Plan wielokrotnej linii bazowej — eksperymentalny plan jednokrotnego przypadku
- Autor metody
- Donald M. Baer, Montrose M. Wolf, Todd R. Risley
- Rok
- 1968
- Typ
- Single-subject experimental design
- Rodzina
- Experimental design
Ten tekst jest tłumaczeniem maszynowym i nie został jeszcze sprawdzony. Przeczytaj oryginał po angielsku
Do czego służy?
Plan wielokrotnej linii bazowej to eksperymentalny plan jednokrotnego przypadku, który demonstruje kontrolę funkcjonalną poprzez wprowadzanie interwencji w rozłożonych w czasie punktach w dwóch lub więcej liniach bazowych — zazwyczaj w odniesieniu do różnych zachowań, osób lub środowisk.
Ponieważ nie wymaga wycofania leczenia, jest szczególnie odpowiedni, gdy zachowanie docelowe jest nieodwracalne lub gdy usunięcie skutecznej interwencji byłoby nieetyczne.
Intuicja stojąca za metodą
Wyobraźmy sobie nauczanie trzech uczniów czytania słów wzrokiem. Zamiast rozpoczynać interwencję ze wszystkimi trzema jednocześnie, czekamy i zbieramy dane bazowe dla wszystkich trzech, a następnie wprowadzamy interwencję najpierw u Ucznia 1, potem — dopiero gdy Uczeń 1 wykaże poprawę — u Ucznia 2, a na końcu u Ucznia 3. Jeśli poprawa śledzi każde wprowadzenie interwencji, zamiast pojawiać się spontanicznie u wszystkich uczniów, można wnioskować, że to interwencja, a nie jakieś zewnętrzne zdarzenie, spowodowała zmianę. Rozłożony w czasie początek jest logicznym motorem tego planu: zbieg okoliczności mógłby wyjaśnić jedną poprawę w jednym momencie, ale nie trzy poprawy w trzech różnych, celowo wybranych momentach.
Historia
Plan wielokrotnej linii bazowej został formalnie opisany przez Baera, Wolfa i Risleya w ich fundamentalnej pracy z 1968 roku w „Journal of Applied Behavior Analysis”, która ustanowiła podstawowe standardy metodologiczne stosowanej analizy zachowania. Plan ten rozwiązał krytyczne ograniczenie planów odwracalnych: niemożność wykazania kontroli, gdy nauczone zachowania nie mogą lub nie powinny być usuwane. W latach 70. i 80. badacze w edukacji specjalnej i psychologii klinicznej przyjęli i udoskonalili ten plan, kodyfikując konwencje analizy wizualnej i rozszerzając zastosowania. Dziś pozostaje on jednym z najczęściej używanych eksperymentalnych planów jednokrotnego przypadku w badaniach interwencji behawioralnych i edukacyjnych.
Kiedy stosować
Zastosuj plan wielokrotnej linii bazowej, gdy oczekuje się, że zachowanie docelowe będzie nieodwracalne po jego nauczeniu (np. umiejętności czytania, nabywanie umiejętności społecznych), co czyni plan wycofania nieetycznym lub niepraktycznym. Jest on dobrze przystosowany, gdy można zidentyfikować co najmniej dwa lub trzy koncepcyjnie podobne, funkcjonalnie niezależne poziomy (zachowania, uczestników lub środowiska), które dzielą tę samą logikę interwencji. Minimalny wymóg: co najmniej dwa poziomy ze stabilnymi liniami bazowymi, z których każda zawiera co najmniej trzy do pięciu punktów danych. Nie używaj tego planu, jeśli poziomy nie są niezależne — równoczesna poprawa we wszystkich poziomach podczas dowolnej pojedynczej fazy bazowej podważa logikę rozłożonej w czasie demonstracji. Unikaj go również, gdy interwencji nie można wstrzymać w niektórych poziomach przez znaczący okres z przyczyn etycznych lub praktycznych.
Ograniczenia i uwagi
- Wymaga co najmniej dwóch (najlepiej trzech lub więcej) funkcjonalnie niezależnych poziomów; plan z tylko dwoma poziomami oferuje słabszą kontrolę eksperymentalną.
- Zbieranie danych musi być ciągłe we wszystkich poziomach jednocześnie od początku, co jest zasobochłonne.
- Generalizacja wyników na uczestników lub środowiska jest ograniczona przez małe, często niereprezentatywne próby, nieodłączne dla badań jednokrotnego przypadku.
