آزمایش بالینی فاز یک — مطالعه افزایش دوز «اولین در انسان»
- معرفیشده توسط
- Regulatory and clinical pharmacology community; formalized in U.S. FDA IND regulations (1963) and ICH guidelines
- سال
- 1960s (formal regulatory framework established ~1963–1970s)
- نوع
- Interventional clinical study design
- خانواده
- Clinical / epidemiology
این متن ترجمه ماشینی است و هنوز بازبینی نشده است. متن اصلی را به انگلیسی بخوانید
چه کاری انجام میدهد؟
آزمایش بالینی فاز یک، اولین مرحله آزمایش انسانی برای یک داروی جدید، بیولوژیک، یا مداخله است. هدف اصلی آن ارزیابی ایمنی، تحملپذیری، فارماکوکینتیک (PK)، و فارماکودینامیک (PD) است تا اثربخشی درمانی. گروههای کوچکی از شرکتکنندگان — معمولاً داوطلبان سالم یا بیماران مبتلا به بیماری پیشرفته — دوزهای متوالی افزایشی را دریافت میکنند تا حداکثر دوز قابل تحمل (MTD) و سمیتهای محدودکننده دوز (DLTs) که مرز را برای آزمایشهای بعدی تعریف میکنند، شناسایی شود.
شهود پشت روش
یک آزمایش فاز یک را به عنوان کاوشی دقیق در قلمرویی ناشناخته در نظر بگیرید. قبل از اینکه بتوانید بپرسید آیا یک داروی جدید مؤثر است، باید بپرسید که آیا به اندازه کافی ایمن است که اصلاً به انسان داده شود و با چه دوزی. شرکتکنندگان در گروههای کوچک (کوهرتها) ثبتنام میشوند که هر گروه دوز کمی بالاتر از گروه قبلی دریافت میکند. پس از هر کوهرت، دادههای ایمنی بررسی میشوند — اگر سمیتهای جدی ظاهر شوند، افزایش دوز متوقف میشود. هدف یافتن بالاترین دوزی است که بدن میتواند بدون آسیب غیرقابل قبول تحمل کند، تا فاز دو بتواند آزمایش کند که آیا آن دوز به اثر بالینی مورد نظر نیز دست مییابد یا خیر.
تاریخ
آزمایشهای رسمی فاز یک به عنوان یک دسته نظارتی از اصلاحیه ۱۹۶۳ کفاوور-هریس قانون فدرال غذا، دارو و آرایشی ایالات متحده پس از بحران تالیدوم پدید آمد که قبل از آزمایش اثربخشی، اثبات ایمنی را الزامی میکرد. طرح افزایش کوهرت ۳+۳ از طریق ادبیات سرطانشناسی دهههای ۱۹۷۰ تا ۱۹۹۰ به استاندارد عملی تبدیل شد. یک پیشرفت روششناختی مهم با روش ارزیابی مجدد مداوم (CRM) جان اوکوئیگلی، که در سال ۱۹۹۰ در Biometrics منتشر شد، حاصل شد که یافتن دوز مبتنی بر مدل را معرفی کرد. دستورالعملهای ICH E6 Good Clinical Practice (۱۹۹۶، بازبینی شده ۲۰۱۶) اجرای فاز یک را در سطح بینالمللی هماهنگ کرد.
چه زمانی استفاده شود
زمانی از طراحی فاز یک استفاده کنید که یک عامل یا ترکیب جدید اثربخشی و ایمنی پیشبالینی کافی را برای توجیه اولین مواجهه انسانی نشان داده باشد، و زمانی که سؤال اصلی ایمنی، تحملپذیری، PK/PD، و انتخاب دوز است — نه اثربخشی. این اولین گام اجباری در مسیر توسعه بالینی برای هر داروی جدید قبل از ورود به فاز دو است. زمانی از طراحی فاز یک استفاده نکنید که عامل قبلاً دادههای PK انسانی اثبات شدهای در دوز مورد نظر دارد، زمانی که میخواهید اثربخشی مقایسهای را ارزیابی کنید (از یک کارآزمایی کنترل شده تصادفی استفاده کنید)، یا زمانی که نقطه پایانی اولیه، پیامدهای گزارش شده توسط بیمار به جای سمیت است.
