Skip to content
بازگشت به نتایج جست‌وجو

نظریه داده‌بنیاد استراوسی — رویکرد نظام‌مند استراوس و کوربین

معرفی‌شده توسط
Anselm Strauss & Juliet Corbin
سال
1990 (systematic elaboration; building on Glaser & Strauss 1967)
نوع
Qualitative research method
خانواده
Grounded Theory

این متن ترجمه ماشینی است و هنوز بازبینی نشده است. متن اصلی را به انگلیسی بخوانید

اندازه قلم

چه کاری انجام می‌دهد؟

نظریه داده‌بنیاد استراوسی (Straussian Grounded Theory) یک روش‌شناسی کیفی نظام‌مند است که توسط آنسلم استراوس و ژولیت کوربین توسعه یافته و از طریق رویه‌های کدگذاری ساختاریافته، نظریه را به صورت استقرایی از داده‌ها تولید می‌کند. برخلاف توصیف اکتشافی، هدف آن تولید یک نظریه میان‌رده موضوعی است که چگونگی آشکار شدن یک فرایند اجتماعی را توضیح می‌دهد و هر ادعای نظری را مستقیماً به شواهد تجربی جمع‌آوری شده از شرکت‌کنندگانی که پدیده مورد مطالعه را تجربه کرده‌اند، مستقر می‌سازد.

شهود پشت روش

محقق را در نظر بگیرید که سعی در درک چگونگی مدیریت پریشانی اخلاقی توسط پرستاران در بخش‌های کمبود پرسنل دارد. به جای شروع با یک نظریه از پیش آماده، نظریه داده‌بنیاد استراوسی محقق را وادار می‌کند تا مصاحبه‌ها را جمع‌آوری کند، سپس داده‌ها را به طور نظام‌مند تجزیه کند (کدگذاری باز)، آن‌ها را حول یک مفهوم مرکزی دوباره جمع کند (کدگذاری محوری) و در نهایت یک داستان توضیحی اصلی بسازد (کدگذاری انتخابی). با ظهور شکاف‌ها در نظریه نوظهور، شرکت‌کنندگان جدیدی به صورت هدفمند جستجو می‌شوند — فرایندی که نمونه‌گیری نظری نامیده می‌شود — تا زمانی که هیچ بینش مفهومی جدیدی پدیدار نشود. نتیجه، نظریه‌ای است که کاملاً بر اساس آنچه شرکت‌کنندگان واقعاً انجام می‌دهند و تجربه می‌کنند، ریشه دارد، نه اینکه از ادبیات موجود وارد شده باشد.

تاریخ

نظریه داده‌بنیاد اولین بار توسط جامعه‌شناسان بارنی گلیزر و آنسلم استراوس در کتاب The Discovery of Grounded Theory (1967) معرفی شد که از مطالعه مشترک آن‌ها در مورد زمینه‌های آگاهی در میان بیماران در حال مرگ بیمارستانی نشأت گرفت. این دو بنیان‌گذار بعداً به طور قابل توجهی از هم جدا شدند: گلیزر موضع استقرایی و نوظهور (نظریه داده‌بنیاد گلاسری یا کلاسیک) را حفظ کرد، در حالی که استراوس — به همراه ژولیت کوربین، پژوهشگر پرستاری — نسخه‌ای نظام‌مندتر و رویه‌ای صریح‌تر را توسعه داد که در کتاب Basics of Qualitative Research (1990, 1998, 2008) تدوین شد. سومین گرایش، نظریه داده‌بنیاد سازه‌انگارانه، توسط کیتی چارماز (2006) بیان شد که هر دو نسخه گلاسری و استراوسی را به دلیل مفروضات پوزیتویستی ضمنی مورد انتقاد قرار داد.

چه زمانی استفاده شود

نظریه داده‌بنیاد استراوسی زمانی مناسب است که هدف تحقیق، توسعه یک نظریه توضیحی از یک فرایند اجتماعی باشد که در ادبیات به خوبی نظریه‌پردازی نشده یا هنوز به خوبی درک نشده است. این روش برای مطالعاتی که فرایند، عمل، تعامل و زمینه در آن‌ها مرکزی است — به عنوان مثال، چگونگی مقابله افراد با بحران سلامت، چگونگی انطباق سازمان‌ها با تغییرات نظارتی، یا چگونگی یادگیری متخصصان دانش ضمنی در حین کار — مناسب است. داده‌ها باید غنی باشند: مصاحبه‌های عمیق، مشاهدات میدانی، یا اسناد. این روش زمانی مناسب نیست که یک نظریه معتبر از قبل وجود داشته باشد و هدف، آزمون آن باشد (به جای آن از روش‌های کمی یا ترکیبی استفاده کنید)، زمانی که حجم نمونه‌ها بسیار کوچک است و امکان بسط نظری وجود ندارد، یا زمانی که پدیده اساساً ایستا است تا فرایندی.

