Skip to content
بازگشت به نتایج جست‌وجو

دفترچه یادداشت پژوهش — روش دفترچه یادداشت پژوهش

معرفی‌شده توسط
Robert G. Burgess (systematic methodological treatment)
سال
1981 (methodological codification); diary use in research dates to 19th-century anthropology
نوع
Qualitative data collection and reflexivity tool
خانواده
Data collection

این متن ترجمه ماشینی است و هنوز بازبینی نشده است. متن اصلی را به انگلیسی بخوانید

اندازه قلم

چه کاری انجام می‌دهد؟

دفترچه یادداشت پژوهش، گزارشی نظام‌مند و تاریخ‌دار است که توسط پژوهشگر در طول یک مطالعه نگهداری می‌شود تا تصمیمات روش‌شناختی، مشاهدات نوظهور، حدس‌های تحلیلی، و تأملات در مورد جایگاه پژوهشگر را ثبت کند. برخلاف دفترچه یادداشت شرکت‌کننده، این دفترچه توسط پژوهشگر نوشته می‌شود و همزمان به عنوان منبع داده، مسیر حسابرسی، و ابزار بازاندیشی عمل می‌کند.

شهود پشت روش

دفترچه یادداشت پژوهش را به عنوان سابقه پشت صحنه یک مطالعه در نظر بگیرید — مکانی که پژوهشگر در آن یادداشت می‌کند امروز در میدان چه اتفاقی افتاده است، چرا یک تصمیم تغییر کرده است، یک لحظه مصاحبه غافلگیرکننده ممکن است چه معنایی داشته باشد، و چگونه پیش‌فرض‌های خود او ممکن است تحلیل را شکل دهند. همانطور که یک دانشمند برای قابل ردیابی و بازتولید کردن استدلال خود، یک دفترچه آزمایشگاهی نگهداری می‌کند، یک پژوهشگر کیفی نیز یک دفترچه یادداشت پژوهش نگهداری می‌کند تا انتخاب‌های تفسیری را قابل مشاهده و پاسخگو کند. در طول هفته‌ها یا ماه‌ها از یادداشت‌ها، الگوهایی در تفکر خود پژوهشگر در کنار الگوهایی در داده‌ها پدیدار می‌شوند.

تاریخ

سوابق شبیه دفترچه یادداشت از اولین روزهای انسان‌شناسی و جامعه‌شناسی توسط پژوهشگران میدانی نگهداری می‌شده است، اما رابرت جی. برگس اولین گزارش روش‌شناختی نظام‌مند را در مقاله خود در سال 1981 در مجله آموزش کمبریج ارائه داد و دفترچه یادداشت پژوهش را هم به عنوان منبع داده و هم ابزاری برای بازاندیشی توصیف کرد. کتاب اسناد زندگی (Documents of Life) کن پلامر (1983؛ بازنگری شده در 2001) اسناد شخصی از جمله دفترچه‌های یادداشت را در یک سنت تفسیری گسترده‌تر قرار داد. رشد بازاندیشی به عنوان یک دغدغه روش‌شناختی در دهه 1990 — به ویژه در پژوهش‌های فمینیستی و ساخت‌گرایانه — دفترچه یادداشت پژوهش را به یک توصیه عملی استاندارد در کتاب‌های درسی روش‌شناسی کیفی ارتقا داد.

چه زمانی استفاده شود

دفترچه یادداشت پژوهش در مطالعات کیفی و ترکیبی (mixed-methods) که جایگاه پژوهشگر، شفافیت روش‌شناختی، و بازاندیشی اهمیت دارند — به ویژه در قوم‌نگاری، نظریه زمینه‌ای، پدیدارشناسی، و پژوهش عملی — مناسب است. این دفترچه به ویژه در مطالعاتی که هفته‌ها یا ماه‌ها به طول می‌انجامند، که در آن تفکر تحلیلی تکامل می‌یابد و تصمیمات باید قابل ردیابی باشند، ارزشمند است. از دفترچه یادداشت پژوهش به عنوان جایگزینی برای داده‌های دفترچه یادداشت شرکت‌کننده استفاده نکنید: اینها ابزارهای متمایزی هستند. در طرح‌های آزمایشی با کنترل شدید که تفسیر پژوهشگر حداقل است، ارزش محدودی دارد. اگر پژوهشگر نمی‌تواند به ثبت منظم و به‌موقع یادداشت‌ها متعهد شود، از آن اجتناب کنید — یک دفترچه یادداشت پراکنده یا پسینی، به جای بازاندیشی واقعی، مسیرهای حسابرسی نادرست ارائه می‌دهد.

