Krytyczna etnografia — Metoda, etyka i praktyka emancypacyjna
- Autor metody
- Jim Thomas (systematised); rooted in Frankfurt School critical theory (Adorno, Horkheimer) and feminist/postcolonial traditions
- Rok
- Late 20th century (~1980s–1993 systematisation)
- Typ
- Qualitative research method
- Rodzina
- Ethnography
Ten tekst jest tłumaczeniem maszynowym i nie został jeszcze sprawdzony. Przeczytaj oryginał po angielsku
Do czego służy?
Krytyczna etnografia jest jakościowym podejściem badawczym, które łączy długotrwałe zanurzenie w terenie z wyraźną teorią krytyczną w celu zbadania, w jaki sposób władza, nierówność i ideologia kształtują doświadczenia życiowe zmarginalizowanych społeczności.
W przeciwieństwie do konwencjonalnej etnografii, której celem jest opis kultury takiej, jaka jest, krytyczna etnografia zobowiązuje badacza do kwestionowania tego, co oczywiste, i do tworzenia wiedzy, która może służyć jako zasób dla zmian społecznych. Zakorzeniona w teorii krytycznej Szkoły Frankfurckiej i rozszerzona przez tradycje feministyczne, postkolonialne i krytyczne wobec rasy, traktuje sam proces badawczy jako akt polityczny.
Intuicja stojąca za metodą
Wyobraźmy sobie badanie szkoły, w której uczniowie z ubogich środowisk konsekwentnie osiągają słabe wyniki. Konwencjonalny etnograf dokumentowałby rutynowe czynności w klasie, rozmowy nauczycieli i zachowania uczniów. Krytyczny etnograf robiłby to wszystko, ale także pytałby: czyim interesom służą te rutynowe czynności? Które głosy są uciszane? W jaki sposób struktury instytucjonalne odtwarzają nierówność, nawet jeśli nikt nie zamierza wyrządzić krzywdy? Badacz wchodzi w teren nie jako neutralny obserwator, ale jako rzecznik, który wykorzystuje swoją analizę do naświetlania — i kwestionowania — warunków ograniczających życie ludzi. Wiedza, która powstaje, ma być użyteczna dla badanych, a nie tylko dla odbiorców akademickich.
Historia
Krytyczna etnografia wyłoniła się jako odrębny termin w latach 80. i na początku lat 90. XX wieku, krystalizując się wokół podręcznika Jima Thomasa z 1993 roku „Doing Critical Ethnography”, który czerpał z teorii krytycznej Szkoły Frankfurckiej — zwłaszcza z prac Theodora Adorno i Maxa Horkheimera — obok interpretacyjnej tradycji etnograficznej Clifforda Geertza. Badaczki feministyczne, takie jak Shulamit Reinharz, i myśliciele postkolonialni kwestionowali rzekomą neutralność obserwacji etnograficznej, nalegając, że badania zawsze odzwierciedlają pozycję badacza. Późniejsza synteza D. Soyini Madison umieściła krytyczną etnografię na przecięciu metody, etyki i performansu, cementując jej miejsce jako głównej tradycji jakościowej.
Kiedy stosować
Krytyczna etnografia jest odpowiednia, gdy pytanie badawcze dotyczy tego, jak władza, nierówność lub siły strukturalne działają w określonym środowisku społecznym lub społeczności — i gdy badacz jest zaangażowany w tworzenie wiedzy służącej sprawiedliwości, a nie neutralnemu opisowi. Nadaje się do badań w dziedzinie edukacji, zdrowia, pracy socjalnej, wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych, migracji i pracy, zwłaszcza tam, gdzie zaangażowane są grupy zmarginalizowane. Metoda wymaga rozszerzonego dostępu do konkretnego miejsca i chęci zaangażowania się w teorię krytyczną. Nie jest odpowiednia, gdy badacz poszukuje generalizowalnych statystyk, gdy dostęp jest poważnie ograniczony (tylko krótkoterminowa lub jednorazowa wizyta w miejscu), lub gdy populacja badana nie jest znacząco dotknięta nierównościami strukturalnymi. Jeśli celem jest czysto opisowe zrozumienie kulturowe bez zaangażowania w rzecznictwo, konwencjonalna etnografia jest bardziej uczciwa co do swoich celów.
Ograniczenia i uwagi
- Wyniki są specyficzne dla kontekstu i nie podlegają generalizacji statystycznej; przenoszalność zależy od szczegółowego opisu środowiska.
- Rozszerzone badania terenowe są zasobochłonne pod względem czasu, finansowania i pracy emocjonalnej, co czyni je niedostępnymi dla projektów o krótkim cyklu.
- Zobowiązania krytyczne badacza mogą prowadzić do napięć z uczestnikami, którzy nie podzielają tej ram politycznych lub którzy czują, że ich społeczność jest przedstawiana negatywnie.
- Bramkowanie i zatwierdzenie etyczne mogą być trudniejsze, gdy badania jawnie kwestionują władzę instytucjonalną.
