Przejdź do treści
Wróć do wyników wyszukiwania

Test Kołeczkowy Dziewięciootworowy

Autor metody
Mathiowetz, V., Weber, K., Kashman, N., & Volland, G.
Rok
1985
Typ
Performance-based, timed assessment by clinician
Rodzina
finger dexterity and fine motor coordination

Ten tekst jest tłumaczeniem maszynowym i nie został jeszcze sprawdzony. Przeczytaj oryginał po angielsku

Rozmiar czcionki

Do czego służy?

Test Kołeczkowy Dziewięciootworowy (9HPT) to krótka, ilościowa, oparta na wykonaniu miara zręczności i koordynacji ruchów precyzyjnych ręki.

Opracowany przez Mathiowetza i współpracowników (1985) na Uniwersytecie Minnesoty, 9HPT jest jednym z najprostszych i najczęściej stosowanych testów przesiewowych funkcji ręki, szczególnie zręczności palców. 9HPT jest używany w terapii zajęciowej, terapii ręki, neurologii i medycynie rehabilitacyjnej do pomiaru funkcji motoryki precyzyjnej w stanach wpływających na zręczność: urazy ręki, zapalenie stawów, choroby neurologiczne (stwardnienie rozsiane, choroba Parkinsona, udar), urazy kumulacyjne i rekonwalescencja pooperacyjna ręki.

Intuicja stojąca za metodą

9HPT jest zwodniczo prosty: umieść 9 kołków w 9 otworach, a następnie je wyjmij. Jednak to pozornie łatwe zadanie jest wrażliwe na subtelne deficyty w koordynacji palców, kontroli motoryki precyzyjnej i szybkości. Drżenie, osłabienie, nieskoordynowanie, ból lub sztywność spowalniają wykonanie zadania. Mierząc, jak szybko ktoś jest w stanie ukończyć zadanie z tablicą kołkową, 9HPT obiektywnie kwantyfikuje zręczność. Test jest krótki (około 1–2 minuty na rękę), wymaga minimalnego sprzętu i jest powtarzalny. Normy wiekowe i płciowe pozwalają klinicystom określić, czy wydajność pacjenta jest normalna, spowolniona, czy poważnie upośledzona. 9HPT jest szczególnie przydatny w badaniach klinicznych stwardnienia rozsianego (SM), gdzie służy jako podstawowa miara wyników do wykrywania upośledzenia kończyny górnej — nawet niewielkie poprawy (kilka sekund szybciej) mogą odzwierciedlać istotną poprawę neurologiczną lub odpowiedź farmakologiczną.

Historia

Test Kołeczkowy Dziewięciootworowy został opracowany przez Mathiowetza, Webera, Kashmana i Vollanda na Uniwersytecie Minnesoty w 1985 roku jako szybka, obiektywna miara zręczności palców. 9HPT powstał z potrzeby prostego, standaryzowanego, efektywnego czasowo narzędzia do oceny motoryki precyzyjnej, odpowiedniego do zastosowań klinicznych i badawczych. Wczesna publikacja zawierała kompleksowe dane normatywne dla dorosłych w różnych grupach wiekowych, co potwierdziło trafność narzędzia. W latach 90. i 2000. 9HPT został szeroko przyjęty w terapii zajęciowej, terapii ręki i neurologii — szczególnie jako standardowa miara wyników w badaniach klinicznych i badaniach nad stwardnieniem rozsianym. 9HPT jest obecnie jednym z najczęściej używanych testów funkcji ręki opartych na wykonaniu na świecie. Istnieją obszerne dane normatywne dla dorosłych, osób starszych i niektórych populacji pediatrycznych. Opracowano i walidowano wiele wariantów i języków 9HPT.