محدودیت‌ها و ملاحظات

  • کیفیت کاملاً به تعهد پژوهشگر به ثبت یادداشت‌های منظم، صادقانه و تأملی بستگی دارد — دفترچه‌های یادداشت نامنظم یا سطحی ارزش روش‌شناختی کمی دارند.
  • دفترچه یادداشت تنها یک دیدگاه (پژوهشگر) را نشان می‌دهد و نمی‌تواند جایگزین بررسی اعضا (member checking) یا بازخورد همکاران (peer debriefing) به عنوان یک استراتژی اعتبار باشد.
  • تحلیل یادداشت‌های دفترچه یادداشت در کنار داده‌های اولیه به یک جریان کاری کیفی که از قبل زمان‌بر است، می‌افزاید.
  • در پژوهش تیمی، حفظ شیوه‌های ثابت دفترچه یادداشت در بین چندین پژوهشگر از نظر لجستیکی دشوار است و به ندرت محقق می‌شود.

شرایط منبع جایگزین بررسی علمی مستقل یا اعتبارسنجی توسط موتور تحلیل نیست.

نقاط قوت

  • یک مسیر حسابرسی صریح و تاریخ‌دار از تصمیمات روش‌شناختی و تحلیلی ایجاد می‌کند که قابلیت انتقال و قابلیت اتکا را تقویت می‌کند.
  • با بیرونی‌سازی پیش‌فرض‌ها و واکنش‌های عاطفی پژوهشگر در قالبی که قابل بازبینی و نقد است، از بازاندیشی واقعی حمایت می‌کند.
  • به عنوان یک منبع داده ثانویه عمل می‌کند که می‌تواند یافته‌های حاصل از داده‌های اولیه را تأیید یا ظریف‌تر کند.
  • به پژوهشگران کمک می‌کند تا توسعه مفهومی را در طول دوره‌های طولانی کار میدانی که حافظه به تنهایی قابل اتکا نیست، پیگیری کنند.
  • کم‌هزینه و قابل اجرا در تقریباً هر زمینه کار میدانی، از جمله محیط‌های دورافتاده و با منابع محدود.

کاربردها

  • مستندسازی تصمیمات تحلیلی و تفسیرهای نوظهور در طول کار میدانی قوم‌نگاری طولانی‌مدت.
  • فراهم آوردن یک مسیر حسابرسی بازاندیشی در پژوهش‌های سلامت که در آن هویت پژوهشگر و پیشینه بالینی ممکن است بر پاسخ‌های شرکت‌کننده تأثیر بگذارد.
  • ثبت تطبیق‌های روش‌شناختی در چرخه‌های پژوهش عملی که در آن طراحی به صورت تکراری اصلاح می‌شود.
  • حمایت از پژوهشگران دکترا در پیگیری توسعه مفهومی و بازخورد استاد راهنما در طول یک پروژه چند ساله.
  • کمک به مطالعات ترکیبی به عنوان یک سابقه روایی از چگونگی ادغام رشته‌های کمی و کیفی.

چگونه کار می‌کند

چگونه کار می‌کند

1

پیش از آغاز جمع‌آوری داده‌ها، پژوهشگر ساختار و دامنه دفترچه یادداشت را تعریف می‌کند: آیا فقط تصمیمات روش‌شناختی را ثبت خواهد کرد، یا همچنین یادداشت‌های تحلیلی و واکنش‌های شخصی را؟ یک قالب ثابت — تاریخ، زمینه، محتوا، تأمل — انتخاب می‌شود، و یک برنامه زمان‌بندی برای نوشتن یادداشت‌ها تعیین می‌گردد. این برنامه‌ریزی اولیه از بی‌نظمی و غیرقابل استفاده شدن دفترچه یادداشت در مرحله تحلیل جلوگیری می‌کند.

