Przejdź do treści
Wróć do wyników wyszukiwania

Analiza gatunkowa w filmie

Autor metody
Rick Altman, Steve Neale
Rok
1984
Typ
Analytical method for identifying genre conventions, evolution, and ideological work in cinema
Rodzina
Film classification and type analysis

Ten tekst jest tłumaczeniem maszynowym i nie został jeszcze sprawdzony. Przeczytaj oryginał po angielsku

Rozmiar czcionki

Do czego służy?

Analiza gatunkowa w filmie to metoda systematycznego badania sposobu, w jaki filmy należą do rozpoznawalnych kategorii i wprowadzają w nich innowacje – horror, western, science fiction, melodramat, komedia – z których każda posiada charakterystyczne konwencje, style wizualne, struktury narracyjne i troski ideologiczne.

Opracowana w ramach studiów filmoznawczych przez badaczy takich jak Rick Altman i Steve Neale, metoda ta uznaje, że gatunki filmowe nie są stałymi, naturalnymi kategoriami, lecz konstruktami społecznymi, systemami uwarunkowanymi historycznie, które strukturyzują zarówno produkcję filmową, jak i oczekiwania odbiorców. Analiza gatunkowa bada, jakie konwencje definiują gatunek, w jaki sposób poszczególne filmy są zgodne z tymi konwencjami lub je kwestionują, jak gatunki ewoluują w czasie i jaką pracę ideologiczną wykonują konwencje gatunkowe.

Intuicja stojąca za metodą

Kluczowym spostrzeżeniem jest to, że gatunki są umowami między filmowcami a publicznością. Widzowie podchodzą do westernu, oczekując określonych scenerii, konfliktów, typów postaci i rozwiązań; filmowcy tworzą filmy, które spełniają, a czasem podważają te oczekiwania. Konwencje te nie są nieodłączne dla filmu, lecz uczone poprzez kontakt z innymi filmami i narracjami kulturowymi. Analizując, jakie konwencje charakteryzują gatunek, jak zmieniały się one historycznie i jak poszczególne filmy negocjują konwencje, rozumiemy, jak kino kształtuje formy narracyjne i jak gatunki uczestniczą w ideologii. Gatunek może konsekwentnie przedstawiać role płciowe, relacje władzy lub tożsamość narodową w określony sposób. Badanie gatunku ujawnia pracę kulturową kina.

Historia

Krytyka gatunkowa rozwinęła się z badań literackich do studiów filmoznawczych w latach 70.-80. XX wieku. Rick Altman w pracy 'Film/Genre' (1999) zaproponował, że gatunki są systemami semantycznymi (elementy wizualne i narracyjne), syntaktycznymi (struktury fabularne i postaci) oraz pragmatycznymi (oczekiwania odbiorców i praktyki przemysłowe). Praca Steve'a Neale'a podkreślała, że gatunek nie jest nieodłączny dla filmów, lecz tkwi w sposobie, w jaki filmy są marketingowane, kategoryzowane i odbierane. Tzvetan Todorov i podejścia strukturalistyczne identyfikowały wzorce narracyjne powtarzające się w różnych gatunkach. Współczesna teoria gatunku uznaje gatunki za dynamiczne – stale negocjowane między interesami przemysłowymi, kategoryzacją krytyczną a oczekiwaniami odbiorców, zamiast za stałe klasyfikacje. Badacze analizują obecnie, jak gatunki radzą sobie z ideologią, jak kino globalne tworzy alternatywne gatunki i jak platformy cyfrowe przekształcają definicję gatunku.

Kiedy stosować

Użyj tej metody podczas analizowania, jak poszczególne filmy odnoszą się do konwencji gatunkowych, badania ewolucji gatunkowej w czasie lub w różnych tradycjach narodowych, analizowania wzorców ideologicznych w obrębie gatunku lub rozumienia oczekiwań odbiorców i wzorców produkcji. Jest ona cenna przy badaniu, jak gatunki reagują na momenty historyczne (jak westerny zmieniały się podczas Zimnej Wojny, jak horror odzwierciedla lęki społeczne), analizowaniu filmów hybrydowych lub eksperymentalnych, które mieszają gatunki, lub badaniu, jak gatunki działają w różnych kulturach. Metoda zakłada, że gatunki są systematyczne, możliwe do analizy i ideologicznie znaczące.

