نظریه دادهبنیاد
- معرفیشده توسط
- Barney Glaser and Anselm Strauss
- سال
- 1967
- نوع
- Method
- خانواده
- interpretive-inductive-method
این متن ترجمه ماشینی است و هنوز بازبینی نشده است. متن اصلی را به انگلیسی بخوانید
چه کاری انجام میدهد؟
نظریه دادهبنیاد (GT) یک روش تحقیق کیفی نظاممند است که در آن نظریه مستقیماً از دادهها از طریق تحلیل تکراری پدیدار میشود، نه اینکه قبل از گردآوری دادهها تحمیل شود.
GT که در سال ۱۹۶۷ توسط برنی گلیزر و آنسلم استراوس توسعه یافت، تولید چارچوبهای تبیینی مبتنی بر شواهد را در اولویت قرار میدهد.
شهود پشت روش
اصل اساسی نظریه دادهبنیاد این است که درک باید از پایین به بالا و از دادهها ساخته شود. پژوهشگران دادههای کیفی (مصاحبهها، مشاهدات، اسناد) را جمعآوری میکنند، سپس یافتهها را به طور نظاممند کدگذاری و دستهبندی میکنند تا توضیحات نظری بسازند. با جمعآوری دادههای جدید، آنها با مفاهیم نوظهور مقایسه میشوند - فرایندی که مقایسه مداوم نامیده میشود. اشباع نظری زمانی رخ میدهد که دادههای جدید دیگر دستهبندیها یا روابط جدیدی را آشکار نمیکنند، که نشاندهنده کامل بودن تحلیل است. GT برای کاوش پدیدههای توضیح داده نشده، تولید نظریههای جدید و درک فرایندهای اجتماعی قدرتمند است.
تاریخ
گلیزر و استراوس در سال ۱۹۶۷ GT را به عنوان جایگزینی دقیق برای تحقیقات کیفی توصیفی معرفی کردند و بر تولید نظریه استقرایی نظاممند تأکید داشتند. در دهه ۱۹۹۰، نویسندگان از هم جدا شدند: استراوس و کوربین (۱۹۹۸) رویههای کدگذاری محوری را رسمی کردند، در حالی که گلیزر طرفدار ظهور شهودیتر بود. چارماز (۲۰۰۶) GT سازنده را توسعه داد و اذعان داشت که پژوهشگران از طریق تعامل با دادهها به جای 'کشف' آن، نظریه را فعالانه میسازند. همه انواع، اصل اساسی مقایسه مداوم و اشباع نظری را حفظ میکنند. GT در تحقیقات کیفی در علوم اجتماعی، بهداشت و مطالعات سازمانی بنیادی شده است.
چه زمانی استفاده شود
هنگامی که یک فرایند اجتماعی پیچیده، پدیده سازمانی یا تجربه بالینی را که نظریههای موجود برای آن ناکافی یا غایب هستند، کاوش میکنید، از نظریه دادهبنیاد استفاده کنید. GT برای موقعیتهایی مناسب است که اطلاعات کمی در مورد موضوع وجود دارد، زمانی که به درک عمیق از پرسشهای 'چگونه' و 'چرا' نیاز دارید، یا زمانی که چارچوبهای جدیدی تولید میکنید. رایج در تحقیقات پرستاری، جامعهشناسی، روانشناسی، مطالعات سازمانی و علوم بهداشت. زمانی که فرضیههای از پیش تعیین شده را آزمایش میکنید یا زمانی که نظریه قبلی به خوبی تثبیت شده و اعتبارسنجی شده است، مناسب نیست.
محدودیتها و ملاحظات
- نیاز به درگیری طولانی مدت و مجموعه دادههای بزرگ دارد که آن را پرهزینه و زمانبر میسازد.
- کیفیت نظریه به شدت به مهارت پژوهشگر در کدگذاری، یادداشتنویسی و تفکر نظری بستگی دارد؛ آموزش ناسازگار منجر به نتایج متغیر میشود.
- رویکردهای گلیزری در مقابل استراوسی (شکاف روششناختی در دهه ۱۹۹۰) ابهام ایجاد میکنند؛ GT سازنده چارماز (۲۰۰۶) راهنمایی رویهها را بیشتر پیچیده میکند.
- عملیاتی کردن اشباع به صورت عینی دشوار است؛ تعیین زمان کافی بودن دادهها نیازمند قضاوتهایی است که مستعد سوگیری هستند.
شرایط منبع جایگزین بررسی علمی مستقل یا اعتبارسنجی توسط موتور تحلیل نیست.
نقاط قوت
- نظریههای جدید و مبتنی بر زمینه را مستقیماً از شواهد تولید میکند و از تحمیل چارچوبهای خارجی اجتناب میکند.
- گردآوری و تحلیل تکراری دادهها، ارتباط را به حداکثر میرساند: نظریه نوظهور، جمعآوری دادههای بعدی را هدایت میکند.
- مقایسه مداوم و یادداشتنویسی، توسعه نظریه دقیق و شفاف را با مسیر حسابرسی واضح تولید میکند.
