Przejdź do treści
Wróć do wyników wyszukiwania

Projekt ABA — projekt odwrócenia ABA

Autor metody
Montrose Wolf, Donald Baer, Todd Risley (applied behavior analysis tradition)
Rok
1968
Typ
Single-subject experimental design
Rodzina
Experimental design

Ten tekst jest tłumaczeniem maszynowym i nie został jeszcze sprawdzony. Przeczytaj oryginał po angielsku

Rozmiar czcionki

Do czego służy?

Projekt ABA to eksperymentalny projekt z pojedynczą próbą, który demonstruje kontrolę eksperymentalną poprzez trzy sekwencyjne fazy: fazę bazową (A1), fazę interwencji (B) i fazę wycofania powrotu do linii bazowej (A2).

Usuwając interwencję w ostatniej fazie i obserwując, czy zachowanie powraca do poziomów bazowych, badacze ustalają funkcjonalny związek między leczeniem a docelowym zachowaniem u indywidualnego uczestnika.

Intuicja stojąca za metodą

Wyobraź sobie, że chcesz pokazać, że system nagród w klasie rzeczywiście powoduje, że uczeń skupia się na zadaniu — a nie tylko to, że zachowanie skupione na zadaniu i nagroda przypadkowo współwystępowały. Projekt ABA dostarcza tych dowodów, usuwając nagrodę po tym, jak wydaje się ona działać. Jeśli zachowanie skupione na zadaniu spada po wycofaniu nagrody, masz mocny dowód na to, że nagroda, a nie jakiś przypadkowy czynnik, była odpowiedzialna za poprawę. Ta logika odwrócenia jest rdzeniem siły projektu — i jego etycznego wyzwania.

Historia

Konceptualne korzenie logiki odwrócenia w badaniach z pojedynczą próbą sięgają prac laboratoryjnych B. F. Skinnera nad warunkowaniem instrumentalnym w latach 50. i 60. XX wieku. Projekt odwrócenia ABA (i ABAB) został sformalizowany jako standard metodologiczny wraz z założeniem Journal of Applied Behavior Analysis w 1968 roku, zakotwiczony w przełomowym artykule Baer, Wolf i Risley definiującym wymiary analizy zachowań stosowanych. W latach 70. i 80. projekt stał się podstawową metodologią oceny interwencji behawioralnych w edukacji specjalnej, niepełnosprawności rozwojowej i psychologii klinicznej.

Kiedy stosować

Użyj projektu ABA, gdy musisz wykazać związek funkcjonalny między określoną interwencją a docelowym zachowaniem u indywidualnego uczestnika, i gdy oczekuje się, że zachowanie będzie odwracalne po wycofaniu interwencji. Jest on odpowiedni w analizie zachowań stosowanych, edukacji specjalnej, rehabilitacji i psychologii klinicznej, gdy projekty grupowe są niepraktyczne (rzadkie schorzenia, małe N, interwencje indywidualne). Nie używaj projektu ABA, gdy wycofanie interwencji wiąże się z ryzykiem etycznym — na przykład, gdy docelowe zachowanie to samookaleczenie, przyswajanie umiejętności akademickich (nabyte umiejętności mogą się nie odwrócić) lub każda sytuacja, w której powstrzymanie korzystnego leczenia podczas A2 zaszkodziłoby uczestnikowi. W takich przypadkach preferuj projekt ABAB lub projekt z wieloma liniami bazowymi.

Ograniczenia i uwagi

  • Wyniki są specyficzne dla indywidualnego uczestnika; generalizacja statystyczna do populacji wymaga systematycznej replikacji u wielu uczestników i w różnych ustawieniach.
  • Projekt jest nieodpowiedni, gdy docelowe zachowanie jest nieodwracalne (np. nabyte umiejętności akademickie, uczenie się motoryczne) — brak odwrócenia w A2 zakłóca interpretację.
  • Kończy się fazą wycofania, co oznacza, że uczestnik kończy badanie bez aktywnej interwencji; rodzi to obawy etyczne dotyczące korzystnych zabiegów.
  • Analiza wizualna danych szeregów czasowych wymaga szkolenia i może być podatna na błędy analityka; konieczne są kontrole zgodności między oceniającymi.

