Interpretatywna teoria ugruntowana
- Autor metody
- Kathy Charmaz (interpretivist/constructivist strand); foundational grounded theory by Glaser & Strauss
- Rok
- 1967 (foundational); interpretivist articulation ~2000–2006
- Typ
- Qualitative research methodology
- Rodzina
- Qualitative design / analysis
Ten tekst jest tłumaczeniem maszynowym i nie został jeszcze sprawdzony. Przeczytaj oryginał po angielsku
Do czego służy?
Interpretatywna teoria ugruntowana jest jakościową metodologią, która indukcyjnie buduje teorię merytoryczną z danych, pracując ze stanowiska epistemologicznego interpretatywizmu.
Rozwinięta najpełniej przez Kathy Charmaz, zakłada, że badacz i uczestnik współtworzą znaczenie, kategorie są tworzone, a nie odkrywane, a wynikowa teoria jest jednym z możliwych opisów, a nie obiektywnym odzwierciedleniem rzeczywistości społecznej.
Intuicja stojąca za metodą
Klasyczna teoria ugruntowana traktowała teorię jako coś ukrytego w danych, czekającego na odkrycie. Interpretatywna teoria ugruntowana odrzuca tę metaforę. Badacz wnosi swoją perspektywę, historię i założenia do każdego wywiadu i każdej linii kodowania – zatem wyłaniająca się teoria jest kształtowana przez tę interakcję. Można to postrzegać jako rozmowę między badaczem a danymi: analityk pyta „co się tutaj dzieje z punktu widzenia uczestników?” i stale wraca do danych ze świeżymi pytaniami, aż do ukształtowania się spójnego, wiarygodnego teoretycznego opisu procesu. Zobowiązanie interpretatywistyczne czyni refleksyjność – a nie neutralność – kotwicą metodologiczną.
Historia
Teoria ugruntowana została wprowadzona przez Barneya Glasera i Anselma Straussa w ich pracy z 1967 roku „The Discovery of Grounded Theory”, rozwinięta z ich badań nad pacjentami umierającymi. Strauss i Corbin później usystematyzowali procedury kodowania (1990, 1998), podczas gdy Glaser utrzymywał bardziej indukcyjne, obiektywistyczne stanowisko. Od lat 90. XX wieku Kathy Charmaz rozwijała interpretatywną – lub konstruktywistyczną – reformulację, która kwestionowała pozytywistyczne założenia pierwotnego podejścia, kulminując w jej przełomowej pracy z 2006 roku. Jej ujęcie jest obecnie dominującą formą nauczaną w większości programów badań jakościowych.
Kiedy stosować
Wybierz interpretatywną teorię ugruntowaną, gdy celem badania jest budowanie teoretycznego opisu procesu, doświadczenia lub zjawiska społecznego od podstaw, a badacz pracuje z epistemologii interpretatywnej lub konstruktywistycznej – uznając, że wiedza jest osadzona, a znaczenie jest współtworzone. Jest ona odpowiednia dla zjawisk, dla których brakuje wystarczającej istniejącej teorii lub gdzie dostępne teorie nie pasują do badanej populacji lub kontekstu. Dane muszą być głównie tekstowe (transkrypcje wywiadów, notatki terenowe, dokumenty); metoda ta nie nadaje się do zbiorów danych liczbowych. Nie wybieraj jej, jeśli celem jest opisanie częstotliwości tematów, testowanie istniejącej teorii lub stworzenie narracyjnego portretu, a nie modelu teoretycznego – wówczas bardziej odpowiednia będzie fenomenologia, studium przypadku lub analiza tematyczna.
Ograniczenia i uwagi
- Generowanie wiarygodnej teorii ugruntowanej wymaga znacznych danych, czasu i umiejętności analitycznych; nie jest to szybka metoda.
- Nasycenie teoretyczne – kryterium zakończenia – jest trudne do operacjonalizacji i często nie jest w pełni osiągane w praktyce.
- Wynikowa teoria jest specyficzna kontekstowo i średniego zasięgu; nie aspiruje do szerokiej generalizacji statystycznej.
- Decyzje dotyczące kodowania i kategoryzacji pozostają interpretatywne; dwóch badaczy pracujących na tych samych danych może wyprodukować różne teorie.
Warunki podane w źródle nie zastępują niezależnego przeglądu naukowego ani walidacji przez silnik analityczny.
Mocne strony
- Produkuje oryginalne teoretyczne opisy procesów społecznych, a nie jedynie opisuje tematy.