- اشباع نظری، توجیه تجربی برای توقف گردآوری دادهها به جای اندازههای نمونه دلخواه را فراهم میکند.
کاربردها
- درک تجربیات و مکانیسمهای مقابلهای بیماران در بیماری مزمن - GT نظریه مسیرهای بیماری و استراتژیهای انطباقی را تولید میکند.
- کاوش فرهنگ سازمانی و فرایندهای تغییر در محیطهای بهداشتی یا شرکتی - مکانیسمهای تغییر و مقاومت را شناسایی میکند.
- بررسی تجربیات انگ اجتماعی یا تبعیض - نظریه ظریف مقابله، مذاکره هویت و فرایندهای اجتماعی را تولید میکند.
- مطالعه تصمیمگیری بالینی در پرستاری یا پزشکی - دانش ضمنی و اکتشافی را که زیربنای قضاوت بالینی است، آشکار میکند.
- بررسی پویایی خانواده یا فرایندهای روابط در تحقیقات اجتماعی - نظریههای ماهوی ارتباطات، حل تعارض و دلبستگی را تولید میکند.
چگونه کار میکند
چگونه کار میکند
با پرسشهای پژوهشی باز به جای فرضیهها شروع کنید. شرکتکنندگان را با استفاده از نمونهگیری هدفمند انتخاب کنید و با پدیدار شدن نظریه، انتخاب را تنظیم کنید (نمونهگیری نظری). مصاحبهها، گروههای کانونی یا مشاهدات را انجام دهید و در صورت امکان دادهها را کلمه به کلمه ثبت کنید. مصاحبههای اولیه، اصلاح پرسشها را برای مصاحبههای بعدی اطلاعرسانی میکنند. با انباشته شدن دادهها، همزمان تحلیل را برای هدایت دورهای بعدی گردآوری دادهها انجام دهید - این چرخه تکراری تا رسیدن به اشباع نظری ادامه مییابد (معمولاً ۱۲ تا ۳۰+ مصاحبه بسته به پیچیدگی و همگنی نمونه). یادداشتهای میدانی زمینه و تأملات پژوهشگر را ثبت میکنند.
کدگذاری در سه مرحله انجام میشود: (۱) کدگذاری باز - بررسی خط به خط برای شناسایی مفاهیم و ویژگیهای اولیه؛ (۲) کدگذاری محوری - مرتبط کردن دستهبندیها با زیردستهبندیها و شناسایی شرایط، زمینه، تعاملات و پیامدها (رویکرد استراوسی) یا ادامه کدگذاری باز با نوشتن یادداشت (رویکرد گلیزری)؛ (۳) کدگذاری انتخابی - ادغام دستهبندیها پیرامون یک مفهوم اصلی برای تشکیل یک روایت یکپارچه. همزمان، یادداشتهای تحلیلی برای توسعه ایدههای نوظهور و کاوش روابط بنویسید. کدگذاری محوری دستهبندیها را به شرایط علّی، زمینه، شرایط مداخلهگر، استراتژیهای عمل/تعامل و پیامدها ساختاربندی میکند. کدها را به طور مداوم در سراسر بخشهای داده مقایسه کنید تا تعاریف دستهبندیها را اصلاح کنید.
نتیجه، نظریهای است که بر اساس دادهها بنا شده است، که معمولاً به صورت مجموعهای یکپارچه از دستهبندیهای مفهومی مرتبط با روابط علّی و زمینهای ارائه میشود. نظریهها میتوانند ماهوی (تبیین یک پدیده خاص در یک جمعیت خاص) یا رسمی (تعمیمهای نظری گستردهتر) باشند. چارچوب نظری نوظهور را با بررسی دادههای جدید در برابر آن و اصلاح در صورت لزوم اعتبارسنجی کنید. چارچوب نظری باید منسجم، ایجازگر و تبیینکننده تنوع مشاهده شده در دادهها باشد. نظریه را به صورت روایی یا بصری (مانند مدل/نمودار نظری) در کنار شواهد حمایتی از دادههای کدگذاری شده ارائه دهید.
دامهای رایج
- واداشتن دادهها به درون دستهبندیهای از پیش تعیین شده به جای اجازه دادن به دستهبندیها برای ظهور ارگانیک - این امر فرض استقرایی را تضعیف میکند.
- رها کردن زودهنگام تحلیل، قبل از اشباع، منجر به نظریههای ناقص یا سطحی میشود.
- اشتباه گرفتن GT با تحلیل موضوعی کیفی عمومی؛ GT نیازمند نمونهگیری نظری صریح و ادغام در یک چارچوب نظری واحد است.
- اتکای بیش از حد به مصاحبههای اولیه بدون اصلاح تکراری؛ مفروضات اولیه ممکن است کدگذاریهای بعدی را آلوده کنند اگر به طور مداوم مقایسه و اصلاح نشوند.
