Analiza Metafory – Konceptualna i Krytyczna Analiza Metafory
- Autor metody
- George Lakoff & Mark Johnson (Conceptual Metaphor Theory); Jonathan Charteris-Black (Critical Metaphor Analysis)
- Rok
- Theoretical foundation 1980; systematic research applications from 1990s onward
- Typ
- Qualitative research method
- Rodzina
- Textual Analysis
Ten tekst jest tłumaczeniem maszynowym i nie został jeszcze sprawdzony. Przeczytaj oryginał po angielsku
Do czego służy?
Analiza Metafory to jakościowa metoda, która identyfikuje, klasyfikuje i interpretuje metafory osadzone w języku, aby ujawnić, w jaki sposób mówcy i pisarze konceptualizują doświadczenie, konstruują znaczenie i wywierają wpływ ideologiczny.
Opierając się na Teorii Metafory Konceptualnej Lakoffa i Johnsona, traktuje ona metaforę nie jako ozdobnik literacki, lecz jako fundamentalną strukturę poznawczą — ARGUMENT TO WOJNA, CZAS TO PIENIĄDZ — która kształtuje sposób myślenia, rozumowania i działania ludzi. Jest szeroko stosowana w psychologii, edukacji, dyskursie politycznym, komunikacji zdrowotnej i badaniach organizacji.
Intuicja stojąca za metodą
Kiedy polityk opisuje imigrację jako „powódź” lub lekarz nazywa raka „bitwą”, nie są oni po prostu barwni — narzucają ramy konceptualne, które podkreślają pewne cechy (objętość, inwazja, walka) i tłumią inne (indywidualne historie, przewlekłe zarządzanie). Analiza Metafory uwidacznia te ramy. Badacz gromadzi teksty, w których uczestnicy lub autorzy mówią o danym zjawisku, lokalizuje systematyczne odwzorowania figuratywne, pyta, która dziedzina ŹRÓDŁOWA (woda, wojna, podróż) jest rzutowana na którą dziedzinę DOCELOWĄ (imigracja, choroba, reforma), a następnie pyta, czyim interesom służy to odwzorowanie. Analiza przechodzi od powierzchni językowej do struktury poznawczej i znaczenia społecznego.
Historia
Współczesne naukowe badanie metafory zostało przekształcone przez książkę George'a Lakoffa i Marka Johnsona z 1980 roku „Metaphors We Live By”, która argumentowała, że metafora jest mechanizmem poznawczym, a nie środkiem retorycznym, organizującym abstrakcyjne dziedziny doświadczenia poprzez odwzorowania z ucieleśnionych, konkretnych dziedzin źródłowych. W latach 80. i 90. lingwiści kognitywni (Lakoff, Turner, Kövecses) empirycznie zmapowali setki metafor konceptualnych. Pragglejaz Group opublikowała procedurę identyfikacji MIP w 2007 roku, a Steen i współpracownicy udoskonalili ją do MIPVU w 2010 roku, dostarczając replikowalny standard adnotacji. Jonathan Charteris-Black rozwijał Krytyczną Analizę Metafory od wczesnych lat 2000, integrując metody korpusowe z krytyczną analizą dyskursu w celu zbadania ideologicznych funkcji metafory w tekstach politycznych i medialnych.
Kiedy stosować
Analiza Metafory jest odpowiednia, gdy pytanie badawcze dotyczy tego, jak ludzie poznawczo ujmują doświadczenie, problem lub zjawisko — jak choroba, przywództwo, zmiana, uczenie się lub polityka są konceptualizowane w języku, a nie jakie postawy lub zachowania są mierzone. Pasuje do pytań eksploracyjnych i interpretacyjnych w edukacji (jak studenci konceptualizują przedmiot), zdrowiu (jak pacjenci mówią o chorobie), naukach politycznych (jak liderzy ujmują politykę) i badaniach organizacji (jak pracownicy opisują kulturę). NIE jest odpowiednia, gdy celem badania jest zmierzenie częstości postawy, przetestowanie hipotezy dotyczącej zachowania lub wygenerowanie teorii ugruntowanej procesu społecznego; te cele wymagają odpowiednio metod ankietowych, projektów eksperymentalnych lub teorii ugruntowanej. Wystarczająco bogaty korpus tekstowy jest trudnym warunkiem wstępnym — ubogie lub wysoce ustrukturyzowane dane (zamknięte kwestionariusze, ankiety z polami do zaznaczenia) nie przyniosą sensownej analizy metafory.