- Iteracyjny dobór teoretyczny utrzymuje zbieranie danych w ścisłym powiązaniu z wyłaniającą się analizą, maksymalizując plon koncepcyjny.
- Stanowisko interpretatywistyczne uwypukla refleksyjność, czyniąc wpływ badacza na wyniki przejrzystym, a nie ukrytym.
- Dobrze nadaje się do zjawisk niedostatecznie teoretycznie opisanych, gdzie istniejące ramy słabo pasują do badanej populacji lub kontekstu.
- Elastyczna w różnych dyscyplinach – stosowana w naukach o zdrowiu, socjologii, edukacji, zarządzaniu i pracy socjalnej.
Zastosowania
- Opracowanie teorii zarządzania niepewnością przez pacjentów podczas diagnozy i leczenia raka.
- Budowanie teoretycznego opisu sposobu, w jaki nauczyciele na wczesnym etapie kariery konstruują tożsamość zawodową w szkołach o niedostatecznych zasobach.
- Wyjaśnienie procesu, przez który imigranci negocjują przynależność między kulturami kraju pochodzenia i kraju przyjmującego.
- Teoretyzowanie sposobu, w jaki pracownicy socjalni pierwszej linii podejmują decyzje dyskrecjonalne w ramach ograniczeń instytucjonalnych.
- Generowanie modelu współpracy zespołów badawczych ponad granicami dyscyplinarnymi w środowiskach akademickich.
Jak to działa
Jak to działa
Przed i w trakcie zbierania danych badacz wyraźnie artykułuje swoje stanowisko epistemologiczne, wcześniejszą wiedzę i pozycję refleksyjną. Interpretatywna teoria ugruntowana jest ugruntowana w ontologii konstruktywistycznej lub subiektywistycznej: znaczenie jest postrzegane jako współtworzone między badaczem a uczestnikiem, a nie czekające na odkrycie w danych. Takie pozycjonowanie kształtuje decyzje dotyczące doboru próby, projektowania wywiadów i logiki analizy.
Dane są zbierane iteracyjnie przy użyciu doboru teoretycznego – ciągłego, celowego procesu, w którym wczesne wyniki analityczne kierują tym, kogo należy przepytać dalej i jakie tematy zgłębić. Źródła danych zazwyczaj obejmują pogłębione wywiady częściowo ustrukturyzowane, obserwacje terenowe i dokumenty. Zbieranie i analiza danych przebiegają jednocześnie, a nie sekwencyjnie, i trwają do osiągnięcia nasycenia teoretycznego.
Dane są kodowane w dwóch głównych przejściach. Początkowe (lub otwarte) kodowanie generuje krótkie, bliskie danym etykiety – często formy gerundium, które oddają czynność („zarządzanie niepewnością”, „poszukiwanie walidacji”). Następnie kodowanie skupione wybiera najbardziej analitycznie potężne kody i stosuje je do całego zbioru danych w celu sortowania i syntezy większych segmentów. W interpretatywnej teorii ugruntowanej badacz jest przejrzysty co do tego, jak jego perspektywa wpływa na wybór kodów, zamiast twierdzić, że kategorie kodów wyłaniają się obiektywnie.
Podczas kodowania analityk pisze notatki analityczne – nieformalne, ale teoretycznie merytoryczne zapiski, które ujmują pojawiające się idee, porównują kategorie, stawiają pytania i rozwijają logikę postępującej teorii. Tworzenie notatek jest intelektualnym silnikiem teorii ugruntowanej: jest to przestrzeń, w której rozwijane są koncepcje, testowane są wstępne relacje między kategoriami i uzasadniany jest kierunek doboru teoretycznego.
Gdy kody skupione zostaną rozwinięte w kategorie koncepcyjne, a notatki rozwiną ich właściwości i relacje, analityk integruje kategorie w spójną teorię merytoryczną, która wyjaśnia podstawowy proces społeczny w kontekście badania. W interpretatywnej teorii ugruntowanej teoria jest prezentowana jako prawdopodobna, wiarygodna interpretacja osadzona w konkretnym kontekście i punkcie widzenia, a nie jako prawo uniwersalne.
Częste pułapki
- Przeprowadzanie wszystkich wywiadów przed rozpoczęciem analizy – narusza iteracyjną logikę doboru teoretycznego i uniemożliwia wczesnym wynikom kierowanie dalszym zbieraniem danych.
