نظریه دادهبنیاد ساختگرای تفسیری
- معرفیشده توسط
- Kathy Charmaz
- سال
- 2000–2006
- نوع
- Qualitative research design and analytic approach
- خانواده
- Qualitative design / analysis
این متن ترجمه ماشینی است و هنوز بازبینی نشده است. متن اصلی را به انگلیسی بخوانید
چه کاری انجام میدهد؟
نظریه دادهبنیاد ساختگرای تفسیری یک طرح پژوهش کیفی است که در آن پژوهشگر و مشارکتکنندگان به عنوان سازندگان مشترک معنا درک میشوند و نظریه به صورت استقرایی از دادهها از طریق تحلیل مقایسهای نظاممند ساخته میشود. این رویکرد که توسط کتی چارماز به عنوان انحرافی از مفروضات پوزیتیویستی نظریه دادهبنیاد کلاسیک توسعه یافت، هم پژوهشگر و هم مشارکتکنندگان را به عنوان مفسران فعالی قرار میدهد که موقعیتهای اجتماعی، ارزشها و تعاملاتشان، مقولات و نظریهای را که از مطالعه پدیدار میشود، شکل میدهند.
شهود پشت روش
مجسمهسازی را تصور کنید که فرم از پیش برنامهریزی شدهای را بر روی گل تحمیل نمیکند، بلکه به آنچه مواد در طول کار پیشنهاد میکنند پاسخ میدهد – شکل دادن و بازشکلدهی در گفتگو با آن. نظریه دادهبنیاد ساختگرای تفسیری نیز به همین ترتیب عمل میکند: پژوهشگر دادهها را جمعآوری میکند، بلافاصله کدگذاری را آغاز میکند، یادداشتهایی برای ثبت تفاسیر نوظهور مینویسد، رویدادها را با یکدیگر مقایسه میکند و با ظهور سوالات جدید به میدان بازمیگردد. پژوهشگر به جای ادعای کشف یک واقعیت عینی «در بیرون»، آشکارا اذعان میکند که نظریه حاصل از طریق رابطه تحلیلی بین پژوهشگر و دادهها به صورت مشترک ساخته شده است. تاکید تفسیری به معنای بازاندیشی است – دیدگاه پژوهشگر در طول فرآیند نام برده شده و درگیر میشود، نه اینکه کنار گذاشته شود.
تاریخ
نظریه دادهبنیاد برای اولین بار توسط بارنی گلاسر و آنسلم اشتراوس در کتاب «کشف نظریه دادهبنیاد» (1967) بیان شد. اشتراوس و کوربین بعدها این روش را در کتاب «مبانی پژوهش کیفی» (1990) نظاممند کردند و رویههای کدگذاری تجویزی را اضافه نمودند. کتی چارماز، دانشجوی اشتراوس، مفروضات پوزیتیویستی نهفته در هر دو نسخه را به چالش کشید و در سال 2006 کتاب «ساخت نظریه دادهبنیاد» را منتشر کرد و نظریه دادهبنیاد ساختگرا را به عنوان یک پارادایم متمایز ریشهدار در کنش متقابل نمادین و ساختگرایی اجتماعی تثبیت نمود. ویرایش دوم در سال 2014 به تحلیل موقعیتی و بازاندیشی بیشتر پرداخت. گونه تفسیری، پیامدهای معرفتشناختی این چرخش ساختگرا را صریحتر از چارچوببندی خود چارماز برجسته میکند.
