Obserwacja nieuczestnicząca — Systematyczna zdystansowana obserwacja terenowa
- Autor metody
- Raymond Gold (role typology); earlier roots in social survey movement and Chicago School sociology
- Rok
- Formalized mid-20th century (Gold 1958); practice dates to late 19th-century social surveys
- Typ
- Qualitative / quantitative observational data collection
- Rodzina
- Data collection
Ten tekst jest tłumaczeniem maszynowym i nie został jeszcze sprawdzony. Przeczytaj oryginał po angielsku
Do czego służy?
Obserwacja nieuczestnicząca to metoda zbierania danych, w której badacz obserwuje zachowania, interakcje lub zdarzenia w naturalnym lub ustrukturyzowanym otoczeniu, nie dołączając do badanej aktywności ani nie wpływając na nią.
Obserwator celowo utrzymuje dystans od uczestników, aby zminimalizować własny wpływ na rejestrowane zjawiska, tworząc notatki terenowe, tally zachowań lub nagrania odzwierciedlające naturalnie występujące zachowania, a nie zachowania ukształtowane przez zaangażowanie badacza.
Intuicja stojąca za metodą
Proszę sobie wyobrazić badacza dzikiej przyrody obserwującego watahę wilków ze wzgórza — na tyle blisko, by widzieć wszystko, ale nie na tyle blisko, by zmienić sposób zachowania wilków. Obserwacja nieuczestnicząca działa w badaniach społecznych i behawioralnych w ten sam sposób. Badacz pozycjonuje się jako świadek, a nie aktor. To oddzielenie zamienia bogactwo perspektywy wewnętrznej obserwacji uczestniczącej na większą autentyczność behawioralną: ponieważ badacz nie wchodzi w interakcje z uczestnikami, rejestrowane zachowania są tak bliskie naturalnie występującym, jak pozwala na to metoda. Kompromisem jest to, że interpretacja jest koniecznie zewnętrzna.
Historia
Metody obserwacyjne mają swoje korzenie w badaniach społecznych Charlesa Bootha z końca XIX wieku i naturalistycznej pracy terenowej socjologów Szkoły Chicagowskiej w latach 20.–30. XX wieku. Typologia ról obserwatora Raymonda Golda z 1958 r. — kompletny uczestnik, uczestnik jako obserwator, obserwator jako uczestnik i kompletny obserwator — nadała dziedzinie trwałe ramy koncepcyjne odróżniające postawy uczestniczące od nieuczestniczących. Kolejni metodolodzy, w tym Lofland, Adler i Adler oraz Angrosino, skodyfikowali obserwację nieuczestniczącą w ramach tradycji jakościowych badań terenowych, podczas gdy naukowcy behawioralni opracowali ustrukturyzowane schematy kodowania dla ilościowej pracy obserwacyjnej.
Kiedy stosować
Należy stosować obserwację nieuczestniczącą, gdy celem badania jest udokumentowanie naturalnie występujących zachowań lub interakcji w kontekście, a dołączenie do aktywności zmieniłoby ją lub nie jest wykonalne. Jest ona szczególnie odpowiednia dla miejsc publicznych, rutynowych procedur instytucjonalnych, dynamiki grupowej lub każdej sytuacji, w której dane z samoopisu byłyby niewiarygodne (np. małe dzieci, nawykowe zachowania, nad którymi ludzie świadomie się nie zastanawiają). Jest złym wyborem, gdy zjawisko jest prywatne lub wrażliwe, a dostęp byłby problematyczny etycznie, gdy głównym celem jest zrozumienie wewnętrznego znaczenia i motywacji (lepsza jest obserwacja uczestnicząca lub wywiady), lub gdy pytanie badawcze wymaga reprezentatywnej wnioskowania statystycznego dla dużej populacji (ankieta jest bardziej efektywna).
Ograniczenia i uwagi
- Obecność obserwatora nadal powoduje pewną reaktywność; całkowita neutralność nie jest osiągalna.
- Dostęp do miejsc prywatnych lub wrażliwych jest często ograniczony, co ogranicza zakres badanych zjawisk.
- Nie zapewnia bezpośredniego dostępu do subiektywnych znaczeń, motywacji lub rozumowania uczestników — tylko do tego, co jest widoczne z zewnątrz.
- Czasochłonna: uchwycenie wystarczającej zmienności zachowań zazwyczaj wymaga długich i powtarzanych sesji obserwacyjnych.
