Skip to content
بازگشت به نتایج جست‌وجو

بازاندیشی در پژوهش کیفی

معرفی‌شده توسط
Anthony Giddens and Pierre Bourdieu
سال
1990
نوع
Concept
خانواده
methodological-awareness

این متن ترجمه ماشینی است و هنوز بازبینی نشده است. متن اصلی را به انگلیسی بخوانید

اندازه قلم

چه کاری انجام می‌دهد؟

بازاندیشی (Reflexivity) رویه‌ای است که در آن چگونگی تأثیر هویت، پیش‌فرض‌ها، روابط و ارزش‌های پژوهشگر بر فرایند و یافته‌های پژوهش بررسی می‌شود. بازاندیشی به جای در نظر گرفتن عینیت به عنوان یک جدایی دست‌یافتنی، اذعان دارد که پژوهشگر در پژوهش ریشه دارد و نمی‌تواند به طور کامل از آن جدا شود. بازاندیشی که ریشه در جامعه‌شناسی و مردم‌شناسی دارد، در حال حاضر در پژوهش کیفی در تمامی رشته‌ها برای افزایش دقت و اعتبار پژوهش، محوری شده است. پژوهشگران بازاندیشانه، تأثیر خود را در هر مرحله به طور انتقادی بررسی می‌کنند: طراحی پژوهش، جذب شرکت‌کنندگان، گردآوری داده‌ها، تفسیر و ارائه. این شفافیت با آشکار ساختن لنزی که داده‌ها از طریق آن گردآوری و تفسیر می‌شوند، دقت و اعتبار پژوهش را تقویت می‌کند.

شهود پشت روش

تمام پژوهش‌ها توسط پژوهشگر شکل می‌گیرند. سؤالاتی که می‌پرسید، افرادی که جذب می‌کنید، نحوه پرسیدن سؤالات، آنچه در پاسخ‌ها متوجه می‌شوید، نحوه تفسیر یافته‌ها – همه تحت تأثیر پیشینه، هویت، باورها و رابطه شما با موضوع قرار دارند. پژوهش سنتی به دنبال فاصله عینی بود؛ بازاندیشی رویکرد متفاوتی دارد: موقعیت خود را بشناسید، تأثیر خود را بررسی کنید و این موارد را برای خوانندگان آشکار سازید. این به معنای «هر چیزی مجاز است» نیست – بازاندیشی نسبی‌گرایی نیست. بلکه بررسی نظام‌مند چگونگی شکل‌گیری پژوهش توسط موقعیت‌مندی شماست. کسی که در مورد انگ تحقیق می‌کند و آن انگ را تجربه کرده است، دانش درونی ارزشمندی را به همراه دارد، اما همچنین نقاط کور و سرمایه‌گذاری‌های عاطفی بالقوه نیز دارد. کسی که از خارج از جامعه تحقیق می‌کند، دیدگاه بیرونی را به همراه دارد، اما ممکن است تجربه زیسته را اشتباه درک کند. بازاندیشی می‌پرسد: رابطه من با این موضوع چیست؟ هویت من چگونه بر آنچه شرکت‌کنندگان به من می‌گویند تأثیر می‌گذارد؟ چه پیش‌فرض‌هایی را با خود آوردم؟ چگونه ممکن است یافته‌ها را متفاوت از یک پژوهشگر دیگر تفسیر کنم؟ این فرایند فراشناختی دقت و صداقت را تقویت می‌کند.

