Porównawcza teoria ugruntowana — budowanie teorii międzykontekstowej
- Autor metody
- Barney Glaser and Anselm Strauss (grounded theory base); comparative extension developed by multiple scholars
- Rok
- 1967 (base); comparative application formalised from the 1980s onward
- Typ
- Qualitative comparative research design
- Rodzina
- Qualitative design / analysis
Ten tekst jest tłumaczeniem maszynowym i nie został jeszcze sprawdzony. Przeczytaj oryginał po angielsku
Do czego służy?
Porównawcza teoria ugruntowana stosuje systematyczną logikę indukcyjną teorii ugruntowanej do dwóch lub więcej odrębnych grup, środowisk lub punktów w czasie.
Zamiast generować teorię ugruntowaną w jednym kontekście, buduje teorię, która wyjaśnia zmienność i podobieństwa między kontekstami, tworząc ramy wyjaśniające bogatsze konceptualnie i bardziej przenośne niż badania oparte na teorii ugruntowanej w jednym miejscu.
Intuicja stojąca za metodą
Standardowa teoria ugruntowana pyta: jaka teoria wyjaśnia to, co się tutaj dzieje? Porównawcza teoria ugruntowana pyta: jak wygląda ten proces, gdy przekraczamy granicę do innej grupy, organizacji lub kultury? Porównując dwa lub więcej kontekstów i kodując je jednocześnie, badacz może dostrzec, gdzie pojęcie jest uniwersalne — obecne w każdym miejscu — a gdzie mutuje lub zanika. Metoda stałego porównywania, będąca już sercem teorii ugruntowanej, staje się motorem wglądu między miejscami: każdy incydent w Miejscu A jest porównywany nie tylko z innymi incydentami w Miejscu A, ale także z incydentami w Miejscu B, C itd., wyostrzając kategorie i ujawniając warunki, w których procesy przebiegają inaczej.
Historia
Teoria ugruntowana została wprowadzona przez Barneya Glasera i Anselma Straussa w ich przełomowym tekście z 1967 roku The Discovery of Grounded Theory, który zawierał stałe porównywanie jako centralny ruch analityczny. Glaser i Strauss sami zastosowali logikę porównawczą na oddziałach szpitalnych w ich wcześniejszej pracy Awareness of Dying (1965). Późniejsi metodycy — w tym Strauss i Corbin (1990) oraz Charmaz (2014) — sformalizowali próbkowanie i analizę porównawczą. Wyraźne ujęcie porównawczej teorii ugruntowanej jako projektu do budowania teorii międzykontekstowej stało się bardziej widoczne w badaniach organizacyjnych i usług zdrowotnych od lat 90. XX wieku.
Kiedy stosować
Użyj porównawczej teorii ugruntowanej, gdy chcesz wygenerować teorię na temat procesu lub zjawiska, które, jak podejrzewasz, przebiega inaczej w różnych grupach (np. zawodach, kulturach, organizacjach) lub kontekstach (np. środowiskach o wysokich zasobach vs. niskich zasobach), a istniejąca teoria jest niewystarczająca do przeprowadzenia badania dedukcyjnego. Jest dobrze przystosowana do zarządzania, nauk o zdrowiu, edukacji i socjologii, gdy pytanie badawcze zaczyna się od „jak” lub „co wyjaśnia różnicę między…”. Nie używaj jej, gdy dostępny jest tylko jeden dobrze zdefiniowany kontekst, a porównanie jest wymuszone, a nie motywowane teoretycznie; gdy celem badania jest szczegółowy opis doświadczeń jednej grupy (użyj standardowej teorii ugruntowanej lub etnografii); lub gdy potrzebujesz uogólnienia statystycznego (użyj badań ankietowych lub eksperymentalnych). Wymagane są co najmniej dwa znacząco różne miejsca lub grupy, a każde miejsce musi dostarczyć wystarczających danych do osiągnięcia nasycenia teoretycznego niezależnie.
Ograniczenia i uwagi
- Znacznie bardziej czasochłonna i zasobochłonna niż teoria ugruntowana w jednym miejscu; uzyskanie dostępu do wielu porównywalnych miejsc jest logistycznie złożone.
- Zarządzanie jednoczesnym próbkowaniem teoretycznym w różnych miejscach wymaga starannej koordynacji; przedwczesne zakończenie próbkowania w jednym miejscu może pozostawić luki teoretyczne.
- Wynikowa teoria może poświęcić głębię opisu kontekstowego na rzecz szerokości porównania — bogactwo szczegółów każdego miejsca może zostać zubożone w przejściu do abstrakcji między miejscami.
