Przejdź do treści
Wróć do wyników wyszukiwania

Wycena Usług Ekosystemowych

Autor metody
Robert Costanza, Rudolf de Groot, and team
Rok
1997
Typ
Valuation method
Rodzina
Economic valuation

Ten tekst jest tłumaczeniem maszynowym i nie został jeszcze sprawdzony. Przeczytaj oryginał po angielsku

Rozmiar czcionki

Do czego służy?

Wycena Usług Ekosystemowych (ESV) to ramy koncepcyjne zapoczątkowane przez Costanzę i współpracowników (1997), które przypisują wartość ekonomiczną korzyściom, jakie natura dostarcza ludzkości – od zapylania i oczyszczania wody po regulację klimatu i przyjemność estetyczną.

Sformalizowane w ramach Millennium Ecosystem Assessment (2005) oraz The Economics of Ecosystems and Biodiversity (TEEB 2010), ESV łączą ekologię z ekonomią, aby uczynić niewidzialną wartość ekosystemów dostrzegalną dla decydentów i rynków.

Intuicja stojąca za metodą

Las jest wart pieniądze. Nie tylko drzewa, które można ściąć i sprzedać (wartość drewna), ale dlatego, że filtruje wodę, magazynuje węgiel, zapewnia schronienie zapylaczom i umożliwia rekreację. Jeśli zniszczysz las, aby uprawiać ziemię, zyskasz przychody z drewna i upraw, ale stracisz wszystkie te niewidzialne usługi – Twoja księgowość wyglądała na rentowną, ale w rzeczywistości ponosiłeś straty. ESV stara się wycenić niewidzialne usługi. Oczyszczanie wody przez mokradła może być warte miliony, jeśli zastąpi stację uzdatniania. Zapylanie upraw przez pszczoły jest warte miliardy, gdyby trzeba było to robić ręcznie. Po wycenie zniszczenie ekosystemu staje się mniej atrakcyjne, a ochrona przyrody – mądrzejsza.

Historia

Costanza i współpracownicy (1997) opublikowali przełomowe globalne oszacowanie: około 33 bilionów USD rocznie (w dolarach z 1995 r.) za usługi ekosystemowe – przekraczające globalne PKB. Zapoczątkowało to szybki rozwój metodologiczny i prace aplikacyjne. Millennium Ecosystem Assessment (2005) usystematyzował ramy i powiązał usługi z dobrostanem ludzkim. TEEB (2010) rozszerzył analizę na mechanizmy polityczne. Obecne prace koncentrują się na udoskonalaniu metod wyceny, integracji wartości związanych z bioróżnorodnością i wartości społeczno-kulturowych oraz włączaniu ESV do rachunkowości kapitału naturalnego i bilansów narodowych.

Kiedy stosować

Wykorzystaj ESV do uzasadnienia inwestycji w ochronę przyrody, projektowania schematów płatności za usługi ekosystemowe (PES), oceny wpływu rozwoju lub zmian użytkowania gruntów oraz do argumentacji na rzecz przyrody w polityce gospodarczej. Niezbędne, gdy ekosystemy konkurują z przemysłem wydobywczym o ziemię, a polityka potrzebuje języka ekonomicznego, aby przeważyć. Unikaj stosowania ESV, jeśli brakuje odpowiednich danych biofizycznych lub jeśli przypisywanie wartości pieniężnej przyrodzie jest kulturowo nieodpowiednie lub zaciemni kwestie sprawiedliwości dystrybucyjnej.

Ograniczenia i uwagi

  • Niepewność wyceny: przypisywanie cen usługom nie ma obiektywnej podstawy; metody dają bardzo zróżnicowane wyniki i są wrażliwe na założenia.
  • Błąd niedoszacowania usług nierynkowych: przeszacowuje wartość usług posiadających rynki (drewno), jednocześnie niedoszacowując lub pomijając usługi bez wyraźnych beneficjentów (wartość dziedzictwa, wartość egzystencji).
  • Ryzyko komodyfikacji: ujmowanie przyrody w kategoriach rynkowych może przyspieszyć komodyfikację i pomija wartości relacyjne lub duchowe, które są niekompatybilne z kupnem i sprzedażą.