- Ocena jakości jest sporna — nie ma konsensusu co do kryteriów oceny równoważnych z rzetelnością i trafnością w badaniach ilościowych.
Warunki podane w źródle nie zastępują niezależnego przeglądu naukowego ani walidacji przez silnik analityczny.
Mocne strony
- Generuje gęste, bogate kontekstowo dane z długotrwałego zanurzenia, których nie można uzyskać za pomocą ankiet lub jednorazowych wywiadów.
- Wyraźnie łączy zachowania i znaczenia na poziomie mikro z strukturami na poziomie makro, wypełniając lukę między indywidualnym doświadczeniem a siłami społecznymi.
- Pozycjonuje uczestników jako osoby posiadające wiedzę, których perspektywy są traktowane poważnie, a nie tylko jako źródła danych.
- Generuje wyniki zorientowane na praktyczne zmiany, czyniąc badania bezpośrednio istotnymi dla badanych społeczności i aktorów politycznych.
- Wymogi dotyczące refleksyjności sprawiają, że wpływ badacza na badania jest widoczny i odpowiedzialny, a nie ukryty.
Zastosowania
- Badanie, w jaki sposób praktyki dyscyplinarne w szkołach odtwarzają nierówności rasowe lub społeczno-ekonomiczne pomimo pozornie neutralnych polityk.
- Badanie warunków pracy, bezpieczeństwa i praw pracowników migrujących lub nieudokumentowanych w sektorze rolniczym, domowym lub przemysłowym.
- Badanie, w jaki sposób instytucje opieki zdrowotnej tworzą bariery w dostępie dla społeczności pacjentów rdzennych, uchodźczych lub o niskich dochodach.
- Analiza, w jaki sposób instytucje wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych — sądy, więzienia, służby kuratorskie — wzmacniają strukturalne nierówności dla populacji rasowych.
- Badanie, w jaki sposób normy płciowe i struktury instytucjonalne ograniczają lub umożliwiają udział kobiet w dyscyplinach STEM.
- Dokumentowanie ruchów oporu społeczności, organizacji aktywistycznych i rzecznictwa oddolnego w celu uwidocznienia i przenoszenia ich strategii.
Jak to działa
Jak to działa
Przed wejściem w teren badacz jawnie analizuje i ujawnia swoją własną pozycję społeczną, zobowiązania teoretyczne i założenia polityczne. Ta refleksyjna pozycja — czasami nazywana oświadczeniem o pozycji — uznaje, że każda obserwacja jest perspektywiczna. Nie jest to jednorazowe oświadczenie, ale ciągła praktyka utrzymywana przez cały projekt, ponieważ wartości badacza i relacje władzy z uczestnikami bezpośrednio kształtują to, co można zobaczyć i powiedzieć.
Badacz spędza dużo czasu w danym środowisku — zazwyczaj tygodnie lub miesiące — angażując się w obserwację uczestniczącą, budując zaufanie z członkami społeczności i doświadczając codziennego życia obok badanych. To zanurzenie jest celowe: badacz szuka konkretnych miejsc, w których władza jest sprawowana, kwestionowana lub naturalizowana, i mapuje, jak siły strukturalne manifestują się w interakcjach na poziomie mikro i codziennych praktykach.
Jednocześnie zbierane są wielorakie, triangulowane źródła danych: szczegółowe notatki terenowe z obserwacji, nagrane wywiady lub rozmowy z uczestnikami, dokumenty instytucjonalne (polityki, programy nauczania, raporty), fotografie lub filmy oraz notatki refleksyjne badacza. Zakres źródeł jest zamierzony — żadnemu pojedynczemu źródłu nie ufa się, że da pełny obraz, a kontrasty między źródłami często ujawniają, gdzie oficjalne relacje odbiegają od rzeczywistości życiowej.
Analiza danych przebiega przez dwie uzupełniające się warstwy. Konwencjonalny opis etnograficzny najpierw przedstawia to, co zaobserwowano — wzorce, znaczenia i praktyki społeczności. Następnie analiza krytyczna bada te wzorce: czyim interesom służą? Które kategorie społeczne (klasa, rasa, płeć, niepełnosprawność) strukturyzują dostęp i wykluczenie? Opierając się na ramach teorii krytycznej, analityk identyfikuje ideologiczne założenia osadzone w codziennym życiu i łączy lokalne praktyki z szerszymi siłami historycznymi i strukturalnymi.
Wyniki są spisywane w formie, która uwidacznia i udostępnia argument krytyczny — często łącząc gęsty opis, narrację refleksyjną, głosy uczestników i interpretację teoretyczną. Wielu krytycznych etnografów dzieli się szkicami z uczestnikami w celu weryfikacji przez członków społeczności i uwzględnia ich odpowiedzi. Ostateczny tekst jest skierowany nie tylko do rówieśników akademickich, ale także do badanych społeczności, decydentów i praktyków, z wyraźnym celem przyczynienia się do zmian zorientowanych na równość.
Częste pułapki
- Rzecznictwo bez dowodów — przyjmowanie stanowiska krytycznego przed zbieraniem danych, a następnie selektywne dokumentowanie tego, co potwierdza hipotezę; krytyka musi wynikać z rygorystycznej analizy, a nie poprzedzać ją.
