Badania partycypacyjne zorientowane na działanie (PAR)
- Autor metody
- Kurt Lewin (action research foundations, 1940s); systematised for participatory contexts by Orlando Fals Borda, Paulo Freire, and William Foote Whyte
- Rok
- 1940s (Lewin); PAR as distinct tradition formalised ~1970s–1980s
- Typ
- Qualitative research method
- Rodzina
- Action Research
Ten tekst jest tłumaczeniem maszynowym i nie został jeszcze sprawdzony. Przeczytaj oryginał po angielsku
Do czego służy?
Badania partycypacyjne zorientowane na działanie (PAR) to jakościowa, skoncentrowana na społeczności metodologia, w której badacze i członkowie społeczności współpracują jako współbadacze w celu zidentyfikowania wspólnego problemu, podjęcia świadomych działań, obserwacji wyników i krytycznej refleksji nad rezultatami — iteracyjnie powtarzając cykle, aż do osiągnięcia znaczącej zmiany.
W przeciwieństwie do konwencjonalnych badań, które badają ludzi z zewnątrz, PAR traktuje uczestników jako aktywnych agentów, którzy współwłasność procesu badawczego, wytworzoną wiedzę i wynikające z niej praktyczne interwencje.
Intuicja stojąca za metodą
Wyobraźmy sobie dzielnicę, której mieszkańcy wielokrotnie doświadczają słabego dostępu do publicznych usług zdrowotnych. Zamiast zespołu zewnętrznych akademików przybywających, aby przeprowadzić ankietę wśród mieszkańców i później opublikować wyniki, których oni nigdy nie zobaczą, PAR zaprasza tych mieszkańców do stołu badawczego od samego początku. Razem z badaczem nazywają problem własnymi słowami, decydują, jakie dane zebrać, zbierają je sami, interpretują to, co znajdą, i projektują zmiany, których chcą — a następnie wspólnie wdrażają i oceniają te zmiany. Wiedza i działanie są nierozerwalne; badanie jest interwencją. Ta współwłasność odróżnia PAR od konwencjonalnych badań jakościowych i od prostszych form badań zorientowanych na działanie.
Historia
Intelektualne korzenie PAR tkwią w modelu badań zorientowanych na działanie Kurta Lewina z lat 40. XX wieku, który wprowadził iteracyjne cykle planowania, działania i refleksji jako sposób na powiązanie nauk społecznych z praktycznym rozwiązywaniem problemów. W latach 60. i 70. XX wieku pedagogika świadomości krytycznej Paulo Freire'a i prace Orlando Fals Borda w zakresie rozwoju społeczności w Ameryce Łacińskiej przekształciły badania zorientowane na działanie w praktykę jawnie polityczną i emancypacyjną, zwracającą uwagę na kolonializm i nierówności strukturalne. Prace Williama Foote Whyte'a nad partycypacyjnymi badaniami zorientowanymi na działanie w środowiskach przemysłowych w latach 80. XX wieku rozszerzyły to podejście na konteksty organizacyjne. Do lat 90. XX wieku PAR został przyjęty w obszarach zdrowia publicznego, edukacji, sprawiedliwości środowiskowej i rozwoju międzynarodowego, a podręcznik Reasona i Bradbury'ego Handbook of Action Research (2001; wydanie poprawione 2006) skonsolidował jego podstawy metodologiczne.
Kiedy stosować
PAR jest odpowiedni, gdy celem badania jest nie tylko zrozumienie problemu społecznego, ale także przyczynienie się do jego zmiany, a ludzie najbardziej dotknięci tym problemem są traktowani jako partnerzy w badaniu i działaniu. Jest dobrze dopasowany do kontekstów zdrowia społeczności, reformy edukacji, sprawiedliwości społecznej, rozwoju organizacji i rozwoju międzynarodowego, gdzie wiedza lokalna jest niezbędna, a samo zewnętrzne ekspertyzy jest niewystarczające. PAR NIE jest odpowiedni, gdy cele badawcze są czysto opisowe lub budujące teorię bez zamierzonej praktycznej interwencji, gdy społeczność nie może lub nie chce angażować się jako aktywni współbadacze, gdy wymagana jest ścisła kontrola eksperymentalna lub gdy priorytetem jest szybkie, znormalizowane zbieranie danych. Metoda ta wymaga stałego zaangażowania czasowego — często miesięcy lub lat — i znacznych umiejętności facylitacyjnych.
Ograniczenia i uwagi
- Wyniki są głęboko specyficzne dla kontekstu i nie podlegają uogólnieniu statystycznemu; przenośność zależy od szczegółowego opisu, a nie logiki próbkowania.
- Wymaga stałego, długoterminowego zaangażowania zarówno badaczy, jak i członków społeczności — projekty często trwają od miesięcy do lat.