Warunki podane w źródle nie zastępują niezależnego przeglądu naukowego ani walidacji przez silnik analityczny.

Mocne strony

  • Zapewnia jasną, wewnątrzosobniczą demonstrację związku przyczynowego bez oddzielnej grupy kontrolnej.
  • Odpowiedni do badania rzadkich zachowań lub małych populacji, gdzie eksperymenty grupowe są niewykonalne.
  • Logika replikacji u jednego uczestnika kontroluje wiele czynników zakłócających dojrzewanie i historię.
  • Ciągłe pomiary dostarczają bogatych danych czasowych na temat dynamiki zachowań, a nie tylko migawek przed i po.
  • Niskie obciążenie uczestnika w porównaniu z wielogrupowymi badaniami randomizowanymi; każda osoba służy jako własna kontrola.

Zastosowania

  • Ocena wpływu systemów ekonomii żetonowej na zachowanie uczniów z ADHD lub spektrum autyzmu skupionych na zadaniu w klasie.
  • Ocena, czy procedury różnicowego wzmocnienia zmniejszają zachowania stereotypowe lub samostymulacyjne w warunkach klinicznych.
  • Testowanie wpływu ergonomicznych modyfikacji miejsca pracy na zachowania związane z urazami z przeciążenia w badaniach zdrowia zawodowego.
  • Badanie funkcjonalnego wpływu farmakologicznych metod leczenia na zachowanie, gdy dawkowanie może być etycznie zawieszone.
  • Demonstrowanie związków funkcjonalnych w badaniach nad zachowaniem zwierząt i w laboratoriach psychologii porównawczej.

Jak to działa

Jak to działa

1

Pierwsza faza A ustala stabilną linię bazową przed interwencją. Docelowe zachowanie jest obserwowane i rejestrowane wielokrotnie w sesjach (zazwyczaj co najmniej trzy do pięciu punktów danych), dopóki wydajność nie będzie stabilna lub nie będzie wykazywać trendu w kierunku przeciwnym do przewidywanego efektu interwencji. Ta linia bazowa charakteryzuje naturalne tempo zachowania uczestnika i służy jako odniesienie kontrfaktyczne.

2

Faza B wprowadza zmienną niezależną — leczenie, interwencję lub manipulację środowiskową będącą przedmiotem badania. Gromadzenie danych behawioralnych jest kontynuowane z tą samą częstotliwością pomiaru. Badacze szukają wyraźnej zmiany poziomu, trendu lub zmienności w docelowym zachowaniu w stosunku do linii bazowej A1, dostarczając wstępnych dowodów na efekt.

3

Druga faza A wycofuje interwencję i powraca do warunków bazowych. Jeśli docelowe zachowanie powróci do poziomu A1, ta replikacja u tego samego osobnika wzmacnia wnioskowanie, że zmiana zachowania była spowodowana interwencją, a nie czynnikami zewnętrznymi. Stopień odwrócenia jest oceniany wizualnie i, tam gdzie to możliwe, za pomocą statystyk wielkości efektu.

4

Dane ze wszystkich trzech faz są oceniane za pomocą analizy wizualnej: zmiany poziomu (natychmiastowa zmiana średniej wydajności), trendu (nachylenie ścieżki danych) i zmienności (rozrzut punktów danych wokół linii trendu). Ogólny wzorzec — poprawa w B, powrót do linii bazowej w A2 — stanowi logiczną demonstrację związku funkcjonalnego. Wielkości efektu, takie jak Tau-U lub PND (procent niepokrywających się danych), mogą uzupełniać inspekcję wizualną.