Ograniczenia i uwagi
- Zgodność między oceniającymi w identyfikacji metafory może być umiarkowana; granica między językiem dosłownym a metaforycznym jest sporna, a MIP/MIPVU nie eliminuje konieczności podejmowania decyzji.
- Wyniki są specyficzne dla kontekstu i interpretacyjne — opisują ramy konceptualne w konkretnym korpusie i nie mogą być statystycznie uogólniane na populację.
- Metoda nie uchwytuje znaczenia pozajęzykowego (gest, obraz, ton), ograniczając jej zasięg, gdy istotne są dane multimodalne.
- Kompilacja korpusu i systematyczna identyfikacja metafory są czasochłonne, zwłaszcza w przypadku dużych zbiorów danych, gdzie pomoc oprogramowania jest tylko częściowa.
Warunki podane w źródle nie zastępują niezależnego przeglądu naukowego ani walidacji przez silnik analityczny.
Mocne strony
- Ujawnia nieświadome ramy poznawcze, których sami mówcy mogą nie być świadomi, zapewniając dostęp do ukrytego znaczenia, którego nie uchwycą jawne miary postaw.
- Ma zastosowanie do wszelkich naturalnie występujących lub wywołanych danych tekstowych — od wywiadów klinicznych po przemówienia polityczne i korpusy mediów społecznościowych — bez wymogu reaktywności uczestników.
- Opiera się na dobrze rozwiniętej tradycji teoretycznej (Teoria Metafory Konceptualnej; Krytyczna Analiza Metafory) ze standaryzowanymi procedurami identyfikacji (MIP/MIPVU), które poprawiają replikowalność.
- Łączy indywidualne poznanie i dyskurs społeczny, co czyni ją użyteczną zarówno dla psychologicznych, jak i krytyczno-socjologicznych pytań badawczych.
- Może być łączona z narzędziami lingwistyki korpusowej do obsługi dużych zbiorów danych, umożliwiając zarówno mikro-poziomowe czytanie wnikliwe, jak i makro-poziomową analizę częstości.
Zastosowania
- Analizowanie, w jaki sposób liderzy polityczni metaforycznie ujmują kryzys gospodarczy, imigrację lub zdrowie publiczne, aby mobilizować poparcie lub przypisywać winę.
- Badanie metafor używanych przez pacjentów do opisywania chorób przewlekłych lub stanów zdrowia psychicznego, co informuje komunikację kliniczną i język terapeutyczny.
- Badanie, w jaki sposób studenci i nauczyciele konceptualizują uczenie się, matematykę lub dociekania naukowe, aby zidentyfikować produktywne i przeszkadzające ramy dla pedagogiki.
- Badanie kultury organizacyjnej poprzez wywoływanie i analizowanie metafor używanych przez pracowników do opisywania swojego miejsca pracy, przywództwa lub procesów zmian.
- Śledzenie zmian w medialnym ujmowaniu problemu społecznego (np. zmiany klimatu, migracje) w czasie poprzez korpusową analizę częstości metafor.
- Badanie międzykulturowych różnic w ujmowaniu konceptualnym poprzez porównywanie metafor w różnych językach lub społecznościach dla tej samej dziedziny docelowej.
Jak to działa
Jak to działa
Zostaje zgromadzony korpus tekstowy odpowiedni do pytania badawczego: transkrypcje wywiadów, przemówienia parlamentarne, artykuły prasowe, posty w mediach społecznościowych, fragmenty podręczników lub pisemne odpowiedzi na pytania takie jak „Moja organizacja jest jak...”. Korpus musi być wystarczająco bogaty w naturalnie występujący lub wywołany język, aby dostarczyć różnorodnych wyrażeń figuratywnych. Decyzje dotyczące próbkowania — celowe, oparte na kryteriach lub sterowane korpusem — są dokumentowane, aby umożliwić replikację i krytyczną ocenę.
