Teoria ugruntowana w interpretacyjnym konstruktywizmie
- Autor metody
- Kathy Charmaz
- Rok
- 2000–2006
- Typ
- Qualitative research design and analytic approach
- Rodzina
- Qualitative design / analysis
Ten tekst jest tłumaczeniem maszynowym i nie został jeszcze sprawdzony. Przeczytaj oryginał po angielsku
Do czego służy?
Teoria ugruntowana w interpretacyjnym konstruktywizmie to jakościowy projekt badawczy, w którym badacz i uczestnicy wspólnie konstruują znaczenie, a teoria jest budowana indukcyjnie z danych poprzez systematyczną analizę porównawczą.
Podejście to, opracowane przez Kathy Charmaz jako odejście od założeń pozytywistycznych klasycznej teorii ugruntowanej, sytuuje zarówno badacza, jak i uczestników jako aktywnych interpretatorów, których społeczne pozycje, wartości i interakcje kształtują kategorie i teorię wyłaniające się z badania.
Intuicja stojąca za metodą
Proszę myśleć o rzeźbiarzu, który nie narzuca glinie z góry zaplanowanej formy, lecz reaguje na to, co materiał sugeruje w trakcie pracy – kształtując i przekształcając ją w dialogu z nią. Teoria ugruntowana w interpretacyjnym konstruktywizmie działa podobnie: badacz zbiera dane, natychmiast rozpoczyna kodowanie, pisze notatki (memos), aby uchwycić wyłaniające się interpretacje, porównuje zdarzenie ze zdarzeniem i wraca do terenu badawczego, gdy pojawiają się nowe pytania. Zamiast twierdzić, że odkrywa obiektywną rzeczywistość „tam na zewnątrz”, badacz otwarcie przyznaje, że wynikowa teoria jest współkonstruowana poprzez analityczną relację między badaczem a danymi. Nacisk na interpretację oznacza refleksyjność – własne stanowisko badacza jest nazywane i angażowane przez cały czas, a nie odsuwane na bok.
Historia
Teoria ugruntowana została po raz pierwszy przedstawiona przez Barneya Glasera i Anselma Straussa w książce The Discovery of Grounded Theory (1967). Strauss i Corbin później usystematyzowali metodę w Basics of Qualitative Research (1990), dodając precyzyjne procedury kodowania. Kathy Charmaz, uczennica Straussa, zakwestionowała założenia pozytywistyczne zawarte w obu wersjach i opublikowała Constructing Grounded Theory w 2006 roku, ustanawiając teorię ugruntowaną w konstruktywizmie jako odrębny paradygmat zakorzeniony w interakcjonizmie symbolicznym i konstruktywizmie społecznym. Drugie wydanie z 2014 roku rozszerzyło omówienie analizy sytuacyjnej i refleksyjności. Wariant interpretacyjny jeszcze wyraźniej podkreśla implikacje epistemologiczne tego zwrotu konstruktywistycznego niż samo ujęcie Charmaz.
Kiedy stosować
Wybierz teorię ugruntowaną w interpretacyjnym konstruktywizmie, gdy celem badania jest zbudowanie ugruntowanej, opartej na danych teorii procesu społecznego, a badacz wyraźnie przyjmuje konstruktywistyczne lub interpretatywistyczne stanowisko epistemologiczne – uznając, że znaczenie jest współkonstruowane, a nie odkrywane. Jest ona dobrze dopasowana do badania sposobów, w jakie ludzie nadają sens nowym lub niedostatecznie teoretycznie opracowanym doświadczeniom, procesom kształtowania tożsamości lub temu, jak warunki społeczne kształtują działanie. Idealnymi źródłami danych są bogate, pierwszoosobowe relacje z wywiadów, uzupełnione obserwacjami lub dokumentami. Nie nadaje się, gdy celem badania jest jedynie opis (należy użyć fenomenologii lub studium przypadku), gdy istnieje potrzeba testowania istniejącej teorii (należy użyć dedukcyjnych metod jakościowych lub ilościowych) lub gdy badacz wierzy w jedną obiektywną rzeczywistość, którą można odkryć niezależnie od interpretacji (należy zamiast tego użyć klasycznej lub straussowskiej teorii ugruntowanej).
Ograniczenia i uwagi
- Czasochłonność: jednoczesne kodowanie, pisanie notatek (memos) i próbkowanie teoretyczne w wielu rundach zbierania danych wymaga znacznego wysiłku badacza.
- Wymaga zaawansowanych umiejętności w zakresie rozumowania abdukcyjnego i abstrakcji konceptualnej; początkujący badacze często generują gęsty opis (thick description) zamiast prawdziwej teorii.
- Konstruowany, interpretacyjny charakter wyników oznacza, że nie podlegają one generalizacji w sensie statystycznym; transferowalność zależy od bogactwa opisu i dopasowania konceptualnego.
