Przejdź do treści
Wróć do wyników wyszukiwania

Konstruktywistyczna teoria ugruntowana — Charmaz

Autor metody
Kathy Charmaz (building on Glaser & Strauss, 1967)
Rok
2000s (Charmaz 2000–2006; classic GT roots 1967)
Typ
Qualitative research method
Rodzina
Grounded Theory

Ten tekst jest tłumaczeniem maszynowym i nie został jeszcze sprawdzony. Przeczytaj oryginał po angielsku

Rozmiar czcionki

Do czego służy?

Konstruktywistyczna teoria ugruntowana (CGT) to jakościowa metodologia opracowana przez Kathy Charmaz, która systematycznie buduje teorie średniego zasięgu na podstawie danych empirycznych poprzez iteracyjne kodowanie, pisanie notatek analitycznych (memos) i próbkowanie teoretyczne.

W przeciwieństwie do pierwotnej, obiektywistycznej wersji Glasera i Straussa, CGT traktuje zarówno dane, jak i teorię jako współkonstruowane przez badacza i uczestników, uznając interpretacyjną perspektywę badacza za integralną część procesu analitycznego, a nie za źródło błędu, które należy eliminować.

Intuicja stojąca za metodą

Konstruktywistyczną teorię ugruntowaną można traktować jak pracę detektywistyczną prowadzoną wspólnie z uczestnikami. Zbierasz bogate relacje — wywiady, obserwacje, dokumenty — a następnie kodujesz je linijka po linijce, aby dostrzec wzorce, a nie potwierdzać hipotezy. W miarę pojawiania się wzorców celowo poszukujesz nowych uczestników lub sytuacji, które mogą przetestować, doprecyzować lub skomplikować twoje rodzące się idee. Przez cały czas piszesz notatki analityczne (memos) — analityczne zapiski dla siebie — które stopniowo krystalizują się w teorię rzeczową, ugruntowaną w tym, co ludzie faktycznie robią i mówią. Etykieta „konstruktywistyczna” sygnalizuje, że uznajesz swoją własną rolę w kształtowaniu tego, co widzisz: budowana przez ciebie teoria odzwierciedla zarówno dane, jak i soczewkę interpretacyjną, którą wnosisz.

Historia

Teoria ugruntowana została wprowadzona przez Barneya Glasera i Anselma Straussa w pracy „The Discovery of Grounded Theory” (1967), rewolucjonizując badania jakościowe poprzez dostarczenie systematycznej, indukcyjnej metody generowania teorii. Glaser i Strauss później rozeszli się: Strauss (z Corbin) podkreślał ustrukturyzowane procedury kodowania, podczas gdy Glaser bronił oryginalnego, otwartego podejścia. Kathy Charmaz, studentka Straussa, wprowadziła wariant konstruktywistyczny w rozdziale z 1990 roku i w pełni rozwinęła go w „Constructing Grounded Theory” (2006, wyd. 2. 2014), repozycjonując metodę w ramach epistemologii interpretatywnej, która podkreśla refleksyjność badacza i współkonstrukcję wiedzy.

Kiedy stosować

Użyj konstruktywistycznej teorii ugruntowanej, gdy chcesz zbudować nową teorię rzeczową na temat procesu społecznego lub doświadczenia, które nie jest jeszcze dobrze ugruntowane teoretycznie, zamiast testować istniejące ramy. Jest to szczególnie odpowiednie, gdy pytanie badawcze dotyczy tego, jak lub dlaczego ludzie działają w określony sposób w czasie, jak radzą sobie z trudnym doświadczeniem życiowym lub jak rozwija się zjawisko społeczne. CGT pasuje do sytuacji, w których badacz chce wyraźnie uznać swoją własną rolę interpretacyjną. Nie jest odpowiednia, gdy masz już dobrze rozwiniętą teorię do przetestowania (zamiast tego użyj dedukcyjnych projektów jakościowych lub ilościowych), gdy twoje dane są skąpe lub ograniczone do dokumentów bez dostępu do uczestników, lub gdy potrzebujesz statystycznie uogólnialnych wyników.