- Jeśli poziomy nie są naprawdę niezależne, zachowanie może zmieniać się w nieleczonych poziomach (kowariancja wielokrotnej linii bazowej), zagrażając trafności wewnętrznej.
Warunki podane w źródle nie zastępują niezależnego przeglądu naukowego ani walidacji przez silnik analityczny.
Mocne strony
- Demonstruje kontrolę eksperymentalną bez konieczności fazy powrotu do linii bazowej, co czyni go etycznym, gdy nabycie umiejętności jest nieodwracalne.
- Każdy poziom służy jako niezależna replikacja, wzmacniając argument za związkiem funkcjonalnym.
- Ma zastosowanie w różnorodnych kontekstach: różni uczestnicy, zachowania lub środowiska mogą służyć jako poziomy.
- Dobrze przyjęty w literaturze dotyczącej stosowanej analizy zachowania, edukacji specjalnej i psychologii klinicznej.
- Dostarcza bogatych, ciągłych danych behawioralnych, które ujawniają trajektorię i natychmiastowość efektów interwencji.
Zastosowania
- Ocena interwencji nabywania umiejętności (np. czytania, komunikacji, umiejętności codziennego życia) u uczniów z niepełnosprawnościami rozwojowymi.
- Testowanie interwencji behawioralnych u wielu uczestników w badaniach stosowanej analizy zachowania i edukacji specjalnej.
- Ocena generalizacji techniki terapeutycznej w różnych środowiskach (klinika, dom, szkoła).
- Badanie sekwencyjnego wprowadzania protokołów szkoleniowych w miejscu pracy w różnych działach lub rolach zawodowych.
- Walidacja nowych procedur klinicznych w badaniach nauk o zdrowiu z małą liczbą uczestników, gdzie plany grupowe są niepraktyczne.
- Demonstrowanie wierności leczenia i replikacji w badaniach nad praktykami opartymi na dowodach.
Jak to działa
Jak to działa
Jednoczesne, ciągłe dane bazowe są zbierane we wszystkich poziomach — niezależnie od tego, czy te poziomy to wiele zachowań tej samej osoby, to samo zachowanie u wielu osób, czy to samo zachowanie w wielu środowiskach. Wszystkie poziomy muszą wykazywać stabilne, przewidywalne wyniki bazowe, zanim interwencja zostanie wprowadzona do któregokolwiek poziomu.
Interwencja jest wprowadzana do pierwszego poziomu, podczas gdy pozostałe poziomy kontynuują fazę bazową. Długość każdej linii bazowej jest celowo rozłożona w czasie, tak aby linia bazowa każdego poziomu była dłuższa niż linia bazowa poprzedniego poziomu, zazwyczaj różniąc się o co najmniej trzy do pięciu punktów danych.
Gdy pierwszy poziom wykaże wyraźną, stabilną zmianę zachowania po interwencji, interwencja jest wprowadzana do drugiego poziomu, podczas gdy kolejne poziomy kontynuują fazę bazową. Obowiązuje to samo kryterium: stabilna, powtarzalna zmiana powinna być widoczna, zanim kolejny poziom zostanie poddany interwencji.
Interwencja jest wprowadzana do każdego kolejnego poziomu, zgodnie z tą samą logiką. Każdy nowy poziom stanowi niezależną replikację efektu interwencji. Idealnie, zachowanie w poziomach wciąż znajdujących się w fazie bazowej powinno pozostać niezmienione, podczas gdy każdy poddany interwencji poziom poprawia się.
Związek funkcjonalny między zmienną niezależną (interwencją) a zmienną zależną (zachowaniem docelowym) jest ustalany, gdy zachowanie zmienia się przewidywalnie i tylko po wprowadzeniu interwencji do każdego kolejnego poziomu. Wizualna analiza danych graficznych — badanie poziomu, trendu, zmienności, natychmiastowości efektu i nakładania się faz — jest podstawową metodą analityczną.
Częste pułapki
- Zbyt mało punktów danych w linii bazowej — potrzeba minimum trzech do pięciu stabilnych punktów danych na poziom; pośpieszne wprowadzenie interwencji bez stabilnych linii bazowych uniemożliwia wykrycie prawdziwego efektu.