Warunki podane w źródle nie zastępują niezależnego przeglądu naukowego ani walidacji przez silnik analityczny.

Mocne strony

  • Łączy dyscypliny: przekłada zasoby ekologiczne na język ekonomiczny, który rozumieją decydenci.
  • Widoczność: ujawnia ukryte korzyści; często pokazuje, że przyroda jest warta więcej w stanie naturalnym niż po przekształceniu.
  • Elastyczność: ma zastosowanie do każdego ekosystemu i usługi; wybór metod wyceny pozwala na dostosowanie do danych i kontekstu.
  • Testowanie scenariuszy: umożliwia porównanie alternatywnych sposobów użytkowania gruntów i identyfikację ścieżek korzystnych dla wszystkich lub kompromisów.

Zastosowania

  • Ochrona mokradeł: ilościowe określenie usług w zakresie oczyszczania wody, buforowania powodzi i wspierania rybołówstwa w celu uzasadnienia ochrony przed przekształceniem w rolnictwo lub rozwój miejski.
  • Planowanie terenów zielonych w miastach: ocena wartości usług oczyszczania powietrza, redukcji temperatury, zdrowia psychicznego i rekreacji parków w celu uzasadnienia inwestycji w zieloną infrastrukturę.
  • Płatności za węgiel leśny: wycena usługi sekwestracji węgla w celu projektowania i wyceny schematów rekompensujących właścicielom gruntów za unikanie wylesiania lub promowanie ponownego zalesiania.
  • Rolnictwo zależne od zapylaczy: oszacowanie wartości pieniężnej usług świadczonych przez dzikie zapylacze (pszczoły miodne, owady rodzime) w celu określenia korzyści z ochrony naturalnych siedlisk przylegających do gruntów ornych.
  • Ochrona wybrzeża: porównanie wartości raf koralowych lub namorzynów jako bufora fal i siedliska rozrodczego z kosztem sztucznych falochronów lub operacji akwakultury.

Jak to działa

Jak to działa

1

Zidentyfikuj badany ekosystem (np. mokradło, las, rafa koralowa, krajobraz rolniczy) i usługi, które świadczy; zbierz dane biofizyczne dotyczące zasięgu ekosystemu, jego stanu i tempa przepływu usług (np. tony zmagazynowanego węgla na hektar rocznie, litry oczyszczonej wody).

2

Sklasyfikuj usługi według kategorii (zaopatrzeniowe: żywność, woda; regulacyjne: klimat, zapylanie, oczyszczanie wody; podtrzymujące: cykl obiegu składników odżywczych; kulturowe: rekreacja, estetyka), oceń przestrzenne i czasowe granice usług oraz zidentyfikuj beneficjentów.

3

Scharakteryzuj ilościowo przepływ usług (ile każdej usługi jest produkowane rocznie lub w odpowiednim okresie) przy użyciu modeli biofizycznych, teledetekcji lub pomiarów terenowych; oceń zmiany w przepływie usług w czasie lub w różnych scenariuszach użytkowania gruntów.

4

Przypisz wartość pieniężną każdej usłudze, stosując jedną lub więcej metod wyceny: ceny rynkowe (sprzedawane towary), koszt zastąpienia (koszt sztucznego substytutu), koszt uniknięty (zapobieganie szkodom), wycena hedoniczna (ujawniona na rynkach nieruchomości), preferencje deklarowane (ankiety pytające, ile ludzie by zapłacili) lub transfer świadczeń (wykorzystanie wartości z porównywalnych badań).

5

Zsumuj wartości do łącznej wartości ekosystemu, zidentyfikuj, które usługi są ekonomicznie dominujące, a które są niepewne, porównaj wartość ekosystemu w różnych alternatywach użytkowania gruntów i wykorzystaj wyniki do informowania o alokacji gruntów, schematach płatności lub decyzjach inwestycyjnych.