Ograniczenia i uwagi

  • Próbkowanie teoretyczne wymaga od badacza iteracyjnego pozostawania w terenie, co czyni tę metodę bardziej czasochłonną niż metody z ustalonymi fazami zbierania danych.
  • Kryterium nasycenia teoretycznego jest trudne do określenia z góry, co komplikuje wnioski badawcze i etyczne, które wymagają ustalonej wielkości próby.
  • Wymaga wysokiej biegłości metodologicznej; początkujący badacze często mylą CGT z prostą analizą tematyczną lub nie potrafią odróżnić kodowania początkowego od kodowania ukierunkowanego.
  • Wyniki stanowią teorię rzeczową dla określonego kontekstu i nie są statystycznie uogólnialne; przenoszalność musi być uzasadniona koncepcyjnie.
  • Epistemologia współkonstruktywna może kolidować z pozytywistycznymi normami instytucjonalnymi w niektórych dyscyplinach lub organach finansujących.

Warunki podane w źródle nie zastępują niezależnego przeglądu naukowego ani walidacji przez silnik analityczny.

Mocne strony

  • Generuje nowatorską teorię średniego zasięgu, bezpośrednio ugruntowaną w danych empirycznych, wypełniając luki, których istniejące ramy nie są w stanie wyjaśnić.
  • Próbkowanie teoretyczne jest systematyczne i zasadnicze, prowadząc do powstania gęstych pojęciowo kategorii, a nie tylko do gromadzenia opisów.
  • Uznaje interpretacyjną perspektywę badacza za atut, a nie za czynnik zakłócający, zwiększając przejrzystość epistemologiczną.
  • Jednoczesne zbieranie i analiza danych sprawia, że badacz reaguje na pojawiające się koncepcje, zamiast być uwięzionym w z góry ustalonym protokole.
  • Pisanie notatek analitycznych (memos) tworzy możliwy do weryfikacji ślad analityczny, który wspiera wiarygodność i refleksyjną odpowiedzialność.
  • Ma zastosowanie do różnorodnych typów danych — wywiadów, obserwacji, notatek terenowych, dokumentów — oraz kontekstów dyscyplinarnych.

Zastosowania

  • Teoretyzowanie, w jaki sposób pacjenci z chorobami przewlekłymi radzą sobie z zakłóceniem tożsamości i ciągłością biograficzną w czasie.
  • Budowanie teorii o tym, jak początkujący profesjonaliści uczą się wiedzy ukrytej i rozwijają tożsamość zawodową w środowisku pracy.
  • Wyjaśnianie, w jaki sposób społeczności negocjują zbiorowe reakcje na ryzyko środowiskowe lub zmiany organizacyjne.
  • Zrozumienie, w jaki sposób imigranci konstruują przynależność i nawigują tożsamość kulturową w różnych kontekstach społecznych.
  • Opracowywanie teorii o tym, jak badacze lub praktycy radzą sobie z konkurencyjnymi wymaganiami instytucjonalnymi w swojej codziennej pracy.
  • Generowanie ram pojęciowych dla niedostatecznie ugruntowanych teoretycznie zjawisk w dziedzinie zdrowia, edukacji, pracy socjalnej i studiów organizacyjnych.

Jak to działa

Jak to działa

1

Analityk czyta transkrypcje lub notatki terenowe linijka po linijce i przypisuje krótkie, zorientowane na działanie kody do każdego segmentu danych, pozostając blisko języka samych uczestników (preferowane są imiesłowy przysłówkowe: „zarządzanie niepewnością”, „negocjowanie tożsamości”). To szczegółowe pierwsze przejście pozwala analitykowi skupić się na tym, co uczestnicy faktycznie robią, zamiast stosować wcześniej istniejące kategorie. Każdy fragment danych jest traktowany jako potencjalnie istotny; żaden segment nie jest odrzucany na tym etapie.

2

Najczęściej występujące, analitycznie istotne lub teoretycznie obiecujące kody początkowe są wybierane i systematycznie stosowane w całym zbiorze danych. To kodowanie drugiego poziomu przechodzi od opisu do interpretacji: analityk pyta, które kody najlepiej wyjaśniają największą ilość danych i zaczyna sortować dane w bardziej abstrakcyjne kategorie pojęciowe. Porównania są dokonywane między kodami, incydentami i uczestnikami, aby sprawdzić, czy kategoria utrzymuje się w różnych przypadkach.