Wyrażenia metaforyczne są lokalizowane przy użyciu ugruntowanej procedury identyfikacji. Szeroko stosowana MIP (Metaphor Identification Procedure) i jej udoskonalona wersja MIPVU, opracowana przez Pragglejaz Group, dostarczają kryteriów krok po kroku: dla każdej jednostki leksykalnej badacz pyta, czy jej znaczenie kontekstowe różni się od jej znaczenia podstawowego (najbardziej konkretnego lub cielesnego) i czy znaczenie kontekstowe można zrozumieć przez kontrast z tym znaczeniem podstawowym. Wyrażenia spełniające oba kryteria są oznaczane jako metaforyczne.
Zidentyfikowane metafory językowe są grupowane w metafory konceptualne — leżące u podstaw odwzorowania poznawcze, które motywują wiele wyrażeń powierzchniowych. Na przykład, „atakowanie problemu”, „bronienie pozycji” i „wygrywanie argumentu” wszystkie instancjonują metaforę konceptualną ARGUMENT TO WOJNA. Grupowanie jest kierowane przez dziedzinę źródłową: doświadczenie cielesne, orientacja przestrzenna, podróż, pojemnik, wojna, maszyna, organizm itp. Ta klasyfikacja ujawnia dominujące struktury konceptualne w korpusie.
Analityk interpretuje, co każda dominująca metafora podkreśla, ukrywa i implikuje na temat dziedziny docelowej, opierając się na kontekście społecznym i dyskursywnym. Krytyczna Analiza Metafory (Charteris-Black) dodatkowo pyta, kto czerpie korzyści z metafory, jakie założenia ideologiczne ona naturalizuje i jakie alternatywne metafory mogłyby przeformułować problem. W zastosowaniach psychologicznych i edukacyjnych nacisk kładziony jest bardziej na znaczenie poznawcze i afektywne niż na władzę; soczewka interpretacyjna jest odpowiednio dostosowywana.
Wyniki są przedstawiane jako ustrukturyzowany opis najczęstszych lub najbardziej wyrazistych metafor konceptualnych, zilustrowany reprezentatywnymi przykładami tekstowymi. Ilościowe zliczenia częstości mogą towarzyszyć jakościowej interpretacji, aby pokazać względne znaczenie w różnych grupach lub okresach. Dokumentowana jest refleksyjność dotycząca własnych wyborów interpretacyjnych analityka i potencjalnych alternatywnych odczytań.
Częste pułapki
- Wybiórcze wybieranie jaskrawych przykładów zamiast stosowania ugruntowanej procedury identyfikacji, takiej jak MIP/MIPVU — prowadzi to do selektywnego, niereplikowalnego odczytania, a nie systematycznej analizy.
- Mylenie metafor językowych z metaforami konceptualnymi — poszczególne wyrażenia („zaatakował argument”) muszą być zgrupowane w leżące u podstaw odwzorowania (ARGUMENT TO WOJNA), zanim interpretacja stanie się sensowna.
- Nadmierne przypisywanie intencji ideologicznych — nie każda metafora jest strategicznie używana; wiele z nich to zamrożone, konwencjonalne wyrażenia, których struktura konceptualna jest aktywowana jedynie analitycznie. Analityk musi odróżnić wyraziste, umotywowane metafory od tych martwych lub konwencjonalnych.
- Zaniedbywanie kontekstu — ta sama metafora (np. „ciało wiedzy”) może mieć różne implikacje w kontekście medycznym, edukacyjnym czy politycznym; interpretacja musi być osadzona w konkretnej społeczności dyskursywnej i sytuacji.
- Traktowanie danych uzyskanych z uzupełniania zdań („X jest jak...”) jako równoważnych z językiem naturalnie występującym — wywołane metafory ujawniają teorie ludowe, ale mogą nie odzwierciedlać spontanicznej struktury konceptualnej w rzeczywistym dyskursie.