- Zmęczenie obserwatora i selektywna uwaga mogą wprowadzać systematyczne błędy rejestracji podczas długich okresów obserwacji.
Warunki podane w źródle nie zastępują niezależnego przeglądu naukowego ani walidacji przez silnik analityczny.
Mocne strony
- Rejestruje zachowanie w jego naturalnym przebiegu, a nie tak, jak opisują je lub przypominają sobie uczestnicy.
- Brak reaktywnych efektów pytań wywiadowczych lub uczestnictwa badacza zniekształcających badane zachowanie.
- Możliwość zastosowania w szerokim zakresie miejsc — sale lekcyjne, konsultacje kliniczne, przestrzenie publiczne, konteksty organizacyjne.
- Może być na tyle ustrukturyzowana, aby dostarczyć danych o ilościowej częstości zachowań, lub na tyle elastyczna, aby generować bogate opisowe notatki terenowe.
- Przydatna jako źródło triangulacji obok wywiadów lub ankiet w celu sprawdzenia spójności między zgłoszonym a obserwowanym zachowaniem.
Zastosowania
- Rejestrowanie wzorców interakcji w klasie w celu badania dynamiki nauczyciel-uczeń bez udziału obserwatora w lekcji.
- Dokumentowanie ruchu pieszych i wykorzystania przestrzeni w badaniach projektowania urbanistycznego i zdrowia publicznego.
- Obserwowanie procesów pracy klinicznej, procedur przekazywania pacjentów lub zachowań związanych z bezpieczeństwem w placówkach opieki zdrowotnej.
- Badanie zachowań społecznych na placach zabaw lub w miejscach pracy, gdzie samoopis byłby niedokładny lub niepraktyczny.
- Monitorowanie zachowań dzikich zwierząt lub zwierząt w etologii i ekologii (kanoniczny model obserwatora zdystansowanego).
- Rejestrowanie zachowań konsumentów w środowiskach detalicznych lub usługowych na potrzeby badań marketingowych i czynników ludzkich.
Jak to działa
Jak to działa
Badacz operacjonalizuje to, co będzie obserwowane: konkretne zachowania, interakcje, sekwencje lub ustawienia. W przypadku obserwacji ustrukturyzowanej prowadzi to do powstania schematu kodowania lub harmonogramu obserwacji; w przypadku obserwacji niestrukturyzowanej prowadzi do powstania zestawu koncepcji uwrażliwiających, które kierują pisaniem notatek terenowych. Wcześniejsze zdefiniowanie celu zapobiega przeciążeniu danymi i zapewnia porównywalność analityczną między sesjami.
Badacz negocjuje dostęp do miejsca i, tam gdzie jest to wymagane, uzyskuje świadomą zgodę od osób, które będą obserwowane. Rola obserwatora jest ujawniana (jawna) lub, rzadziej, ukrywana (ukryta), w zależności od ram etycznych badania. Pozycjonowanie fizyczne w miejscu jest planowane tak, aby badacz mógł widzieć i rejestrować, nie zakłócając aktywności.
Podczas sesji obserwacyjnych badacz rejestruje dane bez uczestnictwa: pisząc opisowe notatki terenowe, wypełniając ustrukturyzowane karty tally lub rejestrując materiały audio-wizualne. Obserwacje są oznaczone czasowo i kontekstualizowane. Wiele sesji w różnych okresach zwiększa reprezentatywność tego, co zostało zarejestrowane.
Nawet bez uczestnictwa sama obecność fizyczna obserwatora może zmienić zachowanie (efekt Hawthorne'a). Badacze zmniejszają reaktywność, spędzając wystarczająco dużo czasu w danym miejscu przed rozpoczęciem formalnego zbierania danych (habituacja), pozycjonując się dyskretnie i rejestrując efekty obserwatora jako odrębną warstwę analityczną w notatkach terenowych.
Rejestrowane dane są systematycznie kodowane i analizowane. Dane z obserwacji ustrukturyzowanej (tally, liczniki zdarzeń) mogą być poddawane analizie statystyk opisowych lub analizie częstości zachowań. Niestrukturyzowane notatki terenowe są analizowane tematycznie lub poprzez analizę treści. W obu formach interpretacja jest oparta na tym, co zostało zaobserwowane, a nie na relacjach informatorów.