- Granica między teorią konstruktywistyczną a klasyczną jest sporna; badacze muszą jasno uzasadnić swoje stanowisko epistemologiczne przed recenzentami.
Warunki podane w źródle nie zastępują niezależnego przeglądu naukowego ani walidacji przez silnik analityczny.
Mocne strony
- Generuje oryginalne, empirycznie ugruntowane teorie średniego zasięgu, a nie jedynie opisy czy listy kodów.
- Przejrzystość co do interpretacyjnej roli badacza, co czyni badanie epistemologicznie uczciwym i audytowalnym.
- Elastyczność i iteracyjność – jednoczesne zbieranie i analiza danych pozwala badaniu reagować na to, co faktycznie mówią uczestnicy, a nie na z góry ustaloną agendę.
- Generuje konceptualnie bogate kategorie poprzez pisanie notatek (memos), prowadząc do powstania teorii na wyższym poziomie abstrakcji niż większość podejść tematycznych.
- Szeroko szanowana w naukach społecznych, zdrowiu, edukacji i badaniach organizacyjnych za generowanie praktycznych, istotnych dla praktyki teorii.
Zastosowania
- Opracowanie teorii dotyczącej tego, jak pacjenci z chorobami przewlekłymi negocjują tożsamość i samokontrolę w czasie.
- Teoretyzowanie, jak początkujący profesjonaliści uczą się nawigować w kulturze organizacyjnej i kształtować tożsamość zawodową.
- Budowanie teorii merytorycznej dotyczącej tego, jak marginalizowane społeczności opierają się strukturom instytucjonalnym lub do nich się dostosowują.
- Wyjaśnianie procesów społecznych, poprzez które zespoły współpracujące rozwijają wspólne zrozumienie w środowiskach o wysokiej stawce.
- Generowanie teorii dotyczącej tego, jak ludzie rekonstruują znaczenie po poważnych życiowych zakłóceniach, takich jak utrata pracy, migracja lub żałoba.
- Teoretyzowanie procesu przyswajania lub odrzucania wiedzy wśród praktyków w środowiskach edukacyjnych lub opieki zdrowotnej.
Jak to działa
Jak to działa
Badacz artykułuje swoje własne stanowisko interpretacyjne – tło dyscyplinarne, wrażliwość teoretyczną i relację ze zjawiskiem. Ta refleksyjna pozycja nie jest wadą, którą należy minimalizować, ale uznanym zasobem, który kształtuje sposób zbierania danych i konstruowania kodów. Od samego początku deklaruje się epistemologię konstruktywistyczną i interpretatywistyczną.
Dane są zbierane poprzez wywiady pogłębione, obserwacje lub analizę dokumentów, kierując się wrażliwością teoretyczną, a nie ustalonym protokołem. Zbieranie i analiza danych przebiegają jednocześnie; wstępne kodowanie informuje o kolejnych decyzjach dotyczących próby badawczej w procesie zwanym próbkowaniem teoretycznym, gdzie badacz celowo poszukuje przypadków lub uczestników, którzy mogą rozwijać lub kwestionować wyłaniające się kategorie.
Wstępne kodowanie – przypisywanie aktywnych, zorientowanych na proces etykiet do każdego fragmentu danych – jest następnie poprzedzone kodowaniem skoncentrowanym, w którym najbardziej znaczące lub częste kody są używane do sortowania i syntezy większych fragmentów danych. Kodowanie osiowe może być używane do łączenia kategorii. Całe kodowanie pozostaje interpretacyjne: badacz pyta nie tylko „co się tutaj dzieje?”, ale „co to znaczy dla tych uczestników w tym kontekście?”
Przez cały czas trwania projektu badacz pisze analityczne notatki (memos) – nieformalne, ale teoretycznie bogate zapisy dotyczące wyłaniających się idei, porównań między kodami, hipotez roboczych i luk w danych. Pisanie notatek jest intelektualnym rdzeniem konstruktywistycznej teorii ugruntowanej; to tam abstrakcyjna teoria jest budowana z konkretnych obserwacji i gdzie głos interpretacyjny badacza jest najbardziej widoczny.
Nasycone, dobrze rozwinięte kategorie są integrowane w teorię merytoryczną, która wyjaśnia badany proces społeczny lub doświadczenie. Teoria jest prezentowana nie jako prawo uniwersalne, ale jako osadzona, interpretacyjnie skonstruowana relacja, która jest przejrzysta co do swoich warunków, ograniczeń i roli badacza w jej tworzeniu. Sprawdzanie przez członków grupy (member checking) i recenzja koleżeńska wspierają wiarygodność, nie roszcząc sobie prawa do obiektywistycznej weryfikacji.