محدودیتها و ملاحظات
- اندازههای نمونه کوچک (معمولاً ۱۵ تا ۶۰ شرکتکننده) قدرت محدودی برای تشخیص عوارض جانبی نادر یا تفاوتهای زیرگروهی دارند.
- طراحی سنتی ۳+۳ از نظر آماری ناکارآمد است — از تمام دادههای انباشته شده استفاده نمیکند و تمایل به دست کم گرفتن MTD واقعی دارد.
- یافتههای فاز یک در داوطلبان سالم یا بیماران در مرحله پایانی ممکن است به جمعیت هدف بیمار در فاز سه تعمیم نیابد.
- PK/PD ممکن است در زیرگروههای بیمار (اختلال کلیوی/کبدی، تداخلات دارویی) به طور قابل توجهی متفاوت باشد و نیاز به مطالعات فرعی فاز یک جداگانه داشته باشد.
شرایط منبع جایگزین بررسی علمی مستقل یا اعتبارسنجی توسط موتور تحلیل نیست.
نقاط قوت
- دادههای ضروری ایمنی انسانی و PK را قبل از مواجهه گستردهتر فراهم میکند و از شرکتکنندگان در آزمایشهای بعدی محافظت میکند.
- DLTها و MTD را شناسایی میکند و مبنای دوزی اصولی را به جای دوز دلخواه برای فاز دو فراهم میآورد.
- طراحیهای تطبیقی مدرن (CRM، mTPI-2) کارایی یافتن دوز را بهبود میبخشند و تعداد شرکتکنندگانی را که با دوزهای زیردرمانی درمان میشوند، کاهش میدهند.
- دادههای اولیه PK/PD را ارائه میدهد که میتواند از درک مکانیکی و توسعه نشانگرهای زیستی حمایت کند.
- چارچوبهای نظارتی (FDA، EMA، ICH E6) به خوبی توسعه یافتهاند و راهنمایی عملیاتی روشنی را ارائه میدهند.
کاربردها
- ارزیابی «اولین در انسان» عوامل جدید سرطانشناسی (مولکولهای کوچک، بیولوژیکها، کونژوگههای آنتیبادی-دارو).
- مشخصهیابی ایمنی و PK داروهای ضد ویروسی یا آنتیبیوتیکهای جدید قبل از مطالعات اثربخشی فاز دو.
- یافتن دوز برای رژیمهای ترکیبی که در آن عوامل فردی شناخته شدهاند اما سمیت تداخل نامشخص است.
- آزمایشهای ایمونوتراپی و درمان با سلولهای CAR-T که در آن سندرم آزادسازی سیتوکین DLT را تعریف میکند.
- مطالعات برونیابی دوز کودکان که پس از در دسترس بودن دادههای فاز یک بزرگسالان انجام میشود.
- مطالعات تعیین محدوده دوز واکسن برای شناسایی دوز آنتیژن ایمنیزا و قابل تحمل بهینه.
چگونه کار میکند
چگونه کار میکند
یک دوز شروع ایمن از دادههای پیشبالینی استخراج میشود — معمولاً ۱۰٪ از دوز سمی شدید در حساسترین گونه حیوانی (NOAEL یا STD10)، که به دوز معادل انسانی (HED) تبدیل میشود. این محاسبه توسط راهنماییهای نظارتی (مانند FDA 2005 Estimating the Maximum Safe Starting Dose) الزامی شده است تا خطر برای اولین شرکتکنندگان به حداقل برسد.