محدودیت‌ها و ملاحظات

  • طرح کدگذاری سه سطحی از نظر رویه‌ای دشوار و زمان‌بر است؛ محققان تازه‌کار اغلب کدگذاری محوری را اشتباه به کار می‌برند یا آن را با کدگذاری باز اشتباه می‌گیرند.
  • نظریه داده‌بنیاد استراوسی توسط بارنی گلیزر مورد انتقاد قرار گرفته است زیرا بیش از حد ساختاریافته است و به طور بالقوه داده‌ها را مجبور به قرار گرفتن در دسته‌های از پیش تعیین شده می‌کند به جای اینکه اجازه دهد نظریه به طور طبیعی پدیدار شود.
  • یافته‌ها نظریه‌های سطح موضوعی هستند که در یک حوزه خاص کاربرد دارند؛ تعمیم رسمی نیازمند مطالعات مقایسه‌ای در چندین سایت است.
  • این روش نیازمند کار میدانی پایدار و جمع‌آوری داده‌های تکراری است که ممکن است با جدول‌های زمانی ثابت یا دسترسی محدود به شرکت‌کنندگان ناسازگار باشد.
  • تأکید بر فرایند و زمینه به این معنی است که پدیده‌های ایستا یا مقطعی به خوبی توسط این رویکرد خدمت‌رسانی نمی‌شوند.

شرایط منبع جایگزین بررسی علمی مستقل یا اعتبارسنجی توسط موتور تحلیل نیست.

نقاط قوت

  • تولید یک نظریه رسمی و قابل انتقال به جای صرفاً یک توصیف یا فهرستی از مضامین.
  • رویه‌های کدگذاری ساختاریافته (باز، محوری، انتخابی) فرایند تحلیلی را شفاف و قابل حسابرسی می‌کنند.
  • نمونه‌گیری نظری و معیارهای اشباع، قواعد توقف اصولی را فراهم می‌کنند که اعتبار را تقویت می‌کنند.
  • ماتریس شرطی/پیامدی، نظریه نوظهور را در سطوح خرد، میانه و کلان زمینه اجتماعی قرار می‌دهد.
  • برای حوزه‌های کاربردی و حرفه‌ای که درک فرایند و عمل در آن‌ها اولویت دارد (بهداشت، آموزش، مدیریت) مناسب است.
  • سنت‌های گسترده استفاده در رشته‌های مختلف، دسترسی محققان را به مجموعه بزرگی از راهنمایی‌های روش‌شناختی فراهم می‌کند.

کاربردها

  • توسعه نظریه‌ای در مورد چگونگی مذاکره بیماران سرطانی برای تصمیم‌گیری در مورد درمان با انکولوژیست‌ها در طول چندین دوره مراقبت.
  • توضیح چگونگی انطباق مدیران خط مقدم در بوروکراسی‌های دولتی با دستورالعمل‌های سیاست در واقعیت‌های خیابانی محلی.
  • ساخت نظریه‌ای در مورد شکل‌گیری هویت حرفه‌ای در میان معلمان یا مددکاران اجتماعی تازه واجد شرایط.
  • درک چگونگی مدیریت عدم قطعیت توسط بنیان‌گذاران استارتاپ در مراحل اولیه ایجاد سازمان.
  • نظریه‌پردازی فرایندی که از طریق آن خانواده‌های مهاجر هویت فرهنگی را در مرزهای نسلی مذاکره می‌کنند.
  • توضیح چگونگی توسعه و اعمال قضاوت ضمنی توسط پرستاران بالینی در محیط‌های با شدت بالا.

چگونه کار می‌کند

چگونه کار می‌کند

1

محقق هر خط یا بخش از داده‌ها را می‌خواند و برچسب‌های مفهومی کوتاهی — کدها — را که نام‌گذاری کننده اتفاقات هستند، اختصاص می‌دهد. صدها کد اولیه ممکن است پدیدار شوند. سپس این کدها بر اساس ویژگی‌ها و ابعاد مشترک به دسته‌های سطح بالاتر گروه‌بندی می‌شوند. کدگذاری باز به طور عمدی داده‌ها را تجزیه می‌کند تا قبل از شروع هرگونه سنتز، هر مفهوم ممکنی را آشکار سازد.

