Przejdź do treści
Wróć do wyników wyszukiwania

Porównawcza analiza dyskursu

Autor metody
Norman Fairclough; Ruth Wodak; Teun A. van Dijk
Rok
1980s–1990s (established as comparative practice through the 1990s)
Typ
Qualitative comparative research approach
Rodzina
Qualitative design / analysis

Ten tekst jest tłumaczeniem maszynowym i nie został jeszcze sprawdzony. Przeczytaj oryginał po angielsku

Rozmiar czcionki

Do czego służy?

Porównawcza analiza dyskursu bada, w jaki sposób język konstruuje znaczenie, tożsamość i władzę poprzez systematyczne porównywanie tekstów lub aktów mowy pochodzących z co najmniej dwóch odrębnych kontekstów, grup, okresów historycznych lub instytucji.

Utrzymując stałe kategorie analityczne w różnych przypadkach, ujawnia, w jaki sposób wzorce dyskursywne rozbiegają się lub zbiegają, generując wglądy, których nie może dostarczyć analiza dyskursu w jednym kontekście.

Intuicja stojąca za metodą

Załóżmy, że chcesz zrozumieć, jak zmiana klimatu jest inaczej przedstawiana w brytyjskich gazetach o szerokiej dystrybucji w porównaniu z amerykańskimi tabloidami. Analiza dyskursu w jednym kontekście opisałaby język jednego dziennika; porównawcza analiza dyskursu odczytuje oba korpusy przez ten sam obiektyw analityczny – badając wybory leksykalne, metafory, przypisywanie sprawczości i strategie retoryczne – a następnie wyraźnie mapuje podobieństwa i różnice. Samo porównanie staje się głównym narzędziem wyjaśniającym, pokazując, że znaczenie nie jest uniwersalne, ale kształtowane przez kontekst, ideologię i otoczenie instytucjonalne.

Historia

Analiza dyskursu wyłoniła się z lingwistyki i socjologii w latach 70. XX wieku dzięki badaczom takim jak Michel Foucault, Emile Benveniste, a później Norman Fairclough, którego książka „Language and Power” z 1989 roku ustanowiła Krytyczną Analizę Dyskursu jako systematyczną metodę. Teun van Dijk i Ruth Wodak niezależnie opracowali wpływowe ramy w latach 90. XX wieku. Zastosowania porównawcze naturalnie wyrosły z badań naukowców stosujących te narzędzia w różnych systemach medialnych, kontekstach politycznych i ustawieniach instytucjonalnych – szczególnie w europejskich badaniach dyskursu politycznego i transnarodowych badaniach mediów od końca lat 90. XX wieku.

Kiedy stosować

Używaj porównawczej analizy dyskursu, gdy Twoje pytanie badawcze dotyczy tego, jak ten sam temat, wydarzenie lub zjawisko społeczne jest dyskursywnie konstruowane inaczej w różnych kontekstach – na przykład między narodami, instytucjami, okresami historycznymi lub grupami społecznymi. Jest ona odpowiednia dla mowy politycznej, reprezentacji medialnej, dokumentów politycznych, tekstów organizacyjnych i wszelkich zbiorów danych, w których język sam w sobie jest głównym przedmiotem badań. Nie jest odpowiednia, gdy masz tylko jedno źródło kontekstowe (zamiast tego użyj standardowej analizy dyskursu), gdy Twoje zainteresowanie dotyczy wyłącznie ilościowych częstości występowania (użyj lingwistyki korpusowej lub analizy treści) lub gdy korpusy są tak różne pod względem gatunku lub tematu, że wspólne kategorie analityczne nie mogą być sensownie zastosowane.

Ograniczenia i uwagi

  • Porównywalność jest trudna do osiągnięcia: korpusy muszą być rzeczywiście równoległe pod względem tematu i gatunku, co może wymagać znacznego wysiłku w budowaniu korpusu.
  • Wyniki są związane z kontekstem i interpretacyjne; nie można ich statystycznie uogólnić na szerszą populację.
  • Wybór ram analitycznych (CDA, DHA itp.) znacząco kształtuje to, co widzi badacz; rama musi być wyraźnie uzasadniona.
  • Duże badania wielokorpusowe są niezwykle czasochłonne w kodowaniu i rygorystycznej interpretacji.

Warunki podane w źródle nie zastępują niezależnego przeglądu naukowego ani walidacji przez silnik analityczny.