چه زمانی استفاده شود
هنگامی که هدف پژوهش ساخت یک نظریه دادهمحور و مبتنی بر فرآیند اجتماعی است و پژوهشگر به صراحت یک موضع معرفتشناختی ساختگرا یا تفسیری را اتخاذ میکند – اذعان به اینکه معنا به صورت مشترک ساخته میشود و نه کشف میشود – نظریه دادهبنیاد ساختگرای تفسیری را انتخاب کنید. این روش برای مطالعه چگونگی معناسازی افراد از تجربیات جدید یا کمتر نظریهپردازی شده، فرآیندهای شکلگیری هویت، یا چگونگی شکلدهی شرایط اجتماعی به عمل، بسیار مناسب است. منابع داده ایدهآل، روایتهای غنی و اول شخص از مصاحبهها هستند که با مشاهدات یا اسناد تکمیل میشوند. این روش زمانی مناسب نیست که هدف پژوهش صرفاً توصیف باشد (از پدیدارشناسی یا مطالعه موردی استفاده کنید)، زمانی که یک نظریه از پیش موجود نیاز به آزمایش دارد (از روشهای کیفی یا کمی استنباطی استفاده کنید)، یا زمانی که پژوهشگر به یک واقعیت عینی واحد اعتقاد دارد که میتواند مستقل از تفسیر کشف شود (به جای آن از نظریه دادهبنیاد کلاسیک یا استراوسی استفاده کنید).
محدودیتها و ملاحظات
- زمانبر: کدگذاری همزمان، یادداشتنویسی و نمونهگیری نظری در چندین دور جمعآوری دادهها نیازمند تلاش قابل توجه پژوهشگر است.
- نیاز به مهارت پیشرفته در استدلال ربایشی و انتزاع مفهومی؛ پژوهشگران تازهکار اغلب به جای نظریه واقعی، توصیف غلیظ تولید میکنند.
- ماهیت ساخته شده و تفسیری یافتهها به این معنی است که آنها به معنای آماری قابل تعمیم نیستند؛ قابلیت انتقال به غنای توصیف و تناسب مفهومی بستگی دارد.
- مرز بین نظریه دادهبنیاد ساختگرا و کلاسیک مورد بحث است؛ پژوهشگران باید موقعیتگیری معرفتشناختی خود را به وضوح برای داوران توجیه کنند.
شرایط منبع جایگزین بررسی علمی مستقل یا اعتبارسنجی توسط موتور تحلیل نیست.
نقاط قوت
- تولید نظریههای میانبرد اصیل و مبتنی بر شواهد تجربی، نه صرفاً توصیف یا فهرست کدها.
- شفافیت در مورد نقش تفسیری پژوهشگر، که مطالعه را از نظر معرفتشناختی صادقانه و قابل حسابرسی میسازد.
- انعطافپذیر و تکرارپذیر – جمعآوری و تحلیل همزمان دادهها به مطالعه اجازه میدهد تا به آنچه مشارکتکنندگان واقعاً میگویند پاسخ دهد، نه به یک برنامه از پیش تعیین شده.
- تولید مقولات غنی از نظر مفهومی از طریق یادداشتنویسی، که نظریهای با سطح انتزاع بالاتر از اکثر رویکردهای موضوعی تولید میکند.
- مورد احترام گسترده در علوم اجتماعی، بهداشت، آموزش و پژوهش سازمانی برای تولید نظریههای عملی و مرتبط با عمل.
کاربردها
- توسعه نظریه در مورد چگونگی مذاکره بیماران مبتلا به بیماری مزمن در مورد هویت و خودمدیریتی در طول زمان.
- نظریهپردازی در مورد چگونگی یادگیری متخصصان تازهکار برای حرکت در فرهنگ سازمانی و شکلدهی هویتهای حرفهای.
- ساخت یک نظریه ماهوی در مورد چگونگی مقاومت یا سازگاری جوامع به حاشیه رانده شده با ساختارهای نهادی.
- توضیح فرآیندهای اجتماعی که از طریق آنها تیمهای مشارکتی در محیطهای پرخطر به درک مشترک دست مییابند.
- تولید نظریه در مورد چگونگی بازسازی معنا توسط افراد پس از اختلالات بزرگ زندگی مانند از دست دادن شغل، مهاجرت یا سوگ.
- نظریهپردازی فرآیند پذیرش یا مقاومت در برابر دانش در میان متخصصان در محیطهای آموزشی یا بهداشتی.
