Przejdź do treści
Wróć do wyników wyszukiwania

Analiza dyskursu w mediach

Autor metody
Michel Foucault, Norman Fairclough
Rok
1978
Typ
Method for examining how discourse in media constructs meaning, identity, and power relations
Rodzina
Language, power, and representation analysis

Ten tekst jest tłumaczeniem maszynowym i nie został jeszcze sprawdzony. Przeczytaj oryginał po angielsku

Rozmiar czcionki

Do czego służy?

Analiza dyskursu w mediach to metoda badania sposobu, w jaki teksty medialne wykorzystują język, obrazy i wzorce komunikacji do konstruowania znaczeń, kształtowania tożsamości oraz utrwalania lub kwestionowania relacji władzy.

Opracowana na gruncie analizy lingwistycznej i teorii krytycznej – w szczególności koncepcji dyskursu Michela Foucaulta jako systemu produkcji wiedzy oraz ram krytycznej analizy dyskursu (CDA) Normana Fairclougha – metoda ta ujawnia, jak to, co wydaje się neutralną informacją lub rozrywką, w rzeczywistości uczestniczy w podtrzymywaniu lub kwestionowaniu hierarchii społecznych i ideologii. Metoda ta koncentruje się specyficznie na politycznym działaniu dyskursu: co umożliwia myślenie i mówienie, kogo uprzywilejowuje i jakie alternatywy czyni niewidocznymi.

Intuicja stojąca za metodą

Kluczowym spostrzeżeniem jest to, że język i reprezentacja nie są niewinne. Dyskurs nie jest jedynie komunikacją istniejących faktów; aktywnie konstruuje rzeczywistość, definiuje, co jest normalne lub nienormalne, pożądane lub niepożądane, możliwe lub niemożliwe. Dyskurs medialny jest szczególnie potężny, ponieważ dociera do masowej publiczności i jest często traktowany jako informacyjny lub neutralny. Analizując sposób, w jaki teksty medialne dobierają słownictwo, organizują argumenty, powołują się na autorytety, włączają lub wykluczają perspektywy oraz ramują problemy, rozumiemy, jak dyskurs kształtuje to, co wydaje się naturalne lub zdroworozsądkowe. Analiza dyskursu pyta: Jakie światopoglądy zakłada ten tekst? Jakim interesom służy? Jakie alternatywy wyklucza? Co mogłoby zostać powiedziane inaczej?

Historia

Analiza dyskursu wywodzi się z lingwistyki i analizy konwersacji, ale nabiera krytycznego zwrotu w pracy Foucaulta nad władzą i wiedzą (1978), która argumentuje, że dyskurs nie jest neutralną komunikacją, lecz produkuje wiedzę, definiuje kategorie (szaleństwo, seksualność, przestępczość) i podtrzymuje relacje władzy. Norman Fairclough opracował Krytyczną Analizę Dyskursu (CDA) w latach 90. XX wieku specjalnie do analizy tekstów medialnych i instytucjonalnych, proponując trójpoziomowy model: analiza tekstu (cechy lingwistyczne), praktyka dyskursywna (produkcja i konsumpcja) oraz praktyka społeczna (szersze konteksty). Teun van Dijk i Ruth Wodak dalej rozwijali CDA, wprowadzając wyrafinowanie lingwistyczne i uwagę na ideologię. CDA stała się centralnym elementem badań medialnych, językoznawstwa stosowanego i krytycznych badań społecznych do analizy sposobu, w jaki język uczestniczy w podtrzymywaniu nierówności.

Kiedy stosować

Użyj tej metody przy analizie sposobu, w jaki media reprezentują określone grupy społeczne, badaniu relacji medialnych na temat spornych kwestii społecznych, studiowaniu, jak język w mediach naturalizuje określone stanowiska polityczne, analizie roli mediów w konstruowaniu tożsamości społecznych (płci, rasy, klasy, narodowości) lub badaniu udziału mediów w relacjach władzy i ideologii. Jest ona szczególnie cenna w krytycznej analizie mediów informacyjnych, propagandy, reklamy lub treści rozrywkowych. Metoda zakłada, że język i reprezentacja mają konsekwencje dla rzeczywistości społecznej i że systematyczna analiza może ujawnić ukryte założenia ideologiczne.