Mocne strony

  • Ujawnia, w jaki sposób dyskurs jest kształtowany przez kontekst, ideologię i instytucję, zamiast traktować język jako neutralny wobec kontekstu.
  • Struktura porównawcza wzmacnia twierdzenia interpretacyjne, zakotwiczając różnice i podobieństwa w konkretnych warunkach kontekstowych.
  • Kompatybilna z wieloma ramami analitycznymi dyskursu (CDA, DHA, socjokognitywne), zapewniając badaczowi elastyczność teoretyczną.
  • Nadaje się do szerokiego zakresu typów tekstów – przemówień politycznych, mediów, wywiadów, dokumentów politycznych, mediów społecznościowych.
  • Może być stosowana diachronicznie (w okresach czasu) lub synchronicznie (w kontekstach jednoczesnych).

Zastosowania

  • Porównywanie, w jaki sposób krajowe gazety w różnych krajach przedstawiają imigrację, zmiany klimatu lub kryzysy zdrowia publicznego.
  • Analizowanie, w jaki sposób partie polityczne z różnych tradycji ideologicznych konstruują pojęcie „tożsamości narodowej” w manifestach wyborczych.
  • Badanie, w jaki sposób ta sama polityka (np. oszczędności, blokada pandemiczna) jest uzasadniana inaczej w dokumentach rządowych w różnych krajach.
  • Studiowanie, w jaki sposób tożsamość zawodowa jest konstruowana w ogłoszeniach o pracę lub tekstach organizacyjnych w różnych branżach lub kulturach.
  • Badanie, w jaki sposób programy nauczania w różnych systemach krajowych dyskursywnie pozycjonują uczniów, nauczycieli i wiedzę.
  • Śledzenie, jak reprezentacje medialne grupy społecznej zmieniają się w okresach czasu w ramach tej samej publikacji.

Jak to działa

Jak to działa

1

Badacz konstruuje co najmniej dwa równoległe korpusy – zbiory tekstów lub zdarzeń dyskursywnych pochodzących z różnych kontekstów (np. krajów, okresów historycznych, grup społecznych, instytucji), które są porównywalne pod względem tematu lub gatunku. Kryteria próbkowania muszą być jasne i stosowane konsekwentnie we wszystkich korpusach, aby zapewnić, że różnice w wynikach odzwierciedlają rzeczywiste zróżnicowanie kontekstowe, a nie artefakty próbkowania.

2

Przed rozpoczęciem analizy badacz określa jednostki dyskursu i kategorie analityczne, które będą stosowane jednolicie: mogą one obejmować konwencje gatunkowe, schematy argumentacyjne, środki retoryczne, użycie zaimków, presupozycje, wzorce tranzytywności lub język oceniający. Zdefiniowanie tych jednostek z góry zapobiega przesunięciom kategorii post hoc, które podważyłyby porównywalność międzykontekstową.

3

Każdy korpus jest analizowany niezależnie przy użyciu predefiniowanych kategorii analitycznych. Badacz identyfikuje powtarzające się wzorce dyskursywne, pozycje podmiotowe i ujęcia ideologiczne w każdym kontekście, nie importując wniosków z innych przypadków. Ten krok może wykorzystywać narzędzia z Krytycznej Analizy Dyskursu (Fairclough), podejść socjokognitywnych (van Dijk) lub Podejścia Dyskursywno-Historycznego (Wodak), pod warunkiem, że wybrana rama jest stosowana konsekwentnie we wszystkich korpusach.

4

Po zakończeniu poszczególnych analiz badacz systematycznie porównuje wyniki między korpusami. Wzorce, które pojawiają się w różnych kontekstach, wskazują na wspólne konwencje dyskursywne; rozbieżności podkreślają, gdzie kontekst, relacje władzy lub normy kulturowe kształtują znaczenie w różny sposób. Ten ruch porównawczy jest metodologicznym rdzeniem: różnice muszą być interpretowane w odniesieniu do specyficznych warunków kontekstowych i instytucjonalnych każdego korpusu.

5

Badacz integruje porównania międzykontekstowe w spójną narrację interpretacyjną, odpowiadając na pytanie badawcze o to, jak i dlaczego dyskurs różni się lub zbiega w wybranych kontekstach. Wnioski są formułowane w kategoriach zidentyfikowanych mechanizmów dyskursywnych – nie są to jedynie opisy cech powierzchniowych – i są zakotwiczone w ramie teoretycznej przyjętej na początku.