چگونه کار میکند
چگونه کار میکند
پژوهشگر دیدگاه تفسیری خود را – پیشینه رشتهای، حساسیتهای نظری و رابطه با پدیده – بیان میکند. این موقعیتیابی بازاندیشانه یک نقص برای به حداقل رساندن نیست، بلکه یک منبع شناخته شده است که نحوه جمعآوری دادهها و نحوه ساخت کدها را شکل میدهد. یک معرفتشناسی ساختگرا و تفسیری از همان ابتدا اعلام میشود.
دادهها از طریق مصاحبههای عمیق، مشاهدات یا اسناد، با هدایت حساسیت نظری و نه یک پروتکل ثابت، جمعآوری میشوند. جمعآوری و تحلیل دادهها به صورت همزمان پیش میرود؛ کدگذاری اولیه تصمیمات نمونهگیری بعدی را در فرآیندی به نام نمونهگیری نظری (theoretical sampling) آگاه میکند، که در آن پژوهشگر عمداً به دنبال موارد یا مشارکتکنندگانی است که میتوانند مقولات نوظهور را توسعه یا به چالش بکشند.
کدگذاری اولیه – الصاق برچسبهای فعال و فرآیندگرا به هر بخش از دادهها – با کدگذاری متمرکز دنبال میشود، که در آن مهمترین یا پرتکرارترین کدها برای مرتبسازی و ترکیب بخشهای بزرگتر دادهها استفاده میشوند. کدگذاری محوری (axial coding) ممکن است برای پیوند دادن مقولات استفاده شود. تمام کدگذاریها تفسیری باقی میمانند: پژوهشگر نه تنها میپرسد «اینجا چه اتفاقی میافتد؟» بلکه میپرسد «این برای این مشارکتکنندگان در این زمینه چه معنایی دارد؟»
در طول پروژه، پژوهشگر یادداشتهای تحلیلی مینویسد – یادداشتهای غیررسمی اما غنی از نظر نظری درباره ایدههای نوظهور، مقایسهها بین کدها، فرضیههای کاری و شکافهای موجود در دادهها. یادداشتنویسی هسته فکری نظریه دادهبنیاد ساختگرا است؛ اینجاست که نظریه انتزاعی از مشاهدات عینی ساخته میشود و صدای تفسیری پژوهشگر بیشترین وضوح را دارد.
مقولات اشباع شده و به خوبی توسعه یافته در یک نظریه ماهوی ادغام میشوند که فرآیند اجتماعی یا تجربه مورد مطالعه را توضیح میدهد. نظریه نه به عنوان یک قانون جهانی، بلکه به عنوان یک روایت موقعیتمند و تفسیری ساخته شده ارائه میشود که در مورد شرایط، محدودیتها و نقش پژوهشگر در ایجاد آن شفاف است. بررسی اعضا و داوری همتا از اعتبار حمایت میکنند بدون اینکه ادعای تأیید عینیگرایانه داشته باشند.
دامهای رایج
- توقف در توصیف – تولید مجموعهای از مضامین بدون ادغام آنها در یک نظریه منسجم از یک فرآیند اجتماعی، رایجترین حالت شکست است؛ نظریه دادهبنیاد نیازمند یک محصول نظری است.
- رها کردن نمونهگیری نظری – جمعآوری تمام دادهها از قبل و پیش از کدگذاری، منطق تکرارپذیر نظریه دادهبنیاد را تضعیف میکند؛ جمعآوری دادهها باید توسط مقولات نوظهور هدایت شود.
- نادیده گرفتن تعهد تفسیری – اتخاذ روش چارماز در حالی که همزمان ادعای «کشف» واقعیت عینی میشود، یک تناقض درونی است که داوران آن را تشخیص خواهند داد.
- کمنویسی یادداشتها – یادداشتنویسی کم یا غایب، توسعه نظری را متوقف میکند؛ یادداشتها یادداشتهای اختیاری نیستند، بلکه محل اصلی ساخت نظریه هستند.