Ograniczenia i uwagi

  • Wymaga szczegółowej wiedzy tekstowej; analiza jest czasochłonna i trudna do skalowania do dużych korpusów bez wsparcia obliczeniowego
  • Nacisk na tekst może pomijać konteksty produkcji, decyzje redakcyjne lub interesy ekonomiczne kształtujące media
  • Nie mierzy bezpośrednio interpretacji odbiorców ani ich efektów bez uzupełniających badań odbioru

Warunki podane w źródle nie zastępują niezależnego przeglądu naukowego ani walidacji przez silnik analityczny.

Mocne strony

  • Ujawnia, jak media używają pozornie neutralnego języka do promowania określonych interesów
  • Uczynia widoczną skonstruowaną naturę 'naturalności' – jak dyskurs sprawia, że pewne stanowiska wydają się zdroworozsądkowe
  • Wrażliwa na relacje władzy osadzone w reprezentacji
  • Ma zastosowanie do różnych typów mediów i języków

Zastosowania

  • Analiza sposobu, w jaki dyskurs medialny przedstawia imigrację – jakie metafory są używane, czyje głosy są włączane, jak przedstawiani są imigranci i imigracja
  • Badanie dyskursu komunikacji korporacyjnej lub reklamy – jak korporacje budują swój wizerunek, jakie wartości przywołują, jak zwracają się do odbiorców
  • Studiowanie dyskursu naukowego lub medycznego w mediach – jak wyjaśniane są kwestie zdrowotne, jakie ekspertyzy są uznawane, jaka wiedza potoczna jest odrzucana
  • Analiza dyskursu politycznego w mediach – jak przedstawiani są kandydaci polityczni, jaki język i metafory charakteryzują różne partie lub ideologie

Jak to działa

Jak to działa

1

Zbierz teksty medialne (artykuły prasowe, transkrypcje, reklamy, posty w mediach społecznościowych, podpisy) związane z konkretnym zagadnieniem, grupą lub dyskursem na przestrzeni czasu. Zdefiniuj zakres: pojedyncze medium lub wiele źródeł, określony okres, kryteria selekcji.

2

Przepisz lub zdigitalizuj teksty w razie potrzeby. W przypadku mediów wizualnych stwórz szczegółowe opisy. Skataloguj teksty chronologicznie lub tematycznie, odnotowując źródło, datę publikacji i wszelkie informacje kontekstowe dotyczące produkcji lub dystrybucji.

3

Zbadaj wzorce lingwistyczne i reprezentacyjne: (1) słownictwo i wybory leksykalne – jakie słowa są używane lub unikane? (2) metafory i język figuratywny – jakie ramy konceptualne są aktywowane? (3) gramatyka i składnia – kto jest podmiotem lub obiektem w zdaniach? (4) modalność – na ile pewne lub niepewne są twierdzenia? (5) intertekstualność – jakie inne teksty lub autorytety są cytowane? (6) milczenie – co nie jest powiedziane?

4

Zmapuj wzorce w całym zbiorze: Jakie tematy dyskursywne się powtarzają? Jak konsekwentnie reprezentowane są określone grupy lub zagadnienia? Jakie sprzeczności lub napięcia się pojawiają? Jakie założenia leżą u podstaw dyskursu? Przeanalizuj związki między wzorcami dyskursywnymi a kontekstami społecznymi, instytucjami lub relacjami władzy.

5

Wyjaśnij, jaką pracę ideologiczną lub polityczną wykonuje dyskurs, jak kształtuje to, co jest wiedzy o danym zagadnieniu, jakie tożsamości i relacje konstruuje, oraz jakie skutki społeczne może mieć jego rozpowszechnianie.

Częste pułapki

  • Nadmierna interpretacja wyborów lingwistycznych jako celowej manipulacji zamiast uznania rutynowych praktyk zawodowych
  • Zakładanie, że efekty dyskursu są bezpośrednie i jednolite, a nie pośredniczone przez wiedzę, opór i kontekst odbiorców
  • Projektowanie własnych poglądów politycznych analityka na wyniki zamiast pozwolić analizie wyłonić się z systematycznej obserwacji

Najczęściej zadawane pytania

Czy analiza dyskursu jest tym samym, co analiza tego, co ludzie mówią?

