Skip to content
بازگشت به نتایج جست‌وجو

تحلیل گفتمان تفسیری

معرفی‌شده توسط
Rooted in interpretivist social science; systematised by Norman Fairclough, Margaret Wetherell, and others
سال
1980s–1990s
نوع
Qualitative interpretive research approach
خانواده
Qualitative design / analysis

این متن ترجمه ماشینی است و هنوز بازبینی نشده است. متن اصلی را به انگلیسی بخوانید

اندازه قلم

چه کاری انجام می‌دهد؟

تحلیل گفتمان تفسیری رویکردی کیفی است که به بررسی چگونگی ساخت واقعیت‌های اجتماعی، هویت‌ها و معانی از طریق زبان در بافت‌های خاص می‌پردازد. این رویکرد که بر مبنای معرفت‌شناسی تفسیری عمل می‌کند، متون و گفتار را نه پنجره‌های شفافی به سوی جهان، بلکه مکان‌های فعالی می‌داند که در آن‌ها معنا مورد مذاکره قرار می‌گیرد و به دنبال درک این معانی از منظر مشارکت‌کنندگانی است که در جهان‌های اجتماعی و فرهنگی خود قرار دارند.

شهود پشت روش

زبان صرفاً جهان را توصیف نمی‌کند، بلکه آن را می‌سازد. هنگامی که یک گزارش بیمارستانی، بیماری را «ناهمکار» می‌خواند یا یک مقاله خبری مهاجران را «سیل» توصیف می‌کند، این انتخاب‌های واژگانی واقعیت‌های اجتماعی خاصی را به اجرا در می‌آورند. تحلیل گفتمان تفسیری می‌پرسد: این معانی چگونه از طریق زبان ساخته می‌شوند و چه چیزی را در مورد بافت اجتماعی و افرادی که آن‌ها را تولید می‌کنند، آشکار می‌سازند؟ برخلاف رویکردهای صرفاً انتقادی که بر افشای قدرت و ایدئولوژی تمرکز دارند، تحلیل گفتمان تفسیری فرآیندهای معناسازی و چارچوب‌های تفسیری را که خود مشارکت‌کنندگان به گفتمان می‌آورند، برجسته می‌کند.

تاریخ

تحلیل گفتمان در دهه‌های 1960-1970 در زبان‌شناسی و علوم اجتماعی پدیدار شد. شاخه تفسیری آن در دهه‌های 1980 و 1990 به ویژه از طریق کار جاناتان پاتر و مارگارت ودرل در روان‌شناسی گفتمانی (1987) و از طریق چارچوب‌های ساخت‌گرایی اجتماعی به شدت در روان‌شناسی اجتماعی و جامعه‌شناسی توسعه یافت. کتاب ودرل، تیلور و ییتس (2001) تنوع رویکردهای تفسیری را تثبیت کرد. متن سیج فیلیپس و هاردی (2002) این روش را برای پژوهشگران سازمانی و اجتماعی ترکیب کرد. امروزه تحلیل گفتمان تفسیری در حوزه‌های بهداشت، آموزش، مطالعات سازمانی، پژوهش‌های سیاستی و علوم اجتماعی استفاده می‌شود.

چه زمانی استفاده شود

از تحلیل گفتمان تفسیری زمانی استفاده کنید که پرسش پژوهش بر چگونگی ساخت معنا، هویت یا واقعیت اجتماعی توسط زبان در یک بافت خاص متمرکز است — برای مثال، چگونه سازمان‌ها در مورد تنوع صحبت می‌کنند، چگونه بیماران بیماری را روایت می‌کنند، یا چگونه رسانه‌ها یک گروه اجتماعی را بازنمایی می‌کنند. این روش زمانی مناسب است که داده‌ها شامل متون، گفتار یا اسناد باشند و هدف، درک تفسیری باشد نه تبیین علّی یا تعمیم آماری. این روش برای پژوهش‌های علوم اجتماعی، بهداشت، آموزش، سازمانی و سیاستی مناسب است. زمانی که پرسش پژوهش نیازمند آزمون فرضیه، برآورد شیوع یا استنتاج علّی است، از آن استفاده نکنید؛ زمانی که داده‌ها عددی هستند یا زمانی که گستردگی و تعمیم‌پذیری اهداف اصلی هستند، از آن استفاده نکنید.

