تحلیل هرمنوتیک — درک تفسیری متون
- معرفیشده توسط
- Friedrich Schleiermacher; Wilhelm Dilthey; Hans-Georg Gadamer; Paul Ricoeur
- سال
- 19th–20th century (Schleiermacher ~1819; Dilthey ~1883; Gadamer 1960; Ricoeur 1969)
- نوع
- Qualitative interpretive method
- خانواده
- Domain-specific humanities/social science
این متن ترجمه ماشینی است و هنوز بازبینی نشده است. متن اصلی را به انگلیسی بخوانید
چه کاری انجام میدهد؟
تحلیل هرمنوتیک یک روش تفسیری کیفی برای کشف معنای متون، اسناد، گفتار شفاهی یا کنشهای انسانی است. این روش که ریشه در مطالعات کتاب مقدس و حقوقی قرن نوزدهم دارد و توسط شلایرماخر، دیلتای، گادامر و ریکور نظاممند شده است، از طریق دایره هرمنوتیک عمل میکند: معنای یک جزء از طریق کل درک میشود و معنای کل با تفسیر اجزاء بازبینی میگردد. هدف، اندازهگیری یا کدگذاری نیست، بلکه دستیابی به درکی عمیقتر و دیالوگی از موضوع تفسیر است.
شهود پشت روش
خواندن یک نامه فلسفی پیچیده که قرنها پیش نوشته شده است را تصور کنید. شما نمیتوانید یک جمله را بدون دانستن پاراگراف درک کنید و نمیتوانید پاراگراف را بدون دانستن نامه، نویسنده آن و لحظه تاریخی آن به طور کامل درک کنید. همانطور که بین جزء و کل و کل و جزء حرکت میکنید — درک شما عمیقتر میشود و خود را به صورت مارپیچی تصحیح میکند. تحلیل هرمنوتیک این فرآیند طبیعی خواندن را به یک روش پژوهشی دقیق تبدیل میکند. افق درک خود مفسر به ناچار آنچه را که میبیند شکل میدهد، بنابراین گادامر بر صریح کردن آن افق و اجازه دادن به آن برای ادغام با افق متن تأکید میکند، به جای اینکه وانمود کند وجود ندارد.
تاریخ
هرمنوتیک به عنوان یک رشته رسمی به تفسیر متون کتاب مقدس و حقوقی در اوایل دوره مدرن بازمیگردد. فریدریش شلایرماخر (حدود ۱۸۱۹) آن را به یک نظریه جهانی درک تعمیم داد و بر بازسازی قصد نویسنده از طریق تفسیر گرامری و روانشناختی تأکید کرد. ویلهلم دیلتای (حدود ۱۸۸۳-۱۹۱۰) هرمنوتیک را به علوم انسانی گسترش داد و «درک» (Verstehen) را از «توضیح» علّی متمایز کرد و علوم اجتماعی را بر تفسیر بیان زیسته بنا نهاد. کتاب «حقیقت و روش» هانس-گئورگ گادامر (۱۹۶۰) این سنت را به طور رادیکال بازآرایی کرد: به جای بازیابی یک معنای اصلی ثابت، درک، ادغام افق متن با افق خود مفسر است، که زمینه و گفتگو را محوری میسازد. پل ریکور (۱۹۶۹-۱۹۸۱) هرمنوتیک را با پدیدارشناسی و ساختارگرایی ادغام کرد و به روایت، کنش و «هرمنوتیک سوءظن» مرتبط با مارکس، نیچه و فروید پرداخت.