2

دسته‌های شناسایی شده در کدگذاری باز با استفاده از یک مدل پارادایم که مورد بررسی قرار می‌دهد، دوباره جمع می‌شوند: شرایط علی (چه چیزی پدیده را تحریک می‌کند)، خود پدیده، زمینه‌ای که در آن رخ می‌دهد، شرایط مداخله‌گر (عوامل گسترده‌ای که عمل را محدود یا توانمند می‌سازند)، استراتژی‌هایی که بازیگران استفاده می‌کنند، و پیامدهای آن استراتژی‌ها. این مرحله روابط بین دسته‌های تجزیه شده را بازیابی کرده و آن‌ها را در برابر داده‌ها آزمایش می‌کند.

3

یک دسته مرکزی — پدیده مرکزی که تمام دسته‌های اصلی دیگر را ادغام می‌کند — انتخاب شده و به یک خط داستانی تبدیل می‌شود. تمام دسته‌های دیگر به طور نظام‌مند به این دسته مرکزی مرتبط شده و خطوط داستانی فرعی ادغام می‌شوند. نتیجه، یک نظریه موضوعی داده‌بنیاد است: یک حساب توضیحی منسجم از فرایند اجتماعی با گزاره‌هایی که می‌توانند به زمینه‌های مشابه منتقل شوند.

4

تصمیمات نمونه‌گیری توسط نظریه در حال تحول هدایت می‌شوند، نه توسط نمایندگی جمعیتی. پس از هر دور تحلیل، محقق مفاهیمی را که توسعه نیافته‌اند شناسایی کرده و به طور عمدی به دنبال شرکت‌کنندگان، محیط‌ها یا اسنادی می‌گردد که به بسط آن مفاهیم کمک کنند. نمونه‌گیری تا زمانی ادامه می‌یابد که اشباع نظری — نقطه‌ای که داده‌های جدید دیگر عمق مفهومی به هیچ دسته‌ای اضافه نمی‌کنند — حاصل شود.

5

در طول کل فرایند، محقق یادداشت‌های تحلیلی — یادداشت‌های جاری که تفکر در مورد کدها، دسته‌ها، روابط و گزاره‌های نظری را ثبت می‌کنند — می‌نویسد. یادداشت‌ها ابزار اصلی برای توسعه تراکم مفهومی هستند و بعداً برای نوشتن نظریه استفاده می‌شوند. بدون نوشتن نظام‌مند یادداشت‌ها، تحلیل در معرض خطر باقی ماندن توصیفی به جای نظری واقعی قرار دارد.

دام‌های رایج

  • نادیده گرفتن کدگذاری محوری — محققانی که مستقیماً از کدهای باز به یک روایت می‌روند، ساختار رابطه‌ای نظام‌مند را که نظریه داده‌بنیاد را از توصیف موضوعی متمایز می‌کند، از دست می‌دهند؛ مدل پارادایم باید به صراحت اعمال شود.
  • بسته شدن زودهنگام — اعلام اشباع نظری پس از دو یا سه دور مصاحبه برای رعایت مهلت مقرر؛ اشباع واقعی نیازمند اثبات این است که داده‌های اضافی دیگر خواص یا ابعاد جدیدی به هیچ دسته‌ای اضافه نمی‌کنند.
  • نظریه‌پردازی مبتنی بر ادبیات — وارد کردن چارچوب‌های نظری از ادبیات قبل از تکمیل تحلیل، فرایند استقرایی را آلوده می‌کند؛ استراوس و کوربین ادبیات را مجاز می‌دانند اما فقط به عنوان داده‌های تکمیلی، نه به عنوان یک چارچوب قبلی برای تأیید.
  • کدگذاری توصیفی بدون مفهوم‌سازی — برچسب‌گذاری بخش‌ها با عبارات درون‌زیستی در اوایل مفید است، اما کدها باید به دسته‌های مفهومی انتزاعی ارتقا یابند؛ یک دفترچه کد نهایی که شبیه فهرستی از موضوعات است، نشانه‌ای از توقف تحلیل در سطح توصیفی است.
  • نادیده گرفتن نوشتن یادداشت — در نظر گرفتن یادداشت‌ها به عنوان یادداشت‌برداری اختیاری به جای وسیله اصلی توسعه نظریه، مطالعه‌ای را تولید می‌کند که دسته‌ها را تولید می‌کند اما هرگز یک گزاره نظری منسجم را تولید نمی‌کند.

پرسش‌های متداول

چه چیزی نظریه داده‌بنیاد استراوسی را از نظریه داده‌بنیاد گلاسری (کلاسیک) متمایز می‌کند؟

تفاوت اصلی ساختار رویه‌ای است. نظریه داده‌بنیاد گلاسری فرایندی بازتر و نوظهورتر را ترجیح می‌دهد که در آن تحلیلگر داده‌ها را به طور گسترده می‌خواند و اجازه می‌دهد دسته‌ها بدون طرح کدگذاری از پیش تعیین شده پدیدار شوند. نظریه داده‌بنیاد استراوسی سه سطح کدگذاری صریح — باز، محوری و انتخابی — را تجویز می‌کند و از یک مدل پارادایم برای مشخص کردن شرایط علی، زمینه، استراتژی‌ها و پیامدها استفاده می‌کند. گلیزر استدلال کرد که مدل پارادایم قالبی را بر داده‌ها تحمیل می‌کند به جای اینکه اجازه دهد نظریه پدیدار شود؛ استراوس و کوربین در پاسخ گفتند که رویه‌های صریح، تحلیل را قابل آموزش‌تر، دقیق‌تر و شفاف‌تر می‌کند. انتخاب اغلب به موضع معرفت‌شناختی محقق و زمینه سازمانی بستگی دارد.