محدودیت‌ها و ملاحظات

  • یافته‌ها خاص بافت هستند و از نظر آماری قابل تعمیم نیستند؛ قابلیت انتقال به شباهت نظری بستگی دارد تا شباهت تجربی.
  • به شدت وابسته به مهارت تفسیری پژوهشگر، دانش نظری و دقت بازاندیشانه اوست.
  • زمان‌بر: خوانش دقیق و مستمر مجموعه‌های بزرگ ممکن است ماه‌ها طول بکشد.
  • تمایز بین تحلیل گفتمان تفسیری و انتقادی می‌تواند مبهم باشد؛ پژوهشگران باید صراحتاً مشخص کنند که آیا نقد قدرت برجسته است یا خیر.
  • ایجاد اعتبار نیازمند مسیرهای حسابرسی دقیق و داوری همتا است تا ضرایب پایایی بین ارزیاب‌ها.

شرایط منبع جایگزین بررسی علمی مستقل یا اعتبارسنجی توسط موتور تحلیل نیست.

نقاط قوت

  • نشان می‌دهد که چگونه ساختارهای بدیهی واقعیت از طریق زبان ساخته می‌شوند و آنچه را که روش‌های کمی نمی‌توانند به آن دسترسی پیدا کنند، آشکار می‌سازد.
  • مبتنی بر یک معرفت‌شناسی منسجم است که زبان را سازنده می‌داند نه صرفاً بازنمایاننده.
  • به اندازه کافی انعطاف‌پذیر است تا با انواع متون مختلف — مصاحبه‌ها، اسناد، رسانه‌ها، متون سیاستی و گفتار طبیعی — کار کند.
  • به بافت و موقعیت توجه می‌کند و ظرافت‌هایی را که کدگذاری بدون بافت از دست می‌دهد، به تصویر می‌کشد.
  • روایت‌های غنی نظری تولید می‌کند که می‌تواند به عمل، سیاست و تحقیقات بیشتر کمک کند.

کاربردها

  • تحلیل چگونگی هم‌ساخت‌شدن روایت‌های بیماری توسط متخصصان مراقبت‌های بهداشتی و بیماران در مشاوره‌های بالینی.
  • بررسی چگونگی ساخت هویت‌های کارکنان و اقتدار مدیریتی توسط اسناد سازمانی.
  • تحقیق در مورد چگونگی چارچوب‌بندی گروه‌های اجتماعی، رویدادها یا مسائل سیاستی توسط متون رسانه‌ای برای تولید درک‌های عمومی خاص.
  • کاوش در مورد چگونگی جایگاه‌یابی خود و یکدیگر توسط دانش‌آموزان و معلمان در گفتار کلاسی.
  • مطالعه چگونگی ساخت مشکلات و راه‌حل‌ها در آموزش، رفاه یا بهداشت عمومی توسط اسناد سیاستی.
  • گشودن چگونگی ساخت هویت‌ها و هنجارهای مشترک توسط جوامع آنلاین از طریق گفتمان در انجمن‌ها یا رسانه‌های اجتماعی.

چگونه کار می‌کند

چگونه کار می‌کند

1

پژوهشگر موضع تفسیری و موقعیت بازاندیشانه خود را بیان می‌کند و اذعان می‌دارد که تفسیر همواره از منظری خاص صورت می‌گیرد. پرسش‌های پژوهش حول چگونگی ساخت و مذاکره معانی از طریق گفتمان شکل می‌گیرند، نه فراوانی‌های قابل اندازه‌گیری واحدهای زبانی. چارچوب تحلیلی — خواه ساخت‌گرایی اجتماعی، هرمنوتیک، یا مبتنی بر تحلیل مکالمه — انتخاب و توجیه می‌شود.