2

در طول کار میدانی، پژوهشگر پس از هر رویداد مهم — یک مصاحبه، جلسه مشاهده، جلسه تیمی، یا تصمیم تحلیلی کلیدی — یادداشت‌های همزمان و تاریخ‌دار ثبت می‌کند. یادداشت‌ها آنچه اتفاق افتاده، مسائل غیرمنتظره‌ای که پیش آمده، تنظیمات روش‌شناختی انجام شده، و تفسیرهای اولیه پژوهشگر را توصیف می‌کنند. اختصار کمتر از دقت و به‌موقع بودن اهمیت دارد.

3

در یادداشت‌های تأملی اختصاصی، پژوهشگر واکنش‌های عاطفی، پیش‌فرض‌ها، و سوگیری‌های خود را در تعامل با شرکت‌کنندگان و داده‌ها بررسی می‌کند. این لایه بازاندیشی است که دفترچه یادداشت پژوهش را از یادداشت‌های ساده کار میدانی متمایز می‌کند؛ این لایه، موضع تفسیری پژوهشگر را آشکار می‌سازد و به دیگران اجازه می‌دهد تا ارزیابی کنند که چگونه آن موضع ممکن است یافته‌ها را شکل داده باشد.

4

در فواصل منظم — هفتگی یا پس از هر مرحله کار میدانی — پژوهشگر یادداشت‌های انباشته شده را دوباره می‌خواند تا مضامین تکرارشونده، تناقضات، یا درک‌های در حال تکامل را شناسایی کند. این بازبینی تکراری، محتوای دفترچه یادداشت را به تحلیل نوظهور داده‌های اولیه پیوند می‌دهد و ممکن است منجر به بازنگری در طرح پژوهش یا چارچوب تحلیلی شود.

5

در پایان مطالعه، دفترچه یادداشت به عنوان یک منبع داده ثانویه در نظر گرفته می‌شود و در کنار داده‌های اولیه تحت تحلیل مضمونی یا روایی قرار می‌گیرد. این دفترچه می‌تواند یافته‌ها را تأیید کند، حرکات تحلیلی ضمنی را آشکار سازد، یک مسیر حسابرسی روش‌شناختی برای ارزیابی اعتبار فراهم آورد، و به بخش بازاندیشی گزارش نهایی کمک کند.

دام‌های رایج

  • نوشتن یادداشت‌ها به صورت گذشته‌نگر — یادداشت‌های دفترچه یادداشت که روزها یا هفته‌ها پس از یک رویداد نوشته می‌شوند، فوریت و دقتی را که آنها را به عنوان یک مسیر حسابرسی ارزشمند می‌سازد، از دست می‌دهند؛ ثبت همزمان ضروری است.
  • اشتباه گرفتن توصیف با تأمل — دفترچه یادداشتی که فقط آنچه اتفاق افتاده را بدون بررسی اینکه چرا پژوهشگر آنگونه واکنش نشان داده است، فهرست می‌کند، در انجام وظیفه بازاندیشی خود شکست می‌خورد؛ یادداشت‌های تأملی باید پیش‌فرض‌ها را زیر سوال ببرند، نه فقط اقدامات را گزارش کنند.
  • برخورد با دفترچه یادداشت به عنوان خصوصی و استفاده‌نشده — پژوهشگران گاهی اوقات یک دفترچه یادداشت نگهداری می‌کنند اما هرگز آن را دوباره نمی‌خوانند یا تحلیل نمی‌کنند؛ مگر اینکه یادداشت‌ها به تحلیل و گزارش نهایی کمک کنند، تلاش تا حد زیادی هدر می‌رود.
  • اشتباه گرفتن دفترچه یادداشت پژوهشگر و دفترچه یادداشت شرکت‌کننده — اینها ابزارهای جداگانه‌ای هستند که انواع مختلفی از داده‌ها را جمع‌آوری می‌کنند؛ ترکیب اهداف آنها یا برخورد با داده‌های دفترچه یادداشت شرکت‌کننده به عنوان بازاندیشی پژوهشگر، هر دو را تضعیف می‌کند.