Ograniczenia i uwagi

  • Granice gatunkowe są nieostre; filmy często opierają się kategoryzacji lub mieszają wiele gatunków
  • Skupienie się na konwencjach może prowadzić do pominięcia innowacji, intertekstualności lub tego, jak poszczególne filmy wykraczają poza kategorie gatunkowe
  • Percepcja gatunku przez odbiorców może różnić się od klasyfikacji akademickiej; wiele ram gatunkowych może współistnieć

Warunki podane w źródle nie zastępują niezależnego przeglądu naukowego ani walidacji przez silnik analityczny.

Mocne strony

  • Ujawnia, jak konwencje strukturyzują zarówno proces tworzenia filmów, jak i interpretację przez odbiorców
  • Wyjaśnia, dlaczego pewne filmy wydają się znajome lub zaskakujące – jak negocjują oczekiwania gatunkowe
  • Demonstruje specyfikę kulturową i historyczną kategorii gatunkowych
  • Identyfikuje wzorce ideologiczne osadzone w konwencjach gatunkowych

Zastosowania

  • Analiza ewolucji gatunku horroru od potworów uniwersalnych (lata 30. XX w.) przez horror psychologiczny (lata 70. XX w.) do horroru found-footage (lata 2000.), odzwierciedlająca zmieniające się lęki społeczne
  • Badanie, jak przedstawienia rasy, płci i ziemi w gatunku westernu zmieniały się na przestrzeni epok historycznych i jak współczesne westerny kwestionują lub reprodukują klasyczną ideologię gatunkową
  • Badanie, jak gatunek melodramatu konstruuje tożsamość, emocje i rodzinę, porównując konwencje melodramatyczne w kinie hollywoodzkim i międzynarodowym
  • Analiza stałych założeń ideologicznych science fiction dotyczących technologii, postępu i natury ludzkiej na przestrzeni dekad oraz eksploracja, jak różne podgatunki SF (utopijne, dystopijne, cyberpunk) odnoszą się do tych tematów

Jak to działa

Jak to działa

1

Wybierz gatunek i zbierz korpus filmów reprezentujących ten gatunek na przestrzeni czasu, podgatunków i tradycji narodowych (jeśli dotyczy). Uwzględnij przykłady kanoniczne, popularne filmy i marginalne, aby uchwycić zakres gatunkowy.

2

Dla każdego filmu udokumentuj: scenerię narracyjną, typy postaci, centralny konflikt, rodzaj rozwiązania, konwencje stylu wizualnego (oświetlenie, kolor, kompozycja) oraz kluczowe elementy fabuły. Stwórz inwentarz powtarzających się elementów w całym próbce.

3

Zidentyfikuj konwencje gatunkowe na wielu poziomach: (1) sceneria i świat – gdzie/kiedy rozgrywają się filmy? (2) typy postaci – kto pojawia się wielokrotnie? (3) typy konfliktów – jakie problemy napędzają narracje? (4) kody wizualne – czy istnieją charakterystyczne style wizualne? (5) struktura narracyjna – czy filmy podążają za charakterystycznymi wzorcami? (6) typy rozwiązań – jak kończą się konflikty?

4

Opracuj teorię gatunku, identyfikując kluczowe konwencje, które go definiują, elementy peryferyjne lub opcjonalne, sposób, w jaki konwencje się ze sobą wiążą, oraz jakie założenia ideologiczne lub kulturowe leżą u ich podstaw. Zbadaj, jak konwencje ewoluowały chronologicznie i w różnych kinematografiach lub u różnych reżyserów.

5

Wyjaśnij, jaką pracę ideologiczną lub kulturową wykonuje gatunek, jakie światopoglądy lub wartości konsekwentnie reprezentuje, jakie lęki społeczne lub pragnienia adresuje, oraz jak konwencje gatunkowe kształtują, jakie historie mogą być opowiadane i jakie interpretacje są zachęcane.

