narracji integrującej tematy z cytatami wspierającymi z transkrypcji. Interpretacja powinna oświetlać zjawisko w sposób, który rezonuje zarówno z tymi, którzy je przeżyli, jak i z tymi, którzy starają się je zrozumieć. Niektórzy fenomenolodzy przedstawiają wyniki, używając bogatego, sugestywnego języka, który zaprasza czytelników do doświadczenia. Interpretuj znaczenie w kontekście świata życia (sytuowanej rzeczywistości osoby, relacji, momentu historycznego).

Częste pułapki

  • Mylenie fenomenologii z badaniami narracyjnymi lub ogólną jakościową analizą tematyczną; fenomenologia ma na celu odkrycie podstawowych struktur doświadczenia, a nie tylko opisanie lub skategoryzowanie narracji.
  • Niewystarczające zawieszenie lub refleksyjność: nieuznawanie i nieodkładanie na bok założeń badacza, co prowadzi do stronniczej interpretacji w kierunku z góry przyjętych znaczeń.
  • Analizowanie danych fenomenologicznych za pomocą ateoretycznych podejść do analizy tematycznej, pomijając filozoficzną głębię i rygor hermeneutyczny zamierzony przez metodologię.
  • Przesadne uogólnianie; wyniki fenomenologiczne opisują doświadczenie życiowe określonej grupy w określonym czasie, a nie uniwersalne prawdy mające zastosowanie we wszystkich kontekstach.

Najczęściej zadawane pytania

Czym jest zawieszenie (epoché) i czy mogę je faktycznie osiągnąć?

Zawieszenie, kluczowe pojęcie Husserla, oznacza zawieszenie osądu o zewnętrznej rzeczywistości zjawiska i odłożenie na bok wcześniejszych założeń, aby skupić się wyłącznie na tym, jak zjawisko jawi się świadomości. W praktyce całkowite zawieszenie jest niemożliwe; badacze nieuchronnie wnoszą wcześniejszą wiedzę, wartości i doświadczenia. Współczesna fenomenologia to uznaje: fenomenologia deskryptywna dąży do minimalnej interpretacji; fenomenologia interpretacyjna otwarcie akceptuje rolę badacza w konstruowaniu znaczenia. Celem nie jest doskonałe zawieszenie, ale refleksyjna świadomość własnych założeń i świadomy wysiłek, aby „zobaczyć” zjawisko na nowo.

Jak odróżnić fenomenologię od interpretacyjnej analizy fenomenologicznej (IPA)?

Fenomenologia (deskryptywna lub interpretacyjna) to filozofia i tradycja badawcza dążąca do zrozumienia struktury i esencji doświadczenia życiowego. IPA, opracowana przez Jonathana Smitha (1999), to specyficzna, stosowana metodologia łącząca fenomenologię z hermeneutyką i analizą idiograficzną, używana głównie w psychologii. IPA zazwyczaj obejmuje mniejsze próby (3–10), szczegółową analizę przypadku po przypadku przed tematami przekrojowymi oraz wyraźne uznanie interpretacji badacza. Standardowa fenomenologia może wykorzystywać nieco większe próby i podkreślać uniwersalne esencje obok indywidualnych różnic. IPA jest ugruntowana fenomenologicznie, ale jest odrębną metodą.

Ile wywiadów potrzebuję i jak długie powinny być?

Próby fenomenologiczne są zazwyczaj małe (5–15 uczestników), a zbieranie danych jest intensywne: niewielu uczestników, ale bogate, pogłębione wywiady (od 45 minut do ponad 2 godzin). Wielkość próby zależy od nasycenia danych (kiedy wywiady nie dostarczają już nowych spostrzeżeń) i ograniczeń praktycznych. Małe, jednorodne grupy mogą szybko osiągnąć nasycenie (5–8 wywiadów); bardziej heterogeniczne zjawiska lub złożone doświadczenia życiowe mogą wymagać 12–20. Nacisk kładziony jest na głębię, a nie na szerokość; jeden doskonały, szczegółowy wywiad może dostarczyć więcej wglądu fenomenologicznego niż pięć pośpiesznych wywiadów.

Jaka jest różnica między analizą fenomenologiczną a narracyjną?

Fenomenologia dąży do odkrycia podstawowych struktur i znaczeń doświadczenia życiowego u różnych osób – wspólnych wątków tego, „jak to jest” doświadczać czegoś. Analiza narracyjna bada, jak jednostki konstruują znaczenie poprzez opowiadanie historii; skupia się na fabule, strukturze i tym, jak ludzie nadają sens swojemu życiu poprzez narracje. Fenomenologia może wykorzystywać dane narracyjne (historie opowiadane przez uczestników), ale analiza wykracza poza samą narrację, aby ujawnić leżące u podstaw esencje i struktury. Analiza narracyjna może ujawnić indywidualne tworzenie znaczenia, ale niekoniecznie dąży do uniwersalnych struktur egzystencjalnych.

Jak zapewnić wiarygodność w badaniach fenomenologicznych?

Dokumentuj refleksyjność przez cały czas: prowadź dziennik badawczy, odzwierciedlający Twoje uprzedzenia, założenia i to, jak Twoja perspektywa kształtuje interpretację. Używaj bogatego, gęstego opisu, aby czytelnicy mogli ocenić trafność wyników w swoim kontekście (przenoszalność, a nie uogólnialność). Przeprowadzaj weryfikację z uczestnikami, gdy jest to wykonalne, dzieląc się wstępnymi wynikami, aby zweryfikować dokładność interpretacji. Debriefing z kolegami pomaga testować interpretacje i identyfikować martwe punkty. Przedstawiaj wyniki z istotnymi cytatami wspierającymi, aby czytelnicy mogli ocenić interpretację surowych danych przez analityka. Bądź wyraźny co do wybranego podejścia fenomenologicznego (deskryptywne vs. interpretacyjne) i tego, jak wpłynęło ono na analizę.

Pokrewne metody

Źródła

  1. Husserl, E. (1931). Cartesian meditations: An introduction to phenomenology (D. Cairns, Trans.). Martinus Nijhoff.

    Otwórz odnośnik do publikacji
    Skopiowano.
  2. Heidegger, M. (1962). Being and time (J. Macquarrie & E. Robinson, Trans.). Harper & Row.

    Otwórz odnośnik do publikacji
    Skopiowano.
  3. van Manen, M. (1990). Researching lived experience: Human science for an action sensitive pedagogy. The State University of New York Press.

    Otwórz odnośnik do publikacji
    Skopiowano.