Nie do końca. Analiza dyskursu bada wzorce w wielu tekstach, a nie indywidualne wypowiedzi. Szuka systematycznych sposobów reprezentowania i mówienia o czymś, które powtarzają się w różnych źródłach. Pojedynczy cytat to dane; analiza dyskursu identyfikuje, co szerszy zbiór tekstów ujawnia na temat tego, jak temat lub grupa jest konsekwentnie reprezentowana w mediach. Dyskurs jest czymś większym niż jakakolwiek indywidualna wypowiedź.

Czym krytyczna analiza dyskursu różni się od zwykłej analizy dyskursu?

Krytyczna analiza dyskursu wyraźnie bada, jak dyskurs wiąże się z władzą, ideologią i nierównością społeczną. Pyta nie tylko 'jak to jest skonstruowane?', ale także 'jakim interesom służy ta konstrukcja?' i 'jakie alternatywy są wykluczone?'. Zwykła analiza dyskursu może skupiać się na tym, jak język działa lingwistycznie, bez analizowania implikacji politycznych. CDA integruje analizę lingwistyczną z krytyczną teorią społeczną.

Co jest uważane za dowód w analizie dyskursu?

Dowodami są wzorce lingwistyczne i reprezentacyjne: powtarzające się wybory słów, spójne metafory, wzorce w tym, kto jest cytowany lub przywoływany, powtarzające się struktury gramatyczne, milczenie lub braki. Pojedyncze przykłady mogą ilustrować wzorce, ale twierdzenia opierają się na wykazanej powtarzalności w tekstach. Kodowanie ilościowe pomaga ustalić częstość występowania; interpretacja jakościowa wyjaśnia znaczenie.

Czy można analizować dyskurs w języku, którego nie zna się płynnie?

Z ostrożnością. Nuansy językowe są kluczowe; idiomy, konotacje i odniesienia kulturowo specyficzne mają znaczenie. Idealnie jest mówić lub pracować z rodzimymi użytkownikami języka. Można analizować wzorce strukturalne (kto jest cytowany, strona bierna kontra czynna) bez głębokiej wiedzy lingwistycznej, ale interpretacja słownictwa i retoryki korzysta z płynności. Tłumaczenie wprowadza dodatkowe problemy interpretacyjne.

Czy analiza dyskursu zakłada, że media mają bezpośredni wpływ na odbiorców?

Niekoniecznie. Naukowcy zajmujący się CDA uznają, że odbiorcy są aktywnymi interpretatorami, którzy mogą opierać się, reinterpretować lub ignorować dyskurs medialny. Analiza dyskursu oznacza analizę jednego poziomu tworzenia znaczeń; nie twierdzi, że odbiorcy automatycznie przyjmują znaczenia skonstruowane przez media. Połączenie z badaniami odbioru lub badaniami publiczności daje pełniejszy obraz efektów dyskursu.

Pokrewne metody

Źródła

  1. Fairclough, N. (1992). Discourse and Social Change. Polity Press.

    Otwórz odnośnik do publikacji
    Skopiowano.
  2. Foucault, M. (1980). Power/Knowledge: Selected Interviews and Other Writings 1972-1977. Pantheon Books.

    Otwórz odnośnik do publikacji
    Skopiowano.
  3. Van Dijk, T. A. (2015). Critical Discourse Studies: A Sociocognitive Approach. In R. Wodak & M. Meyer (Eds.), Methods of Critical Discourse Studies (3rd ed., pp. 62-86). SAGE.

    Otwórz odnośnik DOI
    Skopiowano.
  4. Wodak, R., & Meyer, M. (2009). Critical Discourse Analysis: History, Agenda, Theory and Methodology. In R. Wodak & M. Meyer (Eds.), Methods of Critical Discourse Analysis (2nd ed., pp. 1-33). SAGE.

    Otwórz odnośnik do publikacji
    Skopiowano.