Częste pułapki

  • Traktowanie kategorii gatunkowych jako naturalnych rodzajów, a nie jako konstruktów społecznych
  • Zakładanie, że wszystkie filmy danego gatunku dzielą identyczną treść ideologiczną, zamiast uznawać kontestację i alternatywne znaczenia w obrębie gatunków
  • Ustalanie definicji gatunku historycznie – gatunki ewoluują; współczesny horror znacznie różni się od horroru z lat 20. XX wieku, a jednak oba są 'horrorem'

Najczęściej zadawane pytania

Jeśli film nie pasuje idealnie do jednego gatunku, to jakim jest gatunkiem?

Filmy często należą jednocześnie do wielu gatunków lub opierają się kategoryzacji. Film może być 'komedią romantyczną-thrillerem' lub 'westernem science fiction'. Zamiast wciskać filmy w pojedyncze kategorie, analiza gatunkowa uznaje, jak filmy negocjują wiele konwencji gatunkowych i jakie efekty wynikają z mieszania gatunków. Hybrydyzacja jest powszechna i często produktywna – może tworzyć nowe znaczenia lub krytykować konwencjonalne założenia.

Jak bardzo widzowie faktycznie myślą o gatunku podczas oglądania filmów?

Widzowie intuicyjnie stosują wiedzę o gatunku. Osoba oglądająca swój pierwszy western natychmiast rozpoznaje elementy gatunkowe (sceneria, kostiumy, konflikty) dzięki ekspozycji kulturowej i wcześniejszym filmom. Jednakże, wyrafinowanie rozpoznawania gatunku jest zróżnicowane; badacze filmowi analizują gatunek bardziej systematycznie niż widzowie okazjonalni. Analiza gatunkowa ujawnia wiedzę, którą widzowie stosują nieświadomie.

Czy konwencje gatunkowe są takie same globalnie?

Nie. Różne kinematografie rozwijają odrębne gatunki i konwencje. Japoński horror różni się od amerykańskiego horroru; francuski melodramat różni się od melodramatu hollywoodzkiego. Chociaż niektóre gatunki są transnarodowe (akcja, science fiction), to inaczej kształtują się w różnych tradycjach narodowych. Analiza gatunku w skali globalnej ujawnia zarówno uniwersalne wzorce opowiadania historii, jak i konwencje specyficzne dla danej kultury.

Czy pojedynczy film może zdefiniować lub przekształcić cały gatunek?

Rzadko, ale znacząco innowacyjne filmy mogą zmieniać konwencje gatunkowe. 'Psychoza' (1960) wprowadziła horror psychologiczny, który przekształcił gatunek horroru z narracji opartych na potworach. 'Szczęki' (1975) stworzyły formułę "letniego blockbustera". 'Szósty Zmysł' ożywił konwencje thrillera z twistem na końcu. Większość filmów działa w ramach istniejących konwencji; wpływowe filmy zmieniają konwencje, na których opierają się późniejsze filmy.

Czy identyfikowanie konwencji gatunkowych jest sposobem na odrzucenie filmów jako formułowych?

Niekoniecznie. Rozpoznawanie konwencji umożliwia docenienie, jak filmy działają w ich ramach lub przeciwko nim, a nie ich odrzucenie. Wiele arcydzieł działa z konwencjami gatunkowymi, zamiast je ignorować. Analiza gatunkowa może ujawnić wyrafinowanie w sposobie, w jaki reżyserzy manipulują oczekiwaniami. Wybór postrzegania konwencji jako ograniczających lub jako ram umożliwiających kreatywność jest interpretacyjny.

Pokrewne metody

Źródła

  1. Altman, R. (1999). Film/Genre. British Film Institute.

    Otwórz odnośnik do publikacji
    Skopiowano.
  2. Neale, S. (2000). Genre and Hollywood. Routledge.

    Otwórz odnośnik do publikacji
    Skopiowano.
  3. Grant, B. K. (Ed.). (2007). Film Genre Reader III. University of Texas Press.

    Otwórz odnośnik do publikacji
    Skopiowano.
  4. Todorov, T. (1975). The Fantastic: A Structural Approach to a Literary Genre. Cornell University Press.

    Otwórz odnośnik do publikacji
    Skopiowano.