تاریخ

بازاندیشی از جامعه‌شناسی (گیدنز 1990، مفهوم جامعه‌شناسی بازاندیشانه بوردیو) به عنوان راهی برای پرداختن به ذهنیت و موقعیت‌مندی پژوهشگر پدید آمد. مردم‌شناسی این مفهوم را از طریق انتقاد از قوم‌نگاری استعماری توسعه داد: موقعیت‌های فرهنگی پژوهشگران چگونه بازنمایی آنها از دیگران را شکل داد؟ فینلی (2002) بازاندیشی را وارد پژوهش سلامت کیفی کرد و بر بررسی صریح تأثیر پژوهشگر تأکید کرد. رویکردهای معاصر شامل بازاندیشی انتقادی (بررسی پویایی قدرت و بازنمایی)، بازاندیشی عاطفی (اذعان به ابعاد عاطفی پژوهش) و بازاندیشی رشته‌ای (بررسی هنجارها و پیش‌فرض‌های رشته‌ای) است. کار براون و کلارک در مورد تحلیل مضمونی بازاندیشانه (2019) بازاندیشی را در تحلیل کیفی در روانشناسی و علوم اجتماعی استاندارد کرده است.

چه زمانی استفاده شود

بازاندیشی در تمام پژوهش‌های کیفی مورد انتظار است، به ویژه زمانی که پژوهشگر روابط نزدیکی با شرکت‌کنندگان، تجربه شخصی با موضوع، یا تعهدات نظری قوی دارد. این امر در پژوهش‌هایی که شامل جمعیت‌های آسیب‌پذیر، موضوعات حساس، یا جوامعی است که پژوهشگر در آن یک فرد خارجی است، حیاتی است. بازاندیشی در پژوهش‌های کمی یا بسیار ساختاریافته کمتر مورد تأکید قرار می‌گیرد، اگرچه پژوهشگران به طور فزاینده‌ای تشخیص می‌دهند که بازاندیشی در آنجا نیز اهمیت دارد (به عنوان مثال، در تفسیر کیفی یافته‌های کمی، در تصمیم‌گیری در مورد روش‌شناسی، در چارچوب‌بندی سؤالات پژوهش).

محدودیت‌ها و ملاحظات

  • می‌تواند نمایشی باشد: بیانیه‌های بازاندیشی گاهی اوقات به تمرینات سطحی تبدیل می‌شوند («من یک پژوهشگر زن سفیدپوست هستم») بدون بررسی واقعی تأثیر.
  • محدودیت‌های زمان و فضا: بازاندیشی واقعی زمان‌بر است؛ تعادل بین بازاندیشی و سایر الزامات گزارش‌دهی می‌تواند چالش‌برانگیز باشد.
  • تمرکز بیش از حد بر پژوهشگر: بازاندیشی بیش از حد می‌تواند هویت و تجربه پژوهشگر را به جای صدای شرکت‌کنندگان و پدیده مورد مطالعه در مرکز قرار دهد.
  • دشواری تمایز بازاندیشی از سوگیری: اذعان به موقعیت‌مندی سوگیری را از بین نمی‌برد، اگرچه می‌تواند آن را کاهش دهد.
  • عدم وجود فرمول: آنچه به عنوان بازاندیشی کافی محسوب می‌شود، بسته به رشته، مجله و مخاطب متفاوت است؛ عدم وجود استانداردهای روشن می‌تواند احساس عدم اطمینان ایجاد کند.

شرایط منبع جایگزین بررسی علمی مستقل یا اعتبارسنجی توسط موتور تحلیل نیست.

نقاط قوت

  • با آشکار ساختن لنزی که پژوهش از طریق آن انجام و تفسیر می‌شود، اعتبار و اعتمادپذیری را تقویت می‌کند.
  • از سوگیری پنهان جلوگیری می‌کند؛ بررسی پیش‌فرض‌ها از قبل به پژوهشگران امکان می‌دهد تا آنها را متوجه شده و اصلاح کنند.
  • دیدگاه پژوهشگران را ارج می‌نهد: اذعان می‌کند که دیدگاه‌های داخلی و خارجی هر دو بینش‌های ارزشمند اما متفاوتی را ارائه می‌دهند.
  • تفسیر را بهبود می‌بخشد: درک اینکه پیش‌فرض‌های شما چگونه خوانش‌های اولیه را شکل داده‌اند، به شما امکان می‌دهد تا تفسیرهای جایگزین را در نظر بگیرید.
  • پاسخگویی را ایجاد می‌کند: گزارش‌های بازاندیشانه صریح نشان می‌دهد که پژوهشگر به دقت در مورد تأثیر و محدودیت‌های خود فکر کرده است.