شرکتکنندگان در گروههای کوچک، معمولاً ۳ تا ۶ نفر در هر سطح دوز (طراحی «۳+۳») ثبتنام میشوند. هر شرکتکننده در یک کوهرت دوز یکسانی را دریافت میکند. ثبتنام کوهرت بعدی تا زمانی که کوهرت فعلی پنجره مشاهده DLT را تکمیل کند — معمولاً یک چرخه درمان (۲۸ روز برای سرطانشناسی) — به تعویق میافتد.
ایمنی و تحملپذیری به طور مداوم ارزیابی میشوند: علائم حیاتی، مقادیر آزمایشگاهی، فارماکوکینتیک (نمونهبرداری خون در طول زمان برای مدلسازی Cmax، AUC، t½)، و درجهبندی عوارض جانبی (AE) با استفاده از معیارهای استاندارد شده مانند NCI CTCAE. یک هیئت نظارت بر ایمنی داده (DSMB) یا معادل آن، دادههای انباشته شده بین کوهرتها را بررسی میکند.
اگر هیچیک یا کمتر از کسری از پیش تعیین شده از شرکتکنندگان در یک کوهرت دچار DLT شوند، کوهرت بعدی در سطح دوز بالاتر بعدی آغاز میشود. اگر آستانه نرخ DLT از پیش تعیین شده تجاوز کند، افزایش دوز متوقف میشود. قانون سنتی ۳+۳ افزایش دوز را زمانی متوقف میکند که ۲ از ۳ یا ۲ از ۶ شرکتکننده دچار DLT شوند؛ طراحیهای مبتنی بر مدل (روش ارزیابی مجدد مداوم، CRM؛ EWOC؛ mTPI) توصیه دوز را پس از هر بیمار به جای کوهرت بهروزرسانی میکنند.
MTD به طور معمول به عنوان سطح دوزی تعریف میشود که در آن کمتر از نسبت از پیش تعیین شدهای از شرکتکنندگان (مثلاً یک سوم) دچار DLT میشوند، درست زیر سطح دوزی که سمیت غیرقابل قبول ایجاد کرده است. دوز توصیه شده فاز دو (RP2D) ممکن است MTD یا یک دوز فعال بیولوژیکی پایینتر باشد، به ویژه برای درمانهای هدفمند که در آن اشباع هدف — نه حداکثر سمیت قابل تحمل — انتخاب دوز را هدایت میکند.
دامهای رایج
- دوز شروع بیش از حد محافظهکارانه تعیین شده است — اگر دوز شروع چندین مرتبه کمتر از دوز فعال بیولوژیکی باشد، بسیاری از شرکتکنندگان دوز زیردرمانی دریافت میکنند که مدت زمان آزمایش را بدون مزیت ایمنی معنیدار افزایش میدهد.
- استفاده از طراحی ۳+۳ در حالی که جایگزینهای مبتنی بر مدل (CRM، mTPI) MTD را با دقت بیشتری شناسایی میکنند — به ویژه برای عوامل هدفمند که منحنی دوز-سمیت مسطح است.
- عدم تعیین دقیق تعریف DLT از پیش — تعاریف مبهم از آنچه DLT را تشکیل میدهد، تصمیمات توقف ناسازگار را در بین کوهرتها ایجاد میکند.
- اشتباه گرفتن MTD با RP2D در درمانهای هدفمند — برای ایمونوتراپیها و عوامل هدفمند مولکولی، دوز مؤثر بیولوژیکی ممکن است بسیار کمتر از MTD باشد، و استفاده از MTD به عنوان RP2D خطر سمیت غیرضروری را بدون سود درمانی به همراه دارد.
- طراحی نمونهبرداری PK ناکافی — نمونهبرداریهای خونی پراکنده یا با زمانبندی نادرست میتواند تخمینهای غیرقابل اعتماد AUC و Cmax را تولید کند و منطق افزایش دوز را تضعیف کند.
