Przejdź do treści
Wróć do wyników wyszukiwania

Badawcze badania prawnicze — analityczne studium norm prawnych i doktryny

Autor metody
Common law tradition; systematised by jurists such as A.V. Dicey and John Austin
Rok
19th century (systematised ~1860s–1880s in common law jurisdictions)
Typ
Legal-analytical research method
Rodzina
Domain-specific humanities/social science

Ten tekst jest tłumaczeniem maszynowym i nie został jeszcze sprawdzony. Przeczytaj oryginał po angielsku

Rozmiar czcionki

Do czego służy?

Badania prawnicze o charakterze doktrynalnym stanowią podstawową metodologię badań prawniczych.

Systematycznie identyfikują, odczytują i analizują autorytatywne źródła prawa — ustawy, orzecznictwo, teksty konstytucyjne i rozporządzenia — w celu opisania, wyjaśnienia i skrytykowania treści i wewnętrznej logiki doktryny prawnej. Działając w ramach przyjętej hierarchii źródeł prawa, odpowiadają na pytanie „Czym jest prawo?” z analityczną rygorystycznością i precyzją interpretacyjną, tworząc opisy ustalonej doktryny i argumenty za sposobem rozwiązywania niejednoznaczności.

Intuicja stojąca za metodą

Należy traktować badania prawnicze o charakterze doktrynalnym jako prawniczy odpowiednik dogłębnej lektury połączonej z analizą logiczną. Badacz gromadzi podstawowe teksty stanowiące prawo — akty prawne, orzeczenia sądowe, akty wykonawcze — oraz wtórny komentarz je interpretujący, a następnie systematycznie je analizuje, aby ustalić, co mówi dana norma prawna, jak stosują ją sądy, gdzie jest sprzeczna z innymi normami oraz jakie istnieją luki lub niejednoznaczności. Zamiast przesłuchiwać ludzi lub przeprowadzać eksperymenty, dane stanowią same teksty prawne, a narzędziami analitycznymi są rozumowanie prawnicze, interpretacja ustaw i konstrukcja doktryny.

Historia

Badania prawnicze o charakterze doktrynalnym są tak stare, jak sama systematyczna nauka prawa, ale zostały sformalizowane w XIX wieku, gdy uniwersytety zaczęły nauczać prawa jako dyscypliny akademickiej odrębnej od zwykłego kształcenia zawodowego. W Anglii teoria prawa jako rozkazu Johna Austina (1832) i analityczne podejście A.V. Diceya do prawa konstytucyjnego (1885) ustanowiły model traktowania doktryny prawnej jako autonomicznego zbioru norm podlegających analizie logicznej. Amerykańscy realiści prawni w latach 20. i 30. XX wieku zakwestionowali czysty doktrynalizm, nalegając na kontekst społeczny prawa, co skłoniło badaczy doktrynalnych do większej przejrzystości w zakresie metodologii interpretacyjnej. Obecnie badania doktrynalne pozostają dominującym sposobem pisania akademickich tekstów prawniczych na całym świecie, coraz częściej uzupełnianym przez podejścia empiryczne i interdyscyplinarne.

Kiedy stosować

Używaj badań prawniczych o charakterze doktrynalnym, gdy głównym celem badawczym jest ustalenie, wyjaśnienie lub skrytykowanie tego, czym jest prawo w danej dziedzinie — odpowiadając na pytania typu „Czego wymaga ustawa X?”, „Jak sądy interpretowały Y?” lub „Czy doktryna Z jest wewnętrznie spójna?”. Jest to domyślna metoda rozwiązywania problemów prawnych, składania wniosków o reformę prawa, sporządzania pism procesowych i komentarzy naukowych dotyczących norm prawnych. Nie nadaje się, gdy pytanie badawcze dotyczy sposobu funkcjonowania prawa w praktyce społecznej (zamiast tego należy użyć badań socjoprawnych lub empirycznych), porównania prawa między jurysdykcjami bez analizy normatywnej (zamiast tego należy użyć analizy porównawczej prawa) lub gdy skupiamy się na doświadczeniach uczestników instytucji prawnych (zamiast tego należy użyć jakościowych metod nauk społecznych). Wymaga dostępu do kompleksowych baz danych prawniczych dla danej jurysdykcji.

Ograniczenia i uwagi

  • Nie potrafi wyjaśnić, dlaczego prawo ma obecną formę, jak działa w praktyce ani czy osiąga zamierzone skutki społeczne — do tego potrzebne są metody empiryczne lub socjoprawne.
  • Jakość wyników zależy w dużej mierze od kompletności odzyskiwania źródeł; pominięte sprawy lub ustawy mogą zniekształcić mapę doktrynalną.
  • Metoda działa w ramach istniejącej doktryny i hierarchii źródeł; nie może łatwo kwestionować fundamentalnych założeń prawnych spoza systemu prawnego.
  • Wyniki są specyficzne dla danej jurysdykcji i mogą nie przenosić się na inne systemy prawne bez analizy porównawczej.