Kiedy stosować

9HPT jest odpowiedni dla każdego stanu wpływającego na precyzyjną funkcję motoryczną ręki: uraz lub operacja ręki (naprawa ścięgna, naprawa nerwu, złamanie nadgarstka), zapalenie stawów (reumatoidalne lub zwyrodnieniowe), uraz spowodowany powtarzającym się obciążeniem, choroba neurologiczna (stwardnienie rozsiane, choroba Parkinsona, udar, ataksja), zespół urazów kumulacyjnych i rehabilitacja ręki po operacji. 9HPT jest szczególnie wartościowy jako środek przesiewowy lub seryjny wynik w badaniach klinicznych. Jest wystarczająco prosty do stosowania w podstawowej opiece zdrowotnej lub środowiskowej, ale wystarczająco czuły do badań. Nadaje się dla dorosłych i osób starszych; istnieją normy pediatryczne, ale są mniej obszerne. 9HPT jest mniej odpowiedni dla osób z głębokim osłabieniem ręki lub paraliżem (niezdolnych do manipulowania kołkami) lub ciężkimi zaburzeniami poznawczymi uniemożliwiającymi zrozumienie zadania.

Ograniczenia i uwagi

  • Ograniczony zakres: Mierzy tylko zręczność motoryki precyzyjnej; nie ocenia funkcji motoryki dużej ręki, siły ani zakresu ruchu.
  • Ograniczenie do jednego zadania: Ocenia szybkość w jednym powtarzalnym zadaniu; nie obejmuje zdolności do wykonywania różnorodnych funkcji ręki (pisanie, chwytanie, sięganie).
  • Zależny od wieku/płci: Normalne czasy znacznie różnią się w zależności od wieku; istotne jest porównywanie z normami odpowiednimi dla wieku.
  • Wpływ wielu czynników: Czas odzwierciedla zręczność, siłę, koordynację, szybkość, drżenie, ból, motywację; nie izoluje pojedynczego konstruktu.
  • Efekty pułapowe u osób z łagodnymi zaburzeniami: Osoby z niemal normalną funkcją ręki mogą uzyskiwać podobne wyniki, co ogranicza czułość na subtelne różnice.
  • Efekty praktyki: Niektóre osoby wykazują poprawę przy drugim lub trzecim wykonaniu z powodu znajomości zadania; linia bazowa powinna obejmować próbę praktyczną.
  • Wrażliwość środowiskowa: Wysokość stołu, pozycja tablicy kołkowej, oświetlenie i rozpraszające bodźce otoczenia mogą nieznacznie wpływać na czasy; ważna jest standaryzacja.
  • Brak wrażliwości na deficyty proprioceptywne lub sensoryczne: 9HPT nie mierzy bezpośrednio czucia; utrata czucia wpływająca na zręczność spowolni zadanie, ale nie zidentyfikuje podstawowej przyczyny.

Warunki podane w źródle nie zastępują niezależnego przeglądu naukowego ani walidacji przez silnik analityczny.

Mocne strony

  • Niezwykle szybki: Administracja zajmuje łącznie 5–10 minut (obie ręce, dwie próby); wykonalny w ruchliwych warunkach klinicznych.
  • Minimalne wyposażenie: Wymaga tylko tablicy kołkowej i kołków; niedrogi i przenośny.
  • Obiektywny, ilościowy: Punktacja oparta na czasie jest obiektywna i powtarzalna; nie wymaga oceny badającego.
  • Wrażliwy na małe zmiany: Reaguje na subtelne poprawy w funkcji motoryki precyzyjnej; reaguje na terapię ręki i rehabilitację.
  • Dane normatywne: Obszerne opublikowane normy według wieku, płci i dominacji ręki pozwalają klinicystom oceniać wydajność i kwantyfikować nasilenie.
  • Szeroko walidowany: Używany w setkach badań w terapii zajęciowej, neurologii i rehabilitacji; obszerne dowody niezawodności i trafności.
  • Nadaje się do seryjnej administracji: Powtarzalny; minimalne efekty praktyki; idealny do śledzenia postępów przez tygodnie/miesiące.
  • Idealny do badań SM i neurologicznych: Standardowa miara wyników w badaniach stwardnienia rozsianego i innych chorób neurodegeneracyjnych.
  • Porównanie obustronne: Bezpośrednie porównanie ręki dotkniętej chorobą z ręką niedotkniętą wyraźnie pokazuje asymetrię.

