Klasyczna Ugruntowana Teoria — Klasyczna (Glaserowska) Ugruntowana Teoria
- Autor metody
- Barney G. Glaser and Anselm L. Strauss
- Rok
- 1967
- Typ
- Qualitative research method
- Rodzina
- Grounded Theory
Ten tekst jest tłumaczeniem maszynowym i nie został jeszcze sprawdzony. Przeczytaj oryginał po angielsku
Do czego służy?
Klasyczna Ugruntowana Teoria (CGT) to systematyczna metodologia jakościowa służąca do generowania teorii merytorycznej z danych empirycznych.
Opracowana przez Barneya Glasera i Anselma Straussa w 1967 roku, wykorzystuje iteracyjne cykle zbierania danych, stałego porównywania i pisania notatek (memos) w celu wygenerowania kategorii rdzeniowej i otaczającej ją struktury koncepcyjnej, która wyjaśnia proces społeczny lub psychologiczny. W przeciwieństwie do późniejszych wariantów, Glaserowska CGT kładzie nacisk na wyłanianie się (emergence) — teoria musi wynikać z danych bez narzucania z góry przyjętych ram.
Intuicja stojąca za metodą
Wyobraź sobie wejście na oddział szpitalny, aby zrozumieć, jak pielęgniarki radzą sobie z nieoczekiwanymi kryzysami pacjentów — bez żadnej z góry ustalonej teorii. Przeprowadzasz wywiady z pielęgniarkami, obserwujesz przekazywanie obowiązków i czytasz raporty o incydentach. Każdy fragment danych jest porównywany z każdym innym: „To jest podobne do tamtego; tamto różni się od tego w ten sposób”. Stopniowo wyłania się wzorzec rdzeniowy — być może „ochronna czujność” — który łączy i wyjaśnia dziesiątki oddzielnych obserwacji. Następnie celowo szukasz przypadków, które będą kwestionować lub udoskonalać ten wzorzec. Klasyczna Ugruntowana Teoria formalizuje to zdyscyplinowane odkrywanie: badacz jest detektywem odkrywającym teorię, która już istnieje latentnie w danych.
Historia
Klasyczna Ugruntowana Teoria została wprowadzona przez socjologów Barneya G. Glasera i Anselma L. Straussa w ich przełomowej pracy z 1967 roku „The Discovery of Grounded Theory”, napisanej częściowo w reakcji na dominację rozumowania hipotetyczno-dedukcyjnego w naukach społecznych połowy XX wieku. Glaser rozwinął metodologię — i jej filozoficzną odrębność — w „Theoretical Sensitivity” (1978). Po publicznym sporze metodologicznym Strauss i Corbin opublikowali „Basics of Qualitative Research” (1990), wprowadzając bardziej ustrukturyzowany, zorientowany na weryfikację wariant. Glaser później nazwał swoje oryginalne podejście „klasycznym”, aby je odróżnić, i kontynuował jego rozwój za pośrednictwem Grounded Theory Institute. Obecnie CGT pozostaje wpływowa w pielęgniarstwie, zarządzaniu i naukach społecznych.
Kiedy stosować
Klasyczna Ugruntowana Teoria jest najbardziej odpowiednia, gdy niewielka lub żadna wcześniejsza teoria nie wyjaśnia adekwatnie procesu społecznego, psychologicznego lub organizacyjnego, a celem badania jest wygenerowanie nowej teorii merytorycznej, a nie testowanie istniejącej. Nadaje się, gdy badane zjawisko jest procesualne — obejmuje zmiany, etapy lub interakcje społeczne w czasie — i gdy można iteracyjnie zbierać bogate dane jakościowe. Nie nadaje się, gdy celem jest opisanie pojedynczego doświadczenia (należy użyć fenomenologii), wygenerowanie „grubego” opisu kulturowego (należy użyć etnografii) lub gdy istnieje już zweryfikowana teoria i celem jest testowanie hipotez. Badacze muszą być również przygotowani na długotrwałe, nieliniowe zaangażowanie z danymi, a nie na pojedynczą fazę zbierania danych.
Ograniczenia i uwagi
- Wyniki są merytoryczne (specyficzne dla dziedziny), a nie formalne (uniwersalnie generalizowalne), więc teoria ma zastosowanie do badanego kontekstu i musi zostać zweryfikowana przed przeniesieniem do innych ustawień.
- Proces jest czasochłonny i pracochłonny: próbkowanie iteracyjne, pełna transkrypcja, kodowanie linia po linii i obszerne pisanie notatek (memos) zazwyczaj wymagają miesięcy lub lat.
- Wymaga wysokiej wrażliwości teoretycznej — zdolności do rozpoznawania danych o znaczeniu koncepcyjnym — której rozwinięcie wymaga doświadczenia i której nie można zagwarantować proceduralnie.
- Nacisk klasycznej GT na wyłanianie się (emergence) i unikanie wcześniejszej literatury może być niepraktyczny w kontekstach akademickich wymagających przeglądu literatury przed badaniem.
Warunki podane w źródle nie zastępują niezależnego przeglądu naukowego ani walidacji przez silnik analityczny.