چه زمانی استفاده شود
هنگامی که پرسش پژوهش مربوط به معنا، تفسیر یا اهمیت یک متن، سند، روایت یا عمل گفتمانی است — و هنگامی که آن معنا مورد بحث، لایهلایه یا از نظر تاریخی قرار گرفته است — از تحلیل هرمنوتیک استفاده کنید. این روش برای رشتههای علوم انسانی (تاریخ، فلسفه، الهیات، حقوق، مطالعات ادبی) و پژوهشهای کیفی علوم اجتماعی (آموزش، بهداشت، سیاست) مناسب است. آن را به جای تحلیل محتوا انتخاب کنید، زمانی که به عمق و غنای تفسیری نیاز دارید، نه به شمارش فراوانی؛ آن را به جای نظریه زمینهای انتخاب کنید، زمانی که هدف شما درک معنا است، نه ساختن یک نظریه اساسی از یک فرآیند اجتماعی. از آن استفاده نکنید، زمانی که به یافتههای قابل تعمیم آماری نیاز دارید، زمانی که پرسش پژوهش مستلزم استنتاج علّی است، یا زمانی که شواهد متنی برای حفظ تفسیر تکراری بسیار کم یا خارج از زمینه است.
محدودیتها و ملاحظات
- یافتهها وابسته به تفسیر هستند و نمیتوانند به صورت آماری تعمیم یابند؛ دو هرمنوتیست ماهر ممکن است به نتایج قابل دفاع اما متفاوتی از یک متن واحد برسند.
- مستلزم آن است که پژوهشگر دانش پیشین قابل توجهی از زمینه تاریخی و فرهنگی متن داشته باشد، که آن را پرهزینه میکند.
- معیارهای ارزیابی کیفیت یک تفسیر (انسجام، گستردگی، عمق، معقولیت) بیشتر از آستانههای اهمیت آماری مورد بحث هستند.
- این روش هیچ قاعده توقفی مشابه اشباع در نظریه زمینهای ارائه نمیدهد؛ دانستن اینکه چه زمانی دایره به اندازه کافی طی شده است، موضوع قضاوت علمی است.
- خطر نسبیگرایی: بدون مبنای صریح در شواهد متن، تفسیرها میتوانند غیرقابل ابطال شوند.
شرایط منبع جایگزین بررسی علمی مستقل یا اعتبارسنجی توسط موتور تحلیل نیست.
نقاط قوت
- تفسیرهای غنی و زمینهمند تولید میکند که لایههای معنایی نامرئی برای رویکردهای کمی یا مبتنی بر کدگذاری را در بر میگیرد.
- نقش مفسر را به صراحت تصدیق و نظریهپردازی میکند، به جای اینکه آن را منبع سوگیری قابل حذف بداند.
- قابل انطباق در رشتههای مختلف — به طور یکسان برای اسناد تاریخی، متون سیاستی، رونوشت مصاحبهها و آثار ادبی کاربرد دارد.
- ساختار دایرهای تکراری، مکانیزمی داخلی برای خوداصلاحی و تعمیق درک فراهم میکند.
- متون مورد بحث، چندمعنایی یا از نظر تاریخی دور را بهتر از روشهایی که معنای پایدار و سطحی را فرض میکنند، مدیریت میکند.
کاربردها
- تفسیر اسناد سیاستی تاریخی یا متون حقوقی برای درک مقاصد و مفروضات رمزگذاری شده در زبان آنها.
- تحلیل روایتهای بیماران یا سوابق بالینی برای درک چگونگی تجربه و ارتباط بیماری در زمینههای فرهنگی مختلف.
- خواندن برنامههای درسی آموزشی یا متون آموزشی برای آشکار کردن مفروضات ایدئولوژیک ضمنی درباره دانش و یادگیرندگان.
- تفسیر متون مقدس یا کانونی در الهیات، مطالعات دینی یا دینشناسی تطبیقی.
- بررسی رونوشت مصاحبهها در پژوهشهای کیفی سلامت یا اجتماعی برای درک چگونگی معناسازی شرکتکنندگان از رویدادهای مهم زندگی.
- بررسی معنای اسناد سازمانی، بیانیههای مأموریت یا گزارشهای سیاستی در پژوهشهای مدیریت و اداره عمومی.
چگونه کار میکند
چگونه کار میکند
پژوهشگر مجموعه متون (corpus) را محدود میکند — یک سند واحد، مجموعهای از سوابق تاریخی، رونوشت مصاحبهها، متون سیاستی یا آثار ادبی — و پرسش تفسیری را بیان میکند. انتخاب باید هدفمند باشد: متن باید قابلیت پاسخگویی به پرسش مطرح شده را داشته باشد. در این مرحله، پژوهشگر پیشفهم خود (Vorverstaendnis) را نیز مستند میکند و افق تفسیری را که با خود به متن میآورد، تصدیق میکند.