کاربردها

  • پژوهش داخلی: پژوهشگرانی که سازمان‌ها، جوامع یا حرفه‌های خود را مطالعه می‌کنند، از بازاندیشی برای اذعان به نقش‌های دوگانه و مدیریت تضاد منافع استفاده می‌کنند.
  • پژوهش بین‌فرهنگی و بین‌المللی: پژوهشگرانی که در زمینه‌های فرهنگی مختلف کار می‌کنند، از بازاندیشی برای بررسی اینکه موقعیت‌مندی فرهنگی چگونه درک را شکل می‌دهد، استفاده می‌کنند.
  • پژوهش در مورد موضوعات حساس: مطالعات مربوط به تروما، سوگ، انگ یا مسائل اخلاقی نیازمند بازاندیشی برای مدیریت درگیری عاطفی و اطمینان از بازنمایی اخلاقی است.
  • پژوهش حمایتی و مشارکتی: بازاندیشی به پژوهشگران کمک می‌کند تا بررسی کنند که چگونه تعهد به اهداف تغییر اجتماعی ممکن است تفسیر یا بازنمایی را سوگیری کند.
  • آموزش و مربیگری: بازاندیشی آموزش داده می‌شود تا به پژوهشگران کیفی کمک کند تأثیر خود را تشخیص دهند و پژوهش‌های دقیق‌تر و صادقانه‌تری انجام دهند.

چگونه کار می‌کند

چگونه کار می‌کند

1

پیش از گردآوری داده‌ها آغاز کنید. موقعیت‌مندی خود را مستند کنید: هویت خود (جنسیت، نژاد، قومیت، طبقه، گرایش جنسی، وضعیت توانایی)، رابطه خود با موضوع (تجربه شخصی، علاقه حرفه‌ای، عضویت در جامعه)، جهت‌گیری نظری یا پیش‌فرض‌های خود، و هرگونه تضاد منافع. این را به عنوان یک بیانیه بازاندیشانه بنویسید، نه به عنوان یک رزومه. مثال: «به عنوان یک ارائه‌دهنده خدمات بهداشتی که در مورد تجربیات بیماران کلینیک خود تحقیق می‌کنم، دانش درونی را به همراه دارم، اما در صورت انتقاد شرکت‌کنندگان از خدمات ما، خطر تفسیر دفاعی وجود دارد.» این بیانیه را در طول پژوهش بازبینی و اصلاح کنید.

2

در طول گردآوری داده‌ها، یادداشت‌های میدانی بازاندیشانه را جدا از یادداشت‌های توصیفی نگه دارید. احساسات، واکنش‌ها، شگفتی‌ها و لحظات ناراحتی خود را ثبت کنید. پس از هر مصاحبه، گروه کانونی یا مشاهده، آنچه بر تعامل تأثیر گذاشته است را یادداشت کنید: حضور شما چگونه ممکن است بر آنچه شرکت‌کنندگان گفتند تأثیر گذاشته باشد؟ آیا آنچه گفته شد را شنیدید یا آنچه انتظار داشتید بشنوید؟ آیا اظهارات شرکت‌کنندگان را به چالش کشیدید یا پذیرفتید؟ آیا از تجربه خود صحبت کردید یا گوش دادید؟ در طول تحلیل، انتخاب‌های تفسیری خود را مستند کنید: چرا این کد را اختصاص دادید؟ چه تفسیرهای جایگزینی را در نظر گرفتید؟ آیا به دنبال شواهد ردکننده بودید یا فقط داده‌های تأییدکننده را مشاهده کردید؟ یک مسیر حسابرسی (audit trail) را نگه دارید که نشان دهد تفسیرها چگونه توسعه یافته و تغییر کرده‌اند.