3

Kierując się wyłaniającymi się kategoriami teoretycznymi — a nie reprezentatywnością demograficzną — badacz celowo zbiera dodatkowe dane, aby rozwijać, zagęszczać i nasycać te kategorie. Może to oznaczać przeprowadzanie wywiadów z uczestnikami o różnych doświadczeniach tego samego zjawiska, powrót do wcześniejszych uczestników z ukierunkowanymi pytaniami uzupełniającymi lub dodawanie nowych miejsc czy dokumentów. Próbkowanie teoretyczne jest cechą wyróżniającą teorię ugruntowaną od innych podejść jakościowych; zbieranie i analiza danych przebiegają jednocześnie.

4

Przez cały proces badacz pisze notatki analityczne (memos): nieformalne, ale rzeczowe zapiski, które rejestrują pomysły dotyczące kodów, powiązań między kategoriami, pojawiających się hipotez i zagadek pojęciowych. Notatki analityczne są pomostem między kodowaniem a gotową teorią. W CGT notatki analityczne rejestrują również pozycję badacza i decyzje interpretacyjne, czyniąc współkonstruowany charakter analizy widocznym i możliwym do weryfikacji.

5

Zbieranie i kodowanie danych trwa do osiągnięcia nasycenia teoretycznego — punktu, w którym nowe dane nie dodają już nowych właściwości ani wymiarów do głównych kategorii, a relacje między kategoriami są dobrze opracowane. Nasycenie w CGT jest oceniane kategoria po kategorii, a nie globalnie; badanie może nasycić niektóre kategorie, podczas gdy inne nadal wymagają danych. Zazwyczaj wystarcza 15–30 uczestników, choć złożone procesy społeczne mogą wymagać więcej.

6

Nasycone kategorie i relacje między nimi są integrowane w spójną teorię rzeczową, która wyjaśnia badany proces społeczny. W CGT ostateczna teoria jest przedstawiana jako jedna z możliwych interpretacji, ugruntowana w danych i refleksyjnie osadzona w perspektywie analitycznej badacza. Opis eksponuje głosy uczestników obok konceptualnego ujęcia badacza.

Częste pułapki

  • Narzucanie danych istniejącej teorii — importowanie ram teoretycznych z literatury, zanim pojawią się kategorie, zdradza zaangażowanie w teorię ugruntowaną; przegląd literatury powinien nastąpić po, a nie przed, generowaniem teorii.
  • Zbyt wczesne zatrzymanie — ogłoszenie nasycenia po zaledwie kilku wywiadach, zanim kategorie zostaną gęsto rozwinięte, a ich relacje jasno sprecyzowane, prowadzi do skąpych, niedostatecznie ugruntowanych teoretycznie wyników.
  • Redukowanie CGT do analizy tematycznej — wymienianie tematów bez wyjaśniania procesu społecznego, warunków, w jakich on występuje, i konsekwencji nie jest teorią ugruntowaną; wynikiem musi być relacyjne ujęcie, a nie taksonomia.
  • Zaniedbywanie pisania notatek analitycznych (memos) — notatki analityczne nie są opcjonalne; ich pominięcie usuwa rusztowanie pojęciowe, które przekształca kody w teorię, i eliminuje refleksyjny zapis, który świadczy o konstruktywistycznej rygorystyczności.
  • Mylenie konstruktywistycznej z klasyczną (Glaserowską) teorią ugruntowaną — obie dzielą słownictwo, ale różnią się znacząco w epistemologii, procedurach analitycznych i traktowaniu literatury; stosowanie procedur Glaserowskich przy jednoczesnym powoływaniu się na ramy Charmaz prowadzi do niespójności metodologicznej.

Najczęściej zadawane pytania

Czym różni się konstruktywistyczna teoria ugruntowana od klasycznej (Glaserowskiej) teorii ugruntowanej?