پرسشهای متداول
تفاوت بین نظریه دادهبنیاد گلیزری، استراوسی و سازنده چیست؟
GT گلیزری (گلیزر، ۱۹۹۲) بر اجازه دادن به ظهور طبیعی نظریه از طریق کدگذاری باز و یادداشتنویسی بدون اجبار ساختار تأکید دارد؛ پژوهشگر موضع خنثی اتخاذ میکند. GT استراوسی (استراوس و کوربین، ۱۹۹۸) کدگذاری محوری را رسمی میکند، روابط علّی، شرایط و پیامدها را ترسیم میکند؛ رویهایتر و ساختارمندتر است. GT سازنده (چارماز، ۲۰۰۶) به صراحت اذعان میکند که پژوهشگران نظریه را از طریق گفتگو با دادهها و شرکتکنندگان مشترکاً میسازند؛ بر بازتابندگی و موقعیت پژوهشگر تأکید دارد. هر سه از مقایسه مداوم و نمونهگیری نظری استفاده میکنند؛ انتخاب به اهداف پژوهش و ترجیح معرفتشناختی بستگی دارد.
برای نظریه دادهبنیاد به چند شرکتکننده نیاز دارم؟
GT توسط اندازه نمونه هدف هدایت نمیشود، بلکه توسط اشباع نظری هدایت میشود. پدیدههای همگن و ساده ممکن است در ۱۲-۱۵ مصاحبه اشباع شوند؛ پدیدههای پیچیده و ناهمگن ممکن است به ۳۰+ نیاز داشته باشند. اولین مصاحبهها ممکن است کدهای زیادی تولید کنند؛ مصاحبههای بعدی کدهای جدید کمتری تا زمان اشباع تولید میکنند. اشباع دادهها را با ردیابی فراوانی و تازگی کد مستند کنید؛ زمانی که سه مصاحبه متوالی هیچ دسته جدیدی اضافه نمیکنند، احتمالاً اشباع نزدیک است.
نمونهگیری نظری چیست و چه تفاوتی با نمونهگیری هدفمند دارد؟
نمونهگیری هدفمند یک نمونه تعریف شده را از قبل بر اساس معیارهای شمول انتخاب میکند. نمونهگیری نظری، منحصر به فرد GT، متوالی و مبتنی بر داده است: دادههای اولیه، انتخاب شرکتکنندگان بعدی را برای پر کردن شکافها، آزمایش مفاهیم نوظهور یا کاوش تفاوتها هدایت میکنند. به عنوان مثال، اگر مصاحبههای اولیه تفاوت نقش در مقابله را نشان میدهند، شما پرستاران در مقابل پزشکان در مقابل اعضای خانواده را به صورت نظری نمونهگیری میکنید تا بررسی کنید که چگونه نقش بر تجربیات تأثیر میگذارد. نمونهگیری نظری تا زمان دستیابی به اشباع ادامه مییابد.
رابطه بین نظریه دادهبنیاد و آزمون فرضیه چیست؟
GT نظریه را به صورت استقرایی از دادهها تولید میکند؛ آزمون فرضیه پیشبینیهای از پیش تعیین شده را اعتبارسنجی میکند. GT تحقیق آزمون فرضیه نیست. با این حال، نظریههای تولید شده توسط GT میتوانند متعاقباً در مطالعات کمی (مانند نظرسنجی یا RCT) آزمایش شوند. GT بدون فرضیه شروع میشود؛ یافتهها به عنوان گزارههای نظری نوظهور، نه تأیید فرضیه، ارائه میشوند.
چگونه از دقت در تحقیقات نظریه دادهبنیاد اطمینان حاصل کنم؟
مقایسه مداوم را به طور نظاممند از طریق یادداشتنویسی مستند کنید و به صراحت تصمیمات و تناقضات را ذکر کنید. سازگاری کدگذاری را با بازبینی کدهای قبلی با ظهور دادههای جدید و اصلاح تعاریف حفظ کنید. از همتایابی استفاده کنید - موضوعات نوظهور را با یک همکار در میان بگذارید تا مفروضات را آزمایش کنید. در صورت امکان، بررسی اعضا را انجام دهید (اشتراکگذاری یافتههای اولیه با شرکتکنندگان). مسیر حسابرسی را تضمین کنید: دادههای خام، تصمیمات کدگذاری، یادداشتها و فرایند توسعه نظری را برای بررسی احتمالی حفظ کنید. مشخصات نمونه، روش نمونهگیری، شاخصهای اشباع و بازتابندگی پژوهشگر (اذعان به سوگیری، تجربه قبلی) را گزارش دهید.
روشهای مرتبط
منابع
Glaser, B. G., & Strauss, A. L. (1967). The discovery of grounded theory: Strategies for qualitative research. Aldine.
باز کردن مرجع انتشارکپی شد.Strauss, A., & Corbin, J. (1998). Basics of qualitative research: Techniques and procedures for developing grounded theory (2nd ed.). Sage Publications.
باز کردن مرجع انتشارکپی شد.Charmaz, K. (2006). Constructing grounded theory: A practical guide through qualitative analysis. Sage Publications.
باز کردن مرجع انتشارکپی شد.