3

یک گزارش بازاندیشانه در گزارش نهایی خود ارائه دهید: موقعیت‌مندی خود و چگونگی تأثیر آن بر پژوهش را به صراحت شرح دهید. به عنوان مثال: «به عنوان یک فرد دانشگاهی خارج از جامعه مورد مطالعه، ممکن است دانش ضمنی را که برای افراد داخلی آشکار است، از دست داده باشم. برای کاهش این مشکل، بررسی اعضا (member checking) را انجام دادم و با مشاوران جامعه مشورت کردم.» بین بازاندیشی (بررسی صادقانه تأثیر شما) و بازاندیشانه بودن (تمرکز طولانی بر خود که پژوهشگر را به جای پدیده در مرکز قرار می‌دهد) تمایز قائل شوید. از بازاندیشی برای استدلال در مورد اعتبار استفاده کنید، نه برای ایجاد حواس‌پرتی. محدودیت‌ها را صادقانه بحث کنید: چه چیزی را نمی‌دانید؟ یک پژوهشگر دیگر با موقعیت‌مندی متفاوت چه چیزی ممکن است پیدا کند؟ نقاط کور و سرمایه‌گذاری‌های عاطفی را اذعان کنید. این شفافیت به خوانندگان امکان می‌دهد تا ارزیابی کنند که دیدگاه شما چگونه یافته‌ها را شکل داده است و در نظر بگیرند که یافته‌ها ممکن است با موقعیت یک پژوهشگر دیگر چگونه متفاوت باشد.

دام‌های رایج

  • تمرکز خودزندگی‌نامه‌ای: نوشتن طولانی در مورد تاریخچه شخصی خود به جای بررسی اینکه موقعیت‌مندی شما چگونه تصمیمات خاص پژوهش را شکل داده است.
  • بازاندیشی به عنوان آمرزش: بیان سوگیری‌های خود در مقدمه و سپس نادیده گرفتن آنها در طول تحلیل؛ «من از سوگیری X آگاه هستم، بنابراین تحت تأثیر قرار نمی‌گیرم» بازاندیشی واقعی نیست.
  • سوگیری معکوس: اصلاح بیش از حد برای سوگیری درک شده با ترجیح تفسیرهایی که با انتظارات شما در تضاد هستند، که به همان اندازه داده‌ها را تحریف می‌کند.
  • اشتباه گرفتن بازاندیشی با تأمل: تأمل فکر کردن در مورد آنچه اتفاق افتاده است؛ بازاندیشی بررسی انتقادی تأثیر شما بر آنچه اتفاق افتاده است. بازاندیشی ساختاریافته‌تر و نظام‌مندتر است.
  • نادیده گرفتن عوامل ساختاری: تمرکز بر هویت پژوهشگر فردی در حالی که محدودیت‌های نهادی، رشته‌ای و سیستمی بر انتخاب‌های پژوهش را نادیده می‌گیرد.

پرسش‌های متداول

بیانیه بازاندیشانه من چقدر باید طولانی باشد؟

یک بیانیه بازاندیشانه نیازی به طولانی بودن ندارد – چند پاراگراف اغلب کافی است. بر جنبه‌های موقعیت‌مندی خود که بیشترین ارتباط را با پژوهش دارند تمرکز کنید: رابطه شما با موضوع، ابعاد هویتی شما که برای این پژوهش اهمیت دارند، و سوگیری‌ها یا نقاط کور بالقوه. از خودزندگی‌نامه گسترده خودداری کنید؛ هدف روشن کردن تأثیر شما بر این پژوهش است، نه گفتن داستان زندگی شما.