- Ryzyko ukrytego redukcjonizmu: wymuszanie koncepcyjnie nieporównywalnych kontekstów w ramach wspólnego schematu kategoryzacji może zniekształcać, a nie wyjaśniać różnice.
Warunki podane w źródle nie zastępują niezależnego przeglądu naukowego ani walidacji przez silnik analityczny.
Mocne strony
- Generuje teorie średniego zasięgu, które przenoszą się między kontekstami, czyniąc wyniki szerzej stosowalnymi niż teoria ugruntowana w jednym miejscu.
- Wbudowane stałe porównywanie między miejscami naturalnie ujawnia warunki, w których proces jest wzmacniany, tłumiony lub przekształcany.
- Teoretycznie elastyczna — kompatybilna z klasycznymi tradycjami teorii ugruntowanej Glasera, Straussa i konstruktywistycznej.
- Szczególnie skuteczna w odkrywaniu, czy pojęcie znalezione w jednym kontekście kulturowym lub organizacyjnym jest uniwersalne, czy specyficzne dla kontekstu.
- Iteracyjne próbkowanie teoretyczne pozwala badaczowi celowo poszukiwać przypadków negatywnych i dowodów obalających w różnych miejscach.
Zastosowania
- Porównywanie, jak pielęgniarki w szpitalach krajów o wysokich i niskich dochodach zarządzają rozmowami o opiece u schyłku życia.
- Wyjaśnianie, jak procesy przedsiębiorcze przebiegają inaczej w firmach rodzinnych i nierodzinnych w wielu branżach.
- Teoretyzowanie różnic w tym, jak studenci z rodzin pierwszego pokolenia i kolejnych pokoleń kształtują tożsamość akademicką na kilku uniwersytetach.
- Opracowanie teorii odporności organizacyjnej poprzez porównanie firm, które przetrwały kryzys, z tymi, które tego nie zrobiły, w wielu sektorach.
- Badanie, jak praktyki wsparcia rówieśniczego w usługach zdrowia psychicznego różnią się w kontekstach miejskich i wiejskich.
Jak to działa
Jak to działa
Badanie rozpoczyna się od sformułowania logiki porównawczej: które grupy, ustawienia lub punkty w czasie będą porównywane i dlaczego. Badacz precyzuje interesujące zjawisko, przedstawia wstępne pojęcia sensybilizujące zaczerpnięte z literatury i argumentuje, dlaczego projekt porównawczy jest potrzebny do wyjaśnienia zmienności, której badanie w jednym miejscu nie mogłoby ujawnić.
Gromadzenie danych jest kierowane przez próbkowanie teoretyczne — badacz decyduje, gdzie szukać dalej, w oparciu o pojawiające się potrzeby konceptualne, a nie wcześniejsze obliczenia prawdopodobieństwa. Decyzje dotyczące próbkowania są podejmowane iteracyjnie we wszystkich porównywanych miejscach jednocześnie, tak aby luki lub anomalie zidentyfikowane w jednym miejscu mogły być badane w innym w celu rozwinięcia i nasycenia kategorii.
Transkrypcje, notatki terenowe i dokumenty ze wszystkich miejsc są kodowane równocześnie przy użyciu kodowania otwartego (etykietowanie incydentów linia po linii), a następnie kodowania ukierunkowanego (wybieranie najbardziej analitycznie skutecznych kodów do sortowania większych ilości danych). Kodowanie jest prowadzone równolegle we wszystkich miejscach od samego początku, tak aby kategorie były budowane z dowodów między miejscami od początku.
Każdy incydent, kod i pojawiająca się kategoria są ciągle porównywane — w obrębie miejsca, między miejscami i z rozwijającymi się notatkami teoretycznymi. Metoda stałego porównywania identyfikuje podobieństwa wskazujące na uniwersalne właściwości kategorii, a także różnice wskazujące na warunki kontekstowe kształtujące proces.
Poprzez iteracyjne kodowanie i porównywanie badacz podnosi najbardziej wyjaśniające kody do poziomu kategorii, definiuje ich właściwości i wymiary oraz identyfikuje warunki, działania/interakcje i konsekwencje związane z każdą kategorią w każdym miejscu. Ten krok tworzy elementy składowe teorii porównawczej.