Klasyczna teoria ugruntowana, jak opisuje ją Glaser, ma na celu odkrycie teorii, która istnieje obiektywnie w danych; badacz jest postrzegany jako neutralny obserwator, który pozwala kategoriom wyłonić się bez narzucania wcześniejszych koncepcji. Konstruktywistyczna teoria ugruntowana natomiast zakłada, że badacz i uczestnicy wspólnie konstruują teorię: perspektywa analityka, wartości i wybory interpretacyjne kształtują to, co jest widziane i jak jest teoretyzowane. Praktycznie, CGT podkreśla refleksyjność, wykorzystuje bardziej interpretacyjne pisanie notatek analitycznych (memos) i ma tendencję do przedstawiania wynikowej teorii jako jednego z możliwych ujęć, a nie jedynego poprawnego.

Czy muszę zakończyć zbieranie wszystkich danych, zanim rozpocznę analizę?

Nie — a zrobienie tego naruszyłoby podstawową zasadę. W teorii ugruntowanej zbieranie i analiza danych są jednoczesne i wzajemnie się informują. Zaczynasz kodować i pisać notatki analityczne (memos) od pierwszego wywiadu, a to, czego nauczysz się we wczesnej analizie, kieruje decyzjami dotyczącymi próbkowania teoretycznego: kogo przeprowadzić wywiad następnym razem, jakie sytuacje obserwować lub jakich dokumentów szukać. Ten iteracyjny cykl sprawia, że wynikowa teoria jest prawdziwie ugruntowana.

Skąd mam wiedzieć, kiedy osiągnąłem nasycenie teoretyczne?

Nasycenie osiąga się, gdy nowe dane nie dodają już nowych właściwości ani wymiarów do twoich głównych kategorii, a relacje między kategoriami są w pełni opracowane. Jest ono oceniane kategoria po kategorii, a nie globalnie. W praktyce badacze zazwyczaj stwierdzają, że nasycenie pojawia się między 15 a 30 uczestnikami dla skoncentrowanego zjawiska, ale złożoność procesu społecznego ma większe znaczenie niż stała liczba. Prowadź bieżący zapis w swoich notatkach analitycznych (memos) tego, co wnosi każdy nowy wywiad; gdy wkład staje się redundantny w kilku kolejnych przypadkach, nasycenie jest prawdopodobne.

Czy powinienem przeglądać istniejącą literaturę przed czy po kodowaniu?

Charmaz zaleca przeprowadzenie wstępnego, szerokiego przeglądu literatury, aby umiejscowić badanie i uzasadnić lukę, ale powstrzymanie się od głębokiego zanurzenia w teoriach rzeczowych dotyczących konkretnego tematu, dopóki własne kategorie nie zostaną dobrze rozwinięte. Zapobiega to zanieczyszczeniu teoretycznemu — ryzyku, że będziesz postrzegać dane przez pryzmat istniejących ram i po prostu potwierdzać, a nie generować teorię. Literatura wchodzi następnie w rolę partnera do rozmowy: porównujesz swoją wyłaniającą się teorię z istniejącymi koncepcjami, aby pokazać, gdzie ją rozszerza, doprecyzowuje lub kwestionuje.

Czy konstruktywistyczna teoria ugruntowana jest odpowiednia dla danych wtórnych lub samych dokumentów?

CGT może wykorzystywać dokumenty, materiały archiwalne i dane online jako źródła pierwotne, pod warunkiem, że oferują one wystarczającą bogactwo, aby wspierać iteracyjne kodowanie i próbkowanie teoretyczne. Jednak metoda ta jest najpotężniejsza, gdy badacz może wchodzić w interakcje z uczestnikami — wracając z ukierunkowanymi pytaniami w miarę rozwoju kategorii. Badania oparte wyłącznie na dokumentach mogą mieć trudności z osiągnięciem gęstości pojęciowej, jaką zapewnia próbkowanie teoretyczne z uczestnikami. Jeśli dostęp do uczestników jest niemożliwy, metody teorii ugruntowanej nadal mogą być stosowane, ale epistemologiczne twierdzenie o współkonstrukcji słabnie, a analityk powinien wyraźnie uznać to ograniczenie.

Pokrewne metody

Źródła

  1. Charmaz, K. (2006). Constructing Grounded Theory: A Practical Guide Through Qualitative Analysis. Sage.

    ISBN: 978-0761973539
    Skopiowano.
  2. Charmaz, K. (2014). Constructing Grounded Theory (2nd ed.). Sage.

    ISBN: 978-0857029140
    Skopiowano.