پرسشهای متداول
آیا داوطلبان سالم یا بیماران در آزمایشهای فاز یک ثبتنام میشوند؟
بستگی به عامل دارد. برای اکثر داروها (مانند آنتیبیوتیکها، واکسنها)، داوطلبان سالم ثبتنام میشوند زیرا محاسبه ریسک-منفعت برای فرد بدون بیماری قابل قبول است. برای عوامل سیتوتوکسیک سرطانشناسی، ثبتنام داوطلبان سالم از نظر اخلاقی غیرقابل قبول خواهد بود — بیماران مبتلا به سرطان پیشرفته که گزینههای استاندارد را به پایان رساندهاند، به جای آن شرکت میکنند و خطر را در ازای منفعت بالقوه و پیشرفت دانش میپذیرند.
تفاوت بین DLT و MTD چیست؟
سمیت محدودکننده دوز (DLT) یک عارضه جانبی از پیش تعیین شده با شدت کافی (مثلاً درجه ۳-۴ طبق NCI CTCAE) است که در پنجره مشاهده DLT رخ میدهد و به داروی مورد مطالعه نسبت داده میشود. حداکثر دوز قابل تحمل (MTD) بالاترین دوزی است که در آن نرخ DLT مشاهده شده از آستانه از پیش تعیین شده — معمولاً یک سوم شرکتکنندگان — تجاوز نمیکند. MTD از الگوی DLTها در بین کوهرتها استخراج میشود، نه از یک رویداد واحد.
چرا از طراحیهای مبتنی بر مدل (CRM، mTPI) به جای ۳+۳ استفاده کنیم؟
طراحی ۳+۳ تصمیمات باینری «برو/نرو» را تنها با استفاده از دادههای جدیدترین کوهرت میگیرد و تمام اطلاعات قبلی را نادیده میگیرد. طراحیهای مبتنی بر مدل به طور مداوم یک مدل آماری از منحنی دوز-سمیت را با استفاده از تمام دادههای جمعآوری شده تا کنون بهروزرسانی میکنند و تخمینهای MTD دقیقتری را با بیماران کمتری که با دوزهای غیربهینه درمان میشوند، ارائه میدهند. مطالعات شبیهسازی به طور مداوم نشان میدهند که CRM و mTPI-2 از ۳+۳ در دقت و کارایی بهتر عمل میکنند.
آیا یک آزمایش فاز یک به بازوی کنترل نیاز دارد؟
معمولاً خیر. آزمایشهای فاز یک مطالعات تکبازو و غیرتصادفی هستند که بر تحملپذیری و PK تمرکز دارند. یک دارونما یا کنترل فعال گاهی اوقات اضافه میشود زمانی که جداسازی عوارض جانبی مرتبط با دارو از عوارض مرتبط با بیماری مهم است، یا در آزمایشهای واکسن برای کور کردن شرکتکنندگان، اما این یک استثنا است تا یک قاعده.
پس از اتمام آزمایش فاز یک چه اتفاقی میافتد؟
RP2D و یافتههای ایمنی، PK، و PD اولیه، طراحی آزمایشهای فاز دو را که جمعیت بیمار بزرگتری را برای ارزیابی سیگنالهای اثربخشی اولیه در دوز توصیه شده ثبتنام میکنند، اطلاعرسانی میکنند. ارسالهای نظارتی (بهروزرسانیهای IND، گزارشهای مطالعه بالینی) که یافتههای فاز یک را مستند میکنند، قبل از شروع فاز دو الزامی هستند.
روشهای مرتبط
منابع
Storer, B. E. (1989). Design and analysis of phase I clinical trials. Biometrics, 45(3), 925–937.
باز کردن مرجع DOIکپی شد.International Council for Harmonisation (ICH). (2016). ICH E6(R2) Good Clinical Practice: Integrated Addendum to ICH E6(R1). ICH Harmonised Guideline.
باز کردن مرجع انتشارکپی شد.