Częste pułapki

  • Zmiana kategorii analitycznych w trakcie analizy – stosowanie różnych kryteriów kodowania do różnych korpusów unieważnia porównanie; kategorie muszą być zdefiniowane i ustalone przed rozpoczęciem analizy na poziomie korpusu.
  • Wybieranie przykładów – wybieranie tylko najbardziej dramatycznych lub uderzających przykładów z każdego korpusu bez systematycznego próbkowania zniekształca porównanie; należy stosować próbkowanie reprezentatywne lub celowe z jasnymi kryteriami.
  • Mylenie opisu z wyjaśnieniem – stwierdzenie, że dyskurs różni się między kontekstami, jest wynikiem, ale analiza musi również wyjaśniać dlaczego, opierając interpretacje na warunkach kontekstowych, instytucjonalnych lub ideologicznych.
  • Traktowanie korpusów jako jednorodnych – teksty w obrębie jednego korpusu (np. „prasa brytyjska”) znacznie się różnią; uznanie wewnętrznego zróżnicowania w obrębie każdego korpusu zapobiega nadmiernemu uogólnianiu.
  • Niedocenianie roli tłumaczenia – przy porównywaniu tekstów między językami, same wybory tłumaczeniowe wprowadzają decyzje interpretacyjne, które muszą być jasno określone i konsekwentnie stosowane.

Najczęściej zadawane pytania

Czy porównawcza analiza dyskursu jest tym samym co Krytyczna Analiza Dyskursu (CDA)?

Nie do końca. CDA to rama teoretyczna i zestaw narzędzi analitycznych, które skupiają się na władzy, ideologii i krytyce społecznej. Porównawcza analiza dyskursu to strategia projektowania badań – określa ona, że analiza jest prowadzona w co najmniej dwóch kontekstach w celu porównania między przypadkami. CDA jest jedną z kilku ram, które mogą być używane w ramach projektu porównawczej analizy dyskursu, ale można również porównawczo stosować ramy socjokognitywne, analityczno-konwersacyjne lub inne ramy dyskursu.

Ile kontekstów lub korpusów potrzebuję?

Minimum dwa są wymagane, aby porównanie było sensowne. Większość opublikowanych badań porównuje dwa do czterech kontekstów. Dodanie większej liczby kontekstów zwiększa bogactwo porównania, ale także znacznie zwiększa obciążenie analityczne. Wybrane konteksty powinny być motywowane teoretycznie – wybrane dlatego, że oczekuje się, iż ujawnią one zmienność istotną dla pytania badawczego, a nie tylko dlatego, że dane były wygodne.

Jak zapewnić, że moje porównanie jest ważne?

Ważność w porównawczej analizie dyskursu opiera się na trzech praktykach: (1) stosowaniu tych samych kategorii analitycznych i procedur kodowania dla każdego korpusu, (2) przejrzystym dokumentowaniu uzasadnienia próbkowania dla każdego korpusu i (3) opieraniu interpretacji różnic na dowodach kontekstowych, a nie na założeniach. Oczekuje się również refleksyjności badacza – wyraźnego uznania, w jaki sposób własna pozycja może kształtować odczyty między kontekstami.

Czy mogę używać oprogramowania do pomocy w porównawczej analizie dyskursu?

Tak, do pewnego stopnia. Narzędzia lingwistyki korpusowej (AntConc, Sketch Engine) mogą identyfikować częstości słów kluczowych i kolokacje między korpusami, zapewniając ilościową warstwę porównania. Oprogramowanie do zarządzania danymi jakościowymi (NVivo, ATLAS.ti) może pomóc w zarządzaniu kodami w dużych korpusach. Jednak praca interpretacyjna – ocena, co oznaczają wzorce dyskursywne w kontekście i dlaczego się różnią – pozostaje odpowiedzialnością badacza.

Jaka jest różnica między porównawczą analizą dyskursu a porównawczą analizą treści?

Analiza treści (w tym jakościowa analiza treści) skupia się na treści jawnej – tym, co jest powiedziane – i zazwyczaj obejmuje systematyczne kodowanie oparte na częstości występowania. Analiza dyskursu bada znaczenie ukryte – jak coś jest powiedziane, jakie założenia ideologiczne są wbudowane i jakie skutki społeczne powoduje język. Porównawcza analiza dyskursu traktuje język jako praktykę społeczną, a nie tylko jako nośnik informacji.

Pokrewne metody

Źródła

  1. Fairclough, N. (1995). Critical Discourse Analysis: The Critical Study of Language. Longman.

    ISBN: 978-0582219526
    Skopiowano.
  2. Wodak, R., & Meyer, M. (Eds.). (2009). Methods of Critical Discourse Analysis (2nd ed.). Sage.

    ISBN: 978-1847870216
    Skopiowano.