پرسش‌های متداول

تفاوت بین دفترچه یادداشت پژوهش و یادداشت‌های میدانی چیست؟

یادداشت‌های میدانی عمدتاً مشاهدات مربوط به شرکت‌کنندگان، محیط‌ها و رویدادها را در زمینه پژوهش ثبت می‌کنند — آنها درباره دنیای بیرونی مورد مطالعه هستند. دفترچه یادداشت پژوهش عمدتاً تصمیمات روش‌شناختی پژوهشگر، حدس‌های تحلیلی و واکنش‌های بازاندیشانه او را ثبت می‌کند — این دفترچه درباره تفکر و جایگاه خود پژوهشگر است. در عمل، مرز می‌تواند مبهم شود و بسیاری از پژوهشگران هر دو را نگهداری می‌کنند؛ آنچه مهم است این است که محتوای بازاندیشانه و اول شخص به وضوح از داده‌های مشاهده توصیفی متمایز شود.

آیا دفترچه یادداشت پژوهش به عنوان داده‌ای که باید گزارش دهم، محسوب می‌شود؟

می‌تواند، اما بستگی به نقش شما برای دفترچه یادداشت دارد. اگر دفترچه یادداشت صرفاً به عنوان یک مسیر حسابرسی روش‌شناختی نگهداری شده باشد، معمولاً در بخش روش‌ها به عنوان شواهدی از اعتبار و بازاندیشی ظاهر می‌شود. اگر یادداشت‌های دفترچه یادداشت به طور فعال در کنار داده‌های مصاحبه یا مشاهده تحلیل شده باشند، باید به عنوان یک منبع داده ثانویه در نظر گرفته شوند و در بخش تحلیل داده‌ها توصیف شوند. در هر صورت، اشاره به دفترچه یادداشت در فصل روش‌ها یک عمل خوب است.

هر چند وقت یکبار باید در دفترچه یادداشت پژوهش خود بنویسم؟

قانون واحدی وجود ندارد، اما یادداشت‌ها باید در اسرع وقت پس از رویدادهای مهم — ایده‌آل همان روز — ثبت شوند. در طول مراحل فعال کار میدانی (مصاحبه‌ها، مشاهدات) این ممکن است به معنای یادداشت‌های روزانه باشد. در طول دوره‌های تحلیل آرام‌تر، یادداشت‌ها پس از هر جلسه تحلیلی اصلی کافی است. نظم و به‌موقع بودن بیش از طول اهمیت دارد.

آیا می‌توان یک دفترچه یادداشت پژوهش را به صورت دیجیتالی نگهداری کرد؟

بله. پلتفرم‌های دیجیتال — برنامه‌های اختصاصی، فایل‌های پردازش کلمه امن، یا توابع یادداشت‌برداری نرم‌افزارهای کیفی (NVivo, ATLAS.ti) — به طور گسترده‌ای استفاده می‌شوند و مزایایی مانند جستجوی آسان، ثبت تاریخ، و ادغام با سایر داده‌ها را ارائه می‌دهند. نیاز کلیدی این است که یادداشت‌ها امن باقی بمانند (به ویژه اگر شرکت‌کنندگان را توصیف می‌کنند) و فرمت دیجیتال مانعی برای نوشتن سریع پس از رویدادهای کار میدانی نشود.

آیا نگهداری دفترچه یادداشت پژوهش در پژوهش کیفی اجباری است؟

این یک الزام رسمی نیست، اما در استانداردهای روش‌شناختی برای اعتبار کیفی (معیارهای قابلیت اتکا و تأییدپذیری لینکلن و گوبا) به شدت توصیه می‌شود. بسیاری از مجلات و هیئت‌های اخلاق اکنون انتظار شواهدی از بازاندیشی را دارند؛ یک دفترچه یادداشت پژوهش که به طور مداوم نگهداری می‌شود، یکی از عملی‌ترین راه‌ها برای ارائه آن است.

روش‌های مرتبط

منابع

  1. Burgess, R. G. (1981). Keeping a research diary. Cambridge Journal of Education, 11(1), 75–83.

    باز کردن مرجع انتشار
    کپی شد.
  2. Plummer, K. (2001). Documents of Life 2: An Invitation to a Critical Humanism. Sage.

    شابک: 978-0761961703
    کپی شد.