- Zależne poziomy — jeśli to samo zachowanie w różnych środowiskach poprawia się razem, niezależnie od czasu interwencji (np. dziecko automatycznie generalizuje umiejętności), logika rozłożenia w czasie załamuje się; przed rozpoczęciem należy zweryfikować niezależność poziomów.
- Zbyt szybkie leczenie poziomów — przejście do następnego poziomu, zanim poprzedni poziom wykaże wyraźną, stabilną zmianę, zaciera efekty i podważa logikę replikacji.
- Ignorowanie trendu w linii bazowej — konsekwentnie poprawiający się trend w linii bazowej oznacza, że zachowanie może już się zmieniać; wprowadzenie interwencji do już poprawiającej się linii bazowej sprawia, że efekt jest niemożliwy do interpretacji.
- Opieranie się wyłącznie na testach statystycznych — analiza wizualna jest standardową, podstawową metodą w tej dziedzinie; uzupełniające podejścia statystyczne (np. miary wielkości efektu, takie jak Tau-U) powinny uzupełniać, a nie zastępować, dokładną inspekcję wizualną.
Najczęściej zadawane pytania
Ile poziomów potrzebuję?
Wymagane są co najmniej dwa poziomy, ale zdecydowanie zaleca się trzy lub więcej. Przy zaledwie dwóch poziomach plan zapewnia pojedynczą replikację, co jest stosunkowo słabą demonstracją kontroli eksperymentalnej. Większość metodologów i recenzentów czasopism uważa trzy poziomy za praktyczne minimum dla wiarygodnego twierdzenia o związku funkcjonalnym.
Co liczy się jako „poziom” — czy mogę mieszać zachowania, uczestników i środowiska?
Każde badanie wykorzystuje jeden typ poziomu dla jasności koncepcyjnej. Plan wielokrotnej linii bazowej w odniesieniu do zachowań wykorzystuje tego samego uczestnika w tym samym środowisku, ale dotyczy różnych zachowań. Plan wielokrotnej linii bazowej w odniesieniu do uczestników wykorzystuje to samo zachowanie i środowisko, ale różnych osób. Plan wielokrotnej linii bazowej w odniesieniu do środowisk wykorzystuje tego samego uczestnika i zachowanie w różnych środowiskach. Mieszanie typów poziomów w ramach jednego badania jest niestandardowe i komplikuje interpretację.
Skąd mam wiedzieć, kiedy przejść do następnego poziomu?
Standardowym kryterium jest to, że poziom aktualnie poddawany interwencji wykazuje wyraźną, stabilną zmianę poziomu i/lub trendu w stosunku do swojej linii bazowej — i że ta zmiana wydaje się mało prawdopodobna do odwrócenia. Typowe konwencje obejmują trzy do pięciu kolejnych punktów danych w fazie interwencji, które demonstrują oczekiwany kierunek zmiany z niską zmiennością. Nie ma jednej uniwersalnej zasady; kryterium powinno być wcześniej określone i zgłoszone.
Czy plan wielokrotnej linii bazowej nadaje się do danych grupowych?
Nie. Plan wielokrotnej linii bazowej to plan jednokrotnego przypadku (single-case). Każdy poziom jest analizowany indywidualnie, a logika replikacji opiera się na porównaniu wewnątrz-podmiotowym w czasie, a nie na porównaniu międzygrupowym. Jeśli masz próbę wystarczająco dużą do wnioskowania na poziomie grupy, bardziej odpowiedni jest randomizowany eksperyment kontrolowany lub plan quasi-eksperymentalny.
Czy mogę użyć analizy statystycznej zamiast analizy wizualnej?
Analiza wizualna jest konwencjonalną i podstawową metodą w badaniach jednokrotnego przypadku. Indeksy wielkości efektu, takie jak Tau-U, brak nakładania się wszystkich par (NAP) lub procent nienakładających się danych (PND), są szeroko stosowane jako uzupełnienia i do celów meta-analitycznych, ale nie zastępują dokładnej wizualnej inspekcji danych graficznych do interpretacji na poziomie fazy.
Pokrewne metody
Źródła
Baer, D. M., Wolf, M. M., & Risley, T. R. (1968). Some current dimensions of applied behavior analysis. Journal of Applied Behavior Analysis, 1(1), 91–97.
Otwórz odnośnik DOISkopiowano.Cooper, J. O., Heron, T. E., & Heward, W. L. (2020). Applied Behavior Analysis (3rd ed.). Pearson.
ISBN: 978-0134752556Skopiowano.