Częste pułapki
- Zatrzymanie się na opisie – wygenerowanie zestawu tematów bez ich integracji w spójną teorię procesu społecznego jest najczęstszym błędem; teoria ugruntowana wymaga produktu teoretycznego.
- Porzucenie próbkowania teoretycznego – zebranie wszystkich danych przed kodowaniem podważa iteracyjną logikę teorii ugruntowanej; zbieranie danych musi być kierowane przez wyłaniające się kategorie.
- Ignorowanie zobowiązania interpretacyjnego – przyjęcie metody Charmaz przy jednoczesnym twierdzeniu o „odkrywaniu” obiektywnej rzeczywistości jest wewnętrzną sprzecznością, którą recenzenci wychwycą.
- Niedostateczne pisanie notatek (memos) – skąpe lub brakujące pisanie notatek hamuje rozwój teoretyczny; notatki nie są opcjonalnymi uwagami, ale głównym miejscem konstrukcji teorii.
- Mylenie teorii ugruntowanej z analizą tematyczną – obie metody kodują dane jakościowe, ale tylko teoria ugruntowana dąży do zbudowania teorii procesu poprzez systematyczne ciągłe porównywanie i próbkowanie teoretyczne.
Najczęściej zadawane pytania
Czym teoria ugruntowana w interpretacyjnym konstruktywizmie różni się od klasycznej teorii ugruntowanej?
Klasyczna teoria ugruntowana (Glaser) traktuje badacza jako neutralnego obserwatora, który odkrywa teorię ukrytą w danych; subiektywność analityka jest minimalizowana. Konstruktywistyczna teoria ugruntowana (Charmaz) zakłada, że zarówno badacz, jak i uczestnicy interaktywnie konstruują znaczenie, więc wynikowa teoria jest współkonstruowana i osadzona sytuacyjnie. Określenie „interpretacyjna” podkreśla to zobowiązanie epistemologiczne i zazwyczaj sygnalizuje większą uwagę na refleksyjność badacza, jego pozycję oraz warunki, w jakich można formułować twierdzenia o wiedzy.
Czy muszę stosować ciągłe porównywanie?
Tak. Ciągłe porównywanie – systematyczne porównywanie zdarzenia ze zdarzeniem, zdarzenia z kodem, kodu z kodem i kategorii z kategorią – jest silnikiem analitycznym wspólnym dla wszystkich wariantów teorii ugruntowanej. W podejściu interpretacyjno-konstruktywistycznym porównania są wyraźnie interpretacyjne: badacz pyta, jakie znaczenie ujawnia porównanie, a nie tylko jaki wzorzec ono pokazuje.
Ilu uczestników potrzebuję?
Nie ma ustalonej liczby. Kryterium jest nasycenie teoretyczne – punkt, w którym nowe dane nie generują już nowych spostrzeżeń koncepcyjnych. Większość opublikowanych badań opartych na konstruktywistycznej teorii ugruntowanej obejmuje 15–30 uczestników, ale iteracyjny projekt z próbkowaniem teoretycznym oznacza, że dodatkowi uczestnicy są rekrutowani w miarę potrzeb do rozwijania konkretnych kategorii, a nie do osiągnięcia celu.
Czy mogę użyć tego podejścia do danych dokumentalnych lub obserwacyjnych?
Tak. Podejście Charmaz nie ogranicza się do wywiadów. Dokumenty, notatki terenowe, materiały wizualne i zapisy archiwalne mogą być kodowane i porównywane przy użyciu tej samej logiki, pod warunkiem że badacz zachowuje refleksyjność co do tego, co te źródła mogą, a czego nie mogą ujawnić, oraz jak jego własna soczewka interpretacyjna kształtuje odczytanie każdego źródła.
Jak uzasadnię to podejście przed komisją recenzującą o nastawieniu pozytywistycznym?
Uzasadnij swoje podejście pytaniem badawczym: jeśli pytanie brzmi, jak rozwija się proces społeczny lub jak tworzone jest znaczenie w konkretnym kontekście, i nie istnieje odpowiednia istniejąca teoria, teoria ugruntowana jest odpowiednim wyborem. Powołaj się na Charmaz (2014) w kwestii podstaw epistemologicznych. Podkreśl kryteria rygoru – systematyczne kodowanie, obszerne pisanie notatek (memos), próbkowanie teoretyczne, nasycenie i przejrzystość – zamiast rzetelności i trafności w sensie pozytywistycznym.
Pokrewne metody
Źródła
Charmaz, K. (2014). Constructing Grounded Theory (2nd ed.). Sage.
ISBN: 978-0857029140Skopiowano.Charmaz, K. (2006). Constructing Grounded Theory: A Practical Guide Through Qualitative Analysis. Sage.
ISBN: 978-0761973522Skopiowano.