Zastosowania

  • Badania kliniczne stwardnienia rozsianego: Standardowa podstawowa lub wtórna miara wyników do wykrywania zmian w upośledzeniu kończyny górnej w badaniach nad terapiami modyfikującymi przebieg SM.
  • Urazy ręki i rekonwalescencja pooperacyjna: Seryjna ocena 9HPT śledząca powrót funkcji motoryki precyzyjnej po skaleczeniu ręki, złamaniu, naprawie ścięgna lub naprawie nerwu.
  • Ocena funkcjonalna zapalenia stawów: Pomiar zmian zręczności ręki w reumatoidalnym zapaleniu stawów lub chorobie zwyrodnieniowej stawów wraz z postępem choroby lub terapią modyfikującą przebieg choroby.
  • Monitorowanie chorób neurologicznych: Ocena zmian zręczności palców w chorobie Parkinsona, ataksji, chorobie móżdżku lub innych zaburzeniach ruchowych.
  • Ocena zdolności do pracy w medycynie pracy: Obiektywna ocena zdolności motoryki precyzyjnej u pracowników; informowanie o decyzjach dotyczących dostosowania stanowiska pracy lub ograniczeń.
  • Śledzenie wyników rehabilitacji: Seryjne wyniki 9HPT dokumentujące poprawę zręczności palców podczas terapii zajęciowej lub terapii ręki.
  • Powrót do zdrowia kończyny górnej po udarze: Pomiar powrotu zręczności motoryki precyzyjnej u osób po udarze, często w połączeniu z innymi miarami kończyny górnej.
  • Badania interwencji farmakologicznych: Miara wyników w badaniach oceniających odpowiedź funkcji ręki na leki lub neuromodulację (np. rTMS).

Jak to działa

Jak to działa

1

9HPT składa się ze standaryzowanej tablicy kołkowej z 9 równomiernie rozmieszczonymi otworami w jednym rzędzie (zazwyczaj 1 cal od siebie) i 9 kołkami (około 1,5 cala długości, 5/16 cala średnicy) umieszczonymi w pojemniku obok tablicy. Klient siedzi przy stole z tablicą kołkową wyśrodkowaną przed nim, kołki w pojemniku z jednej strony. Badający demonstruje zadanie: (1) umieść wszystkie 9 kołków w otworach, jeden po drugim, tak szybko, jak to możliwe; (2) wyjmij wszystkie 9 kołków z otworów z powrotem do pojemnika, jeden po drugim, tak szybko, jak to możliwe. Badający uruchamia stoper, gdy klient zaczyna wkładać pierwszy kołek i zatrzymuje go, gdy ostatni kołek zostanie włożony lub wyjęty. Pojedynczy wynik 9HPT to łączny czas wkładania i wyjmowania (pełny cykl). Zadanie jest następnie powtarzane dla drugiej ręki. Każdą rękę testuje się dwukrotnie; średnia z dwóch prób dla każdej ręki staje się wynikiem 9HPT dla tej ręki. Jeśli kołek zostanie upuszczony lub nie zostanie włożony całkowicie, czas biegnie dalej; zadanie nie jest przerywane. Całkowity czas administracji wynosi około 5–10 minut (wliczając obie ręce i dwie próby dla każdej).

Wzór
Client sits at table with standardized pegboard (9 holes in a row) and 9 pegs. Client removes pegs one at a time using finger/thumb and places them in a container; then returns pegs one at a time to the holes. Total task time (in seconds) from start to completion recorded. Separate trial for each hand.
2

Wynik 9HPT to czas w sekundach potrzebny do ukończenia pełnego cyklu (umieszczenie wszystkich 9 kołków, a następnie wyjęcie wszystkich 9 kołków). Każdą rękę testuje się dwukrotnie; średni czas z dwóch prób dla każdej ręki to wynik 9HPT specyficzny dla danej ręki. Krótszy czas = lepsza zręczność. Typowe wyniki dorosłych: ręka dominująca 15–20 sekund, ręka niedominująca 16–22 sekundy. Zaawansowane wyniki obejmują również wynik asymetrii (różnica między rękami), który może wskazywać na ogniskową dysfunkcję ręki, jeśli jedna ręka jest znacznie wolniejsza. Niektóre analizy podają oddzielny „czas wkładania” i „czas wyjmowania”, jeśli wymagana jest szczegółowa ocena; jednak standardowy 9HPT to całkowity czas cyklu.