Mocne strony
- Generuje oryginalną, merytoryczną teorię bezpośrednio z danych empirycznych, zamiast stosować istniejące ramy.
- Próbkowanie teoretyczne i stałe porównywanie prowadzą do powstania kategorii o dużej gęstości konceptualnej i dobrze ugruntowanych.
- Metodologia jest wystarczająco elastyczna, aby wykorzystać dowolne źródło danych — wywiady, obserwacje, dokumenty lub metody mieszane — w służbie wyłaniającej się teorii.
- Dyscyplina pisania notatek (memos) tworzy przejrzysty, możliwy do prześledzenia zapis rozwoju koncepcyjnego analityka.
- Wyniki zazwyczaj są bardzo trafne dla uczestników, ponieważ kategoria rdzeniowa pochodzi z ich własnych głównych problemów.
Zastosowania
- Opracowanie teorii dotyczącej tego, jak pacjenci radzą sobie z niepewnością podczas przejścia od aktywnego leczenia raka do okresu przeżycia.
- Wyjaśnienie procesu społecznego, dzięki któremu nowi pracownicy uzyskują profesjonalną legitymację w środowiskach organizacyjnych o wysokiej stawce.
- Wygenerowanie merytorycznej teorii dotyczącej tego, jak liderzy społeczności oddolnej podtrzymują motywację i radzą sobie z wypaleniem w czasie.
- Zrozumienie procesu, dzięki któremu badacze jakościowi rozwijają wrażliwość teoretyczną w swojej karierze.
- Zbudowanie teorii dotyczącej tego, jak rodziny negocjują podział pracy opiekuńczej, gdy członek rodziny nabywa przewlekłą niepełnosprawność.
Jak to działa
Jak to działa
Każdy zebrany fragment danych — transkrypcje wywiadów, notatki terenowe, dokumenty — jest analizowany linia po linii lub incydent po incydencie i przypisywany do kodów koncepcyjnych. Kody te nie są importowane z wcześniejszej literatury, lecz pochodzą bezpośrednio z danych, wykorzystując teoretyczną wrażliwość badacza. Stałe porównywanie jest stosowane od samego początku: każdy nowy incydent jest porównywany z każdym wcześniej zakodowanym incydentem w celu doprecyzowania i skonsolidowania wyłaniających się koncepcji. Notatki (memos) są pisane stale, aby uchwycić ewoluujące idee analityka dotyczące każdego kodu.
W przeciwieństwie do próbkowania celowego lub losowego, próbkowanie teoretyczne jest napędzane przez samą wyłaniającą się teorię. Po tym, jak początkowe kodowanie otwarte ujawni rodzące się koncepcje, badacz celowo poszukuje dodatkowych danych — nowych uczestników, nowych miejsc, nowych dokumentów — które będą rozwijać, nasycać lub kwestionować te koncepcje. Próbkowanie trwa do osiągnięcia nasycenia teoretycznego: nowe dane nie generują już nowych właściwości koncepcyjnych ani wymiarów dla kategorii rdzeniowych.
Gdy zidentyfikowana zostanie kategoria rdzeniowa — centralna koncepcja, która wyjaśnia większość zmienności w danych i wokół której grupują się inne kategorie — badacz ogranicza dalsze kodowanie do zmiennych związanych z tą kategorią rdzeniową. Analityk pisze kod teoretyczny, określając relacje między kategorią rdzeniową a otaczającymi ją kategoriami merytorycznymi. Wszystkie notatki (memos) napisane podczas kodowania otwartego są przeglądane i sortowane w celu zbudowania struktury teoretycznej.
Nagromadzone notatki (memos) — pisane na wszystkich wcześniejszych etapach — są fizycznie lub cyfrowo sortowane według kodów teoretycznych. Sortowanie ujawnia architekturę koncepcyjną wyłaniającej się teorii: które kategorie są podprocesami kategorii rdzeniowej, które są warunkami lub konsekwencjami, i jak poszczególne elementy pasują do siebie. Ten etap jest głównym aktem intelektualnym, dzięki któremu analityk przechodzi od kategorii do teorii.
Posortowane notatki (memos) są spisywane w formalną narrację teoretyczną. W klasycznej GT wynikiem jest teoria merytoryczna — zbiór hipotez koncepcyjnych ugruntowanych w danych, które wyjaśniają badany proces w jego specyficznym obszarze. Teoria jest oceniana pod kątem dopasowania (czy odpowiada danym?), użyteczności (czy wyjaśnia i przewiduje w danym obszarze?), trafności (czy odnosi się do rzeczywistych problemów uczestników?) i modyfikowalności (czy można ją poprawić w miarę pojawiania się nowych danych?).
Częste pułapki
- Narzucanie danych — stosowanie istniejących ram teoretycznych lub preferowanych koncepcji do danych przed wyłonieniem się kategorii rdzeniowej, co narusza zasadę wyłaniania się i prowadzi do opisu koncepcyjnego, a nie prawdziwej ugruntowanej teorii.