- Niewystarczająca refleksyjność — niezdolność do zbadania, w jaki sposób własna rasa, klasa, płeć lub afiliacja instytucjonalna badacza kształtują to, co obserwuje, i jak uczestnicy na nie reagują.
- Mówienie za, a nie z — tworzenie relacji o ucisku, która ucisza sprawczość i złożoność badanych osób; głosy uczestników powinny komplikować, a nie tylko ilustrować, argument badacza.
- Płytkie badania terenowe — krótkie wizyty w terenie dają migawki opisowe, a nie głębokie zrozumienie kontekstowe, którego wymaga analiza krytyczna; długotrwała obecność jest niedopuszczalna.
- Nierozwiązane zobowiązania etyczne — publikowanie wyników, które mogłyby narazić uczestników na szkodę lub niechęć społeczności bez rzeczywistej świadomej zgody i weryfikacji przez członków społeczności narusza emancypacyjne zobowiązanie metody.
Najczęściej zadawane pytania
Czym krytyczna etnografia różni się od konwencjonalnej etnografii?
Konwencjonalna etnografia ma na celu opisanie i zinterpretowanie kultury lub społeczności na jej własnych warunkach, dążąc do neutralności analitycznej. Krytyczna etnografia zachowuje te same metody terenowe, ale dodaje wyraźne zobowiązanie polityczne: zaczyna od założenia, że istnieją nierówności strukturalne, pyta, czyim interesom służą istniejące ustalenia, i ma na celu tworzenie wiedzy użytecznej do kwestionowania tych ustaleń. Różnica polega na postawie badacza i celu tworzonej wiedzy, a nie na podstawowych metodach obserwacji i wywiadu.
Czy zaangażowanie w rzecznictwo zniekształca badania?
Krytyczni etnografowie argumentują, że wszystkie badania odzwierciedlają wartości i relacje władzy — neutralność jest sama w sobie pozycją polityczną, która zazwyczaj faworyzuje status quo. Zaangażowanie w krytykę nie upoważnia do ignorowania dowodów przeczących hipotezie; wymaga ono tak samo rygorystycznego zbierania danych i przejrzystości analitycznej, jak każde badanie jakościowe. Badacz musi dokumentować i ujawniać swoją pozycję, aby czytelnicy mogli ocenić, jak kształtuje ona interpretacje. Rzecznictwo, które nie jest oparte na starannej pracy terenowej, nie jest krytyczną etnografią — jest to aktywizm przebrany za język badawczy.
Jak długo muszą trwać badania terenowe?
Nie ma ustalonego minimum, ale długotrwały dostęp — zazwyczaj miesiące, a nie tygodnie — jest uważany za niezbędny do głębokości zrozumienia wymaganego przez analizę krytyczną. Krótkie wizyty dają opisy impresjonistyczne. Wiele opublikowanych krytycznych etnografii obejmuje od sześciu miesięcy do dwóch lub więcej lat w jednym miejscu. Jeśli rozszerzony dostęp jest niemożliwy, projekt oparty na studium przypadku lub wywiadach może być bardziej uczciwy co do tego, co można osiągnąć.
Jakie ramy teoretyczne są zazwyczaj używane?
Krytyczna etnografia czerpie z różnych krytycznych teorii społecznych w zależności od badanego zjawiska: teoria krytyczna Szkoły Frankfurckiej do krytyki ideologii; teoria feministyczna (w tym intersekcjonalność) do analizy płci i władzy; krytyczna teoria rasy do struktur rasowych; ramy postkolonialne i dekolonialne do kontekstów kształtowanych przez historie kolonialne; analiza dyskursu foucaultowskiego do relacji władza-wiedza. Wybór ram powinien być podyktowany pytaniem badawczym, a nie stosowany jako domyślny.
Jak radzić sobie z ryzykiem etycznym, gdy badania ujawniają nieprawidłowości instytucjonalne?
Emancypacyjne zobowiązanie krytycznej etnografii tworzy specyficzne obowiązki etyczne, które wykraczają poza standardową świadomą zgodę. Badacze powinni negocjować z uczestnikami dotyczące tego, jak wyniki będą wykorzystywane i udostępniane, przeprowadzać weryfikację przez członków społeczności, aby zapewnić dokładność i uczciwość przedstawień, anonimizować wrażliwe szczegóły, gdy ich ujawnienie mogłoby spowodować szkodę, oraz udostępniać wyniki badanej społeczności. Decyzje o publikacji powinny ważyć publiczną korzyść z ujawnienia w stosunku do ryzyka dla osób, które zaufały badaczowi.
Pokrewne metody
Źródła
Thomas, J. (1993). Doing Critical Ethnography. Sage Publications.
Otwórz odnośnik do publikacjiSkopiowano.Madison, D. S. (2012). Critical Ethnography: Method, Ethics, and Performance (2nd ed.). Sage Publications.
Otwórz odnośnik do publikacjiSkopiowano.