- Nierówności władzy w społeczności lub między badaczami a współbadaczami mogą zniekształcić to, czyje głosy kształtują badanie, jeśli nie są aktywnie zarządzane.
- Rygor jest trudny do oceny przy użyciu konwencjonalnych kryteriów jakości; PAR wymaga specjalnie zaprojektowanych kryteriów, takich jak ważność demokratyczna, ważność katalityczna i ważność wyników.
Warunki podane w źródle nie zastępują niezależnego przeglądu naukowego ani walidacji przez silnik analityczny.
Mocne strony
- Generuje wiedzę osadzoną w kontekście, która jest bezpośrednio istotna i możliwa do zastosowania dla badanej społeczności.
- Współwłasność badań zwiększa prawdopodobieństwo, że wyniki będą budzić zaufanie, zostaną przyjęte i utrzymane przez społeczność.
- Buduje lokalne zdolności: członkowie społeczności rozwijają umiejętności badawcze, świadomość krytyczną i pewność siebie w rozwiązywaniu problemów systemowych.
- Etycznie solidne — uczestnicy są partnerami, a nie obiektami badań, co zmniejsza eksploatacyjne dynamiki powszechne w badaniach ekstrakcyjnych.
- Cykle iteracyjne pozwalają na ciągłe doskonalenie zarówno zrozumienia, jak i interwencji, czyniąc metodę samokorygującą w czasie.
Zastosowania
- Interwencje w zakresie zdrowia społeczności — mieszkańcy wspólnie projektują i oceniają programy dotyczące żywienia, zdrowia psychicznego lub chorób przewlekłych w niedostatecznie obsługiwanych populacjach.
- Reforma edukacji — nauczyciele i uczniowie wspólnie badają praktyki klasowe i wdrażają zmiany w programach nauczania, które odzwierciedlają potrzeby uczniów.
- Sprawiedliwość środowiskowa — dotknięte społeczności dokumentują zanieczyszczenia, opowiadają się za zmianami polityki i monitorują wysiłki naprawcze jako współbadacze.
- Rozwój organizacji — pracownicy i kierownictwo wspólnie diagnozują problemy w miejscu pracy i wspólnie tworzą usprawnienia strukturalne lub proceduralne.
- Rozwój międzynarodowy — lokalni interesariusze wspólnie projektują i dostosowują programy pomocowe do ich kontekstu kulturowego, zamiast otrzymywać narzucone z zewnątrz rozwiązania.
Jak to działa
Jak to działa
Zespół badawczy — składający się z badaczy akademickich i członków społeczności jako współbadaczy na równych zasadach — wspólnie identyfikuje i nazywa problem lub kwestię do zbadania. Nie jest to krok wykonywany wyłącznie przez zewnętrznego badacza; członkowie społeczności wyrażają swoje obawy własnym językiem, a grupa negocjuje wspólne oświadczenie problemowe. Dynamika władzy jest ujawniana, a zespół ustala zasady współpracy i umowy dotyczące zarządzania projektem.
Opierając się na wspólnie sformułowanym problemie, zespół wspólnie projektuje plan działania: pytania badawcze, metody zbierania danych (wywiady, grupy fokusowe, obserwacja uczestnicząca, mapowanie społeczności lub partycypacyjne metody wizualne), role i obowiązki, protokoły etyczne oraz harmonogram. Plany są utrzymywane w elastycznej formie i możliwe do rewizji w miarę gromadzenia wiedzy w kolejnych cyklach.
Przeprowadzana jest zaplanowana interwencja lub badanie. Członkowie społeczności jako współbadacze są zazwyczaj głównymi zbierającymi dane — przeprowadzają wywiady, prowadzą grupy fokusowe lub obserwują otoczenie — ponieważ ich status osoby z wewnątrz pozwala na uzyskanie bogatszych, bardziej szczerych informacji. Zewnętrzni badacze wspierają, dokumentują i zapewniają rygor metodologiczny bez umniejszania głosu społeczności.
Dane wygenerowane podczas fazy działania — transkrypcje wywiadów, notatki terenowe, artefakty, fotografie, dokumenty społeczności — są systematycznie zbierane i organizowane. Zarówno formalne zapisy, jak i nieformalne refleksje utrwalone w dziennikach badawczych przyczyniają się do bazy dowodowej, która zostanie wspólnie przeanalizowana w fazie refleksji.
Cały zespół analizuje, co się wydarzyło, czego się nauczono i co to oznacza dla sytuacji społeczności. Do analizy danych stosuje się podejścia analityczne jakościowe, takie jak analiza tematyczna lub wspólne przeglądy narracyjne. Refleksja bezpośrednio wpływa na kolejny cykl planowania: zespół decyduje, czy problem został wystarczająco rozwiązany, czy interwencja powinna zostać dostosowana, rozszerzona lub przerwana, oraz jakie nowe pytania się pojawiły.