Warunki podane w źródle nie zastępują niezależnego przeglądu naukowego ani walidacji przez silnik analityczny.

Mocne strony

  • Bezpośrednio odpowiada na pytanie „Czym jest prawo?” — najbardziej fundamentalne pytanie w praktyce i nauce prawa.
  • Pracuje z autorytatywnymi, publicznie dostępnymi źródłami, które mogą być niezależnie weryfikowane przez każdego czytelnika.
  • Dostarcza precyzyjnych, praktycznych wskazówek dla praktyków, sądów i reformatorów prawa.
  • Dobrze rozumiana w środowisku prawniczym, dzięki czemu wyniki są łatwo użyteczne i podlegają recenzji naukowej przez profesjonalistów prawniczych.
  • Skalowalna od wąskiego przepisu ustawowego do szerokiego obszaru doktryny prawa zwyczajowego.

Zastosowania

  • Mapowanie elementów i wyjątków przestępstwa w celu doradzenia w strategii prokuratorskiej lub argumentacji obrony.
  • Analiza interpretacji sądowej przepisu ustawowego w celu pomocy komisji ds. reformy prawa w redagowaniu poprawek.
  • Śledzenie rozwoju zasady prawa zwyczajowego na przestrzeni dziesięcioleci orzecznictwa w celu zidentyfikowania niespójności i zaproponowania spójnej syntezy.
  • Przygotowanie rozdziału o charakterze doktrynalnym dla pracy dyplomowej, która łączy analizę prawną z ustaleniami empirycznymi lub socjoprawnymi.
  • Doradzanie agencji rządowej w sprawie zakresu jej uprawnień regulacyjnych na mocy przepisów wykonawczych.
  • Produkcja systematycznego komentarza do nowego aktu prawnego dla czasopisma prawniczego skierowanego do praktyków.

Jak to działa

Jak to działa

1

Badacz formułuje precyzyjne pytanie badawcze dotyczące normy prawnej, doktryny lub zasady — na przykład, co stanowi „uzasadnioną obronę” w prawie do obrony koniecznej — i identyfikuje odpowiedni zbiór źródeł pierwotnych (ustawy, orzecznictwo, przepisy konstytucyjne) i źródeł wtórnych (kluczowe podręczniki, artykuły w czasopismach prawniczych, oficjalne raporty), które się do tego odnoszą. Hierarchia źródeł ma znaczenie: źródła pierwotne w danej jurysdykcji mają pierwszeństwo.

2

Korzystając z baz danych prawniczych (Westlaw, LexisNexis, HeinOnline lub repozytoriów specyficznych dla danej jurysdykcji) oraz katalogów bibliotecznych, badacz odzyskuje wszystkie materiały źródłowe w określonym zakresie — jurysdykcja, przedział czasowy, obszar prawny. Systematycznie stosuje się wyszukiwanie za pomocą operatorów boolowskich i języka naturalnego; narzędzia cytowania (KeyCite, Shepard's) śledzą, jak sprawy były stosowane lub odróżniane w czasie.

3

Każde odzyskane źródło jest starannie odczytywane przy użyciu ustalonych technik interpretacyjnych: interpretacji tekstualnej/dosłownej, interpretacji celowościowej, interpretacji historycznej (travaux préparatoires) i rozumowania analogicznego z precedensu. Badacz odnotowuje, w jaki sposób wyższe sądy stosowały, odróżniały, uchylały lub ograniczały daną normę, oraz śledzi wszelkie konflikty lub niespójności między źródłami.

4

Badacz syntetyzuje zinterpretowane materiały w spójny opis doktrynalny — ustrukturyzowany opis tego, czym obecnie jest prawo, jak jego elementy współgrają ze sobą i gdzie leżą jego granice. Ta synteza jest głównym rezultatem: mapą doktryny, która jest zarówno opisowa, jak i analitycznie precyzyjna.

5

Na koniec badacz ocenia doktrynę według kryteriów wewnętrznych (spójność logiczna, zgodność z powiązanymi normami) oraz, opcjonalnie, kryteriów normatywnych (sprawiedliwość, efektywność, zgodność z normami praw człowieka). Identyfikuje luki, sprzeczności lub anomalie, a badacz proponuje uzasadnione rozwiązania interpretacyjne lub wskazuje obszary wymagające reformy legislacyjnej.