مجموعه متون به طور کامل، بدون کدگذاری یا طبقهبندی زودهنگام، خوانده میشود تا یک برداشت کلی اولیه شکل گیرد. این خوانش ساده، معانی آشکار، قسمتهای گیجکننده، تنشها و سکوتها را شناسایی میکند. یادداشتهایی درباره برداشتهای اولیه ثبت میشود تا افق اولیه پژوهشگر صریح شود و مبنایی برای ردیابی بازبینیهای تفسیری بعدی فراهم آید.
پژوهشگر به طور تکراری بین اجزاء (کلمات، جملات، قسمتها) و کل (متن کامل و زمینه آن) حرکت میکند و تفسیرها را در هر سطح با انباشت درک جدید بازبینی میکند. این حرکت دایرهای خودسرانه نیست، بلکه منظم است: هر بازبینی باید تفسیری غنیتر و منسجمتر تولید کند. این دایره چندین بار طی میشود تا زمانی که معنای جدید قابل توجهی پدیدار نشود — حالتی که گاهی اشباع تفسیری نامیده میشود.
تفسیر با قرار دادن متن در زمینههای تاریخی، فرهنگی، زندگینامهای و بینامتنی آن غنی میشود. برای دیلتای، این به معنای بازیابی قصد نویسنده از طریق بازسازی تاریخی است؛ برای گادامر، به معنای اجازه دادن به جهان متن برای سخن گفتن از طریق ادغام افقها (Horizontverschmelzung) است، نه بازیابی یک معنای اصلی ثابت. هر دو رویکرد مستلزم درگیر شدن با ادبیات پیشینه، اسناد دورهای یا زمینههای مصاحبهشوندگان است.
پژوهشگر یک روایت تفسیری پایدار — توضیحی عمیق و مستدل از معنای متن، مفروضاتی که در آن رمزگذاری شده است، و آنچه که درباره وضعیت انسانی مورد مطالعه روشن میکند — ارائه میدهد. تفسیر به عنوان بهترین خوانش قابل دفاع با توجه به شواهد و افق اعلام شده پژوهشگر ارائه میشود، نه به عنوان تنها خوانش ممکن. تفسیرهای رقیب تصدیق و مورد بررسی قرار میگیرند.
دامهای رایج
- نادیده گرفتن پیشفهم پژوهشگر — عدم اعلام افق خود، به مفروضات بررسی نشده اجازه میدهد تا به طور پنهانی تفسیر را شکل دهند؛ شفافیت در مورد موقعیتمندی در پژوهش هرمنوتیک اختیاری نیست.
- برخورد با دایره هرمنوتیک به عنوان یک گذر واحد — یک بار خواندن متن و سپس نوشتن آن یک خطای رایج است؛ کار هرمنوتیک واقعی مستلزم بازگشتهای تکراری متعدد به متن با توسعه تفسیر است.
- اشتباه گرفتن هرمنوتیک با کدگذاری موضوعی — استخراج مضامین بدون درگیر شدن با دیالکتیک جزء-کل یا افق زمینهای، تحلیل محتوا را تولید میکند، نه تحلیل هرمنوتیک.
- اغراق در قطعیت تفسیری — ارائه یک تفسیر واحد به عنوان قطعی بدون تصدیق نقش افق پژوهشگر یا درگیر شدن با خوانشهای جایگزین، صداقت معرفتشناختی مورد نیاز هرمنوتیک را نقض میکند.
- غفلت از زمینه تاریخی — به ویژه برای متون تاریخی یا کلاسیک، تفسیری که از زمینه تولید جدا شده باشد، خطر خوانشهای نابهنگام را در پی دارد.