Analiza kończy się teorią substancjalną lub formalną, która uwzględnia zmienność między porównywanymi miejscami. Badacz integruje kategorie wokół kategorii rdzennej, pisze notatki teoretyczne, które śledzą, jak warunki kontekstowe kształtują proces, i umieszcza wynikową teorię w istniejącej literaturze — wyjaśniając, co porównanie wnosi poza wyniki z pojedynczego miejsca.
Częste pułapki
- Wybieranie miejsc porównawczych dla wygody, a nie dla kontrastu teoretycznego — miejsca powinny różnić się pod względem warunków istotnych dla zjawiska, a nie tylko być najbardziej dostępne.
- Traktowanie porównania jako sekwencyjnego (zakończ Miejsce A, a następnie przejdź do Miejsca B) zamiast równoczesnego; analiza sekwencyjna pomija wzajemne zapłodnienie, które napędza rozwój kategorii w porównawczej teorii ugruntowanej.
- Przedwczesne osiągnięcie nasycenia w jednym miejscu i ignorowanie obowiązku ponownego odwiedzenia go, gdy pojawiają się nowe kategorie z innych miejsc.
- Zacieranie rozróżnienia między teorią substancjalną (ograniczoną do badanej dziedziny) a teorią formalną (twierdzącą, że ma zastosowanie w wielu dziedzinach) bez wystarczających dowodów z wystarczająco zróżnicowanych miejsc.
- Importowanie istniejących ram teoretycznych i nazywanie wyniku teorią ugruntowaną — porównawcza teoria ugruntowana musi pozwolić teorii wyłonić się z danych, nawet jeśli pojęcia sensybilizujące kierują początkowym próbkowaniem.
Najczęściej zadawane pytania
Czym różni się porównawcza teoria ugruntowana od standardowej teorii ugruntowanej?
Standardowa teoria ugruntowana generuje teorię ugruntowaną w danych z jednego kontekstu lub grupy. Porównawcza teoria ugruntowana stosuje tę samą indukcyjną, iteracyjną logikę, ale celowo zbiera i koduje dane z dwóch lub więcej kontekstów jednocześnie, wykorzystując porównanie między miejscami jako dodatkową dźwignię analityczną do identyfikacji warunków, w których proces przebiega inaczej. Wynikowa teoria wyjaśnia zmienność, a nie tylko sam proces.
Ile miejsc lub grup potrzebuję?
Do nazwania projektu porównawczym konieczne są co najmniej dwa miejsca, ale liczba powinna być podyktowana potrzebą teoretyczną: potrzebujesz wystarczającej różnorodności w miejscach, aby nasycić kluczowe kategorie i ich właściwości. W praktyce często spotyka się od dwóch do pięciu miejsc. Kryterium jest nasycenie teoretyczne w obrębie i między miejscami, a nie stała liczba.
Czy mogę użyć konstruktywistycznej teorii ugruntowanej w projekcie porównawczym?
Tak. Konstruktywistyczna teoria ugruntowana (Charmaz, 2014) jest w pełni kompatybilna z projektami porównawczymi. Orientacja konstruktywistyczna dodaje uwagę na to, jak znaczenie jest współtworzone w każdym miejscu, co samo w sobie może stać się źródłem wglądu porównawczego — szczególnie gdy miejsca różnią się kulturowo lub językowo.
Czy porównawcza teoria ugruntowana wymaga tego samego typu danych w każdym miejscu?
Niekoniecznie, ale spójność wzmacnia porównania między miejscami. Użycie tego samego podstawowego źródła danych (np. wywiadów półstrukturalnych) w każdym miejscu sprawia, że porównanie konceptualne jest bardziej uzasadnione. Jeśli typy danych różnią się w miejscach (np. wywiady w jednym miejscu, dokumenty w innym), badacz musi być transparentny co do tego, co każdy typ danych może i czego nie może ujawnić na temat rozwijanych kategorii.
Kiedy powinienem przestać zbierać dane?
Gdy osiągnięte zostanie nasycenie teoretyczne — to znaczy, gdy dodatkowe dane z jakiegokolwiek miejsca nie generują już nowych właściwości, wymiarów ani relacji dla podstawowych kategorii. Nasycenie musi być oceniane dla każdej kategorii niezależnie we wszystkich miejscach, a nie tylko w jednym miejscu.
Pokrewne metody
Źródła
Glaser, B. G., & Strauss, A. L. (1967). The Discovery of Grounded Theory: Strategies for Qualitative Research. Aldine.
ISBN: 978-0202302607Skopiowano.Charmaz, K. (2014). Constructing Grounded Theory (2nd ed.). Sage.
ISBN: 978-0857029140Skopiowano.