- Pomijanie tworzenia notatek – notatki nie są opcjonalnymi zapiskami; są miejscem, w którym faktycznie buduje się teorię. Badania pomijające tworzenie notatek zazwyczaj produkują opisy tematyczne, a nie teorię ugruntowaną.
- Mylenie kodów skupionych z ostatecznymi kategoriami – wielu analityków zatrzymuje się na kodowaniu bez przejścia do integracji koncepcyjnej; etap syntezy teoretycznej odróżnia teorię ugruntowaną od analizy tematycznej.
- Twierdzenie o obiektywności – interpretatywna teoria ugruntowana wyraźnie odrzuca pogląd, że kategorie „wyłaniają się” neutralnie; brak omówienia pozycji refleksyjnej badacza podważa integralność epistemologiczną badania.
- Wybieranie uczestników wyłącznie ze względu na wygodę – dobór teoretyczny wymaga wyboru kolejnych uczestników i źródeł danych na podstawie tego, czego potrzebuje wyłaniająca się teoria, a nie tylko na podstawie dostępności.
Najczęściej zadawane pytania
Co odróżnia interpretatywną teorię ugruntowaną od konstruktywistycznej teorii ugruntowanej?
W większości literatury oba terminy opisują to samo stanowisko epistemologiczne – własny termin Charmaz to „konstruktywistyczna teoria ugruntowana”, i jest to kanoniczny termin. „Interpretatywna teoria ugruntowana” jest szerszym określeniem używanym przez badaczy, którzy identyfikują się z interpretatywizmem, niekoniecznie cytując bezpośrednio Charmaz. W praktyce oba terminy sygnalizują odrzucenie obiektywistycznych założeń klasycznej teorii ugruntowanej Glasera i akceptację, że badacz aktywnie kształtuje produkowane kategorie.
Czym interpretatywna teoria ugruntowana różni się od analizy tematycznej?
Obie metody wykorzystują indukcyjne kodowanie danych jakościowych, ale cele są różne. Analiza tematyczna ma na celu identyfikację i opisanie wzorców lub tematów w całym zbiorze danych. Interpretatywna teoria ugruntowana ma na celu wyprodukowanie teorii – teoretycznego wyjaśnienia procesu lub relacji, a nie tylko listy tematów. Teoria ugruntowana wymaga również doboru teoretycznego i tworzenia notatek, z których żaden nie jest częścią standardowej analizy tematycznej.
Kiedy osiągnięto nasycenie teoretyczne?
Nasycenie osiąga się, gdy dalsze zbieranie danych i kodowanie nie generują już nowych kategorii koncepcyjnych ani nie modyfikują relacji między istniejącymi. W praktyce badacze często ustalają tymczasowy cel (np. 20–30 wywiadów), a następnie przeprowadzają kilka dodatkowych, aby potwierdzić nasycenie. Pozycja interpretatywistyczna uznaje, że nasycenie jest kwestią oceny, a nie mechanicznym punktem końcowym.
Czy mogę używać oprogramowania takiego jak NVivo lub ATLAS.ti?
Tak – oprogramowanie do analizy danych jakościowych jest szeroko stosowane w badaniach teorii ugruntowanej do zarządzania danymi, przechowywania notatek i organizowania kodów. Oprogramowanie nie wykonuje pracy analitycznej ani teoretycznej; decyzje dotyczące kodowania, pisanie notatek i integracja koncepcyjna muszą być wykonane przez badacza. Oprogramowanie obsługuje logistykę; budowanie teorii pozostaje pracą ludzką.
Jak duża powinna być próba?
Wielkość próby jest określana przez logikę doboru teoretycznego, a nie przez z góry ustaloną liczbę. Większość opublikowanych badań interpretatywnej teorii ugruntowanej wykorzystuje od 15 do 40 uczestników, ale kryterium jest nasycenie teoretyczne, a nie stałe n. Rozpoczęcie od mniejszej próby celowej i jej rozszerzanie w oparciu o pojawiające się potrzeby koncepcyjne jest metodologicznie właściwym podejściem.
Pokrewne metody
Źródła
Charmaz, K. (2006). Constructing Grounded Theory: A Practical Guide Through Qualitative Analysis. Sage.
ISBN: 978-0761973539Skopiowano.Glaser, B. G., & Strauss, A. L. (1967). The Discovery of Grounded Theory: Strategies for Qualitative Research. Aldine.
ISBN: 978-0202302607Skopiowano.