Wzór
Time in seconds to place and remove 9 pegs (full cycle) recorded for each hand. Baseline calculation: mean of two trials per hand. 9HPT score = average time (in seconds) across trials. Faster time indicates better finger dexterity. Normative data by age and hand dominance available for comparison.
3

Interpretacja wyników opiera się na porównaniu z opublikowanymi danymi normatywnymi, stratyfikowanymi według wieku i dominacji ręki. Na przykład, dorosły w wieku 20–49 lat z normalną funkcją ręki zazwyczaj wykonuje 9HPT w 15–20 sekund na rękę. Wynik powyżej 25 sekund wskazuje na spowolnienie; powyżej 40 sekund wskazuje na znaczną dysfunkcję ręki. Starsi dorośli (70+) mają wolniejsze normalne czasy (25–30 sekund). Duża asymetria (np. ręka dominująca 18 sek, niedominująca 45 sek) wskazuje na ogniskowe upośledzenie ręki. Seryjne wykonywanie 9HPT śledzi poprawę lub pogorszenie zręczności. Zmiany o 5–10 sekund na rękę są uważane za klinicznie istotne, chociaż w niektórych populacjach (szczególnie SM) zmiany o 2–3 sekundy mogą wskazywać na odpowiedź farmakologiczną lub terapeutyczną. Porównanie z własną wartością bazową pacjenta jest często bardziej informatywne niż wynik absolutny.

Wzór
Score compared to age- and gender-matched norms. Slower times indicate poor finger dexterity, weakness, or incoordination. Asymmetry (significant difference between hands) indicates focal hand impairment. Typical adult mean times: dominant hand 15-20 seconds, non-dominant hand 16-22 seconds. Improved times on follow-up indicate better fine motor control. Changes of 5+ seconds considered meaningful improvement.

Częste pułapki

  • Porównywanie wyników absolutnych bez normalizacji: Surowe czasy są bez znaczenia bez norm wiekowych/płciowych; zawsze porównuj z odpowiednimi danymi referencyjnymi.
  • Używanie tylko jednej próby: Standardowy protokół obejmuje dwie próby na rękę; użycie tylko jednej próby wprowadza większą zmienność.
  • Nieodpowiednie instrukcje lub demonstracja: Klienci muszą jasno rozumieć zadanie; niejasne instrukcje lub niekompletna demonstracja mogą wpływać na wydajność.
  • Zezwalanie na nadmierną pomoc lub podpowiedzi: Zadanie powinno być samodzielne; nadmierne werbalne wskazówki mogą zawyżać wyniki.
  • Brak uwzględnienia bólu, drżenia lub zmęczenia: Jeśli ból, drżenie lub zmęczenie nasilają się podczas testowania, należy to odnotować; może to nie odzwierciedlać prawdziwej poprawy zręczności.
  • Porównywanie różnych tablic kołkowych: Różnice w rozmiarze kołków, rozstawie otworów lub stanie tablicy mogą wpływać na czasy; standaryzuj sprzęt.
  • Zmiana rąk bez dokumentacji: Zawsze testuj tę samą rękę; porównywanie ręki dominującej w punkcie bazowym z ręką niedominującą w obserwacji jest nieważne.
  • Ignorowanie asymetrii: Duże różnice między rękami (>10 sekund) wymagają zbadania; mogą wskazywać na ogniskowe upośledzenie, ból lub czynniki wysiłkowe.

Najczęściej zadawane pytania

Czym 9HPT różni się od testu funkcji ręki Jebsen-Taylor (JHFT)?

9HPT to pojedyncze zadanie motoryki precyzyjnej (wkładanie/wyjmowanie kołków z tablicy); JHFT obejmuje 7 różnorodnych zadań funkcji ręki (pisanie, chwytanie, układanie, podnoszenie). 9HPT jest szybszy (około 1–2 min) i ma węższy zakres; JHFT jest bardziej kompleksowy, ale czasochłonny (około 10–15 min). 9HPT jest idealny do wielokrotnego wykonywania i badań (np. badań SM); JHFT jest lepszy do szczegółowej oceny funkcji ręki w warunkach klinicznych. Oba reagują na terapię ręki.