Częste pułapki

  • Niekompletne odzyskiwanie źródeł — brak wyszukiwania we wszystkich odpowiednich bazach danych lub pominięcie przepisów zastępujących — prowadzi do zniekształconego lub nieaktualnego opisu doktrynalnego; zawsze należy używać narzędzi cytowania do sprawdzania aktualności.
  • Mylenie opisu z przepisywaniem — badania doktrynalne głównie opisują, czym jest prawo; argumenty normatywne dotyczące tego, czym powinno być, muszą być jasno rozróżnione i uzasadnione oddzielnie.
  • Ignorowanie hierarchii — traktowanie orzeczenia sądu niższej instancji lub obiter dictum jako autorytatywnej doktryny równej wiążącemu precedensowi podważa analizę; hierarchia źródeł musi być szanowana przez cały czas.
  • Zaniedbywanie jurysdykcji — doktryna prawna jest specyficzna dla jurysdykcji; bezkrytyczne cytowanie zagranicznych autorytetów tak, jakby były one wiążącym prawem, jest częstym błędem w pracach transgranicznych lub porównawczych.
  • Zbyt szeroki zakres — próba zmapowania całej dziedziny prawa w jednym badaniu prowadzi do powierzchownej analizy; dobrze zdefiniowane, wąskie pytanie badawcze daje bardziej rygorystyczne wnioski doktrynalne.

Najczęściej zadawane pytania

Czy badania prawnicze o charakterze doktrynalnym są jakościowe czy ilościowe?

Nie są ani jedne, ani drugie w konwencjonalnym sensie nauk społecznych. Jest to metoda interpretacyjno-analityczna, która pracuje z tekstami prawnymi, a nie danymi liczbowymi czy transkryptami wywiadów. Narzędziami analitycznymi są rozumowanie prawnicze i interpretacja ustaw, a nie analiza statystyczna czy schematy kodowania. Niektórzy badacze klasyfikują ją jako formę badań jakościowych, ponieważ obejmuje dogłębną lekturę i interpretację, ale to porównanie ma swoje ograniczenia.

Czym badania doktrynalne różnią się od badań socjoprawnych lub empirycznych?

Badania doktrynalne pytają „Czym jest prawo?” i pracują wyłącznie z tekstami prawnymi. Badania socjoprawne pytają „Jak prawo działa w społeczeństwie?” i łączą analizę prawną z metodami nauk społecznych, takimi jak wywiady, ankiety lub analizy statystyczne. Badania empiryczne kwantyfikują zjawiska prawne — na przykład, mierząc dysproporcje w wyrokach za pomocą akt sądowych. Pełne badanie może łączyć elementy doktrynalne i empiryczne, ale metodologie są koncepcyjnie odrębne.

Czy badania doktrynalne wymagają zgody etycznej?

Zazwyczaj nie, ponieważ pracują z publicznie dostępnymi źródłami prawnymi, a nie z ludzkimi uczestnikami. Jednakże, jeśli badanie doktrynalne jest osadzone w większym projekcie obejmującym wywiady, ankiety lub dostęp do danych poufnych, komponent empiryczny będzie wymagał przeglądu etycznego zgodnie z wymogami instytucjonalnymi.

Co sprawia, że argumentacja doktrynalna jest przekonująca?

Przekonująca argumentacja w badaniach doktrynalnych opiera się na: kompletności odzyskiwania źródeł, poprawnym zidentyfikowaniu obowiązującej hierarchii źródeł, solidnym zastosowaniu uznanych technik interpretacyjnych, spójności logicznej zsyntetyzowanej doktryny oraz przejrzystym uznaniu niejednoznaczności lub kontrargumentów. W systemach prawnych opartych na sporze audytorium stanowią sądy i praktycy, którzy oczekują, że rozumowanie będzie oparte na wiążących autorytetach.

Czy badania doktrynalne można przeprowadzić bez dostępu do płatnych baz danych?

Coraz częściej tak — wiele jurysdykcji publikuje ustawy i orzecznictwo na bezpłatnych portalach rządowych (np. legislation.gov.uk, AustLII, Cornell LII). Jednakże w przypadku kompleksowych wyszukiwań obejmujących dziesięciolecia orzecznictwa, komercyjne bazy danych z funkcjami cytowania (Westlaw, LexisNexis) pozostają lepsze. Badacze bez dostępu instytucjonalnego powinni korzystać z dostępnych bezpłatnych repozytoriów i przyznać wszelkie ograniczenia w zakresie zasięgu.

Pokrewne metody

Źródła

  1. Hutchinson, T. (2013). Researching and Writing in Law (3rd ed.). Thomson Reuters.

    ISBN: 9780455229829
    Skopiowano.
  2. MacCormick, N. (2005). Rhetoric and the Rule of Law: A Theory of Legal Reasoning. Oxford University Press.

    Otwórz odnośnik do publikacji
    Skopiowano.