Częste pułapki
- Niedostateczne określenie tego, co należy obserwować — bez jasnego celu lub schematu kodowania, notatki terenowe stają się anegdotyczne i oporne na analizę systematyczną.
- Ignorowanie reaktywności — zakładanie, że skoro badacz nie uczestniczy, to nie ma żadnego efektu obserwatora; okresy habituacji i notatki o reaktywności są konieczne.
- Przeprowadzanie zbyt małej liczby lub zbyt krótkich sesji obserwacyjnych — migawki z jednej wizyty mogą uchwycić nietypowe zdarzenia; rozłóż obserwacje na różne czasy, dni i warunki.
- Mylenie obserwacji z interpretacją w notatkach terenowych — rozróżnienie między surowym opisem („uczestnik A odwrócił się”) a wnioskiem („uczestnik A wydawał się znudzony”) utrzymuje wysoką jakość danych i przejrzystość analizy.
- Zaniedbanie etyki — obserwacja ukryta, nawet w miejscach publicznych, wymaga przeglądu etycznego; należy dokładnie rozważyć obowiązki związane z uzyskaniem świadomej zgody i anonimizacją danych.
Najczęściej zadawane pytania
Jaka jest różnica między obserwacją nieuczestniczącą a uczestniczącą?
W obserwacji uczestniczącej badacz dołącza do aktywności i wchodzi w interakcje z badanymi, aby uzyskać zrozumienie z perspektywy wewnętrznej; w obserwacji nieuczestniczącej badacz celowo pozostaje poza aktywnością, aby zminimalizować wpływ na nią. Obserwacja uczestnicząca daje bogatszy wgląd subiektywny, ale większy wpływ badacza; obserwacja nieuczestnicząca daje bardziej naturalistyczne zapisy zachowań, ale brak dostępu do wewnętrznego znaczenia.
Czy obserwacja nieuczestnicząca wymaga świadomej zgody?
Zależy to od miejsca i jurysdykcji. Obserwacja w miejscach rzeczywiście publicznych może nie wymagać indywidualnej zgody, ale w miejscach instytucjonalnych (szkoły, szpitale, miejsca pracy) prawie zawsze tak. Obserwacja ukryta w jakimkolwiek miejscu niepublicznym budzi poważne wątpliwości etyczne i wymaga wyraźnej zgody komisji etycznej. W razie wątpliwości należy uzyskać zgodę i zaplanować anonimizację danych identyfikacyjnych.
Jak zredukować błąd obserwatora w notatkach terenowych?
Należy użyć jasnego protokołu obserwacji określającego, co i jak rejestrować; rozróżnić notatki opisowe od notatek interpretacyjnych; przeprowadzić wiele niezależnych obserwacji, jeśli to możliwe; oraz omówić z kolegą, który może sprawdzić, czy wnioski są oparte na zarejestrowanych opisach. Notatki refleksyjne dokumentujące własną pozycję i reakcje pomagają również oddzielić obserwowanego od obserwatora.
Czy mogę połączyć obserwację nieuczestniczącą z wywiadami?
Tak, a połączenie to jest cenne metodologicznie. Obserwacja dokumentuje, co ludzie robią; wywiady wyjaśniają, dlaczego to robią i co to dla nich znaczy. Oba źródła można porównać pod kątem spójności (triangulacja) lub wykorzystać sekwencyjnie — obserwację do generowania pytań do wywiadu lub do śledzenia relacji z wywiadu za pomocą dowodów behawioralnych.
Jak długo i ile sesji obserwacyjnych potrzebuję?
Nie ma ustalonej zasady, ale dane z pojedynczej sesji rzadko są wystarczające. Wiele sesji w różnych okresach i warunkach poprawia reprezentatywność. Częstą heurystyką dla obserwacji jakościowej jest kontynuowanie do momentu osiągnięcia nasycenia teoretycznego — nie pojawiają się już zasadniczo nowe wzorce zachowań. W przypadku ustrukturyzowanego kodowania zachowań analiza mocy statystycznej na podstawie oczekiwanych wielkości efektów i docelowych wskaźników zgodności między oceniającymi może pomóc w określeniu liczby potrzebnych sesji.
Pokrewne metody
Źródła
Gold, R. L. (1958). Roles in sociological field observations. Social Forces, 36(3), 217–223.
Otwórz odnośnik DOISkopiowano.Angrosino, M. (2007). Doing Ethnographic and Observational Research. Sage.
ISBN: 978-0761949800Skopiowano.