2

مجموعه‌ای از گفتمان‌های طبیعی یا گفتمان‌های استخراج‌شده توسط پژوهشگر گردآوری می‌شود. این مجموعه ممکن است شامل رونوشت مصاحبه‌ها، ضبط‌های گروه‌های کانونی، اسناد سازمانی، متون سیاستی، محتوای رسانه‌ای یا تعاملات آنلاین باشد. مجموعه باید به صورت هدفمند انتخاب شود تا نمونه‌های غنی از پدیده مورد علاقه را فراهم آورد؛ اشباع نظری، نه نمایندگی آماری، تصمیمات نمونه‌گیری را هدایت می‌کند.

3

پژوهشگر به خوانش مکرر و دقیق متون می‌پردازد و به انتخاب واژگان، ساختارهای بلاغی، ابزارهای روایی، جایگاه‌های فاعلی و ارجاعات بینامتنی توجه می‌کند. مشاهدات اولیه بدون تحمیل کدهای از پیش تعیین‌شده یادداشت می‌شوند. این خوانش غوطه‌ورانه، آشنایی با طیف کامل منابع گفتمانی موجود در مجموعه را ایجاد می‌کند.

4

با تکیه بر لنز نظری انتخاب‌شده، پژوهشگر ذخیره‌های تفسیری، جایگاه‌های فاعلی یا الگوهای گفتمانی — یعنی روش‌های تکرارشونده و منسجم برای ساخت پدیده — را شناسایی و نام‌گذاری می‌کند. هر الگو با شواهد متنی نشان داده می‌شود و پژوهشگر توضیح می‌دهد که چگونه آن الگو معانی خاص، هویت‌های اجتماعی یا راه‌های درک جهان را تولید می‌کند.

5

الگوهای گفتمانی شناسایی‌شده در یک روایت منسجم از چگونگی ساخت پدیده در این بافت گردآوری می‌شوند. پژوهشگر در مورد آنچه این ساختارها امکان‌پذیر می‌سازند و محدود می‌کنند، چگونگی ارتباط آن‌ها با منابع اجتماعی و فرهنگی گسترده‌تر، و معنای آن‌ها برای واقعیت‌های زیسته مشارکت‌کنندگان تأمل می‌کند. بازاندیشی در مورد نقش تفسیری خود پژوهشگر در تحلیل مستند می‌شود.

دام‌های رایج

  • برخورد با تحلیل گفتمان به عنوان کدگذاری کیفی ساده — شناسایی مضامین بدون توجه به چگونگی ساخت این مضامین توسط زبان، منطق سازنده این روش را نادیده می‌گیرد.
  • غفلت از بازاندیشی — موقعیت تفسیری پژوهشگر شکل‌دهنده الگوهای قابل مشاهده است؛ عدم مستندسازی این امر اعتبار را تضعیف می‌کند.
  • انتخاب مجموعه به صورت فرصت‌طلبانه به جای هدفمند — متون غیرنماینده الگوهای تحلیلی ضعیف یا گمراه‌کننده تولید می‌کنند.
  • خلط تحلیل گفتمان تفسیری و انتقادی — اگر روابط قدرت و ایدئولوژی کانون توجه باشند، تحلیل گفتمان انتقادی (CDA) مناسب‌تر است و باید به همین نام خوانده شود.
  • نقل قول بیش از حد به قیمت تفسیر — گزیده‌های گسترده بدون تفسیر تحلیلی، تحلیل گفتمان محسوب نمی‌شوند.