Czy jedna próba jest wystarczająca, czy należy wykonać obie próby?

Standardowy protokół obejmuje dwie próby na rękę; średnia z dwóch prób to wynik 9HPT. Obie próby powinny być wykonane w celu ustalenia wiarygodnej linii bazowej i zmniejszenia wariancji wynikającej ze zmienności pojedynczej próby. Jeśli czas jest bardzo ograniczony, jedna próba na rękę jest dopuszczalna, ale mniej wiarygodna i należy to odnotować. W przypadku ocen seryjnych, spójność (zawsze dwie próby, to samo środowisko) jest ważna dla prawidłowego porównania.

Co się dzieje, jeśli kołki zostaną upuszczone lub nie zostaną całkowicie umieszczone w otworach?

Stoper biegnie dalej; klient podnosi upuszczony kołek i kończy umieszczanie. Zadanie nie jest restartowane. Upuszczanie kołków może odzwierciedlać drżenie, osłabienie lub nieskoordynowanie i przyczynia się do wolniejszego ogólnego czasu, co jest odpowiednie do pomiaru rzeczywistej zręczności. Jeśli wiele kołków zostanie upuszczonych, należy to udokumentować, ponieważ może to wskazywać na ciężką ataksję lub utratę koordynacji wykraczającą poza zwykłe spowolnienie.

Jaka jest klinicznie istotna zmiana w wyniku 9HPT?

Zmiana o 5–10 sekund na rękę jest ogólnie uważana za klinicznie istotną. W wrażliwych populacjach (badania SM) nawet poprawa o 2–3 sekundy może wskazywać na odpowiedź farmakologiczną. Wczesne po urazie/operacji ręki, poprawa o 10–20 sekund w ciągu 4–8 tygodni jest typowa. Kontekst indywidualnego pacjenta ma znaczenie; dla kogoś, kto próbuje wrócić do gry na pianinie, poprawa o 3 sekundy może być funkcjonalnie znacząca.

Czy ręka dominująca powinna być testowana jako pierwsza, czy kolejność ma znaczenie?

Standardowy protokół zazwyczaj testuje najpierw rękę dominującą, a następnie rękę niedominującą. Kolejność powinna być spójna. Mogą wystąpić pewne efekty zmęczenia lub uczenia się; druga testowana ręka może być nieco wolniejsza z powodu zmęczenia lub szybsza z powodu znajomości zadania. Spójność kolejności w kolejnych administracjach jest ważniejsza niż to, która ręka jest testowana jako pierwsza.

Czy 9HPT może być stosowany u dzieci?

9HPT może być stosowany u dzieci w wieku szkolnym (6+); normy pediatryczne są dostępne, ale są mniej obszerne niż normy dla dorosłych. Zrozumienie zadania jest ważne; młodsze dzieci mogą potrzebować bardziej szczegółowych instrukcji lub demonstracji. Rozmiar kołków może wymagać zwiększenia dla bardzo małych dzieci (mniejszy rozmiar dłoni). Należy skonsultować się z pediatrycznymi danymi referencyjnymi; normy dla dorosłych nie powinny być stosowane.

Pokrewne metody

Źródła

  1. Mathiowetz, V., Weber, K., Kashman, N., & Volland, G. (1985). Adult norms for the Nine-Hole Peg Test of finger dexterity. Occupational Therapy Journal of Research, 5(1), 24-38.

    Otwórz odnośnik DOI
    Skopiowano.
  2. Cutter, N. C., Baier, M. L., Cohen, J. L., Batalden, K. A., Courtney, T., Eckert, S. L., ... & Bhuiyan, C. B. (1993). Brain white matter hyperintensity volume and the Neuropsychological Impairment Scale in multiple sclerosis. Archives of Neurology, 56(12), 1524-1530.

    Otwórz odnośnik do publikacji
    Skopiowano.