Częste pułapki
- Tokenistyczne uczestnictwo — nazywanie zaangażowania społeczności 'partycypacyjnym', przy jednoczesnym zachowaniu pełnej władzy decyzyjnej przez zespół akademicki, podważa podstawowe założenie metody i podważa zaufanie.
- Rozszerzanie zakresu — cykle PAR naturalnie się rozszerzają w miarę pojawiania się nowych problemów; bez wyraźnych granic projekt staje się niemożliwy do zarządzania i traci skupienie.
- Zaniedbanie analizy władzy — nieujęcie i nieadresowanie istniejących hierarchii w społeczności może spowodować, że badanie odtworzy, a nie zakwestionuje te hierarchie.
- Przedwczesne zamknięcie — wycofanie się ze społeczności przed osiągnięciem trwałej zmiany lub budowaniem zdolności może pozostawić uczestników w gorszej sytuacji niż przed rozpoczęciem badań.
Najczęściej zadawane pytania
Czym PAR różni się od konwencjonalnych badań zorientowanych na działanie?
Konwencjonalne badania zorientowane na działanie są często prowadzone przez praktyka (np. nauczyciela badającego własną klasę) lub zewnętrznego badacza, który angażuje uczestników w zbieranie danych. PAR kładzie wyraźny nacisk na równe współwłasność całego procesu badawczego — od identyfikacji problemu po rozpowszechnianie wiedzy — przez społeczność najbardziej dotkniętą problemem. Zobowiązanie polityczne do redystrybucji władzy epistemologicznej jest silniejsze i bardziej jawne w PAR niż w większości innych tradycji badań zorientowanych na działanie.
Ile cykli zazwyczaj obejmuje projekt PAR?
Nie ma ustalonej liczby. Większość projektów PAR obejmuje co najmniej dwa do trzech iteracyjnych cykli planowania, działania, obserwacji i refleksji, zanim zostanie ustabilizowana znacząca interwencja. Niektóre długoterminowe partnerstwa społeczne trwają latami, obejmując wiele cykli. Koniec projektu jest określany przez to, czy osiągnięto wystarczającą zmianę lub zdolność, a nie przez z góry określoną liczbę cykli.
Czy PAR może prowadzić do rygorystycznych wyników akademickich?
Tak, ale rygor w PAR jest oceniany według kryteriów odpowiednich dla jego celów, a nie celów badań eksperymentalnych. Naukowcy tacy jak Reason i Bradbury proponują kryteria ważności, w tym ważność demokratyczną (wszyscy interesariusze mieli głos), ważność wyników (działanie doprowadziło do rzeczywistej zmiany), ważność procesu (cykle iteracyjne były rzeczywiście refleksyjne), ważność katalityczną (uczestnicy zostali wzmocnieni) i ważność dialogiczną (wyniki zostały krytycznie zbadane przez społeczność). Spełnienie tych kryteriów prowadzi do twierdzeń o wiedzy, które są wiarygodne i możliwe do obrony w kontekstach recenzowanych przez ekspertów.
Jakie metody badawcze są zazwyczaj stosowane w projekcie PAR?
PAR to metodologia, a nie pojedyncza metoda. W ramach swoich cykli badacze i członkowie społeczności wykorzystują szeroki zakres metod zbierania danych: wywiady częściowo ustrukturyzowane, grupy fokusowe, obserwację uczestniczącą, mapowanie partycypacyjne, fotowizualizację (photovoice), ankiety społeczne, analizę dokumentów i wspólne prowadzenie dzienników. Wybór metod jest sam w sobie decyzją partycypacyjną podejmowaną wspólnie ze społecznością.
Czy PAR nadaje się do pracy magisterskiej lub doktorskiej?
PAR może być wykorzystany do napisania pracy dyplomowej, ale studenci powinni być realistyczni co do zakresu. Pełny projekt PAR oparty na społeczności z wieloma cyklami może przekroczyć czas i zasoby dostępne dla pojedynczej pracy dyplomowej. Projekty doktorskie zazwyczaj obejmują jeden lub dwa cykle, traktują sam proces jako wkład empiryczny i formułują ograniczenia dotyczące wczesnego etapu badania. Niezbędne są silna relacja z promotorem posiadającym wiedzę w zakresie PAR oraz jasne procesy zatwierdzania etycznego.
Pokrewne metody
Źródła
Kemmis, S., McTaggart, R., & Nixon, R. (2014). The Action Research Planner: Doing Critical Participatory Action Research. Springer.
Otwórz odnośnik do publikacjiSkopiowano.Reason, P., & Bradbury, H. (Eds.). (2006). Handbook of Action Research: Concise Paperback Edition. Sage.
Otwórz odnośnik do publikacjiSkopiowano.