پرسشهای متداول
دایره هرمنوتیک چیست و چرا اهمیت دارد؟
دایره هرمنوتیک بینش بنیادی است که درک هر بخشی از یک متن مستلزم درک کل است و درک کل مستلزم درک اجزای آن است. این امر یک حرکت دایرهای — دقیقتر بگوییم، مارپیچی — در تفسیر ایجاد میکند: هر بار طی کردن دایره، درکی غنیتر و دقیقتر تولید میکند. این امر اهمیت دارد زیرا آنچه را که خواندن دقیق واقعاً شامل میشود، توصیف میکند و نحوه پیشروی تفسیر را تجویز میکند: به صورت تکراری و با توجه مداوم به انسجام جزء-کل.
تحلیل هرمنوتیک چه تفاوتی با تحلیل محتوا دارد؟
تحلیل محتوا به طور سیستماتیک ویژگیهای آشکار متون را طبقهبندی و شمارش میکند تا نتایج قابل تکرار و اغلب کمی تولید کند. تحلیل هرمنوتیک به دنبال درک معنای لایهلایه و زمینهمند یک متن از طریق یک فرآیند تفسیری تکراری است که به صراحت افق پژوهشگر را درگیر میکند. تحلیل محتوا برای تکرارپذیری ارزش قائل است؛ تحلیل هرمنوتیک برای عمق و غنای تفسیری ارزش قائل است. آنها به انواع مختلفی از پرسشها پاسخ میدهند و قابل تعویض نیستند.
آیا باید بین گادامر و ریکور یکی را انتخاب کنم؟
لزوماً نه، اما باید در مورد موضع تفسیری خود شفاف باشید. رویکرد گادامر بر ادغام افقها و عدم امکان «دیدگاه از هیچجا» تأکید دارد؛ این رویکرد برای پژوهشهایی مناسب است که هدفشان درک معنا به عنوان یک دستاورد دیالوگی است. رویکرد ریکور یک بعد ساختاری و «هرمنوتیک سوءظن» را اضافه میکند که فراتر از معنای سطحی به لایههای ایدئولوژیک یا ناخودآگاه مینگرد؛ این رویکرد برای خوانشهای انتقادی یا روانکاوانه مناسب است. بسیاری از پژوهشگران از هر دو استفاده میکنند، اما منطق آن باید صریح باشد.
چگونه میتوانم دقت (rigour) را در پژوهش هرمنوتیک نشان دهم؟
دقت در پژوهش هرمنوتیک از طریق شفافیت (اعلام افق و پیشفهم پژوهشگر)، سیستماتیک بودن (نشان دادن اینکه دایره چندین بار با بازبینیهای مستند طی شده است)، مبنای متنی (هر ادعای تفسیری در قسمتهای خاصی ریشه دارد) و درگیر شدن با تفسیرهای جایگزین (تصدیق و پاسخ به خوانشهای رقیب) نشان داده میشود. بررسی اعضا، مسیرهای حسابرسی و بحث با همکاران میتوانند مکمل باشند، اما جایگزین این اقدامات اصلی نیستند.
آیا تحلیل هرمنوتیک را میتوان با دادههای مصاحبه به جای متون نوشتاری استفاده کرد؟
بله. ریکور استدلال کرد که کنش معنادار، از جمله گفتار شفاهی، میتواند به عنوان یک متن-آنالوگ در نظر گرفته شود و تحت تفسیر هرمنوتیک قرار گیرد. رونوشت مصاحبهها، ضبطهای گروههای کانونی و یادداشتهای میدانی مشاهدهای، همگی موضوعات مشروع تحلیل هرمنوتیک هستند، مشروط بر اینکه پژوهشگر به زمینهای که گفتار در آن تولید شده است توجه کند و گفتهها را از معنای مکالمهای و موقعیتی آنها جدا نکند.
روشهای مرتبط
منابع
Gadamer, H.-G. (1975). Truth and Method (G. Barden & J. Cumming, Trans.). Seabury Press. (Original work published 1960 as Wahrheit und Methode).
شابک: 978-0826400185کپی شد.Ricoeur, P. (1981). Hermeneutics and the Human Sciences: Essays on Language, Action and Interpretation (J. B. Thompson, Ed. & Trans.). Cambridge University Press.
شابک: 978-0521280167کپی شد.