Najczęściej zadawane pytania
Czym różni się Analiza Metafory od Analizy Dyskursu?
Analiza Dyskursu bada, w jaki sposób język konstruuje rzeczywistość społeczną na poziomie tekstu i kontekstu — relacje władzy, gatunek, ideologia i tożsamość społeczna są w jej zakresie. Analiza Metafory jest bardziej wąsko skoncentrowana na figuratywnych odwzorowaniach między dziedzinami konceptualnymi. Obie często się pokrywają: Krytyczna Analiza Metafory jest wyraźnie podkategorią krytycznej analizy dyskursu, używając metafory jako analitycznego punktu wejścia. Badanie może wykorzystywać obie: analizę dyskursu dla szerokich cech strukturalnych i analizę metafory, aby skupić się na ujmowaniu konceptualnym.
Czy potrzebuję dużego korpusu do Analizy Metafory?
Niekoniecznie. Analiza metafory pojedynczego przypadku lub małego korpusu — na przykład, wnikliwe czytanie jednego wywiadu lub jednego przemówienia — jest uzasadniona i może dostarczyć bogatych spostrzeżeń interpretacyjnych. Większe korpusy pozwalają na twierdzenia dotyczące częstości i porównania między grupami lub punktami w czasie. Decyzja zależy od pytania badawczego: głębia interpretacji kontra szerokość wzorców. Niezależnie od skali, procedura identyfikacji powinna być udokumentowana i konsekwentnie stosowana.
Jakie narzędzia programowe wspierają Analizę Metafory?
W przypadku pracy na poziomie korpusu, oprogramowanie do konkordancji (AntConc, Sketch Engine, Wordsmith) pomaga w wyszukiwaniu elementów leksykalnych związanych z dziedziną źródłową w dużych zbiorach tekstów. ATLAS.ti i NVivo mogą wspierać kodowanie i grupowanie wyrażeń metaforycznych. Specjalistyczne narzędzia, takie jak MetaNet i przewodniki adnotacji MIPVU, pomagają w systematycznej identyfikacji. Jednak grupowanie konceptualne i interpretacja pozostają zadaniami analitycznymi wykonywanymi przez człowieka — żadne oprogramowanie nie automatyzuje podstawowej pracy poznawczej.
Czy Analiza Metafory może być łączona z metodami ilościowymi?
Tak. Zliczenia częstości rodzin metafor w różnych grupach (pacjenci vs. klinicyści, gazety lewicowe vs. prawicowe) dostarczają wymiaru ilościowego bez konieczności wnioskowania statystycznego. Niektórzy badacze łączą korpusową częstość metafor z danymi ankietowymi, aby sprawdzić, czy ujmowanie konceptualne przewiduje postawy lub zachowania — jest to forma projektu metod mieszanych. Jednak jakościowa praca interpretacyjna musi poprzedzać kwantyfikację, ponieważ metafory muszą być zidentyfikowane i sklasyfikowane, zanim będzie można je sensownie zliczyć.
Jaka jest różnica między Konceptualną Analizą Metafory a Krytyczną Analizą Metafory?
Konceptualna Analiza Metafory (wywodząca się od Lakoffa i Johnsona) koncentruje się na mapowaniu struktury poznawczej projekcji dziedzina-źródło na dziedzinę-cel — jej celem jest opisowy i poznawczy. Krytyczna Analiza Metafory (Charteris-Black) dodaje wymiar normatywny i polityczny: pyta, które metafory są strategicznie wybierane przez wpływowych aktorów, jaką pracę ideologiczną wykonują, czyim interesom służą i jakie alternatywne ramy mogą istnieć. CMA jest wyraźnie ewaluacyjna; Konceptualna Analiza Metafory ma na celu być opisową.
Pokrewne metody
Źródła
Lakoff, G., & Johnson, M. (1980). Metaphors We Live By. University of Chicago Press.
ISBN: 978-0226468013Skopiowano.Charteris-Black, J. (2004). Corpus Approaches to Critical Metaphor Analysis. Palgrave Macmillan.
Otwórz odnośnik do publikacjiSkopiowano.