- اشتباه گرفتن نظریه دادهبنیاد با تحلیل مضمونی – هر دو دادههای کیفی را کدگذاری میکنند، اما تنها نظریه دادهبنیاد با هدف ساخت نظریهای از یک فرآیند از طریق مقایسه ثابت نظاممند و نمونهگیری نظری است.
پرسشهای متداول
نظریه دادهبنیاد ساختگرای تفسیری چه تفاوتی با نظریه دادهبنیاد کلاسیک دارد؟
نظریه دادهبنیاد کلاسیک (گلاسر) پژوهشگر را به عنوان یک ناظر بیطرف در نظر میگیرد که نظریه نهفته در دادهها را کشف میکند؛ ذهنیت تحلیلگر به حداقل میرسد. نظریه دادهبنیاد ساختگرا (چارماز) معتقد است که هم پژوهشگر و هم مشارکتکنندگان به صورت تعاملی معنا را میسازند، بنابراین نظریه حاصل به صورت مشترک ساخته شده و به موقعیت وابسته است. برچسب تفسیری بر این تعهد معرفتشناختی تاکید میکند و معمولاً توجه بیشتری را به بازاندیشی پژوهشگر، موقعیتمندی و شرایطی که تحت آن ادعاهای دانش میتوانند مطرح شوند، نشان میدهد.
آیا نیاز به استفاده از مقایسه ثابت دارم؟
بله. مقایسه ثابت – مقایسه نظاممند رویداد با رویداد، رویداد با کد، کد با کد، و مقوله با مقوله – موتور تحلیلی مشترک همه انواع نظریه دادهبنیاد است. در رویکرد ساختگرای تفسیری، مقایسهها به صراحت تفسیری هستند: پژوهشگر میپرسد که یک مقایسه چه معنایی را آشکار میکند، نه فقط چه الگویی را نشان میدهد.
به چند مشارکتکننده نیاز دارم؟
تعداد ثابتی وجود ندارد. اشباع نظری – نقطهای که در آن دادههای جدید دیگر بینشهای مفهومی جدیدی تولید نمیکنند – معیار است. اکثر مطالعات منتشر شده نظریه دادهبنیاد ساختگرا شامل 15 تا 30 مشارکتکننده هستند، اما طراحی تکرارپذیر و نمونهگیری نظری به این معنی است که مشارکتکنندگان اضافی در صورت نیاز برای توسعه مقولات خاص، و نه برای رسیدن به یک هدف، جذب میشوند.
آیا میتوانم از این رویکرد با دادههای مستند یا مشاهدهای استفاده کنم؟
بله. رویکرد چارماز محدود به مصاحبه نیست. اسناد، یادداشتهای میدانی، مواد بصری و سوابق آرشیوی همگی میتوانند با استفاده از همان منطق کدگذاری و مقایسه شوند، مشروط بر اینکه پژوهشگر در مورد آنچه این منابع میتوانند و نمیتوانند آشکار کنند و چگونگی شکلدهی لنز تفسیری خود به خوانش هر منبع، بازاندیشی را حفظ کند.
چگونه این رویکرد را برای یک کمیته داوری پوزیتیویست توجیه کنم؟
توجیه خود را بر اساس سوال پژوهش قرار دهید: اگر سوال در مورد چگونگی آشکار شدن یک فرآیند اجتماعی یا چگونگی معناسازی در یک زمینه خاص است و نظریه موجود کافی وجود ندارد، نظریه دادهبنیاد انتخاب مناسبی است. برای مبانی معرفتشناختی به چارماز (2014) استناد کنید. بر معیارهای دقت – کدگذاری نظاممند، یادداشتنویسی گسترده، نمونهگیری نظری، اشباع و شفافیت – به جای پایایی و روایی به معنای پوزیتیویستی تاکید کنید.
روشهای مرتبط
منابع
Charmaz, K. (2014). Constructing Grounded Theory (2nd ed.). Sage.
شابک: 978-0857029140کپی شد.Charmaz, K. (2006). Constructing Grounded Theory: A Practical Guide Through Qualitative Analysis. Sage.
شابک: 978-0761973522کپی شد.