- Przedwczesne zamknięcie — zaprzestanie próbkowania teoretycznego przed osiągnięciem nasycenia z powodu trudności logistycznych w zbieraniu danych, co skutkuje niedostatecznie rozwiniętymi kategoriami i teorią z lukami.
- Zaniedbanie pisania notatek (memos) — bez ciągłych, merytorycznych notatek przez cały okres kodowania, analityk traci wątek koncepcyjny i nie może odtworzyć rozumowania potrzebnego do etapów sortowania i spisywania.
- Mylenie klasycznej GT z wariantami Straussa lub konstruktywistycznymi — Strauss i Corbin (1990) wprowadzili kodowanie osiowe i logikę weryfikacji, której Glaser wyraźnie się sprzeciwił; stosowanie tego protokołu pod etykietą „klasyczna GT” prowadzi do badania metodologicznie niespójnego.
- Błędne utożsamianie opisu z teorią — skategoryzowane podsumowanie treści wywiadu nie jest ugruntowaną teorią; ukończone badanie klasycznej GT musi przedstawiać kategorię rdzeniową, jej właściwości i jej relacje koncepcyjne w postaci modyfikowalnych propozycji teoretycznych.
Najczęściej zadawane pytania
Jaka jest różnica między klasyczną ugruntowaną teorią a ugruntowaną teorią Straussa?
Klasyczna (Glaserowska) GT utrzymuje, że teoria musi wyłonić się z danych poprzez stałe porównywanie i próbkowanie teoretyczne; badacz powinien unikać wcześniejszej literatury i z góry przyjętych ram. Straussańska GT (Strauss & Corbin, 1990) wprowadziła kodowanie osiowe — ustrukturyzowaną procedurę określania warunków, działań i konsekwencji — i przesunęła metodę w kierunku systematycznej weryfikacji. Glaser argumentował, że kodowanie osiowe narzuca dane na z góry ustalone ramy, zniekształcając wyłanianie się. Oba warianty dzielą techniki zbierania danych, ale fundamentalnie różnią się logiką analityczną i założeniami epistemologicznymi.
Ilu uczestników potrzebuję?
Klasyczna GT nie określa stałej wielkości próby. Próbkowanie jest teoretyczne — napędzane przez koncepcyjne potrzeby wyłaniającej się teorii — i trwa do nasycenia: nowe dane nie generują nowych właściwości ani wymiarów kategorii rdzeniowych. Badania zazwyczaj obejmują 20–50 uczestników, ale liczba ta jest drugorzędna w stosunku do kryterium, że kategorie są w pełni rozwinięte i nasycone.
Czy muszę unikać czytania literatury przed rozpoczęciem?
Glaser zaleca odłożenie formalnego przeglądu literatury, aby wcześniejsza teoria nie narzucała danych. W praktyce całkowita ignorancja danej dziedziny jest niemożliwa i może być niepożądana. Kluczową zasadą jest to, że literatura nie powinna decydować o tym, które kategorie są ważne — dane powinny. Wielu badaczy czyta szeroko przed badaniem, ale odkłada ukierunkowany przegląd bezpośrednio istotnej teorii do czasu wyłonienia się kategorii rdzeniowej, a następnie wykorzystuje literaturę jako dodatkowe dane do porównania z wyłaniającą się teorią.
Czym jest kategoria rdzeniowa i jak ją zidentyfikować?
Kategoria rdzeniowa to centralna koncepcja, która wyjaśnia większość zmienności w danych, często się powtarza, łączy z innymi kategoriami i odnosi się do tego, co najbardziej martwi uczestników. Glaser sugerował, że powinna ona wyjaśniać główny problem lub podstawowy proces społeczny. Jej identyfikacja zazwyczaj następuje podczas kodowania selektywnego, po tym jak kodowanie otwarte i pisanie notatek (memos) wygenerowały bogaty krajobraz koncepcyjny. Wskaźniki wskazujące, że koncepcja jest kategorią rdzeniową, obejmują jej wysoką częstotliwość, jej teoretyczny zasięg nad innymi kategoriami i poczucie, że jej usunięcie spowodowałoby zawalenie się struktury wyjaśniającej teorii.
Czy klasyczną GT można połączyć z metodami mieszanymi?
W zasadzie CGT może czerpać z dowolnych danych, które rzucają światło na badany proces, w tym danych ilościowych lub wyników ankiet używanych jako dane uzupełniające. Jednak podstawowa logika analityczna pozostaje jakościowa i koncepcyjna. Integracja metod mieszanych znacząco zmienia projekt badawczy i może wymagać wyraźnego uzasadnienia w szerszych ramach, takich jak konwergentne lub eksploracyjno-sekwencyjne metody mieszane. Czyste badania CGT są zazwyczaj w pełni jakościowe.
Pokrewne metody
Źródła
Glaser, B. G., & Strauss, A. L. (1967). The Discovery of Grounded Theory: Strategies for Qualitative Research. Aldine.
Otwórz odnośnik do publikacjiSkopiowano.Glaser, B. G. (1978). Theoretical Sensitivity: Advances in the Methodology of Grounded Theory. Sociology Press.
Otwórz odnośnik do publikacjiSkopiowano.