پرسش‌های متداول

تحلیل گفتمان تفسیری چه تفاوتی با تحلیل گفتمان انتقادی دارد؟

هر دو به بررسی چگونگی ساخت واقعیت اجتماعی توسط زبان می‌پردازند، اما تحلیل گفتمان انتقادی (CDA) به صراحت قدرت، ایدئولوژی و نابرابری را برجسته می‌کند و می‌پرسد که چگونه گفتمان ساختارهای اجتماعی غالب را بازتولید یا به چالش می‌کشد. تحلیل گفتمان تفسیری به طور گسترده‌تر بر معناسازی و ساخت اجتماعی تمرکز دارد، بدون تعهد سیاسی قبلی به افشای قدرت. انتخاب بستگی به پرسش پژوهش دارد: اگر می‌خواهید بفهمید که معانی چگونه ساخته می‌شوند، تحلیل گفتمان تفسیری مناسب است؛ اگر می‌خواهید افشا کنید که چگونه زبان نابرابری را حفظ می‌کند، CDA مناسب‌تر است.

ذخیره تفسیری چیست؟

ذخیره تفسیری خوشه‌ای منسجم از اصطلاحات، استعاره‌ها و آرایه‌های ادبی است که گویندگان برای ساخت نسخه‌ای از رویدادها، هویت‌ها یا ابژه‌های اجتماعی از آن استفاده می‌کنند. ذخیره‌ها که توسط پاتر و ودرل شناسایی شده‌اند، واحد اصلی تحلیل در بسیاری از مطالعات گفتمان تفسیری هستند — آن‌ها مانند اسکریپت‌های مشترک فرهنگی عمل می‌کنند که افراد به طور انعطاف‌پذیر برای انجام کنش‌های اجتماعی از طریق گفتار از آن‌ها استفاده می‌کنند.

مجموعه من چقدر باید بزرگ باشد؟

قانون ثابتی وجود ندارد. مجموعه باید به اندازه کافی بزرگ باشد تا الگوهای گفتمانی تکرارشونده را شناسایی کند و به اندازه کافی کوچک باشد تا امکان خوانش دقیق و مستمر را فراهم آورد. برای مطالعات مبتنی بر مصاحبه، 10 تا 20 رونوشت معمول است؛ برای مطالعات اسناد یا رسانه‌ها، نمونه‌گیری هدفمند تا اشباع نظری، اندازه مجموعه را هدایت می‌کند. کیفیت عمق خوانش مهم‌تر از حجم است.

آیا می‌توانم تحلیل گفتمان تفسیری را با تحلیل مضمونی ترکیب کنم؟

بله، با دقت. تحلیل مضمونی آنچه را که مشارکت‌کنندگان در مورد آن صحبت می‌کنند، شناسایی می‌کند؛ تحلیل گفتمان بررسی می‌کند که چگونه در مورد آن صحبت می‌کنند. یک مطالعه می‌تواند از تحلیل مضمونی برای نقشه‌برداری محتوا و از تحلیل گفتمان برای بررسی ساختار زبانی مضامین کلیدی استفاده کند. با این حال، این دو منطق باید به صورت تحلیلی متمایز نگه داشته شوند و هر یک به طور دقیق اعمال شوند، نه اینکه در کدگذاری کیفی عمومی محو شوند.

چگونه اعتبار یافته‌های خود را اثبات کنم؟

اعتبار در تحلیل گفتمان تفسیری از طریق شفافیت بازاندیشانه (مستندسازی موقعیت پژوهشگر)، مسیر تحلیلی روشن (نشان دادن چگونگی استخراج الگوها از داده‌ها)، بررسی اعضا در صورت لزوم، بازخورد همتایان، و ارائه شواهد متنی غنی برای هر ادعای تفسیری اثبات می‌شود. اعتبار بر انسجام و قدرت روشنگرانه تحلیل استوار است، نه بر تکرارپذیری یا توافق بین ارزیاب‌ها.

روش‌های مرتبط

منابع

  1. Phillips, N., & Hardy, C. (2002). Discourse Analysis: Investigating Processes of Social Construction. Sage Publications.

    شابک: 978-0761923343
    کپی شد.
  2. Wetherell, M., Taylor, S., & Yates, S. J. (Eds.). (2001). Discourse Theory and Practice: A Reader. Sage Publications.

    شابک: 978-0761971207
    کپی شد.