آیا بازاندیشی فقط اعتراف به سوگیری نیست؟ آیا این امر پژوهش را تضعیف نمی‌کند؟

خیر. اذعان به اینکه شما موقعیتی دارید، همان اعتراف به سوگیری یا ضعف نیست. همه پژوهشگران موقعیت‌مندی دارند؛ بازاندیشی صرفاً آن را صریح می‌کند. این شفافیت در واقع با اجازه دادن به خوانندگان برای ارزیابی اینکه دیدگاه شما چگونه یافته‌ها را شکل داده است و با نشان دادن اینکه شما به دقت در مورد تأثیر خود فکر کرده‌اید، پژوهش را تقویت می‌کند. سوگیری‌های بررسی نشده مشکل‌سازتر از سوگیری‌های اذعان شده هستند.

اگر در تحلیل بازاندیشانه خود به تناقضاتی برسم – اینکه گفتم به صدای شرکت‌کنندگان ارزش می‌دهم اما داده‌ها را از طریق چارچوب‌های نظری تفسیر کردم، چه؟

این بازاندیشی واقعی است. تناقضات طبیعی هستند و ارزش بحث را دارند. ممکن است بنویسید: «قصد داشتم اجازه دهم مضامین از داده‌ها پدیدار شوند، اما متوجه شدم که یافته‌ها را با استفاده از نظریه X سازماندهی کردم. این لنز نظری آنچه را که بر آن تأکید کردم و آنچه را که نادیده گرفتم، شکل داد. خوانندگان باید در نظر بگیرند که چگونه چارچوب‌های جایگزین ممکن است یافته‌های متفاوتی را به همراه داشته باشند.» اذعان به تناقض صادقانه‌تر از تظاهر به سازگاری است.

آیا اگر پژوهش کمی انجام می‌دهم، به بازاندیشی نیاز دارم؟

به طور فزاینده‌ای، بله. حتی پژوهشگران کمی نیز در مورد طراحی پژوهش، متغیرهایی که باید اندازه‌گیری شوند، و نحوه تفسیر یافته‌های آماری انتخاب‌هایی انجام می‌دهند. این انتخاب‌ها توسط ارزش‌ها و پیش‌فرض‌های پژوهشگر شکل می‌گیرند. بازاندیشی به ویژه در پژوهش‌های روش‌های ترکیبی و در تفسیر کیفی یافته‌های کمی مهم است.

چگونه بازاندیشی را با محرمانگی شرکت‌کنندگان متعادل کنم؟

بیانیه‌های بازاندیشانه باید بر موقعیت و تأثیر شما تمرکز کنند، نه بر افشای جزئیات صمیمی در مورد شرکت‌کنندگان. مثال: «شرکت‌کنندگان در ابتدا به سختی به من اعتماد کردند، که من آن را به وضعیت خارجی بودن خود نسبت دادم. با گذشت زمان، ایجاد روابط دیدگاه‌های عمیق‌تری را آشکار کرد.» این امر تأثیر شما را بدون افشای اطلاعات حساس شرکت‌کنندگان اذعان می‌کند.

روش‌های مرتبط

منابع

  1. Finlay, L. (2002). Outing the researcher: The provenance, process, and practice of reflexivity. Qualitative Health Research, 12(4), 531-545.

    باز کردن مرجع DOI
    کپی شد.
  2. Johnson, R. B., & Christensen, L. (2017). Educational Research: Quantitative, Qualitative, and Mixed Approaches (6th ed.). SAGE Publications.

    شابک: 978-1506386683
    کپی شد.
  3. Braun, V., & Clarke, V. (2019). Reflecting on reflexive thematic analysis. Qualitative Research in Sport, Exercise and Health, 11(4), 589-597.

    باز کردن مرجع DOI
    کپی شد.
  4. Malterud, K. (2001). Qualitative research: standards, challenges, and guidelines. The Lancet, 358(9280), 483-488.

    باز کردن مرجع DOI
    کپی شد.