Częste pułapki

  • Wycofanie skutecznej interwencji, która rozwiązuje problem szkodliwego zachowania (np. samookaleczającego), jest nie do obrony etycznie; zawsze przeprowadzaj przegląd etyczny przed podjęciem decyzzy o wycofaniu A2.
  • Zebranie zbyt małej liczby punktów danych na fazę — mniej niż trzy stabilne punkty danych na fazę uniemożliwia określenie, czy wydajność rzeczywiście się ustabilizowała, podważając logikę eksperymentalną.
  • Ignorowanie kierunku trendu w linii bazowej — jeśli linia bazowa A1 już wykazuje trend w kierunku przewidywanym dla interwencji, każda pozorna poprawa w fazie B może być po prostu kontynuacją istniejącego trendu, a nie efektem interwencji.
  • Mylenie ABA z ABAB — projekt ABA kończy się po wycofaniu i nie wprowadza ponownie interwencji; badacze, którzy chcą zakończyć z aktywną interwencją i wzmocnić dowody replikacji, powinni zamiast tego użyć projektu ABAB.

Najczęściej zadawane pytania

Jaka jest różnica między projektami ABA i ABAB?

Oba są projektami odwrócenia. Projekt ABA ma trzy fazy i kończy się wycofaniem interwencji. Projekt ABAB dodaje drugą fazę B (interwencji), kończąc się aktywnym leczeniem. ABAB zapewnia silniejsze dowody przyczynowe poprzez drugą replikację efektu i jest etycznie preferowany, gdy interwencja jest korzystna, ponieważ uczestnik kończy badanie otrzymując leczenie.

Skąd mam wiedzieć, kiedy linia bazowa jest wystarczająco stabilna, aby przejść dalej?

Wspólne kryteria wymagają co najmniej trzech kolejnych punktów danych bez systematycznego trendu w kierunku przewidywanym dla interwencji i ze zmiennością (zakresem wyników), która jest na tyle mała, aby nie zaciemniać przewidywanego efektu. Jeśli linia bazowa wykazuje trend wzrostowy, a przewidujesz efekt interwencji wzrostowej, poczekaj, aż trend się spłaszczy lub odwróci, zanim wprowadzisz B.

Czy mogę analizować dane ABA statystycznie zamiast analizy wizualnej?

Tak, analiza wizualna jest standardowa i wymagana, ale statystyki wielkości efektu mogą ją uzupełniać. Szeroko stosowane wskaźniki obejmują Tau-U (który uwzględnia trend bazowy), procent niepokrywających się danych (PND) i różnicę w tempie poprawy (IRD). Wskaźniki te pomagają kwantyfikować wielkość efektu i wspierają porównania między badaniami w metaanalizach.

Czy projekt ABA jest tym samym co ABAB lub projekt wycofania?

Terminy projekt odwrócenia i projekt wycofania są często używane zamiennie dla projektów z rodziny ABA. Technicznie rzecz biorąc, odwrócenie polega na aktywnym przywracaniu warunków bazowych (usuwaniu wzmacniacza), podczas gdy wycofanie po prostu przerywa interwencję. W praktyce większość badaczy traktuje projekt ABA i projekt wycofania jako synonimy. Projekt ABAB jest specyficznym rozszerzeniem, które ponownie wprowadza interwencję po drugiej linii bazowej.

Czy mogę uogólnić wyniki badania ABA na inne osoby?

Nie bezpośrednio. Projekty z pojedynczą próbą ustalają związek funkcjonalny dla badanego osobnika. Generalizacja na inne osoby i ustawienia osiąga się poprzez systematyczną replikację — powtarzanie badania z różnymi uczestnikami, terapeutami lub ustawieniami. Wzorzec spójnych efektów w całym cyklu replikacji, często zgłaszany w przeglądach literatury lub metaanalizach, wspiera szersze wnioski.

Pokrewne metody

Źródła

  1. Baer, D. M., Wolf, M. M., & Risley, T. R. (1968). Some current dimensions of applied behavior analysis. Journal of Applied Behavior Analysis, 1(1), 91–97.

    Otwórz odnośnik DOI
    Skopiowano.
  2. Cooper, J. O., Heron, T. E., & Heward, W. L. (2020). Applied Behavior Analysis (3rd ed.). Pearson.

    ISBN: 978-0134752556
    Skopiowano.