نمونه‌گیری نظری چگونه با نمونه‌گیری هدفمند متفاوت است؟

نمونه‌گیری هدفمند شرکت‌کنندگان را قبل از جمع‌آوری داده‌ها بر اساس ویژگی‌هایی که برای سؤال تحقیق مرتبط تلقی می‌شوند، انتخاب می‌کند. نمونه‌گیری نظری توسط تحلیل در حال ظهور هدایت می‌شود: پس از هر چرخه کدگذاری، محقق مفاهیمی را که نیاز به توسعه بیشتری دارند شناسایی کرده و سپس به طور خاص برای بسط آن مفاهیم توسعه نیافته، به دنبال داده‌ها — از شرکت‌کنندگان جدید، محیط‌های جدید، یا اسناد جدید — می‌گردد. بنابراین نمونه‌گیری نظری تکراری و مبتنی بر داده است، در حالی که نمونه‌گیری هدفمند ثابت و مبتنی بر طراحی است.

چگونه می‌دانم که به اشباع نظری رسیده‌ام؟

اشباع زمانی حاصل می‌شود که داده‌های جدید دیگر خواص، ابعاد یا روابط جدیدی به هیچ یک از دسته‌های اصلی در تحلیل اضافه نکنند. در عمل، این به معنای انجام دو یا سه مصاحبه یا مشاهده اضافی پس از آن است که گمان می‌کنید اشباع حاصل شده است، هیچ شگفتی مفهومی پیدا نمی‌کنید و این را به صراحت مستند می‌کنید. اشباع یک ادعای نظری است که با شواهد پشتیبانی می‌شود، نه صرفاً یک قاعده توقف مبتنی بر خستگی. استراوس و کوربین توصیه می‌کنند که هر دسته اصلی و خواص فرعی آن قبل از نتیجه‌گیری مطالعه به طور صریح برای اشباع بررسی شوند.

آیا می‌توانم از نظریه داده‌بنیاد استراوسی با داده‌های ثانویه یا اسنادی استفاده کنم؟

بله. این روش به مصاحبه‌ها محدود نمی‌شود. استراوس و کوربین به صراحت اسناد، مشاهدات میدانی و مواد صوتی و تصویری را به عنوان منابع داده گنجانده‌اند. نمونه‌گیری نظری می‌تواند به اسناد آرشیوی یا متون آنلاین گسترش یابد. شرط کلیدی این است که داده‌ها باید به اندازه کافی غنی باشند تا از کدگذاری خط به خط و توسعه مفهومی پشتیبانی کنند. اسنادی که بسیار فرمول‌بندی شده یا از نظر جزئیات زمینه کم‌محتوا هستند، ممکن است دسته‌های نازکی تولید کنند که اشباع آن‌ها دشوار است.

آیا نظریه داده‌بنیاد استراوسی با معرفت‌شناسی سازه‌انگارانه سازگار است؟

نسخه استراوس و کوربین در چارچوب پساتوسلیستی قرار دارد تا موضع کاملاً سازه‌انگارانه: فرض می‌کند که تحلیل دقیق و نظام‌مند می‌تواند نظریه‌ای را ارائه دهد که فرایندهای اجتماعی در حال عمل در یک محیط را تقریب بزند. محققانی که معرفت‌شناسی کاملاً سازه‌انگارانه یا تفسیری دارند، اغلب نظریه داده‌بنیاد سازه‌انگارانه چارماز را تناسب بهتری می‌دانند، زیرا به طور صریح دسته‌ها را به عنوان ساخته شده مشترک محقق و شرکت‌کننده در نظر می‌گیرد تا اینکه در داده‌ها کشف شوند.

روش‌های مرتبط

منابع

  1. Strauss, A., & Corbin, J. (1990). Basics of Qualitative Research: Grounded Theory Procedures and Techniques. Sage.

    شابک: 978-0803932500
    کپی شد.
  2. Corbin, J., & Strauss, A. (2008). Basics of Qualitative Research: Techniques and Procedures for Developing Grounded Theory (3rd ed.). Sage.

    باز کردن مرجع انتشار
    کپی شد.