Częste pułapki

  • Podwójne liczenie: sumowanie wartości usług w sposób naiwny liczy tę samą korzyść ekosystemową wielokrotnie (np. korzyść z magazynowania węgla liczona w usłudze klimatycznej i ponownie w wycenie unikniętych szkód).
  • Transferowanie wartości: wykorzystywanie wartości na hektar z jednego ekosystemu lub regionu do wyceny innego, bez uwzględnienia różnic kontekstowych (produktywność, liczba beneficjentów, warunki bazowe) zawyża lub zaniża rzeczywistą lokalną wartość.
  • Statyczne migawki: traktowanie wartości ekosystemu jako stałej, gdy usługi degradują się w czasie wraz ze zmianą użytkowania gruntów; nie uwzględnianie nieodwracalności lub efektów progowych (np. przekształcenie mokradła nagle eliminuje buforowanie powodzi, a nie stopniowo).

Najczęściej zadawane pytania

Jak wybrać między cenami rynkowymi, kosztem zastąpienia a wyceną warunkową?

Stosuj ceny rynkowe, gdy są dostępne (np. korzyść z zapylania upraw widoczna w plonach lub premii cenowej). Stosuj koszt zastąpienia, gdy rynki nie istnieją, ale można je zastąpić kosztem substytutu (np. koszt uzdatniania wody w porównaniu z naturalną filtracją). Stosuj wycenę warunkową (ankiety) tylko wtedy, gdy żadna z powyższych metod nie jest wykonalna, i tylko z przeszkolonymi ankieterami oraz starannym projektem eksperymentalnym – wyniki są wrażliwe na sposób przedstawienia i zgodność z zachętami.

Co mam zrobić, jeśli szacunki znacznie się różnią w zależności od metody?

Przedstaw zakres i wyjaśnij wrażliwość. Priorytetyzuj metody o silniejszym uzasadnieniu koncepcyjnym i empirycznym dla danej usługi. Skonsultuj wytyczne i bazy danych dotyczące transferu świadczeń, aby sprawdzić, czy dla danej usługi istnieje solidny konsensus empiryczny. Jeśli nie, uznaj niepewność i wykorzystaj zakres do określenia granic decyzyjnych (np. „nawet niski szacunek sprawia, że ochrona jest opłacalna”).

Czy mogę wykorzystać wycenę usług ekosystemowych do porównania jej z tradycyjnym rozwojem (pozyskiwanie drewna, wydobycie)?

Tak, ale bądź przejrzysty co do tego, które usługi zostały wycenione, a które pominięte. Projekty rozwojowe zazwyczaj wyceniają drewno lub minerały, pomijając siedliska, wodę lub węgiel. Dla uczciwego porównania wyceń wszystkie istotne usługi po obu stronach lub wyraźnie uznaj pominięcie i jego implikacje dla sprawiedliwości dystrybucyjnej.

Jak mam postępować z usługami, które przynoszą korzyści ludziom daleko stąd (np. sekwestracja węgla)?

Stosuj globalne metody wyceny (społeczny koszt węgla dla klimatu) zamiast lokalnych metod kosztu zastąpienia lub podejść opartych na płatnościach od beneficjenta. Bądź precyzyjny co do tego, kim są beneficjenci i czy lokalne społeczności otrzymają rekompensatę. Jeśli nie, ESV może uzasadniać ochronę, ale nie rozwiązuje problemu niesprawiedliwości dystrybucyjnej – połącz ją z mechanizmami podziału korzyści.

Pokrewne metody

Źródła

  1. Costanza, R., d'Arge, R., de Groot, R., Farberk, S., Grasso, M., Hannon, B., ... & van den Belt, M. (1997). The value of the world's ecosystem services and natural capital. Nature, 387(6630), 253-260.

    Otwórz odnośnik DOI
    Skopiowano.
  2. Millennium Ecosystem Assessment (2005). Ecosystems and Human Well-being: Synthesis. Washington, DC: Island Press.

    Otwórz odnośnik do publikacji
    Skopiowano.
  3. TEEB (2010). The Economics of Ecosystems and Biodiversity: Mainstreaming the Economics of Nature. A synthesis of the approach, conclusions and recommendations of TEEB.

    Otwórz odnośnik do publikacji
    Skopiowano.